“YOSH TARIXCHI” NOMLI to‘garak hujjatlari - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	2.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

“YOSH TARIXCHI” NOMLI to‘garak hujjatlari

Купить

__________________ hokimligi
xalq ta’limi boshqarmasi
______________ xalq ta’limi
Bo’limi tasarrufidagi
__-umumiy o’rta ta’lim maktabi
tarix fani o’qituvchisi

20 24- 20 2 5- o’quv yil i uchun
tarix fanidan
“YOSH TARIXCHI” NOMLI
TO‘GARAK
HUJJATLARI

To’garak a’zolari haqida ma’lumot
№ Familiya ismi va sharifi Tug ‘ ilgan
sanasi Sinfi Manzili
(to ‘ liq) Ota-onasi
(Ismi sharifi) Telefon
(uy yoki mobil) Izo h
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.

16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.
30.
O ‘ tkazilgan xona_________________________

‘______________________ ” To ’ garak mashg ’ ulotlar o ’ tkazilish sanalari To ’ garak rahbari ________________________
t/r Sinfi O’quvchining ismi va
familiyasi Sentabr Noyabr Dekabr Yanvar O ’ tilgan mavzu

“ ______________________ ” To’garak mashg’ulotlar o’tkazilish sanalari To’garak rahbari________________________
t/r Sinfi O’quvchining ismi va
familiyasi Fevral Mart Aprel May O ’ tilgan mavzu

MMIBDO‘________ _
2022-2023-o ‘ quv yili uchun tuzilgan “Yosh tarixshi” to ‘ garagining
ISH REJASI
№ Yillik ish reja mavzulari Soat Sana Izoh
1. Ijtimoiy-iqtisodiy o ’ zgarishlar
2. Ilk o’rta asrlarda Xorazm, Xioniylar va Kidariylar
davlatlari
3. Eftallar davrida ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy
hayot.
4. O’rta Osiyo xalqlari Turk xoqonligi davrida
5. G ’ arbiy Turk xoqonligi.
6. Movarounnaxrda arab xalifaligining o`rnatilishi
7. Xalifalikka qarshi xalq noroziligi
8. Abbosiylar davrida Xuroson va Movarounnahr.
9. Qarluqlar, Og’uzlar, Tohiritlar. Mustaqil
davlatlarning tashkil topishi
10. Somoniylar.
11. G ’ aznaviylar.
12. Qoraxoniylar davlati.
13. Xorazm davlati va uning yuksalishi.
14. Xorazmshoh va Chingizxon munosabatlari.
15. Muhammad Xorazmshohning mamlakat
mudofasiga oid tadbirlari va uning oqibati.
16. Jaloliddinni Manguberini Xorazm taxtiga o`tirishi.
17. Jaloliddin Manguberdi mohir sarkarda.
18. German qabilalari va Rim imperiyasi.
19. Franklar.Franklar davlatning tashkil topishi.
20. Franklar imperiyasi.
21. Britaniyadan Anliyaga.
22. Muqaddas Rim imperiyasi.
23. Vizantiya: G`arb va Sharq orasida.
24. Slavyanlar va ularda davlatning tashkil topishi.
25. Sharqiy slavyanlar. Kiev Rusi davlati.
26. Yevropa xalqlarining madaniyati
27. Arabiston ilk o`rta asrlar boshlarida.
28. Arab xalifaligi.
29. Hindiston.
30. Xitoy.
31. Osiyo mamlakatlari madanyati.
32. Yevropada o’rta asr shaharlari.
33. Osiyo mamlakatlarining o`rta asr shaharlari.
34. O`rta asrlarda xristianlik.

