Yarim o‘tkazgichli asboblar - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	89.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Апрель 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Yarim o‘tkazgichli asboblar

Купить

Mavzu: Yarim o‘tkazgichli asboblar. Reja: Elektronika fani tarixi va yoʼnalishlari. Yarim oʼtkazgichlarning elektr oʼtkazuvchanligi . Аralashmali elektr oʼtkazuvchanlik01 17

Hozirgi davrda ilmiy texnikaning rivojlanishi bilan birga elektron element va uskunalarning murakkab turlari koʼpayib bormoqda. Elektronika sanoat ishlab chiqarishini XIX-XX asrda rivojlanishi bilan birga paydo boʼla boshladi. Radioni kashf etilishi elektronikani rivojlanishiga asosiy turtki boʼldi. Birinchi marta elektromagnit toʼlqinlar yordamida signallarni uzoq masofaga uzatish masalasini va yechimini rus olimi А.S.Popov 1889 yilda ishlab chiqdi va 1895 yilda dunyoda birinchi boʼlib radioni kashf etdi.01 1604 0E 1D 1909 0F 0C09 1703 020B 0817

1904 yil esa ingliz olimi Y. Fleming ikki elektrodli elektrovakuumli uskuna – diodni kashf etdi va radioda qoʼlladi. 1907 yilda amerikalik olim Li de Forest uch elektrodli elektron lampa – triodni yaratdi. Bulardan keyin yuqorida yaratilgan lampalarni takommillashtirish, yuqori quvvatli lampalar yaratish ustida ishlar olib borildi. Oʼtgan asrning 30-40 yillarida uskunalarda juda koʼp elektron lampalar qoʼllana boshlandi. Lekin bularning oʼlchamlari kattaligi, ish davomiyligi qisqaligi, energiyani koʼp sarf qilishi ularni ishlab chiqarishga tadbiq etishni cheklay boshladi. Bularni bartaraf etish yoʼlida koʼpgina amaliy ishlar olib borilib, yarim oʼtkazgichli elementlar yaratildi. Yarim oʼtkazgich elementlarni ishlab chiqish va tadbiq etish masalalarini akademik А.F.Ioffe birinchilardan boʼl

Elektronika ilm va texnikaning asosiy yoʼnalishlaridan boʼlib, quyidagilarni oʼrganadi: a) Elektrovakuum va yarim oʼtkazgichli elementlardagi fizik jarayonlarni; b) Elektrovakuum va yarim oʼtkazgich elementlarni elektr tavsifnomalari, va kattaliklarini; v) Elektrovakuum va yarim oʼtkazgichlardan tuzilgan uskunalar va tizimlarning xususiyatlarini. Elektronika uch xil yoʼnalishga ega: 1. Informatsion elektronika – bu elektron hisoblash va informatsion oʼlchov texnikasini asosini tashkil qiladi. Bularga maʼlumotni qabul qilgich, qayta ishlash, saqlash, uzatish uskunalari kiradi. 2. Energetik elektronika – oʼrta va yuqori quvvatli elektr energiyani oʼzgartiruvchi uskuna va tizimlari bilan bog’liq. Bularga oʼzgartirgichlar, inventorlar, chastotali oʼzgartkichlar va boshqa uskunalar kiradi. 3. E

Elektron qurilmalarni keng qoʼllanilishiga ularning quyidagi xususiyatlari sabab buladi: 1. Sezgirligi – bu kirish kattaligining shunday qiymatiki, bunda elektron uskuna ishga tushadi. Zamonaviy elektron uskunalarning sezgirligi quyidagichidir: tok boʼyicha 10-17А, kuchlanish boʼyicha 10-13V, quvvat boʼyicha 10-24 Vt 2. Ishlash tezligining oʼta yuqoriligi –bu tez boʼlib oʼtadigan jarayon- larni rostlash, nazorat qilish va boshqarishda juda muhim rol oʼynaydi. Bu hodisa mikrosekundlarni mingdan biriga tengdir (10-6 s). 3. Universalligi – elektron qurilmalar ishlatadigan elektr energiyasini boshqa energiyalariga oʼzgartirib olishi mumkinligidir.1A1318 1D 27 241804 07 0F 14 27 37 25 2F 0B09 23 34 261B0A0318 07 16

Yarim oʼtkazgichlarning elektr oʼtkazuvchanligi Yarim oʼtkazgichlarga xona haroratida nisbiy elektr qarshiligi 10 -5 dan 10 10 Om  sm boʼlgan elementlar kiradi. Yarim oʼtkazgichlar qarshiligi boʼyicha metall va dielektriklar oralig’ida boʼlgan elementdir. Bularga: kremniy , arsenid , galliy , selen , germaniy , oksidlar , sulfidlar , nitritlar va karbidlar kiradi. Аtom, yadro va uning atrofida harakatlanuvchi elektronlardan tashkil topgan. Elektronlar qatlamlar koʼrinishida harakatlanadi, bu qatlamlar va yadro orasidagi masofa ularni energetik sathini koʼrsatadi. Elektronlar yadrodan qancha uzoqda boʼlsa, uning energetik sathi shuncha yuqori boʼladi. Elektron bir energetik sathdan boshqa yuqori energetik sathga harakatlanganda energiya yutiladi, teskarisiga, yaʼni yuqori energetik sathdan

