Ёш курашчиларда жисмоний сифатларни тарбиялашда ҳаракатли ўйинлардан фойдаланиш - Физическая культура - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	68.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Физическая культура

Ёш курашчиларда жисмоний сифатларни тарбиялашда ҳаракатли ўйинлардан фойдаланиш

Купить

МУНДАРИЖА КИРИШ.................................................................................................................2 I.БОБ. ЁШ КУРАШЧИЛАРДА ЖИСМОНИЙ СИФАТЛАРНИ ТАРБИЯЛАШДА ҲАРАКАТЛИ ЎЙИНЛАРНИНГ ЎРНИ ВА АҲАМИЯТИ..........................................................................................................4 1.1. Машғулот жараёнида ҳаракатли ўйинлар ....................................................4 1.2. Курашда жисмоний сифатларни тарбиялашда ҳаракатли ӯ йинларнинг ӯ рни...............................................................................................................28 II.БОБ. Курашда ҳ аракатли ў йинлар орқали ёшларни жисмоний тайёргарлигини ошириш иш самарадорлигини ўрганиш.................................35 2.1. Курашда жисмоний тайёргарлик ........

Мавзунинг долзарблиги : Мустақиллик шарофати туфайли юртимизда соғлом, маънан ва жисмонан баркамол авлодни тарбиялаш масаласи давлат сиёсатининг устивор й ӯ налиши сифатида босқичма-босқич ӯ з ечимини топиб келмоқда. Бу борада айниқса Президент И.А.Каримов раҳбарлигида «Кадрлар тайёрлаш милий дастури», «Таълим т ӯ ғрисида» ги Қонун, « Ӯ збекистон болалар спортини ривожлантириш жамғармасини тузиш т ӯ ғрисида»ги Президент Фармони ҳамда ушбу жамғарма фаолиятини ташкиллаштириш ҳақидаги Ҳукумат Қарори, халқ таълими тизимини ислоҳ қилиш, ӯ рта умумтаълим мактабларининг моддий-техник базасини замон талаблари даражасига к ӯ тариш б ӯ йича қилинаётган ҳайрли ишлар келажак авлод истиқболини белгилаб берувчи фундаментал тадбирлар сирасига киради. Шу билан бир қаторда ҳали жойларда, жумладан узоқ қишл

ёшликдан асос солинмаса, у лғайиш давомида шу қобилиятларни самарали шакллантириш имконияти мураккаб кечади. Мустақиллик йиллларида ўзбек миллий кураши бўйича йирик мусобақалар ў тказилмокда. Миллий кураш мактаб дастурига киритилган. Миллий кураш техник- тактик усуллари ни ургатиш ҳаракатли ўйинлардан фойдаланиш кераклигини ёшларга синф дарс тарзида ўргатилади. Президентимиз И.А.Каримов томонидан ишлаб чиқилган «Кадрлар тайёрлаш миллий дастури»ни руёбга чиқаришнинг иккинчи босқичи (2001-2005 йилларда)» таълим мутахассисларнинг моддий техника ва ахборот баъзасини мустакамлашни давом эттириш, ўқув-тарбия жараёнини юқори сифатли ўқув адабиётлари ва илғор педагогик технологиялар билан тўлиқ таъминланиши» долзарб вазифалар қаторига киритилган. Маълумки, курашда ҳаракатли ўйинларнинг роли ва аха

I.БОБ. ЁШ КУРАШЧИЛАРДА ЖИСМОНИЙ СИФАТЛАРНИ ТАРБИЯЛАШДА ҲАРАКАТЛИ ЎЙИНЛАРНИНГ ЎРНИ ВА АҲАМИЯТИ 1.1. Машғулот жараёнида ҳаракатли ўйинлар 4

Ҳозирги кунда спорт ижтимоий маъно касб этмоқда. Шу муносабат билан болалар ва ў смирларни спорт билан мунтазам шуғулланишга жалб этиш, уларда жисмоний куч, тезлик, чидам лилик, ча ққ онлик ва бошқа шу каби жи ҳ атларни ривожлантириш бирламчи вазифа хисобла н ади. Жисмоний тарбиянинг энг яхши воситаси булиб ҳ аракатли ўйинлар хисобланади. Ҳаракатли ўйинлар хар қандай ёшдаги болалар шуғуллана оладиган, фаолиятнинг хис-туйғуларга бой туридир. Ў йинлар жисмоний, маъ н авий, иродавий, а ҳ ло қ ий сифатларни ривожлан тиришга хизмат қ илади. Ўйин фаолияти давомида бола муста қ иллик, қ атъиятлилик, собитқадамлик каби хаётий му ҳ им сифатларни эгаллаб боради. Ў йин таълим ва тарбия воситаси хисобла н иб, ў йин фаолияти ёрдамида ёшлар ў заро муносабатлар ахамиятини англайдилар. Ўйинда уларнинг хар

хисобланади. Асосийси шундаки, ў йинлар ўқув-машғулот жараёни олдига қ уйилган ва зи фаларни бажаришга ёрдам беради. Ўйинда ўсмирнинг шахс сифатидаги хислатлари намоён булади, унинг жисмоний ва рухий сифатларини, ақл-идрок, иродасини ривожлантиради. Ўйин характерни тоблайди ва шакллантиради, қийинчиликларни енгиб ўтишга ўргатади, рақибга хурмат билан муносабатда булишни шакллантиради. Курашда индивидуал сифатлар жуда муҳим аҳамият касб этади, буни кўпгина муаллифлар таъкидлаб ўтганлар. Сўнгги йилларда олиб борилган тадқиқотларнинг кўрсатишича, уларнинг аҳамияти анча ошган кўпчилик муаллифларнинг фикрича, кураш мусобақаларини томашабоплигига бўлган талаблар ортиши билан аввал қўлланиладиган тайёргарлик воситаларига муносабат бирмунча ўзгариши лозим. Беллашувларни олиб бориш суръатини ошириш

умумий қабул қилинган, иккинчиси эса ноанъанавий қилинган тайёргарлик воситаларини танлаш ва улардан оқилона фойдаланиш билан боғлиқ. бу иккита йўналишга алоҳида эмас, балки комплекс ҳолда, бир-бирини тўлдириб амал қилинади, айниқса олий спорт маҳорати босқичида. бу ерда махсус жисмоний сифатларни ривожлантириш учун янги, янада самарали машғулот воситалари тақозо қилинади. адабиёт манбалари таҳлили шундан далолат берадики, спортчилар индивидуал сифатларини такомиллаштириш бўйича вазифаларни олдинга мақсад қилиб қўйишда кўпгина омиллар - спорт тури хусусияти, спортчи ёши ва малакаси, шунингдек, бошқа бир қатор керакли белгилар ҳисобга олинади. шу билан бирга турли вазн тоифасидаги спортчиларга хос бўлган хусусиятларга етарлича аҳамият қаратилмаган, лекин, асосийси, индивидуал тайёргарлиги б