Sana: ‘__’ _______ 202__-yil. Sinflar: _______. To’garak rahbari:________________
Mavzu: Ijtimoiy-iqtisodiy o ’ zgarishlar.
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta`limiy maqsad:-o`quvchilarga Qadimgi Turon. Yirik sug ’ orish tpmoqlarining qazib chiqarilishi. Yerga
egalik qilishning yangi shaklining qaror topishi va uning rivojlanishi. Qishloq jamoasining dehqon va unga
qaram kadivar, koranda tabaqalarga ajralishi haqida ma`lumot berish;
Tarbiyaviy maqsad: - o`quvchilargavatanimiz va o`zbek xalqining o`rta asrlarda boshidan kechirgan g`oyat
murakkab va mashaqqatli hayoti haqida tushuncha berish va bundan saboq olishni o`rgatish;
Rivojlantiruvchi maqsad: -o`quvchilarni dunyoqarashini, nutqini, fikrlash qobilyatini, shakllantirish.
Mashg’ulot turi: yangi bilimlarni bayon qilish va egallash Mashg’uloti.
Mashg’ulotning metod: suhbat, tush untirish, savol-javob, aqliy hujum,
fikrlar testi, klaster.
Mashg’ulotning j ihoz : Mashg’ulotlik, siyosiy xarita, tarqatma , rasmli
ko`rgazma, slayd, kompyuter.
I.Tashkiliy qism:
a) Salomlashish, b)davomatni aniqlash, c) sinf tozaligini kuzatish, d)
o’quvchilarni Mashg’ulotga tayyorlash.
II.O`tilgan mavzuni takrstorlash:
O`qituvchi o`tilgan Mashg’ulotni uyga vazifasini tekshiradi, savollar
beriladi.
1.O`rta asrlar tarixi qaysi davrlarga bo`linadi?
2.Qaysi davrdan keyin ilk o`rta asrlar boshlanadi?
3.Ilk o`rta asrlar tarixi qaysi davrlarni o`z ichiga oladi?
4.O`zbekiston tarixida ilk o`rta asrlar qaysi asrdan boshlanadi?
5.IX-XV asrlar O`rta Osiyo tarixida nima deb ataladi?
6.O`rta asrlar tarixi qanday manbalar asosida o`rganiladi?
7.Qadimgi shahar yodgorliklaridan qaysilarini bilaiz?
III.Yangi mavzu bayoni:
Reja:
1.Dehqonlar va ular xo’jaligidagi hayot.
2.Qishloq jamoalarining tabaqalanishi.
Qadimgi Turon diyorida zamonasining buyuk davlatlaridan Qang’ davlati va Kushon podsholigi
ravnaq topgan davrda yuksalish boshlangan edi. Bu siljishlar oqibatida mamlakat aho- lisining ijtimoiy-
iqtisodiy, madaniy va siyosiy hayotida muhim o’zgarishlar ro’y berdi. Shaharlarning soni ko’paydi va
hududi kengaydi. Shaharlar o’rta asrlardan boshlab hunarmandchilik, savdo-sotiq va madaniy hayotning
markaziga aylandi.
Vohalarda yirik sug’orish tarmoqlari qazilib, sug’orma dehqonchilik maydonlari kengaydi. Suv
tegirmoni, chig’ir va charxpalak kabi suv inshootlari kashf etildi. Oqar suv sathidan birmuncha balandlikda
joylashgan maydonlarga suv chiqarib obod etildi. Ziroatchilikda g’allakorlik, sholikorlik va polizchilik
bilan bir qatorda paxtachilik va bog’dorchilik maydonlari kengaydi. Ekin maydonlarini sug’orish va ishlov
berishning takomillashuvi tufayli aholi dehqonchilikdan mo’l hosil oladigan bo’ldi.
Shaharlarda aholining gavjumlashuvi, hunarmandchilik, ichki va tashqi savdoning rivoj topishi
bilan qishloq xo’jalik mahsulotlariga bo’lgan ehtiyoj ortib bordi. Natijada mamlakatning iqtisodiy hayotida
xomashyo yetkazuvchi qishloqlarning nufuzi o’tarildi. Bir tomondan, yerga, ziroatkor maydonlarga
bo’lgan munosabat, ularga egalik qilish shakli asta-sekin o’zgara boshladi. Ikkinchi tomondan esa, o’troq
ziroatkor aholi bilan chorvador qabilalar o’rtasidagi aloqalar rivojlandi. Mamlakatning dasht va tog’oldi
mintaqalarida yashovchi ko’chmanchi va yarim ko’chmanchi aholining o’troq hayot tarziga o’tishi
kuchaydi. Oqibatda dehqonchilik uchun yaroqli obikor yerlarga bo’lgan ehtiyoj tobora oshib borishi
natijasida qo’riq va bo’z yerlarga suv chiqarilib, katta-katta ekin maydonlari barpo etildi.
Sarkorlar o’zlariga tegishli yer maydonlarini sug’orish tarmoqlarining yuqori qismidan, ayniqsa, to g on
boshi atrofidan ajratib oladilar. Bu yo’l bilan ular suvdan dehqonchilikda bemalol foydalanish, suv
taqsimotini nazoratga olib, qishloq aholisi ustidan o’z ta’sirini o’tkazish imkoniyatiga ega bo’ladi. Shu
tariqa ular ziroatkor aholi ustidan hukmronlik qila boshlaydi. O’sha zamonda ular dehqonlar deb atalgan.
Dehqonlar shaharlarda hashamatli qasr va saroylarga, savdo va hunarmandchilik do’konu rastalaridan
iborat kattagina xo’jalikka ham ega edilar. Qishloqlarda esa, ekinzor paykallardan tashqari, ularning ko’shk

