Замонавий инглиз матбуоти материалларида Фразеологик Бирликларнинг қўлланиш хусусиятлари - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	75.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Замонавий инглиз матбуоти материалларида Фразеологик Бирликларнинг қўлланиш хусусиятлари

Купить

Замонавий инглиз матбуоти материалларида Ф разеологик Бирликларнинг қўлланиш хусусиятлари Мундарижа Кириш ____________________________________________________ 3 Боб 1. Инглиз фразеологияси соҳасининг назарий тадқиқоти ________ 6 1.1. Фразеология - лисоний фан сифатида ________________________ 6 1.2. Фразеологик бирлик ва матн ______________________________1 6 Боб 2 . Қиёси й фразеологиянинг умумий тушунчалари_____________ 22 2.1. Фразеологияда қиёслаш __________________________________22 2.2.Фразеологик бирликларни қиёслаш __________________________24 Боб 3. Замонавий инглиз матбуотида фразеологиянинг ўрни _________29 3.1. Инглиз матбуоти талқини __________________________________29 3.2. Замонавий инглиз матбуоти услуби ва тилининг хусусиятлари ____32 3.3. Замонавий инглиз матбуоти материа

КИРИШ Фразеологизмлар ўзининг семантик бойлиги, образлилиги, бўёқлари ва тиниқлиги билан тилда муҳим ўринга эга. Улар оғзаки ва ёзма нутққа ранг баранглик киритади. Шу соҳада кўп тадқиқотлар олиб борган профессор А.В.Кунин фразеологияни “тил хазинаси” деб атаган. “Фразеологизмларда халқ тарихи, маданияти ва ҳаёт турмуш тарзи акс эттирилади. Инглиз фразеологик бирликлар хазинаси нафақат ўз тилидан, балки бошқа тилдан ҳам келтирилган бирикмалар базаси саналади” [15; c.5] Фразеологик бирликлар медиа матнларда катта функционал стилистик ва эмоционал экспрессив вазифани бажаради. Улар нутқ шакллари саналади, яъни ўз маъносига эмас, балки бошқа эмотив маънода қўлланилади. Шунинг учун ҳам уларни она тилига ўгиришда ҳар томонлама ёндашиш лозим, яъни бирикмаларнинг асл шаклини йўқотмасдан, китобхо

Республикамиз биринчи Президенти И.А.Каримовнинг «Илмий тадқиқот фаолиятини ташкил этишни такомиллаштириш тўғрисида» ги фармони [1,1-2], Республика Вазирлар Маҳкамасининг «Илмий тадқиқот фаолиятини ташкил этишни такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори ва бошқа меъёрий ҳужжатлар Ўзбекистонда илм-фанни, шу жумладан, тилшуносликда ҳам ривожлантиришда муҳим ўрин эгалламоқда. Бу борада республикамиз биринчи Президенти И.А.Каримов таъкидлаганидек, бугун жаҳон ҳамжамиятида ўзига муносиб ўрин эгаллашга интилаётган мамлакатимиз учун, чет эллик шерикларимиз билан ҳамжихатликда, ҳамкорликда ўз буюк келажагини бунёд этаётган халқимиз учун хорижий тилларни мукаммал билишнинг аҳамиятини баҳолашнинг ҳожати йўқдир [2,305-327]. Тадқиқотнинг долзарблиги қардош бўлмаган тилларни, жумладан, инглиз

тушунчалар услуби, компонентлаб таҳлил қилиш услуби, стилистик услуб, фактларни умумлаштириш услуби, трансформацион ва дискурсив услуб, синхрон ва диахрон йўналиш ва бошқалар. Фразеология фани тилшуносликнинг бошқа қисмларига нисбатан анча кеч фан сифатида ажралиб чиққанлигини биз бир неча маротаба айтиб ўтганмиз. Лекин алоҳида фан сифатида унинг ўрганилганлик даражасини анча илғор деб атасак ҳам бўлади. Чунки бу фан жуда кўп олимлар томонидан ўрганилган ва ҳалигача ўрганилиб келинмоқда. Тадқиқотимизнинг илмий янгилиги шундаки, биз фразеологик бирликлар семантикаси, матнда ишлатилиш формаси ва инглиз бадиий адабиётида асосий семантик ва структурал категорияларни ишлатиш қисмининг боғлиқлигини кўрсатамиз. Бу ишнинг илмий янгилиги яна шунда намоён бўладики, асосан фразеологик бирликлар томон