қаратилган муайян спорт машғулотлари воситалари ва услубларини аниқлаб берувчи тажриба тадқиқотларини учратмадик. шу сабабли бу муаммолар кураш учун долзарб ҳисобланади. Ўзбекистонда болалар спортини ривожлантириш, болаларни соғлом, баркамол шахс сифатида жамиятда фаолият кўрсатишини таъминлаш учун педагогик нуқтаи назардан ёш курашчиларни тайёрлаш масаласи, айниқса, муҳим аҳамиятга эгадир . Курашчиларнинг ёшлигидан бошлаб умумий жисмоний тайёргарлик машқларини бажартиришни бошлаб юбориш ва ян а самарали машқлар фонида куч фазилатлари элементини курашчиларнинг кундалик машғулотларига аста – секинлик билан киритиб бориш тавсия этилади. Миллий кураш юксак куч сифатларини – абсолют куч и шл а т и ш н и , к у ч ч и д а м л и л и г и ( с т а т и к в а д и н а м и к чидамлилик)ни, тўсатдан ишлат

1. Ташқи қаршиликни енгиш билан бажариладиган машқлар: тош кўтариш, шеригининг қаршилиги, резина тортиш , қорда югуриш ва бошқалар киради. 2. Ўз вазни билан оғирлаштириб бажариладиган машқлар: арқонга чиқиш, қорин мушакларига доир машқлар, турникда тортилиш ва бошқалар. Ёш курашчилар курашнинг янги техник - тактик усулларини эгаллаётган вақтида ҳ ам, бевосита умумий жисмоний тайёргарлик билан ҳам машғул бўлишлари керак. Кураш соҳасидати янги техник усулларни, албатга , комплекс тарзда ўрганиш шарт бу эса кураш техник ҳаракат томонларини ортиқча уринишларсиз, хатосиз ўзлаштиришда самарали фойда беради ва қуйидаги вазифаларни амалга оширади:  курашчиларнинг техник – тактик ҳаракатларида ишлатиладиган барча мускул гуруҳларини куч жиҳатдан гармоник ҳолда мустаҳкамлаш;  мусобақа беллашувида с

шундай пайтда мураббийларнинг хайриҳохлик билан кўрсатадиган ёрдами, курашчининг қийин вазиятини бартараф қилишининг янги йўлларини топишга кўмаклашади. Руҳий тушкунликка тушиб мағлуб бўлган курашчининг ҳолати яъни қўрқиши, оиладаги эзилганлик, ўз кучига ишонмаслиги, баъзи ҳолларда эса курашчи усулни яхши бажара олмаслиги, ёки фикрни бир жойга тўплай олмаслиги, хотирани бутунлай тарқоқлигига боғлаш мумкин. Курашчини руҳий тайёрлаш учун курашчини шахс сифатида унинг хусусиятларини айрим жараёнлар ва хусусиятларини сифат ўзгаришларини ҳисобга олиш чоғида, доимий ўсиш жараёнида олиб қарашни талаб этади. Курашчини психологик-педагогик жиҳатдан ўрганишда мавжуд ўзгаришларнинг тамойиллари, йўналишларини аниқлаш керак. Бу ҳол курашчини фақат бугунги кунини эмас балки келажагини белгилайди. Курашч

жавоб берадиган бирликда жисмоний сифатларни ривожлантириш. Жисмоний тайёргарлик умумий, ёрдамчи ва махсус тайёргарликка бўлинади. Курашчининг умумий жисмоний тайёргарлиги юқори натижаларга эришиш учун пойдевор, зарур асос ҳисобланади. У асосан қуйидаги вазифаларнинг ҳал этилишини таъминлайди: Курашчи организмини ҳар томонлама гармоник ривожлантириш, унинг функционал имкониятларини ошириш, жисмоний сифатларини ривожлантириш. 1. Саломатлик даражасини ошириш. 1. Шиддатли машғулот ва мусобақа юкламалари даврида фаол дам олишдан тўғри фойдаланиш. Умумий жисмоний тайёргарлик турли воситалар тўплашини ўз ичига олади. Улар орасида снарядларда ва снарядлар билан бажариладиган машқлар, шерик билан махсус тренажерларга бажариладиган машқлар, бошқа спорт турлари: акробатика, енгил атлетика, спорт ўйи

орқали бажариш; махсус тренажер мосламаларида бажариладиган машқлар; курашчилар манекени билан машқлар. Курашчининг махсус жисмоний тайёргарлиги ҳаракатланиш сифатларини курашчиларнинг мусобақа фаолияти хусусиятлари томонидан қуйиладиган талабларга қатъий мувофиқ ҳолда ривожлантиришга қаратилган. Курашчиларнинг махсус жисмоний тайёргарлиги асосан кураш гиламида ўтказилади ва ҳаракат малакалари таркибидаги энг муҳим ҳаракат сифатларини ривожлантиришга қаратилган. Шунинг учун махсус жисмоний тайёргарликнинг асосий воситалари сифатида мумкин бўлган турли мураккабликларни жалб қилган ҳолда мусобақа машқлари қўлланилади. Бундай мураккаблаштирилган машқлар курашчи организмига бўлган таъсирни кучайтиради. Масалан, оғирроқ вазн тоифасидаги шеригини ташлаш, шерикларни алмаштирган ҳолда ўкув-машғуло

етмайдиган тезликда бажариладиган машқларда зарур, кўпинча максимал шиддатда бажариладиган усулларда намоён бўлади. Натижа мутлақ куч билан эмас, кўпроқ ҳаракат тезлиги билан аниқланадиган жисмоний машқларнинг ҳар хил турларида индивидуал сифатларини ривожлантириш тайёргарликнинг етакчи йўналиши ҳисобланади. замонавий босқичда айнан шу муаммога катта аҳамият қаратилмоқда. Спортда спортчиларнинг эришган ютуқлари даражасини янада ошириш учун машғулот жараёнини бошқаришнинг самарали услубларини излаш фаол тарзда олиб борилади. кўп йиллик спорт машғулоти кичик мактаб ёшидан - дастлабки тайёргарлик босқичидан бошланади. кўпчилик мутахасисларнинг фикрича, дастлабки спорт тайёргарлиги босқичида машғулотларнинг оқилона усулиятини режалаштириш ва ундан унумли фойдаланиш кўп жиҳатдан спортдаги кейин

Машқларни енгиллаштирилган шароитларда бажариш услуби. Ҳаракатлар ва катта тезкорлик билан бажариладиган алоҳида ҳаракатларни енгиллаштирилган шароитларда кўп марта такрорлаш. Масалан, усулни кичик вазн тоифасидаги шерик билан тезкорликка эътибор қаратган ҳолда бажариш. Машқларни енгиллаштирилган шароитларда бажариш тезлиги бўйича оддий шароитларда бажариладиган ҳаракатлардан ошадиган ўта тез ҳаракатларнинг бажарилишини рағбатлантиради Масалан, Югуриш тезлигини ошириш учун қияланган йўлкача бўйлаб (тоғдан) югуриш қўлланилади. Курашчининг тезкорлик сифатларини тарбиялаш учун максимал тезлик билан бажариладиган машқлар (улар, одатда, тезлик машқлари, деб аталади) қўлланилади. Тезлик машқларининг техникаси уларнинг чегарадаги тезликларда бажарилишини таъминлаши шарт. Машқларни бажариш пайтида