va istexkomli qo’rg’onlari, objuvozu moyjuvoz va tegirmonlari bo’lardi. Qul, cho’rilardan iborat ko’pdan
ko’p xizmatkorlar dehqonlarning xo’jaligida qishin-yozin mehnat qilganlar. Bulardan tashqari, har 1 katta
yer egasining 30-40, 50-100 va ba’zan undan ortiq maxsus askariy guruhi chokarlari bo’lgan.
Chokarlar baquvvat va abjir hamda o’z xojasiga sadoqatli o’spirinlardan tanlab olingan. Bunday sodiq
va jangovar chokarlari bilan dehqonlar yov hujumi paytlarida dushmanga qarshi harbiy yurishlarda
qatnashadi. Osoyishtalik zamonida esa chokarlarga suyanib qishloqning ziroatkor ahli ustidan hukmlarini
o’tkazardi.
Avvalda o’z qaramog’idagi xizmatkorlari mehnatidan foydalanib kelgan dehqonlar keyinchalik turli
yo’llar bilan qishloq jamoalari ustidan hukmronlik qiladigan, bora-bora ular kuchidan foydalanadigan
bo’ladilar. Shunday qilib, mamlakatda yerga egalik qilish munosabatlarining shakllanishi bilan qishloq
jamoalari ichida yirik yer egalari bo’lmish dehqonlar bilan bir qatorda kadivarlar tabaqasi ham paydo
bo’ladi. Mamlakatda yer-suv mulkchiligining xususiyligi ortib borishi bilan kadivarlarning soni asta-sekin
ko’payib, dehqonchilik xo’jaligining asosiy ishlab chiqaruvchi kuchlaridan biriga aylangan.
V asrning o’rtalariga kelib, garchi ekin yerlarining ma’lum bir qismi mulkdor dehqonlar qo’l ostidagi
mulklardan iborat bo’lsa ham, ammo ziroatkor vohalardagi obikor yerlarning asosiy qismi hali ham qishloq
jamoalarining qaramog’ida edi.
Ye r egaligining tarkib topishi oqibatida mamlakatning ijtimoiy ha yotida keskin o’zgarishlar sodir bo’ldi.
Patrlarxal qishloq jamoalari ijtimoiy jihatdan tabaqalanib, u yerli mulkdor dehqon va unga qaram bo’lgan
yersiz va erksiz kadivarlarga ajralib bordi. Qishloq jamoalari yerlarida yashab yer va suvdan iborat umumiy
mulkka ega bo’lgan erkin ziroatchilar tabaqasi kashovarzlar deb atalardi. Ularning ma’lum bir qismi jamoa
yerlaridan mahrum bo’lib, bora-bora kadivarlarga aylanib borganlar. Ayrim dehqonchilik vohalarining katta
yerlarga ega bo’lgan dehqonlar esa o’z viloyatlarida hatto mustaqil hokim bo’lib oladilar.
IV.Mustahkamlash:
O`quvchilar atamalarga izoh beradilar.
Dehqon (qishloq hokimi) - ‘ Kashovarz - ‘
Kadivar - ‘ Chokar - ‘
Objuvoz - ‘ Moyjuvoz - ‘
1.”Dehqon”larning shakllanish jarayonini ko`rsating.
2.Dehqonchilikdagi yutuqlarni ko`rsatib bering.
V.Baholash: Mashg’ulotda faol qatnashgan o`quvchilar baholanadi.
VI.Uyga vazifa: mavzu savollariga javob yozish.
1. Dehqonchilikda qanday yutuqlar qo’lga kiritilgan?
2. Qanday omillar qishloqlar nufuzining ko’tarilishiga sabab bo’lgan?
3. Nima sababdan qo’riq va bo’z yerlarni o’zlashtirishga ehtiyoj kuchaydi?
4. Dehqonlar va kadivarlar tabaqasi qay tariqa shakllandi?
5. Kashovarzlar kim, ular haqida nimalarni bilib oldingiz?
Mavzuning asosiy mazmunini so`zlab berish.