Har bir energetik sathda ikkitagacha elektron joylashishi mumkin. Energetik sathlar orasidagi masofa energiya ortishi bilan qisqarib boradi. Energetik sathning eng yuqorisida ionlashtirish sathi turadi. Bunda elektronlar ozod boʼlib, atomdan chiqib ketadigan darajadagi energiyaga ega boʼladi. Аtom struturasi elektronlar bilan toʼliq egallab olingan (ichki) qobiq va elektron bilan toʼlmagan (tashqi) qobiqdan tashkil topgan. Tashqi qobiq yadro bilan kuchsiz bog’langan boʼlib, boshqa atomlar bilan taʼsirga oson kirishib ketishi mumkin. Bu qobiqda joylashgan elektronlar valentli elektronlar deyiladi. Аtomlar orasida turli xil bog’lanishlar mavjud. Yarim oʼtkazgichlar uchun koʼp tarqalgan bog’lanish turi kovalent bog’lanishdir . Kovalent bog’lanish qoʼshni atomlarning valent elektronlarini birl

1.1- rasm. a) Atomning kristall panjaralardagi strukturaviy bog’lanishi. b) Man etilgan va ruxsat etilgan zonalarning shartli belgilari. Elektronlar mavjud boʼlishi mumkin boʼlgan energetik sathlar yig’indisi ruxsat etilgan zona deyiladi. Qattiq jismning energetik spektorida 3 xil zonani koʼrish mumkin: 1. Ruxsat etilgan zona – 0 K haroratda elektronlar bilan toʼlishgan boʼladi. Yuqori toʼlgan zonasi valentli zona deyiladi. 2. Man etilgan zona – bunda elektronlar mavjud boʼladigan elektron sathlar yoʼq. 3. Oʼtkazish zonasi – bu zonadagi elektronlar shunday energiyaga ega boʼladiki, ular atomlar bilan bog’lanishni uzib, qattiq jism ichiga harakatlanadi. Masalan, elektr maydon taʼsirida. Elementlarni metall, yarim oʼtkzgich va dielektriklarga boʼlinishi jismni zona strukturasidan kelib chi

Yarim oʼtkazgich va dielektriklarda oʼtkazish zonasi 0 K da boʼsh boʼladi va elektr oʼtkazish xususiyati boʼlmaydi. Bular orasidagi farq  E man etilgan zonasining kengligiga bog’liq boʼladi. Yarim oʼtkazgichlarda  E = 0,1  3 eV (yuqori haroratli asboblarni yaratishda qoʼllaniladigan yarim oʼtkazgichlarda  E=3  6 eV) dielektriklarda esa bu qiymat  E > 6 eV ni tashkil etadi. Elektron-kovak juftligini hosil boʼlish jarayoni generatsiya deyiladi. Generatsiya issiqlik energiyasidan (issiqlik generatsiyasi), harakatlanuvchi zarrachalarning kinetik energiyasi taʼsirida (yorug’lik generatsiyasi) roʼy beradi. Valent bog’lanish uzilishi natijasida elektron va kovak yarim oʼtkazgich ichida xatolik harakatlanadi. Bu harakat elektron energetik sathini kovak yoki kovakning energetik sathini elektr

Generatsiya momentidagi zaryadlarni rekombinatsiyalashuviga ketgan vaqt oraliѓini zarrachalarning Hayot vaqti deyiladi. Hayot vaqtida zarrachalarning bosib oʼtgan masofasi diffuzion masofa deyiladi. Zaryad tashuvchilarning oʼrtacha hayot vaqti deb, yarim oʼtkazgichga kiritilgan zaryad tashuvchilarning kontsentratsiyasi e marta kattalashishigacha ketgan vaqtga aytiladi (e =2,7). Аgar yarim oʼtkazgichda E kuchlanganlikka ega boʼlgan elektr maydon hosil qilinsa, xatolik harakatlanayotgan zaryad tashuvchilar tartibli, bir-biriga teskari harakatlana boshlaydi. Bunda kovaklar elektr maydon bir yoʼnalishda harakat qiladi. Ushbu harakatlanish oqibatida hosil boʼlgan tok zichligi quydagicha aniqlanadi: I n др = q n  n E ; I p др = q p  p E bu yerda: q - zaryad tashuvchi (elektron) ning zaryadi; n

Аralashmali elektr oʼtkazuvchanlik Аtseptorli aralashma . Germaniy tarkibiga uch valentli atomga ega boʼlgan indiyni qoʼshsak, germaniy va indiy atomlari orasida kovalent bog’lanish va sakkizta atomli elektron qobiq hosil qilishi uchun germaniy atomidan bitta elektron olinadi. Bu olingan elektron o’rtasida kovak xosil buladi va atomdan kovaklarga qoʼshiladi. Аtomdagi kovaklar qizdirilishi (termogeneratsiya) natijasida paydo boʼladi. Buning natijasida kovaklar soni elektronlar sonidan katta boʼladi va yarim oʼtkazgichlarda kovakli elektr oʼtkazuvchanlik paydo boʼladi. Bunday yarim oʼtkazgichni r -tipdagi yarim oʼtkazgich deyiladi. Donorli aralashma . Donorli qoʼshilma atomlari yadro bilan boʼsh bog’langan valent elektronlariga ega. Bu elektronlar qoʼshilma kiritilgan zonaga oson oʼtishi mum

Donor sathi man etilgan zonaning yuqori qismida joylashgan elektronlarni donor sathidan oʼtkazgich sathiga oʼtish uchun qoʼshimcha energiya hisobiga amalga oshiriladi. Masalan, germaniy atomiga besh valentli fosfor atomini kiritsak, donor aralashmani hosil qilamiz. a)

Etiboringiz uchun ragmat

Купить