ўзлаштиришга, мусобақа фаолиятида ўзининг ҳаракат қобилиятларини тўлақонли равишда амалга оширишга имкон беради. Курашда умумий ва махсус чидамлилик фарқланади. Умумий чидамлилик деганда спортчининг суст шиддатдаги ишни узоқ вакт бажаришга бўлган қобилияти тушунилади. Махсус чидамлилик курашчининг мусобақа беллашуви давомида турли хусусиятдаги ҳаракатлар ва амалларни ҳар хил кучланишлар билан ҳамда гавданинг турли ҳолатларида юқори суръатда бажариш қобилияти орқали гавсифланади. Курашчининг мусобақа фаолияти кўп қиррали ва мушак тизимининг улкан иши билан боғлиқ (курашда статик ва динамик тартибда ишловчи деярли ҳамма мушак гуруҳлари қатнашади). Шунинг учун чидамлилик нафақат ишлаёттан мушакларга етказиб бериладиган кислород миқдори билан, балки мушакларнинг ўзининг узоқ вақт давом этадига

муҳим тавсифи ҳисобланади. Тўртта шиддат зонасини ажартиш қабул қилинган: максимал, субмаксимал, катта, суст. Машқ давомийлиги уни бажариш шиддатига нисбатан тескари боғлиқликка эга. Иш давомийлигининг 20-25 секунддан 4-5 минутгача кўпайиши билан унинг шиддати кескин камаяди. Машқнинг энергия таъминоти тури унинг давомийлигига боғлиқ. Курашчи чаққонлигини ривожлантиришнинг ҳамма воситаларини иккита бўлимга ажратиш мақсадга мувофиқдир: умумий чаққонликни ривожлантириш воситалари ва махсус чаққонликни ривожлантириш воситалари. Умумий чаққонликни ривожлантириш воситалари умуман ҳаракатланиш тажрибаси ва ҳаракат координациясини бойитишга қаратилган. Махсус чаққонликни ривожлантириш воситалари курашчининг ўзига хос махсус ҳаракатланиш координациясини ҳамда мусобақа фаолиятининг фавқулодда шарои

Статик эгилувчанлик - статик эгилувчанликка эга машқларда намоён бўладиган эгилувчанликдир. Умумий эгилувчанлик - турли йўналишларда энг йирик бўғимларда катта амплитуда билан ҳаракатларни бажариш қобилиятидир. Махсус эгилувчанлик - курашчининг техник-тактик хусусиятларга тегишли бўғимлар ва йўналишларда ҳаракатларни катта амплитуда билан бажариш қобилиятидир. Чўзилтирувчи машқлар: оддий, пружинали ҳаракатлар, ўзини ушлаган ҳолда силтанишли, ташқи ёрдам билан бажариладиган ҳаракатлар эгилувчанликни ривожлантиришнинг асосий воситалари ҳисобланади. Ҳаракатли ўйинларни турли вариантларидан фойдаланиб, машғулотларда мунтазам қўллаш керак, чунки улар шуғилланувчиларда мустаҳкам малакаларни шакллантиришга ёрдам беради. Оддий қоидалар, юксак эмоционаллик, катта маблағ талаб қилмаслик - буларнинг

бахолаш имкониятини беради. Маълумки, болаларнинг ўйин фаолияти жараёнида у ёки бу билим, қобилят ва куникмалари шаклланади, шунингдек болалар ва ўсмирларнинг ўзига хос жиҳатлари намоён булади. Болалар ўйинларда юқори ҳаракат фаоллигини курсатадилар, бу ўз навбатида тренерга уларнинг келажакдаги спорт ихтисослиги зарур бўлган яхши харакатлантирувчи истеъдод нишоналарини аниқлашга ёрдам беради. Ҳ ар бир тренер, боладаги барча сифатларни хам ривожлантириб булмаслигини яхши билади. Бунда генетик омиллар катта ахамиятга эга булиб, улар болалар ва ўсмирларнинг яширин холдаги имкониятларини белгила й ди. Биро қ шахс томонидан эгалланган фазилатлар наслдан ўтган фазилатлардан устунлик қилишини эътибордан қ очирмаслик керакки. Қў лланилаётган ўйин-тестлар тренерга ўсмирдаги уни қ изиктираётган хис

мувофиқ. Ҳаракатли ўйинлардан болалар, ўсмирлар ва ёшларни умумий жисмоний ривожлантириш учун, шу билан бир қаторда алоҳида спорт турлари учун зарур булган кўникмаларни ривожлантириш ҳам фойдаланиш мумкин. Тезда жой-жойига Барча ўқувчилар шеренгага сафланадилар. Ўқитувчининг «Тез тарқал» командасига биноан ўйинчилар майдон бўйлаб тарқалиб, юпаднлар, ўйнайдплар, сакрайдилар. Тўсатдан, «Тезроқ ўз жойингизга!» командаси берилгач, барча ўқувчилар сафда уз жойларини эгаллашлари керак. Ўқитувчи тезроқ уз жойини топган ўқувчиларни қайд этади. Бўри—ғовда Майдон ўртасида (залда) бир-биридан 50—70 см узоқликда узукасига параллел чизиқ — «ғов» тортилади. Ғ овда ўйинбоши — бўри. «Эчкилар» майдонча (зал)нинг бир томонида турадилар. Ўқитувчининг сигналига биноан эчкилар ғ овдан сакраб нариги томонга ўти

Вариантлар: чумчуқлар айлана буйлаб сакрамайдилар, балки айлана ичига сакраб кирадилар ва ундан сакраб чиқадилар; тутилганлар айлана марказида қолади, улар сони турт - бештага етганида янги ўйинбоши тайинланади. Сигнални эшит Болалар биттадан колонна бўлиб юрадилар. Ўқитувчи олдиндан шартлашилган кўрсатиш (байроқчалар) ёки эшитиш ( ҳ уштак , чапак ва бошқалар) сигналларини беради. Масалан, агар ўқитувчи яшил байроқчани кўтарса, ўқувчилар юрадилар, агар кўк байроқчани кўтарса, югурадилар, агар қизилини кўтарса, тухтайдилар. Хато қ илган ўқувчи колонна охирига бориб туради. Агар ўйинда кўрсатиш сигналларидан фойдаланилса, уни «Сигналга қара» деб аташ лозим. Бундай ҳ олда ўқитувчи майдонча ёки залнинг шундай жойини танлаши керакки, у барча у қу вчиларга куриниб турсин. Олдиндан шартлашилган э

чизи қ да сакрайдилар, иккинчи сигналда учннчига, учинчи сигналда туртинчига, туртинчи сигнал буйича эса бешинчи чизикда сакрайдилар. Ким бешинчи чизи ққ ача сакрай олса, тўрт очко, тўртинчи чизи ққ ача сакраса, уч очко, учинчи чизикдача сакраса, икки очко, биринчи чизикдан иккинчисига сакраса бир очко берилади. Сўнг иккинчи гуруҳ сафланади, сакраб бўлганлар эса шеренганинг чап қанотига бориб турадилар. Энг куп очко тўплаган жамоа ғ олиб ҳ исобланади. Чавандоз спортчилар Девордан 2 м узо қ ликда ва бир - биридан 1 м узо қ ликда «о ғ иллар» турибди. Уларнинг сони ўйинчилар сонидан 2—3 тача кам бўлиши керак. Барча ўйинчилар доира қ уриб, марказга ён томон би лан турган ҳолда отга тақлид қиладилар. Спорт отларини миниб чи қ иш ифодаланади. «От юрсин!» командаси буйича «отлар» тиз заларини бал

