Yosh arxeologlar toʻgaragining tashkil topishi - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	11 Ноябрь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Yosh arxeologlar toʻgaragining tashkil topishi

Купить

Mavzu: Yosh arxeologlar toʻgaragining tashkil topishi Reja : 1. Oʻrta Osiyolik havaskorlarning arxeologiyaga qoʻshgan hissasi 2. Turkiston Arxeologiya havaskorlari to’garagi 3. Togʻarakning oʻlka tarixini oʻrganishdagi ahamiyati 01 11

O’rta Osiyo sharoitida ham dastlabki arxeologik qazishma ishlari deyarli Rossiyadagi kabi XIX asrning ikkinchi yarmida faqat topilmalar topib kollektsiyalar yig’ish uchun qazishmalar o’tkazishni boshlaganlar. O’sha davrning yirik sharqshunos olimlari, tabiatshunoslar va boshqa ko’plab olimlarning Turkiston hududiga kelishi bilan bu erda ham, dastlabki o’lkashunoslik, tarixni o’rganish uchun yozma va arxeologik materiallarni to’plash ishlari boshlandi. Rossiyalik yirik sharqshunos olimlarning bu erda boshlagan ekspeditsiyalarida mahalliy ilmli-bilimli odamlar ichida turk va fors tillarini biladigan, arab alifbosida yozilgan ko’lyozmalarni o’qiy oladigan odamlarni olib yurib, birinchidan, qadimgi tariximiz bo’yicha juda ko’plab materiallar to’plagan bo’lsalar, ikkinchidan, shu mahalliy aholi

Xuddi shunday mahalliy havaskor o’lkashunoslardan biri Akram Askarov bo’lib, uning o’zi savdogar, ipak tolalaridan gazlamalar to’qiydigan hunarmand bo’lsa ham, bularga ko’shimcha ravishda qadimgi asori- atiqalardan kollektsiyalar ham to’plagan. N.I.Veselovskiy tashkil etgan qazuv-qidiruv ishlarida bevosita qatnashgan, turli davrga oid tangalarni davri, zarb qildirgan podshoning nomlarini juda yaxshi bilgan.

Rus sharqshunos olimi N.I.Veselovskiy Akram Asqarovga baho berib " Agar, Akram Askarov bo’lmaganda, men, bunchalik muvaffaqiyatlarga erishmagan bo’lar edim " deb juda yuqori baholagan. 1887 yili "Rus arxeologiya jamiyati" Akram Asqarovni "Arxeologiya rivojiga qo’shgan hissasi uchun" kichik kumush medali bilan mukofotlaydi. Ko’p o’tmay u Parijdagi "Ilmiy arxeologiya jamiyatining a’zosi" etib saylanganligi ma’lum bo’ldi. N.I.Veselovskiy

Yana bir mahalliy aholi vakillaridan biri Mirza Abdulla Buxoriy bo’lib, u aslida savdogar-ziyoli oiladan chiqqan edi. Ko’p yillar davomida arxeologik ashyolarni to’plash va ularni o’rganish bilan shug’ullangan va natijada oddiy asori-atiqalarni to’plovchi odamdan mahalliy ulkashunos, numizmat va havaskor arxeolog darajasaga ko’tarilgan. Samarqandlik hattot Abu Sayd Maxsum bo’lib, uning Samarqand shahrining obidalaridagi ko’chirmalaridan N.I.Veselovskiy, V.A.Krachkovskaya, A.A.Semyonov kabi taniqli sharqshunoslar o’z ilmiy tadqiqotlarida foydalanishgan. Hatto, Samarqandlik sharqshunos va arxeolog olim V.L.Vyatkinga Ulug’bek rasadxonasini o’rnini XVI asr vaqfnomalarini o’rganib turib ko’rsatib bergan ham Abu Sayd Maxsum bo’ladi.

 SSSRning xaritasi

Abu Toxirxo’ja Samarqandiyning qalamiga mansub bo’lgan "Samariya" asarini 1899 yilda N.I.Veselovskiy tomonidan fors tilida, 1904 yilda V.L.Vyatkin tomonidan rus tilida nashr qilinishiga sababchi bo’lgan ham Abu Sayd Maxsum bo’ladi. Chunki, Abu Sayd Maxsum birinchi marta bu qo’lyozmani topib, undan bir nusha ko’chirib, N.I.Veselovskiyga bergan edi. U umrining oxiriga qadar V.L.Vyatkinning Afrosiyobdagi qazishmalariga borib turgan, ammo, og’ir xastalikka uchragan Abu Sayd Maxsum rasadxona ochilgandan ko’p o’tmay 1910 yilda vafot etdi.

Turkistonning Ettisuv viloyatida yana bir havaskor arxeolog Turdi Mirg’iyosov faoliyat yuritgan bo’lib, u 16 yil davomida asori atiqalarni to’plagan. Uni o’sha davrdagi arxeolog A.A.Divaevga yozgan xati O’zbekiston Davlat Markaziy arxivida saklanib qolgan. Unda To’kmoq tumani atrofida saqlanib qolgan irrigatsiya inshootlari, ko’hna shahar xarobalari, u erda qazishmalar o’tkazilganini, u erda topilgan topilmalar to’g’risida yozgani holda, yodgorliklarni saqlash ishlari yaxshi bo’lmayotgani, jumladan, mahalliy aholi tomonidan obidalarning g’ishtlari ko’chirib olib ketilayotganligi to’g’risida xabar qilinadi.