БМИ Кириш, 4та асосий қисм, хулоса ва фойдаланилган адабиётлар рўйхатидан таркиб топган. БОБ . I ИНГЛИЗ ФРАЗЕОЛОГИЯСИ СОҲАСИНИНГ НАЗАРИЙ ТАДҚИҚОТИ 1.1. Фразеология - лисоний фан сифатида Фразелогия - (юнон тилидан олинган бўлиб, phraseos - ибора, logos фан) лексикологиянинг бир бўлими бўлиб, тилнинг фразеологик луғат бойлигини ўргнади. Бундан ташқари бу атама тиллардаги фразеологик бирликларнинг мослигини ҳам намоён қилади. Фразеология мустақил фан сифатида 20 асрнинг 40-йилларида тараққий этган. Алоҳида фан сифатида биринчилардан бўлиб, А.А.Потебня, И.И.Срезневский, А.А.Шахматов каби буюк олимлар тадқиқот ишлари олиб боришган. Фразеологиянинг мустақил фан сифатида ривожланишига швейцариялик тилшунос олим Ш.Балли, рус тилшунос олими, академик В.В.Виноградов катта ҳисса қўшган. Фразеология

фанининг асосчиси саналади ва у ўзининг стилистика фанидан ёзилган ўқув қўлланмасида фразеологияни бир бўлим сифатида ажратиб кўрсатган. Ш.Балли ўзининг “Француз стилистикаси” номли китобида бирикмаларнинг 2та гуруҳини ажратиб кўрсатган: 1. Турғунликка эга бўлмаган, тезда ўз моҳиятини йўқотувчи эркин бирикмалар; 2. Ўзининг мустақиллигини йўқотиб, аниқ бир маънода қўлланилувчи турғун бирикмалар. Ш.Балли давридан то ҳозиргача бу фан катта ютуқларга эришди, аммо бу олимнинг ишлари фразеологик тадқиқотларнинг ривожига кенг ҳисса қўшди. Фразеологиянинг алоҳида фан сифатида талқин қилинишида рус тилшунос олими, профессор Е.Д.Поливановнинг ўрни ҳам каттадир. Бу олимнинг фикрича, “лексика - сўзнинг алоҳида лексик маъносини, морфология - сўзнинг шаклий маъносини, синтаксис - сўз бирикмаларининг фор

Фразеологиянинг лисоний фан сифатида вазифасига тил фразеологик хазинасининг умумийлиги ўрганилиши мисол бўлади. Бу фаннинг асосий тадқиқ қилинадиган соҳалари фразеологик бирликларнинг турғунлиги, келиб чиқиши ва асосий функцияларини талқин қилади. Фразеологиянинг энг мураккаб томони бу тадқиқ қилинадиган фразеологик бирликларнинг таржимаси саналади. Фразеологияда ҳар хил фразеологик бирликлар, бирикмалар, иборалар, мақоллар, айтишувлар ишлатилиши мумкин. Бизнинг асосий мавзуимиз “инглиз матбуотида қўлланиладиган фразеологик бирликлар”га қаратилганлиги учун, биз биринчи ўринда фразеологик бирликлар ҳақида тушунчага эга бўлишимиз лозим. Фразеологик бирлик турғун бирикма ҳисобланади. Бу ҳолат ҳеч ким томонидан мунозарага сабабчи бўлмайди. Лекин тилшуносларнинг фикри турғунликка келганда бир-

2. Структурал – семантик турғунлик , фразеологик бирлик икки йки ундан ортиқ сўзлардан ташкил топади, алоҳида тузилган ясама бўлиб, аниқ маънога эга бўлмайди, яъни структурал – семантик модель асосида қуйидагича фразеологик бирликлар ясай олмайди. 3. Семантик турғунлик . Тўлиқ ёки тўлиқ бўлмаган фразеологик бирликларнинг маъносининг инвариантлилиги қуйидаги жиҳатларга таянади: а) маъно ўзгаришининг муҳимлиги; б) фразеологик вариантларда лексик ва иборавий маънонинг мавжудлиги; в) ҳамма структурал синонимларда иложи борича семантик ва лексик инвариантларнинг мавжудлиги. Фразеологик вариантлар – маъносининг сифати ва сони жиҳатидан бир – бирига яқин бўлган фразеологик бирликларнинг турлари бўлиб, компонентларнинг ўрни, сўз ясалиши, стилистик ва синтактик таркибнинг бир – бирига мослигидир. Л