Ўйинчилардан 5—8 м узокликда жамоага параллел чизи қ буйлаб бир - биридан 50—80 см масофада турган 10—12 та городки (чорси қилиб чизилган жойга чиллакларни тизиб, уларни уриб чиқариш) жойлаштирилган. Ўқитувчи сигнал бергач, жамоанинг барча ўйинчилари купроқ городкиларни уриб чи қ ариш учун тўпларни зарб билан улоқтирадилар. Уриб чиқарилган чиллаклар ҳисобга олинади ва жойига қуйилади. Уқ узиб бўлган жамоа тўпларни йи ҳ иб олади ва уларни бошқа жамоага беради. Бу жамоа ҳ ам купро қ чиллакларни уриб чиқаришга ҳ аракат қ илади. Уқ узиш бир неча марта такрор ланади. Купроқ чиллакларни уриб чи қ арган жамоа ўйинни ютади. Вариант: чиллаклар икки хил рангга буялган. Хар бир жамоа тўпни уз ша ҳ арчасига улоқтиришга ҳа аракат қ илади. Уқ узиб булингач, ҳар бир жамоа узи уриб чи қ арган чиллакларни

очко, иккинчи бўлиб келган ўйинчи эса икки очко келтиради ва хоказо. Жамоадаги барча болалар навбат билан беллашадилар. Энг кам очко тўплаган жамоа ғолиб чиқади. Вариант: ўйинчилар доира томон ва орқага тугри чизиқ буйлаб эмас, балки йул устига қуйилган чиллак тунка, булаваларни айланиб чопадилар. Узоққа улоқтириш билан вақтдан ютиш Барча ўйинчилар икки жамоага булинадилар. Ҳар бир жамоа уз навбатида икки гуруҳга булинади. Старт чизиғига қуйидагича турилади: ўнгда—биринчи жамоанинг бир гуруҳи, ҳар бирининг оралиги 2—3 м, чапда — ик кинчи жамоанинг бир гуруҳи. Уларнинг барчаси югурувчилардир. Улардан 2 метр оралиқда улоқтирувчилар туради. Бунда бир жамоанинг югурувчилари кетидан иккинчи жамоанинг улоқтирувчилари туради. Ҳар бир улоқтирувчида биттадан оддий резина тўлдирма тўп ёки теннис тўп

Лапта Майдон шаҳарга, майдон ва конга (майдон чегарасидан ташқарида) булинади. Бир жамоа шахарда (қуръа буйича), иккинчиси майдонда жойлашади. Капитанлар сайланади (тайинланади). Шахарда жойлашган жамоанинг капитани тўп узатиш навбатини белгилайди, далада жойлашган жамоанинг капитани уз ўйинчиларини дала буйлаб жойлаштиради, бир ўйинчини эса шаҳарга тўп узатгани юборади. Ўқитувчи сигналига кура ўйинчилар узатувчи ташлаган тўпни навбатма-навбат лапта билан уриб қайтарадилар. Тўпни ураётган ўйинчи тўпни кучли зарб билан уради, лекин шундай уриш керакки, тўп даланинг ён чегарасидан чиқиб кетмасин. Ўйинчи тўпни яхши лаб ўргандан сўнг дала орқали конга томон югуради ва агар улгурса, изига қайтади. Тўпни яхшилаб ура олмаса, шаҳарда қолиб, ўз жамоаси ўйинчисининг муваффақиятли зарбини кутади ва ш

1. Тезкорликни тарбияловчи ўйинлар. Тезкорликни тарбиялаш учун машқлар максимал суратда бажарилиши лозим. Сигналга биноан тезликда жавоб берилишини муайян вақт бирлиги ичида кўп ҳаракатлар бажарилишини ҳамда бутун тана ёки унинг бир қисмини фазода тезлик билан ҳаракат қилишини талаб қиладиган ўйинлар ўқувчида тезкорлик сифатини ривожлантиради. Бунда кўпроқ икки гуруҳнинг фаол мусобақалашишига олиб келадиган ўйинлар ўтказишга эътибор қаратилади. Ҳаракатдаги объектга нисбатан бўлган реакцияни тарбияловчи ўйинлар бу ўринда яхши натижа беради. Бундай ўйинларга «Дўппи кийишда ким ғолиб?», «Тўрт муюш», «Бўш жой», «Ким тез ўйнайди» кабиларни киритиш мумкин. Масалан, «Дўппи кийишда ким ғолиб» ўйини қадимги ўзбек халқининг миллий ҳаракатли ўйинларидан ҳисобланиб, болани тезкорлик, чаққонликка ўргат

бўлади. Улар бир-бирларига юзма-юз қараб турадилар. Ўртага икки жамоадан биттадан ўқувчи чиқади. Улар қўлларини орқага тутиб бир оёқлаб сакрашиб, елкалари билан бир-бирларини итара бошлайдилар. Бунда бирорта бола олдин оёғини ерга қўйиши ёки орқасидаги қўлини бўшатиб, ўйнаши мумкин эмас. Ўйиннинг асосий мақсади, ўқувчиларнинг кучини синаш, чидамлиликни оширишдан иборат. Бу ўйиннинг яна бир бошқача кўриниши ҳам бор. Бунда иккита ўғил бола қатнашади. Дастлаб ерга доира шакли чизилади. Шу доира ичида ҳар иккала бола ҳам қўллари орқасида, бир оёғини кўтариб, иккинчи оёғида сакраб-сакраб бир-бирини елкаси билан туртиб, доира ичидан чиқиб кетган ёки кўтарилган оёғини ерга қўйган бола ютқазган ҳисобланади. Тезкорлик ва кучни ривожлантирувчи ўйинлар маълум бир вазифани ҳал этишда катта ёрдам берад

ҳисобланади ва ўйиндан чиқади. Ўйин шу зайлда давом этади. Ўйинни дарс вақтида ҳам, танаффусда ҳам бажариш мумкин. Бу ўйиннинг тарбиявий аҳамияти шундаки, у болани руҳан сезгирликка чақиради. Жисмоний жиҳатдан чаққонликни (ўйин маълум муддатда бажарилиши яъни қайси гуруҳ чизиқни тезда биринчи бўлиб босиб ўтиши кераклиги бунда болалар ўйинларининг руҳи, табиати, характери, иштирокчиларнинг ҳатти- ҳаракатлари в.ҳ. каби томонларига эътибор бериш кераклиги назарга тутилаяпти) тарбиялайди, қоматни тик, тўғри тутишга ўргатади. Бу ўйинни гуруҳларга бўлиб ўйнаш болада жисмоний т а рб ияга бўлган қизиқишни оширади. Бу ўйиндан қадимда ота-боболаримиз жуда кўп фойдаланишган. 4. Чидамлиликни тарбияловчи ўйинлар. Кўпчилик миллий халқ ҳаракатли ўйинларида ниҳоятда жадал бажариладиган машқлар туфайли тез