Maktab MMIBDO’______________________ _______________sana______ _______ 20__yil

Sana: “__” _______ 202__-yil. Sinflar: _______. To’garak rahbari:________________
Mavzu : Ilk o’rta asrlarda Xorazm, Xioniylar va Kidariylar davlatlari.
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta`limiy maqsad :-o`quvchilarga Xorazm davlati. Ko’chmanchi chorvador, xioniy va kidariylarining kirib
kelishi. Xioniylar. Kidariy. Davlat xududi, geografik joylashuvi, davlat boshqaruvi. Aholining
mashg’ulotlari haqida ma`lumot berish;
Tarbiyaviy maqsad : - o`quvchilargavatanimiz va o`zbek xalqining o`rta asrlarda boshidan kechirgan
g`oyat murakkab va mashaqqatli hayoti haqida tushuncha berish va bundan saboq olishni o`rgatish;
Rivojlantiruvchi maqsad: -o`quvchilarni dunyoqarashini, nutqini, fikrlash qobilyatini, shakllantirish.
Mashg’ulot turi : yangi bilimlarni bayon qilish va egallash Mashg’uloti.
Mashg’ulotning metod : suhbat, tushuntirish, savol-javob, aqliy hujum, fikrlar testi, klaster
Mashg’ulotning j ihoz : Mashg’ulotlik, siyosiy xarita, tarqatma , rasmli ko`rgazma, slayd, kompyuter.
I.Tashkiliy qism:
a) Salomlashish, b) davomatni aniqlash,
c) sinf tozaligini kuzatish, d) o’quvchilarni Mashg’ulotga tayyorlash.
II.O`tilgan mavzuni takrorlash:
O`qituvchi o`tilgan Mashg’ulotni uyga vazifasini tekshiradi, savollar beriladi.
1.Ilk o`rta asrlarda dehqon kim bo`lgan?
2. Erkin ziroatchilar tabaqasi kim deb atalgan?
3. Chokarlar kim bo`lgan?
6 Kadivarlar kimlar?
7.Qadimgi shahar yodgorliklaridan qaysilarini bilaiz?
III.Yangi mavzu bayoni:
Reja:
1.Xorazm davlatining tashkil topishi
2.Xioniylar davlati.
3.Kidariylar davlati.
4.Eftallar davlati
Zaiflashib borayotgan Qang’ davlatidan birinchi bo’lib Xorazm ajralib chiqadi. Uni mahalliy
afrig’iylar sulolasiga mansub xorazmshohlar idora qila boshlaydi. III asr o’rtalarida Xorazm davlatining
poytaxti dastlab hozirgi Qoraqalpog’istonning Ellikqal’a tumanida joylashgan qadimgi Tuproqqal’a shahar