лексик турғунлиги ҳам кўмаклашади. Семантик турғунлик фразеологик бирликнинг маъно жиҳатидан ўзгаришига халақит бермайди. 4. Лексик турғунлик , яъни компонентларнинг умуман ўзгармаслиги ёки уларнинг фақатгина фразеологик вариантларнинг доирасида компонентларининг норматив алмаштирилиши ёки семантик ва лексик инвариантларни сақлаб қолган ҳолда структурал синонимияси. Вариантлиликнинг чегараси ҳисобланмиш семантик ва лексик инвариантларнинг бшлмаслиги фразеологик бирликнинг иборавий маъносининг бузилишига олиб келади. 5. Синтактик турғунлик , яъни фразеологик бирликлар компонентлар тартибининг тўлиқ ўзгармаслиги ёки варианлик доирасида уларнинг ўзгариши, грамматик инверсия, масалан, феълнинг мажҳул нисбатда ишлатилишида “what a cross he has to bear” шаклидаги стилистик инверсия. Шундай қилиб

сифатида ажратилмайди. Фразеологик бирликли гаплар ҳам бош бўлакли, ҳам иккинчи даражали гаплардан иборат бўлиши мумкин. Фразеологик бирликлар билан яхлитлигича тўғри келадиган гап бўлаклари билан фразеологизмлар тўғри келмайди. Потенциал сўз ўзининг мустақил лексик маъносига эга эмас, чунки унинг маъновий структураси мавжуд эмас, у фақатгина фразеологизмнинг маъновий структурасининг бир элементи ҳисобланади, холос. Биз фразеологик бирликлар компонентларини ва мураккаб сўз компонентларини бир – биридан ажратамиз, чунки бу инглиз тили учун жуда муҳимдир. Лексемалар – алоҳида ҳолда тузилган компонентлар ҳисобланади. Лексемалар сўз ўзгариши формаларини олиши мумкин ва фразеологизмларда ўзгарувчан элементлар билан мослашиши мумкин. Масалан, to close one’s eyes to something (бирор нарсага кўзни

фразеологик ва лексик синонимларни таққосласак, шу хулосага келамизки, фразеологик ва лексик маъновий структуралар ҳеч қачон бир – бири билан яхлитлигича мос келмайди. Масалан, “to die” феълининг фразеологик синонимлари қуйидаги бирикмалар ҳисобланади: “to go over to the majority”, “ to go the way of all flesh ”, “ to kick the bucket ” ва бошқалар. Бу синонимик қатордаги элементларни қиёслаганда биз фразеологик бирликлар ва уларнинг лексик маънолари ўртасида кўринарли фарқларни пайқашимиз мумкин. I . Фразеологик бирликнинг маъноси битта: “ўлиш”, “вафот этиш”. “To die” феъли бўлса кўп маъноли ҳисобланади: 1) “ўлиш”, “вафот этиш”; 2) “жуда ҳам хоҳламоқ” ( I am dying to see him ) 3) “тугамоқ”, “йўқолмоқ”, “эсдан чиқарилмоқ” ( His fame will never die ) . Хорнби луғати “to die” феълининг шу учт

“To die” феъли лексик маънога эга бўлиб, бу постпозитивлар билан мослашади: “to die away” - “жим бўлмоқ” (товуш ҳақида гап кетганда); “to die down” – “оловнинг ўчиши”; “to die off” – “бирин–кетин вафот этмоқ”; “to die out” – “оловнинг ўчиши”. “To die” феълининг мослашуви унинг фразеологик синонимларига нисбатан кенгроқдир, бу феъл маъносининг кенглигини янада яққолроқ намойиш этади. Мисол учун қуйидаги бирикмаларни келтириш мумкин: “to die a natural death” – “ўзидан – ўзи вафот этиш”, “to die a violent death” – “азоб – уқубат сабабли вафот этиш”; “to die a hero’s death” – “қаҳрамонларча ҳалок бўлиш” ва бошқалар. 5. “To die” феълига синоним бўлган фразеологик бирликлар бу феълдан фарқли равишда узоқ давом этадиган ҳаракатларда иштирок этмайди. “Тo die” феъли чексиз бўлиб, у ҳам давомий, ҳам

9. “To go over to the (great) majority ” фразеобирлиги иккита квантатив вариантга бўлинади: “ to go over the majority ” ва “ to go over the great majority ”. “To die” феълининг варианти мавжуд эмас. 10. “to die” феълида сўз ясовчи илдиз мавжуд: “dying” – “ўлаётган”, “the dying” – “ўлаётганлар”, “dyingly” – “ўлаётиб”. “to die” феълига синоним бўлган фразеологик бирликлар сўз ясовчи парадигмага эга эмас. Биз бу бўлимда “to die” феълини ва унга синоним бўлган баъзи фразеологик бирликларни таққосладик. Албатта, бу ўрганиш бизга кўп нарсани аниқлаштириб бера олмайди, лекин шунда ҳам биз тушундикки, фразеологик бирлик ва сўзнинг маъновий структураси бир – бирига мос тушмайди. Энди эса адъектив қиёслашларни уларга таалуқли бўлган сифатлар билан солиштирамиз: (as) merry as a grig – merry, (as) old