кейин эса оёқларидаги боғични ечиб олиб, орқаларига қараб югурадилар ва уни ўз жамоаларидаги навбатдаги ўйинчига берадилар. Ўйин боғичини ўқитувчига келтириб берадиган сўнгги ўйинчига қадар шу тариқа давом эттирилади. Боғични биринчи бўлиб ўқитувчига келтириб берган жамоа ғолиб бўлади. 5. Эгилувчанликни тарбиялаш. 9 -10 ёшли болаларда эгилувчанликни тарбиялашга алоҳида эътибор қаратиш лозим, чунки юқорида айтганимиздек, бу ёшдаги болаларнинг эгилувчанлик сифатининг ўсиши секинлашади. Эгилувчанликни тарбиялаш мақсадида айрим мушак гуруҳ ва бўғинларига таъсир кўрсатувчи ўйинлар танлаб олинади. Бу ўйинлар асосан махсус спорт жиҳозлари ёрдамида ўтказилади. Оғирликлар ўрнида шуғулланувчиларнинг ўзлари ҳам қатнашишлари мумкин. Фаол эгилувчанлик мушакларнинг кучига боғлиқ. Мушакларнинг чўзилувчан

Тошни олиб улгурмаган ўйинчи ютқазган ҳисобланади ва ўйин бошқатдан бошланади. Энг эпчил, чаққон ва тез ҳаракат қиладиган, ўз тошини вақтида оладиган ўйинчи ғолиб саналади. Ўйинчиларнинг тошни бекитишга ёки уларни босиб олишларига рухсат этилмайди. Ўйиннинг бошланишида санаш йўли билан тош берилмайдиган ўқувчи аниқланилади. Ўйин бошлангандан кейин тошни олишга улгурмайдиган ва тошсиз қоладиган ўйинчи пайдо бўлади. Ўйин болаларда эгилувчанлик сифатини ривожлантирибгина қолмай, уларни уюшиб ҳаракат қилишга даъват этади, демакки, уюшқоқлик, баҳамжиҳатлик руҳида тарбиялашга ҳам хизмат қилади. Халқ миллий ўйинларини болалар жинсига қараб тасниф этишнинг ўзига хос сабаблари мавжуд. Чунки кичик мактаб ёшидаги ўғил ва қиз болалар жисмоний ривожланишида баъзи бир фарқлар кузатилади. Ўғил болаларнин

айниқса ёш спортчиларни дастлабки тайёрлашда турли мазмунга хос ҳаракатли ӯ йинлардан фойдаланиш алоҳида амалий ахмиятга эгадир. Ӯ йинлар ӯ зининг ҳаммабоплиги (универсаллиги), к ӯ п функционаллиги ва кенг таъсирчанлиги билан хилма-хил тоифаларга б ӯ линади. Жумладан, жисмоний сифатларни, нуқтани, талаффузни, мерганликни, тадбиркорликни, ҳисобни ва ҳоказо хислатларни ривожлантирувчи ӯ йинлари шулар жумласига киради. Лекин, қандай ӯ йин б ӯ лмасин, унда ҳаракат элементи ёки ҳаракатлар мажмуаси мавжуд б ӯ лади. Ҳаракатли ӯ йинлари ӯ з мазмуни ва моҳияти жиҳатидан спорт ӯ йинларидан тубдан фарқ қилади. Ҳаракатли ӯ йинлар спорт ӯ йинлари каби махсус тайёргарлик, муайян мусобақа қоидаси, спорт кийими, муддати, майдони, иштирокчилар таркиби каби аниқ чегарагаланган меъёрий омилларни талаб қилмай

ҳаракатли ӯ йинлари турли ҳаётий муҳим одатларни, малака ва к ӯ никмаларни шакллантириш қудратига эгадир. Халқ ӯ йинлари шу хaлқнинг кашфиётидир. Шунинг учун ушбу ӯ йинлар унинг онгида, р ӯ зғор ишларида, оила ва маҳалла тарбиясида фаол ӯ рин эгаллайди. Ҳаракатли ӯ йинлар, шу жумладан хaлқ миллий ӯ йинлари ноёб қадрият сифатида фақатгина мамлакатимиз ӯ з мустақиллигига эришгандан кейингина қайта тикланиб, ҳозирги кунда аҳоли, айниқса ӯ қувчи ёшлар ӯ ртасида кенг ва жадал оммалашиб бормоқда. Хaлқ ҳаракатли ӯ йинлари илмий объект сифатида борган сари тадқиқотчи олимлар эътиборидан мустаҳкам ӯ рин эгалламоқда. С ӯ нгги йилларда спортчиларни тайёрлаш, ҳаракат малакалари ва жисмоний сифатларни шакллантиришда ҳаракатли ӯ йинлар ӯ та самарали восита эканлигини исботловчи талайгина илмий адабиётла

қизиқишни сусайишига олиб келади. Ҳаракатли ӯ йинлар эса, аксинча, боланинг эмоционал ҳолатига ижобий таъсир к ӯ рсатади, чарчаш аломатларининг вужудга келиши "орқага" сурилади, энг асосийси боланинг ирсий (генетик) қобилиятлари ҳамда янги ҳаракат малакалари пайдо б ӯ лиши мумкин (И.М.Коротков, 1971; 1979; А.И.Лисыцина, Т. С. Усманходжаев, 1985; М.Н.Жуков, 2003; И.Власюк, 2005 ва бошқалар). Агар, волейбол ӯ йинига мос ҳаракатли ӯ йинлар саралаб олинса ва бу ӯ йинлар волейбол т ӯ пи билан ижро этилса самара янада юксакроқ б ӯ лади.(М.А.Курбанова, 2003). Бундай ӯ йинларга масалан, "Т ӯ п ӯ зат - ӯ тир", "Т ӯ п узатиб эстафета югуриш", "Т ӯ пга т ӯ сиқ қ ӯ й" ва бошқа шунга ӯ хшаш ӯ йинларни киритиш мумкин. Курашчиларнинг жисмоний ва техник тайёргарлигини шаклл

Волейбол б ӯ йича етакчи мутахасис олимлар Э.К.Ахмеров (1985) ва Фурманов (1979) лар волейбол малакалари техникасига ӯ ргатишда ва жисмоний ҳамда техник тайёргарликни дастлабки шакллантиришда волейбол ӯ йини хусусиятига яқин б ӯ лган мaxсуc ҳаракатли ӯ йинлардан фойдаланиш афзаллигини исботлаб берганлар. Ҳаракатли ӯ йинлар б ӯ йича Ӯ збекистонда етакчи мутахасис-олимлар Т. Усманх ӯ джаев ва Ф.Х ӯ жаевлар (1992) турли й ӯ налишдаги ҳаракатли ӯ йинларни ташкил қилиш ва ӯ тказиш масалаларига оид қатор тавсиялар бериб ӯ тишган. Жумладан, уларнинг фикрича ҳаракатли ӯ йинларни ташкил қилиш ва ӯ тказишда бир қатор масалаларга эътибор бериш максадга мувофиқ. 1. Ӯ қувчиларнинг жисмоний баркамоллиги, саломатлигини яхшиланишига, чиниқишига, тана аъзолари ва умумий иш қобилиятининг ӯ сишита ёрдам бери