Yuqoridagilardan ko’rinib turibdi-ki, bizda boshlangan arxeologik qazishma ishlarini ibtidosida mahalliy aholidan chiqqan ziyoli, havaskor o’lkashunos, o’z xalqini tarixini o’rganishni orzu qilgan havaskorlar turadi. V.V.Bartoldning say harakati bilan 1895- yilda Toshkentda Turkiston Arxeologiyasi havaskorlari to’garagi tashkil etildi.Bu to’garak ishlarida o’z davrining yirik sharkshunos qadimshunoslari V.V.Bartold, N.I.Veselovskiy, M.S.Andreev, A.A.Divaev, N.S.Likoshin,N.G.Mallitskiy, N.P.Ostroumov, V.L.Vyatkin, A.A.Semyonov kabi atoqli olimlar shug’ullanganlar.

Vasiliy Vladimir Bartold (3(15)-noyabr 1869-yil, Sankt- Peterburg — 1930-yil 19-avgust, Leningrad) — rus va sovet sharqshunosi, turkolog, arabshunos, islomshunos, tarixchi, arxivshunos, filolog; rus sharqshunoslik maktabining asoschilaridan biri.

Toʻgarak 20 yil davomida Oʻrta Osiyo moddiy madaniyati yodgorliklarini oʻrganish, tavsiflash va saqlash, tavsiflash, shuningdek, arxeologik qazishmalar olib borish bilan shugʻullangan . To‘garak tomonidan yuzlab maqolalar, risolalar, ko‘rsatmalar chop etildi. Yig‘ilishlar natijalari “Turkiston arxeologiya ixlosmandlari to‘garagi a’zolarining yig‘ilishlari va xabarlari bayonnomalari” ( PTKLA ) shaklida birinchi marta 1896 yildan “ O‘rta Osiyo xabarnomasi ” jurnali sahifalarida , 1898 yildan e’lon qilingan. alohida to'plamlarda. Bayonnomalar 2011-yilda H. A. Yassaviy nomidagi Xalqaro qozoq-turk universiteti Arxeologiya ilmiy-tadqiqot markazi tomonidan qisman qayta nashr etilgan (“Turkiston arxeologiya ixlosmandlari to‘garagi a’zolarining yig‘ilishlari va xabarlari bayonnomalari. Qozog‘is

O’rta Osiyoning qadimgi va o’rta asrlari bo’yicha yirik mutaxassis, arxeolog olim V.M.Massonning fikricha, O’rta Osiyo arxeologiyasini shakllanishida Sankt-Peterburg sharqshunoslarining o’rni juda katta bo’lgan edi. Ayniqsa, V.V.Bartold, N.I.Veselovskiy, A.Yu.Yakubovskiy kabi yirik sharqshunoslar boshlagan va A.M.Belenitskiy oxiriga etkazgan arxeologik manbalardan tarixni yoritishda foydalanish usuli "Sankt- Peterburg arxeologiya maktabiga" aylandi.

Ammo, XIX asrning oxiri – XX asrning boshlarida Turkiston hududining anchagina qismida arxeologik izlanishlar olib borish bilan o’z zamonasining yirik bilimdon sharqshunos olimlari shug’ullanishgan bo’lishsa ham, ularning hammasi oddiy "kollektsiya yig’uvchi mutaxassis" darajasidan nariga o’tmadilar. Buning sababi asosan bitta edi. U ham bo’lsa bu "arxeolog"larni O’rta Osiyo sharoitida oddiy tuproqdan yasalgan (paxsa, xom g’isht, guvalak, sinch, erto’la, yarim erto’la va h.k.) arxitektura obidalarini nurashi, ularni ko’p qatlamligi sharoitida paydo bo’lgan arxeologik qatlamlarni ajrata olmaganliklarida, yodgorliklarni tarixiy manba sifatida ishlatishni bilmaganliklarida edi. Bu ishni bilish uchun o’sha qazilayotgan obidani yodgorlik shakliga kirgunga qadar bo’lgan tarixini

Afrasiyobning qadimgi davrlardagi umumiy ko'rinishi (qayta qurish)

Bizning hududlarimizga kelib kazishmalar olib borgan dastlabki sharkshunos-arxeologlar Evropa xududlaridan kelganliklari uchun ular ko’proq Qoradengizbo’yi, Kavkaz, Evropaning janubiy qismlaridagiday toshdan ko’tarilgan imoratlarni qazib o’rganishgan, yoki o’zlari bevosita qatnashmagan bo’lsalar ham, ular to’g’risidagi ma’lumotlarni chop etilgan adabiyotlardan bilishar edi. Shuning uchun, ular, O’rta Osiyoga kelib dastlabki qazishmalarni o’tkazishgan davrda katta muvaffaqiyatlarga erisha olmadilar, chunki, ular mahalliy sharoitdagi tuproqdan bo’lgan imoratlarni qoldig’ini qazishni bilishmas edi.

Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Egamberdieva N.A. Arxeologiya. ”O’quv qo’llanma” T.: 2001. 2. Kabirov J., Sagdullaev. A. O’rta Osiyo arxeologiyasi T.: 1990 3. Colin Renfrew, Paul Bahn. Archaeology: Theories, Methods and Practice. London 2004 4. Connah G. Writing about Archaeology. Cambridge University Press.2010 5. Archaeological theory today. Edited by Ian Hodder. Cambridge University Press 2001

Купить