оламиз. “As plain as the nose on your face” қиёсий фразеологизмида “plain” сўзининг маъноси қуйидагича: “аниқ, равшан, кўринарли”. Қиёсий фразеологизмларга таалуқли бўлмаган ҳолда, “plain” сифатининг бошқа маънолари ҳам мавжуд: 1) оддий, 2) бир хил рангда (материал ҳақида), 3) текис, равон (жой ҳақида), 4) оддий, кўримсиз (овқат ҳақида), 5) очиқ, 6) хунук. 3. Сифатлар – тўлиқ ясалган тил бирликлари бўлиб, улар сўз ҳисобланади, лекин улар сўзлардан ташкил топган бўлмайди. Уларда бўладиган бирдан – бир ўзгариш – бу сифат даражаларининг ясалиши, яъни сўзларга суффиксларнинг қўшилиши ҳисобланади. ( merry – merrier – the merriest, old – older – the oldest, plain – plainer – the plainest ) . Улар ўзига ҳеч қандай ўзгартиришларни киритмайди. Адъектив қиёслашлар алоҳида тузилган ясамалар ҳисоблана

(plain-clothes man, plain-spoken). Бундан ташқари бу сифатлар умуман бошқа маъно касб этиши мумкин. Old - қадимги замон (масалан, of old - аввалгивақтларда, in the days of old - қадимги даврда, the old - қариялар); plain - 1) аниқ, равшан; 2) очиқдан – очиқ. Шундай қилиб, қуйидаги сифатларнинг сўз ясовчи парадигмаси худди қиёсий фразеологизм таркибидаги шу сифатлар сўз ясовчи парадигмасига нисбатан анча фарқ қилади. Ўзи қиёсий фразеологизмларда сўз ясовчи парадигмалар мавжуд эмас. 7. Фразеологик бирлик таркибига кирмаган сифатлар, адъектив қиёслашлар таркибида бўлганига қараганда, кенгроқ маъно касб этади. 8. Мerry, old ва plain сифатларининг вариатлари ҳам, структурал синонимлари ҳам мавжуд эмас. Адъектив қиёслашларнинг варианлари баъзи ҳолларда структурал синонимлари ҳам бор : (as) merry

1. Бир бўлимли фразеобирликлар, яъни битта ўз маъносида ва иккита ўзга маънодаги лексемалардан, ёки иккита ўз маъносидаги ва битта ўзга маънодаги лексемалардан иборат фразеологизмлар. 2. Фраземалар, яъни боғловчили ёки эргаш маъноли структурага эга фразеологик бирликлар. 3. Предикатив структурали фразеологик бирликлар. 4. Феъл формали фразеологик бирликлар. 5. Содда ва қўшма гап структурасидаги фразеобирликлар. Шу ерда айтиб ўтиш жоизки, фразеологик бирликларнинг тўртта структурал – семантик синфи мавжуд. Улар фразеологизмларнинг асосий структурал тури билан мос келмайди. 1. Номинатив фразеологик бирликлар, яъни предмет, воқеа – ҳодисаларни билдирувчи фразеологик бирликлар. 2. Номинатив – коммуникатив фразеологик бирликлар, бунга асосан феъл формали фразеологик бирликлар мисол бўла олади.

в) Мослаштириш – бунга ҳам контакт, ҳам масофали мослашув мисол бўла олади. г) Бирлаштириш – фразеологик бирликлар ва ўзгарувчан гаплар ўртасидаги маъно жиҳатидан боғлиқлик. Фразеологик контекст – тилда семантик ташкил этилган фразеологик бирликларнинг мослашуви, боғланиши мавжуд бўлган актуализатордир. Фразеологик контекст бир неча турга бўлиниши мумкин: 1. Ички иборали фразеологик матн – содда ёки қўшма гап таркибидаги сўз ёки сўз гуруҳларини билдирувчи фразеологик бирликли актуализатор: Here is realism as large as life. (S. O’Casey) Бу ерда “ as large as life ” фразеологик бирлиги “тўлақонли” маъносини англатади. 2. Иборали фразеологик матн – содда ёки мураккаб гаплар билан ифодаланадиган фразеологик бирликлар: Bekker … asked Dick how he was getting on. “by lips and bounds”, said Dick.