Ю.Н.Клешев ва А.Г.Фурманов (1979) лар ёш волейболчилар техник тайёргарлигини шакллантиришда ӯ йин методидан фойдаланиш техник маҳоратни нисбатан тезроқ ва пухтароқ ӯ злаштириш имконини беради деб эътироф этадилар. Юқорида таҳлил этилган илмий ва услубий адабиётлар ёшликдан бошлаб жисмоний тайёргарликни ривожлантира бориш, нафақат болаларни чиниқтиришда, уларнинг соғлигини мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга эканлигини исботлаб беряпти, балки уларни спорт б ӯ лган қизиқиши ортишига, спорт машғулотларида ӯ рнатиладиган техник-тактик малакаларни тезроқ ӯ злаштиришларига имкон яратишни к ӯ рсатиб берди. Ӯ з навбатида ёш болалар жисмоний сифатларини самарали шаклланишида ҳаракатли ӯ йинларни ӯ та самарали восита эканлигини очиб берди. Лекин ушбу адабиётлар шарҳидан к ӯ риниб турибдики, қайси жис

II.БОБ. КУРАШДА Ҳ АРАКАТЛИ Ў ЙИНЛАР ОРҚАЛИ ЁШЛАРНИ ЖИСМОНИЙ ТАЙЁРГАРЛИГИНИ ОШИРИШ САМАРАДОРЛИГИНИ ЎРГАНИШ 2.1. Курашда жисмоний тайёргарлик Инсон болаликдан турли йўналишдаги ҳаракат малакаларини онгсиз ва онгли тарзда бажаради. Натижада шу ҳаракатлар маълум жисмоний сифатлар (куч, тезкорлик, чаққонлик, чидамкорлик, эгилувчанлик) тусида ривожлана боради. Секин-аста ҳаётий зарур ҳаракат малакалари (юриш, югуриш, сакраш, тўхташ, осилиш ва ҳ.) сайқал топади. Мутахассисларнинг фикрига асосан шу жисмоний сифатлар ва ҳаётий зарур ҳаракат малакалари ҳаракатли ўйинлар ёрдамида янада самаралироқ ривожланиши исботлаб берилган. Оилада, мактабгача тарбия муассасаларида, турли босқичдаги таълим масканларида ушбу муаммога ҳар доим ҳам режали ва илмий жиҳатдан ёндошилмайди. Жисмоний машқларни тўғри қўлла

жисмоний сифатларнинг интеграл аҳамияти ӯ зига хос улушга эга б ӯ лади. Аммо қандай б ӯ лмасин, к ӯ пинча тадқиқотчиларнинг фикрича, барча ҳаракат фаолиятида айрим жис моний сифатларнинг устуворлиги дарҳол к ӯ зга ташланади. 3амонавий спорт амалиётида юқори натижаларга эришиш спортчининг узоқ муддат давомида юқори сифатли ва самарали иш қобилиятини сақлай олиш имконияти билан боғлиқдир. Ҳар хил спорт турлари б ӯ йича ӯ тказиладиган мусобақалар муд дати халқаро мусобақалар қоидалари билан белгиланади. Шу мусобақалар муддатида қайси спортчи ӯ з иш қобилиятини сифати ва самарадорлиги жиҳатидан қанчалик узоқ вақт сақлай олса ёки уни ошира олиш «кучи»га эга б ӯ лса, унга муваффақият шунчалик «кулиб» боқиши муқappap. Бошқача қилиб айтганда иш қобилиятининг си фат ва самарадорлик даражасини к ӯ п

ривожлантиришда кутилган натижани бермаслик ҳолатлари тез-тез учраб туради. Бунинг асосий сабабларидан бири машғyлотларда қ ӯ лланилган у ёки бу жисмоний машқларнинг ҳажми ва шиддати ҳамда ушбу к ӯ рсаткичларни шуғулланувчилар организмига таъсир этиш даражаси (организмни нагрузкага б ӯ лган акс жавоби – реакцияси) объектив равишда баҳоланмаслигидадир. Шунинг учун ҳам ӯ қув тренировка жараёнида қ ӯ лланилаётган жисмоний нагрузка (жисмоний машқлар) нинг шуғулланувчилар организмининг функционал имкониятларига мувофиқлиги эътиборга олиниши шу нагрузкани мaқcaдгa мувофиқ режалаштириш имкониятини яратади. Умумий жисмоний тайёргар лик тушунчаси бу спортчининг ҳаракат сифатларини ҳар томонлама (гармоник равишда) ривожланганлик даражасини англатади. Маса лага шу тарзда ёндошиш оддий инсон соғлиғини

С ӯ нги йилларга келиб олимлар ӯ ртасида малакали спортчиларни тайёрлашда жисмоний тайёргарликни ӯ рни, жумладан жисмоний сифатларнинг бир-бирига узвий боғлиқлиги ҳамда уларни спорт маҳоратига б ӯ лган таъсири ҳақидаги муаммолар тобора катта қизиқиш уйғотиб бормоқда (В.М Зациорский, 1970; Ю.В Верхошанский, 1988; В.Н Платонов, 1986; М.А Годик, 2006; В.П Филин, 1987, Ф.А Керимов, 2001 ва ҳ.) Юқори малакали спортчиларни эришган ютуқлари маълум маънода уларнинг фундаментал тайёргарлигига боғлиқдир (В.П.Филин, Н.А.Фомин, 1980; М.Я.Набатникова, 1982). Шундай экан, юқори малакали спортчиларни тайёрлаш ва спорт маҳоратини юксак даражага олиб чиқиш дастлабки ўргатиш жараёни самарадорлигига тўғридан-тўғри боғлиқдир. Ю.Д.Железняк (1991) нинг фикрича волейболга ихтисослашган машғулотлар билан илк бор

ижро этиш самараси сакровчанлик ва сакраш чидамкорлигига тўғридан- тўғри боғлиқлиги ҳақидаги маълумотлар таҳлили алоҳида аҳамиятга эгадир. Махсус жисмоний тайёргарлик (МЖТ) спорт фаолиятидаги долзарб муаммолардан биридир ва барча спорт турларида юксак спорт натижаларга эришиш учун муҳим аҳамиятга эга (В.В.Кузнецов, 1975; В.Б.Сорвалов, 1979; Е.В.Фомин, 1985; З.К.Аурелиус-Казис, 1989; Чан Суан Донг, 1987). Шунинг учун махсус жисмоний сифатларни (МЖС) ривожлантириш спортчиларни мусобақа олди тайёргарлигининг асосий йўналишларидан бири бўлиб турибди (С.С.Крючек, 1981). «Спортчилар машғулотининг муваффақияти, ўйинчилар МЖСларининг ривожланиш даражасини аниқ ва тўғри назорат қилинишига боғлиқдир. Педагогик назорат (ПН) алоҳида МЖСни ўзгариш даражаси динамикасини (суръатини) аниқлаш имкониятини б

