Yengil atletika qoidalarining rivojlanish tarixi - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Yengil atletika qoidalarining rivojlanish tarixi

Купить

Yengil atletika qoidalarining rivojlanish tarixi
1 .Qisqa masofalarga yugurish.
2 .Uzoq masofalarga yugurish.
3 .Yugurishda startdan chiqish qoidalari.

,,Atletika" — yunoncha so’z bo’lib, u bellashuv, kurash, mashq
ma'nolarini anglatadi. Qadim Yunonistonda kuch va chaqqonlik
bo’yicha bellashganlarni atletlar deb nomlaganlar. Sportchilar
mashqlarni yengil va o’z xohishiga ko’ra bajarganlar. ,,Yengil atletika"
atamasi ham shu bilan bog’liq ravishda vujudga kelgan boiishi mumkin.
•
Zamonaviy yengil atletika ham yuqoridagi sport turlari: yurish,
yu-gurish, sakrash, uloqtirish va shu singari turlarni qamrab
olgan ko’pkurashdan iboratdir. Qamrab olingan sport turlari
hammabop bo’lgani uchun Yer sharidagi millionlab odamlar
yengil atletika bilan shug’ullanmoqdalar. Mashqlarning turli-
tumanligi va ularning nafi katta ekanligi, jihozlarning murakkab
emasligi yengil atletikani har bir shaxs shug’ullanishi mumkin
bo’lgan ommaviy sport turi bo’lib qolishiga olib keldi. Shuning
uchun ham yengil atletikani ,,Sport qiroli" deb ataydilar.

Yengil atletika o’ziga xos yurish, yugurish, sakrash va uloqtirish
— tezlik kuchini, chidamlilikni tarbiyalaydi, kishi a'zolarining
harakatchanligini kuchaytiradi, irodani tar-biyalaydi, tana
a'zolarining ish qobiliyatini oshiradi. Yengil atletika
mashqlarining sog’lomlashtiruvchi ta'siri ana shunda. Bu sport
turi yaxshi odatlarni, o’z salomatligiga doimiy ravishda e'tibor
berib yurish kabi sifatlarni shakllantiradi.
•
Bu sport turi bilan issiq paytlarda yengil kiyim kiyib
shug’ullaniladi. Sovuq paytlarda sport kiyimining qalinrog’i
kiyiladi. Oyoqqa keta, krassovka, shippaklar kiyiladi. Sta-
dionda yengil atJetika bo’yicha yugurish yoki sakrash mu-
sobaqalari o’tkazilganda, unda qatnashuvchilartishli ship-
pakJar kiyib olishlari mumkin. U yaqin masofaga yugurishda
ko’rsatkichlarni oshirishga (2 — 3 s ga), uzunlikka sakrashda
esa (20 — 30 sm) uzoqroqqa sakrashga yordam beradi.

Yengil atletika bilan shug’ullanish chog’ida qator qoidalarga
rioya qilish zarur bo’ladi, bu kutilgan yaxshi natijalarga
erishishga olib keladi. Qoidaga ko’ra, avval 3 — 5 daqiqa asta
yuguriladi, 6 — 8 marta umumiy mashqiar bajariladi, 30 — 50
m ga tezlik bilan 2 —- 3 qayta yuguriladi. Bu harakatni aniq
bajarish ko’nikmasini hosil qilishga yordam beradi.
•
Uzunlikka yoki balandlikka sakrash joyi quruq va tekis bo’lishiga
ahamiyat beriladi. Bunda yerga tushish joyida o’tkir, uchli
narsalar bo’lmasligi lozim. Balandlikka sak-rashni
kuzatayotganda kuzatuvchi yugurish tomonida turadi, aks holda
sakrash tayoqchasi uchib ketib, unga tegib ketishi mumkin.
•
Yugurish mashqini bajargandan so’ng darhol to’xtab yoki o’tirib
olish mumkin emas. Masalan, 100—-200 m uzoq masofaga
yugurganda yaxshisi 10— 15 metrqadamlab yurish kerak.