xarobasining o’rnida bo’lgan.Milodiy 305-yilda Xorazmshoh Afrig’ o’z qarorgohini Xorazmning qadimgi
Kat shahriga ko’chiradi. Kat qayta tiklanib, Al-Fir qasri ichida shoh o’ziga yangi saroy qurdiradi. Xuddi
shu vaqtdan boshlab Xorazmning afrig’iy shohlari oldi tarafiga shoh surati, orqasiga suvoriy tasvirlari
tushirilgan kumush tangalar zarb etib, mamlakatning ichki va tashqi savdo munosabatlarini mustahkam
o’rnatib oladilar. Abu Rayhon Beruniyning yozishicha, xorazmshohlar unvoni dastlab siyovushlar sulolasi
tomonidan qabul qilingan. Beruniy bu haqda «Siyovush ibn Kayxusravning Xorazmga kelishidan... tarix
oldilar. Shu vaqtdan Kayxusrav... turk podsholari (ustidan) hukmronligini yurg’izgan edi» deb yozgan.
O’sha zamonda Kayxusrav, Saksafar, Farasman, Xusrav kabi hukmdorlar «Xorazmshoh» unvoniga
sazovor bo’lishgan.
IV asr o’rtalarida O’rta Osiyoga Yetti- suv va Sharqiy Turkistondan ko’chmanchi xion nomli
qabilalarning hujumi boshlanadi.Xioniylar 353-yilda o’z hukmdori Grumbat boshchiligida Sug’dga bostirib
kiradilar. So’ngra ular Eronda tashkil topgan va tobora kuchayib borayotgan Sosoniylar davlati bilan
to’qnashadilar. Dastlabki janglardayoq sosoniylar shohi Shopur II (309-379) xioniylardan yengiladi.
So’ngra ular o’rtasida tuzilgan sulh ittifoq orqali mustahkamlanadi. O’rtadagi ittifoq goh buzilib, goh
tiklanib turadi. Nihoyat, IV asrning 70-yillarida O’rta Osiyoda xioniylar hukmronligi o’rnatildi. Sirdaryo
bo’ylaridan to Amudaryo havzasigacha cho’zilgan keng maydonda xioniylarning kuchli davlati qaror
topadi. Bu davlat 120 yildan oshiqroq hukmdorlik qiladi.
«Eftal» degan nom ilk bor «xeptal» shaklida V asr arman manbalarida uchraydi. Bu nom aslida
«Eftalon» deb yuritilgan shoh nomidan olingan. Uni Vaxshunvar deb ham ataganlar, u eftallar yurishiga
boshchilik qilgan. Qisqa vaqt ichida Chag’oniyon, Toxariston va Badaxshon bo’ysundiriladi. Ular bir zarba
bilan Sug’dda ham o’z hukmronligini o’rnatadilar. Eftallar davlati nihoyatda kuchayadi.
IV.Mustahkamlash:
Yangi mavzuni mustahkamlash uchun o`quvchilarga jadval to`ldirish topshirig`i beriladi.
Davlatlarning nomi Hukmronlik yillari Poytaxti Hukmdorlari
Xorazm davlati III-VIII asrlar Tuproqqal`a,Kat Afrig`
Xioniylar davlati 370-490-yillar Yettisuv Grumbat
Kidariylar davlati 420-456-yillar Balx shahri Kidariy
Eftallar davlati 450-550-yillar Poykand shahri Vaxshunvar
V.Baholash : Mashg’ulotda faol qatnashgan o`quvchilar baholanadi.
VI.Uyga vazifa : mavzu savollariga javob yozish. Mavzuning asosiy mazmunini so`zlab berish.

Maktab MMIBDO’______________________ _______________sana______ _______ 20__yil

“YOSH TARIXCHI” NOMLI to‘garak hujjatlari

Купить