ривожлантириш ҳақида гап борганда муайян сакраш тури ва уни ўзига муносиб машқларига алоҳида эътибор берилиши ўта муҳим масаладир. Кўп йиллик спорт тайёргарлиги жараёнида малакали спортчиларни тайёрлаш самараси жисмоний сифатларини ҳар томонлама мукаммал тарбиялаш устиворлигига бевосита боғлиқ бўлиб боряпти. Спортчилар жисмоний сифатларини ривожлантириш муаммоларини ёритувчи илмий тадқиқотлар ҳамда илмий адабиётлар доираси жуда кенг (Као Ван Тхы, 1971; Кондак Н.Н., 1985; Ивойлов А.В., 1974, 1981, 1985; Железняк Ю.Д., 1978, 1988; Попичев М.И., 1990; Айрапетьянц Л.Р., 2003; Бойирбеков М., 2003 ва бошқалар). Ҳозирги жаҳон спортидаги кўрсаткичларнинг жадал равишда янгиланиб бораётганлиги, ёш спортчиларни тайёрлашнинг янги, янада самарали воситаларини, услубларини ва шаклларини излашни тақазо э

болалар жисмоний сифатларини ривожлантириш ва ҳаракат малакаларига ӯ ргатиш самарадорлигини оширади. Ушбу фикрнинг қанчалик т ӯ ғрилиги 1 бобда қайд этилган илмий-услубий адабиётлар таҳлили аниқ исбот қилиб беради. Маълумки, болалар г ӯ даклигидан бошлаб эркин ҳаракат қилишни ёқтирадилар. Бундай эркин ҳаракатлар бемақсад б ӯ лмайди. Агар турли-туман ӯ йинчоқлар (қ ӯ ғирчоқлар, айиқча, қушча, самолёт, автомобиль, трактор ва ҳ.) ҳар ҳил жойларга сочиб ташланган б ӯ лса, эмаклаб юрадиган ёшдаги болалар ҳам ӯ зи ёқтирган (ранги, тури, катта-кичиклиги) ӯ йинчоқларни олиш ниятида ҳаракат қиладилар. Демак, жисмоний ёки спорт машғулотларини ташкил қилишда ҳам болаларнинг ёши, жинси, қизиқиши ва бошқа хислатлари эътиборга олиниши лозим. Спорт тайёргарлиги к ӯ п босқичли мураккаб педагогик жараён б

олиб келиши мумкин. Спорт амалиётида шундай ҳолатлар ҳам учрайдики, бир бирига ӯ хшаш мунтазам бериладиган машқлар спорт билан энди шуғнланишни бошлаган болада қизиқишини с ӯ ндиради, унда спортга б ӯ лган ихлос й ӯ қолади, пировардида у спорт билан шуғунланмай қўяди. Шунинг учун ёш спортчиларни тайёрлашда, айниқса дастлабки ӯ ргатиш босқичида жисмоний сифатларни ривожлантириш, техник-тактик маҳорати «қисқароқ й ӯ л билан» шакллантиришда ҳаракатли ӯ йинлардан фойдаланиш жуда фойдали ва муҳим масала б ӯ либ ҳисобланади. Ана шундай масалалар ҳолатини ӯ рганиш учун биз 2, 3 ва 4 синф ӯ қувчилари ӯ ртасида с ӯ ровнома ӯ тказдик (1 жадвал). 1 жадвал Ӯ қувчилар иштирокида ӯ тказилган с ӯ ровнома натижалари ( n =30) т/р Саволнома Ҳа Йўқ Қисман 1. ЖТ ӯ қитувчингиз Ҳ Ӯ ларнинг аҳамияти ҳақида суҳба

этмас экан. Буни қуйидаги тақдим этилган саволларга олинган жавоблардан билса б ӯ лади. Саволномада «ЖТ ӯ қитувчингиз Ҳ Ӯ ларнинг аҳамияти ҳақида суҳбатлар ӯ тказадими? » - деб қўйилган саволга респондентларнинг фақат 6 нафари ижобий жавоб қайтаришди, 20 нафари «Й ӯ қ», 4 нафари эса «Қисман» деб фикр билдирдилар. Агар жисмоний тарбия дарсларида ёки бошқа шароитларда Ҳ Ӯ лар қ ӯ лланилган тақдирда ҳам улар ҳақида етарли назарий билимга эга б ӯ лиш муҳимдир. «ЖТ дарсида Ҳ Ӯ лар қ ӯ лланиладими?» - деган саволга 11 нафар респондент «Ҳа», 7 таси «Й ӯ қ» ва 12 нафари «Қисман» деб жавоб беришди. Болалар билан ӯ тказилган оғзаки суҳбатларда улар аксарият футбол ва бошқа спорт ӯ йинлари билан шуғулланишларини билдирдилар. Афсусланарли жойи шундаки, с ӯ ровномада иштирок этган к ӯ пчилик ӯ қувчилар

нафари «Ҳа» деб жавоб беришган б ӯ лса, 17 нафари «Й ӯ қ», 6 нафари «Қисман» деган фикрни билдиришди. Маълумки, жисмоний тарбия дарслари б ӯ йича тасдиқланган ӯ қув режасига ҳаракатли ӯ йинлар мустақил фан сифатида киритилган, назарий ва амалий дарслар барча синфларда режалаштирилган. Лекин, болалардан бундай жавоблар олиниши ушбу масалага жиддий ёндошиш зарурлигига эътибор қаратади. Академик дарсларда ҳам, дарсдан ташқари ӯ тказиладиган машғулотларда ҳам жисмоний сифатларни ривожлантириш, спорт малакаларига ӯ ргатиш устивор жиҳатдан ҳаракатли ӯ йинлар орқали ҳал қилиниши қ ӯ йилган мақсадларга тезкор ва самарали эришиш имкониятини яратади. 20 нафар 9 ёшли 2 синф ӯ қувчилари устида олиб борилган тадқиқотлар шуни к ӯ рсатдики, уларнинг б ӯ йи ӯ ртача 124,15 см, вазни – 32,0 кг ни ташкил этд

т/р Текширилувчил ар исми-шарифиБӯйи Вазни 30 м ю гуриш Узунликка сакраш Турникда тортилиш Таянч ҳолатда ётиб қӯлларни букиш -ёзиш Коптокни улоқтириш 1. Алиев Аброр 120 32 7,2 102 2 6 15 2. ххххх 125 30 7,0 107 4 4 12 3. . хххх 122 33 6,8 110 5 5 16 4. хххххх 130 36 6,4 108 3 7 14 5. хххххх 132 30 6,7 120 1 4 13 6. хххххх 128 37 7,4 114 2 4 12 7. ххххххх 125 34 7,6 112 5 5 10 8. 127 28 7,0 130 6 8 16 9. 132 30 9,5 125 4 3 18 10. 124 24 6,6 132 2 2 14 11. 135 28 6,8 128 6 4 12 12. . 140 22 7,0 134 4 6 9 13. 128 34 7,4 116 3 4 3 14. . 130 30 7,0 110 5 4 12 15. . 142 36 6,8 124 4 5 15 16. 128 38 6,4 130 2 3 11 17. . 120 36 8,0 128 6 2 12 18. . 131 34 7,8 126 4 7 14 19. 127 32 7,6 133 3 6 15 20. 128 36 6,2 129 4 7 17 Ӯ ртача: Х 124,15 32,0 7,6 120,9 3,7 4,8 13,5 δ 3,42 2,64 0,9 4,71 0,8 1,02 1