Ko’hna Yunoniston qoyatoshlaridan birida taxminan 2,5 ming yillar ilgari yozilgan quyidagi: ,,Agar
kuchli bo’lishni istasang — yugur, agar chiroyli boiishni ista-sang —yugur, agar aqlli bo’lishni
xohlasang — yugur", degan yozuvlar topilgan. Ma'lum bo’lishicha, yugurish sportning asosiy turi
hisoblangan. Yengil atletikada qisqa masofaga (sprinterMk), ya'ni 60, 100, 200, 400 metrga;
estafetali — 4 x 100 m, 4 x 200 m, 4 x 400 m li masofaga; o’rta va uzoq masofalarga, ya'ni 1000 m,
1500 m, 2000 m, 3000 m, 5000 m, 10000 m ga (stayerlik) yugurish; marafon (42 km 195 m)
yugurish kabi yengil yugurish turlari mavjud. Bulardan tashqari, uzoq masofalarga (5 km dan 80 km
gacha) ham yuguriladi.
•
Mahalliy sharoitda yugurish kross yugurish deb uritiladi. Yugurishni
shartli ravishda quyidagi bosqichlarga b0'lish mumkin: start, tezlanish,
masofani o’tish, finish.
•
Yaqin masofalarga past start qo’llaniladi. Agar undan unum li
foydalanilsa, qisqa vaqt ichida maksimal tezlikka enshish imkoniga ega
bo’linadi.
•
o’rta va uzoq masofalarga yugurishda yuqori start qo’llaniladi. Bu
yugurishdan unumli foydalanilsa, masofaning dastlabki metrlaridayoq
ilgarilab ketishga erishiladi.

Qisqa masofalarga (sprinterlik) yugurish
•
Yugurishning bu turi bo’yicha respublikamizda o’g’il bolalar va qizlar
uchun eng yuqori natijalar Toshkent shahrida qayd etilgan. o’g’il bolalarda
100 m. ga yugurish bo’yicha rekord natija Anvar Kuchmuradovga (10,50
sek. elektron hisoblagich); qizlar o’rtasida Ludmila Lapshina (11,85 sek.)
ga tegishli. Bu masofaga yugurish bo’yicha jahon rekordi erkaklar orasida
6,39 s ga teng (elektron sekundomer bo’yicha). Bunga amerikalik Moris
Grin erishgan. Ayollar orasida — 6,92 s bo’lib (elektron sekundomer
bo’yicha), bunga rossiyalik Irina Privalova erishgan.
•
Jismoniy tarbiya darslarida 2 x 30, 2 x 20, 60 m yoki 100 m masofalarga
( 1, 2, 3 o’quvchi) oddiy sekundomer o’lchovi asosida yuguriladi. Bir
necha darsdan keyin dastlab 30 m ga, 2 — 3 darsdan keyin 60 — 100 m
ga yugurish me'yorlari topshiriladi.
•
Pastki start—Xcz yugurib ketish uchun qulay boigan dastlabki holat.
Pastki startdan yugurish uchun tayanch, chuqurcha yoki start g’o’lachalari
(kolodka)dan foydalaniladi.

,$tart" kbmandasi berilganda
— tiz cho’kib, qo’llarga tayaniladi, bir oyoq tizzasi yerga tegib turadi, ikkinchi oyoq
tayanchda (kolodkada) turadi;
— qo’llarni yelka kengligida qo’yib, yerga tayaniladi, bosh barmoqlar ichkariga
qaratiladi, qoilar to’g’rilanadi, tana og’irligi qo'1 va tizzaga bir xilda tushadi. Bosh
egiladi va start chizig’iga qaraladi.

“ D iqqat ” komandasi berilganda
“ D iqqat ” komandasi berilganda orqada turgan oyoq tizzasi
yerdan uziladi, tana og’irligi to’rt tayanch nuqta (qo’llar va
oyoqlar)ga tushadi.

“ Marsh ” komandasi berilganda
“ Marsh ” komandasi berilganda gavdani tezda to’g’rilab, orqada turgan oyoq
bilan birinchi qadam qo’yiladi, qo’llar keskin harakatlanadi, so’ngra ikkinchi,
uchinchi va hokazo qadamlar qo’yiladi. Faqat 6 — 8 qadamdan keyingina gavda
to’liq to’g’rilanadi.
Ma'lum masofaga yugurayotganda sportchi oyog’ini kaftdan bosib, katta-katta
qadamlar tashlashga harakat qiladi. Qo’ l lar bir maromda harakatlanib, u
tirsakdan bukilgan bo’Iadi. Qo’llar musht qilinmaydi, tana bir oz oldinga egilgan
bo’ladi. Bel ham butunlay bukilmagan va tishlar ham bir-biriga qattiq
bosilmaydi, faqat olg’a intilib, harakatlar erkin bajariladi.

Finishga
Chamasi, 10—15 metr qoiganda yuguruvchi erkin harakatini saqlagan
holda oldinga qaraydi, yelkalarni to’g’ri tutib (u yoq-bu yoqqa
chalg’imay), tezlikni susay-tirmay, finish chizig’ini keskin kesib o’tadi.

Uzoq masofaga (stayerlik) y u gu rish
•
Chidamli l ikni o’stirish maqsad i da, kollejlar uchun dasturda 500, 800, 1000
m (1 km)ga yugurish ko’zda tutiladi. Bu masofaga 17 va undan kichik
yoshdagi o’g’il bolalar va qizlar yugiradilar. Masalan, yoshlar o’rtasida
jahon rekordi 2 min 20,37 s ga (eiektron sekundomer bo’yicha) teng. Bu
ko’rsatkichga ingliz sportchisi Xen Bouksi erishgan. Qizlar orasida 2 min
38,58 s (elektron sekundomerda) ingliz sportchisi Jo Uayt erishgan.
Respublikamizda 800 m masofaga yugirish bo’yicha rekord natijaga
E.Nurmatov (lm.52,3 sek), qizlar orasida L.Kir-yuxina (2 m.04,76 sek)
erishganlar.
•
2 — 3 km ga kross yugurish butun tanaga ijobiy ta'sir ko’rsatuvchi, juda
yaxshi sogiomlashtirish vositasi hisoblanadi. Krossga, dastlab, bir
maromda yugurish bilan o’rgatiladi. Yuqoriroq natijalarga erishish uchun
esa 5 — 6 mashg’ulotdan keyin o’tiladi. Muayyan masofaga yugurish
maromini egallash uchun (qanday tezlik bilan yugurishni) kross
yugurishning birinchi mashg’ulotlaridan boshlab mashq qilinadi.
•
Kross yugurish yuqori startdan boshlanadi. ,,Start" komandasi berilgach,
sportchi start chizig’iga chiqadi, kuchliroq bo’lgan oyog’ini oldinga qo’yadi,
start chizig’ini bosmaydi, boshqa oyog’ini oyoq kaftida orqaga qo’yadi.

“ Diqqa” komandasi berilishi bilan har ikkala oyoq bukiladi, tana og’irligi oldinda turgan oyoqqa ttishadi. Qo’llar
tirsakdan bukilgan va bittasi oldinga uzatilgan bo’ladi. ,,Marsh" komandasi berilishi bilan, yuguruvchi oyog’ini yerdan
keskin uzib, tegishli tezlik olish uchun tezroq hara-kat qiladi. U masofani yengil va erkin bosib o’tishga, harakatlari tabiiy
bo’lishiga erishishi lozim. Boshida oyoqning butun kafti bilan, masofaning ayrim qismlarini esa oyoq uchi bilan bosib
o’tishga urinish kerak. Yugurish chog’ida,
masofaning tekis joylarida gavda bir oz oldinga
engashadi va boshni to’g’ri tutib, oldinga qarab turiladi.
Qoilar yarim musht qilinib, tirsakdan bukiladi va
mokisimon, yengil harakatda bo'linadi, yelkalarni yuqori
ko’tarib olinmaydi. Finishga 100 — 200 metr
qolganda qo’llar harakati teziashadi, tana ko’proq egiladi,
qadamlar ham yanada tezroq tashlanadi. Finishdan keyin
sportchi yugurishda davom etib, asta yurishga o’tadi.
Kross tayyorgarligi mashg’ulotlarida qizlar va o’g’il
bolalar alohida guruh bo’lib yuguradilar va ularga
beriladigan topshiriqlar ham turlicha bo’ladi.

Yengil atletika qoidalarining rivojlanish tarixi

Купить

Похожие документы
Uyg‘onish-Renasans davri adabiyoti
Uyg‘ur xoqonligi davri manbalari. Syuan-szan kechmishi
Varaxsha o‘rta asrlarning yirik shaharlaridan
Xi-xv asrlarda amerika xalqlari
XI – XV asrlarda Amerik xalqlari