Текширилувчи Н. Ярашевда эса б ӯ йнинг узунлиги 128см, югуриш – 6,2с, узунликка сакраш 129см, турникда тортилиш 4 марта, қ ӯ лларни букиш - ёзиш 7 марта, коптокни улоқтириш 17 мартани ташкил этди. Бундай мисоллар шу ёшда жисмоний тайёргарлик к ӯ рсатгичларининг бир-бирига мос эмаслигини к ӯ рсатди ва уларнинг жисмоний тарбия машғулотларида бир хил шуғулланмаслигини тасдиқлайди. Демак, жисмоний тарбия дарсларини ташкил қилишда ӯ қувчиларнинг жисмоний сифатлари қандай ривожланаётганлиги назорат қилиниши ва шунга қараб машқлар юкламасини режалаштириши мақсадга мувофиқ деб топилиши зарур. Яна шу нарса эътиборни тортадики, текширилган болаларнинг б ӯ йи ва вазни ҳам к ӯ пинча бир-бирига мос келмайди. Айрим болаларнинг б ӯ йи 140, 142 см, вазнлари эса 22, 36 кг на ташкил этади. Ёки аксинча вазнл

Ушбу мақсадни амалга ошириш учун ҳар бир 10 нафар 8 ёшли болалардан иборат (2-синф ӯ қувчилари) 2 гуруҳда – назорат ва тажриба гуруҳларида педагогик тажриба тадқиқотлар ӯ тказилди. Текширилувчи болалар жисмоний тайёргарлиги 30 м югуриш 4х10 м моккисмон югуриш, турникда тортилиш ва узунликка сакраш тест машқларини қ ӯ ллаш ёрдамида аниқланди. Педагогик тажрибадан олдин уюштирилган назорат гуруҳидаги болаларда ҳам, тажриба гуруҳида ҳам жисмоний тайёргарлик к ӯ рсатгичлари деярли бир-бирида фарқ қилмади (3 жадвал). Чунончи, назорат гуруҳида 30 м га югуриш натижаси ӯ ртача 7,6 с га тенг б ӯ лди. Моккисимон югуриш 13,4 с, турникда тортилиш 2,4 марта, узунликка жойдан туриб сакраш 109,6 см ни ташкил этди. Тажриба гуруҳида мазкур к ӯ рсатгичлар қуйидагича к ӯ ринишга эга б ӯ лди: 3 жадвал Назорат

30м югуриш – 7,4; моккисимон югуриш – 13,8с; турникда тортилиш – 2,0 марта; жойдан туриб сакраш 108,2см. К ӯ риниб турибдики, жисмоний тайёргарлик натижалари шу ёшдаги ӯ қувчиларда «Алпомиш» тест к ӯ рсатгичларидан сезиларли паст эканлиги маълум б ӯ лди. Педагогик тажриба натижалари бир-биридан кескин фарқ қилувчи турли динамик к ӯ рсатгичлари билан ифодаланади. Педагогик тажриба 6 ой д авомида ӯ тказилган б ӯ либ, бунда назорат гуруҳидаги болалар фақат жисмоний тарбия дарсларида ва дарсдан ташқари вақтда мунтазам б ӯ лмаган спорт машқлари билан шуғулланишди. Тажриба гуруҳида эса жисмоний тарбия дарсларидан ташқари болалар кунаро волейбол машғулотларида иштирок этишди. Машғулотлар давомида волейболга хос жисмоний сифатлар (югуриш, сакраш, куч ва чаққонлик машқлари) ва ӯ йин малакалари 2 -

машқларининг ӯ та самарали хусусиятга эга эканлигидан далолат беради. Бинобарин, к ӯ п йиллик спорт тренировкаси жараёнида, айниқса дастлабки тайёргарлик босқичида қ ӯ лланиладиган машғулотлар давомида жисмоний сифатлар б ӯ йича табақалаштирилган ва ихтисослаштирилган ӯ йинсимон машқлардан фойдаланиш юксак самарали натижага эришиш имкон и ятини яратар экан. Алоҳида таъ к идлаш лозимки, бундай машғулотлар болаларни руҳиятига, қизиқиши таъсир к ӯ рсатар экан. 49

ХУЛОСА Битирув малакавий иш мавзуси б ӯ йича ёш курашчиларда жисмоний сифатларни тарбиялашда ҳаракатли ўйинларнинг ўрни ва аҳамияти ҳақида фикрларни ёритишга ҳаракат қилдим 1. Битирув малакавий ишда ёш курашчиларда жисмоний сифатларни тарбиялашда ҳаракатли ўйинларнинг ўрни, жисмоний тайёгарлигига алоҳида аҳамият бериш, жисмоний ва спорт машқларини хамда курашда миллий ҳаракатли ўйинларни табақалаштириб қ ӯ ллаш зарурлиги эътибор қаратади. Жисмоний сифатларни ривожлантириш, ҳатто спорт маҳоратини шакллантиришда ҳам ҳаракатли ӯ йинларнинг аҳамияти беқиёс эканлиги ӯ з аксини топган. 2. С ӯ ровнома натижаларига к ӯ ра, бошланғич синфда ӯ тказиладиган жисмоний тарбия дарсларида кураш билан биргаликда ҳаракатли ӯ йинларга етарли эътибор қаратилмаслиги аниқланди. Респондент болалар билан ҳаракатл

109,6 см дан 110,8 см га яхшиланди. Тажриба гуруҳида бу к ӯ рсатгичлар қуйидаги динамика билан ифодаланади: 7,4-7,0 с; 13,8-12,6 с; 2,0-4,2 марта; 108,2-126,8 см. К ӯ риниб турибдики, ёш курашчиларда жисмоний сифатларни тарбиялашда курашда қ ӯ лланилладиган усулларда ҳаракатли ӯ йинлардан иборат машғулотлар самарадорлиги анъанавий машғулотларникидан анча юқори эканлиги. 5. Олинган тадқиқот натижалари шуни курсатдики, курашда асосан ӯ тказиладиган машғулотларда к ӯ проқ ҳаракатли ӯ йинларни қ ӯ ллаш жисмоний тайёргарлик к ӯ рсатгичларини анча жадал ривожланишига асос б ӯ лар эканлиги кенг ва равон ёритиб беришга харакат қилинди. АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ 51

1. Ў збекистонд а жисмоний тарбия ва спортни янада ривожлантириш чора – тадбирлари туғрисида. 29.05.1999 2. Закон Республики Узбекистан. О физической культуре и спорте. 27.06.2000. 3. Указ президента Республики Узбекистан. О создании фонда детского спорта Узбекистана. 24.10.2002. №УП 3154. 4. Каримов И.А. Гармонично развитое поколение – основа прогресса Узбекистана. Речь на IX сес. Олий Мажлиса Республики Узбекистана 29.08.1997. – Т.: 1998.- 63с. 5. Былеева Л.В., Коротков И.М. Подвижные игры. М.: Физкультура и спорт, 1982. – 222с. 6. Касимов А. Подвижные игры. Ташкент, Укитувчи, 1983. - 79с. 7.Насритдинов Ф.Н., Қосимов А.Ш. Ўзбек халқ миллий ўйинлари. Т., 1 тўплам. 1993. - 27с. 8. Расулев А.Т., Пулатов А.А., Қосимова М.У. Ўзбек халқ ўйинлари уларнинг таснифи ва тавсифи. //Ўқув қўлланма. То

Қарши “Насаф”. 2010 йил 16. Курашга тайёргарлик.С.Расулов. Тошкент.2010 йил. . 53

Купить