бирикмалар борки, улар тилда бутунлай киришиб кетган ва уларни биз хоҳлаганча шаклини ҳам ўзгартира олмаймиз: роль ўйнамоқ, маъно касб этмоқ. Лекин шундай бўлса ҳам фразеологик бирикмалар қотиб қолган бирикмалар эмас ва уларнинг ўрнига синонимларни қўллаш мумкин: эътибор қаратмоқ, фикрни қаратмоқ. Яна шуни эътибордан четда қолдирмаслик керакки, ҳар бир тил ўзининг ички қонуниятларига эга бўлиб, инглиз ва ўзбек тилларида бирикмалар сўзлар қўлланилиши жиҳатидан бир хил бўлмаслиги мумкин: to take steps - чора кўрмоқ to pay attention - эътибор қаратмоқ direct current - доимий электр токи Масалан, to strike инглиз феъли ҳар хил бирикмаларда ўзбек тилида турлича таржима қилинади: to strike a match – гугурт ёқмоқ to strike the iron – темирда ўймакорлик ишларини бажармоқ to strike oil – нефть конл

Шундай қилиб, “фразеологик бирлик” атамаси ноаниқликка бой бўлиб қолади. Бу гуруҳга “потенциал лексик ажраладиган” бирикмалар билан бирга “семантик жиҳатдан ажралмас” бирикмалар мисол бўла олади. Фразеологик бирликлар гуруҳи ҳар хил бирикмаларни ўз ичига олади: пашшадан фил ясамоқ, қора терга ботмоқ, тулкидай айёр, чумолидай меҳнаткаш ва бошқалар. Яна шундай яхлит сўз бирикмалари гуруҳлари мавжуд бўлиб, улар алоҳида тарзда қўлланилмайди: жамоа фикри, яшаш учун кураш, дам олиш маскани, ва бошқалар. Н.Н.Амосованинг фикрича, фразеология муаммосига бағишланган кўпчилик ишлар тасвирий характерга эга. Унинг фикрича, инглиз фразеологиясининг мустақил тадқиқоти учун асосан академик В.В.Виноградовнинг ишлари катта аҳамиятга эга. Лекин фразеологиянинг умумий тадқиқоти учун бўлса уларнинг ривожланиш

белгилари сифатида "тилдаги турғунлик, семантик яхлитлик, алоҳида тарзда қайд қилиш". Фразеологик бирликнинг тилда ўз ўрнини топишда биринчи навбатда образлилик катта аҳамиятга эга. [13;160] А.В.Куниннинг фикрича, фразеология таркибида учта асосий бўлим мавжуд: идиоматика, идеофразеоматика, фразеоматика . Бу бўлимлар фразеологизмларнинг мураккаблигига қараб тақсимланган. Идиоматика бўлимига иборалар киритилган бўлиб, улар тўлиқ ёки қисман ўзгартирилган лексемалар саналади. Масалан, “to be in smooth water” бирикмаси “тинч сувда бўлмоқ” маъносини билдиради ва ўзбек тилига “қийинчиликларни енгмоқ” фразеологик бирлиги асосида ўгирилади: At last they had turned the comer of their lives and were in smooth water. (“Caravan”) Фразеоматика бўлимига фразеоматизмлар, яъни иборавий характерга

БОБ II ҚИЁСИЙ ФРАЗЕОЛОГИЯНИНГ УМУМИЙ ТУШУНЧАЛАРИ 2.1. Фразеологияда қиёслаш Ҳар бир қиёслашнинг асосий элементи бу - таққосланётган ҳодисаларнинг интеграл ва дифференциал белгиларни аниқлашдир. Бу нарса тилга ҳам таалуқлидир. Фердинанд де Соссюр томонидан ўрганилган тилдаги белги ва фарқларни топишда ҳар хил тил таҳлил методлари ётади, булар – қарама- қарши, трансформацион, компонентли ва бошқалардир. Охирги икки ўн йилликда жуда кўп монографик очерклар аниқ тил жуфтликлари ёки гуруҳлари ўртасидаги қиёслашга қаратилган. Улар грамматиканинг ва фразеологиянинг асосий муаммоларига бағишланган. Қиёсий тадқиқотга қуйидаги фразеологик бирликлар киради: бир типдаги структурага ва функцияга эга фразеологик бирликлар (вербал, адъектив,компаратив); гап структурасига эга бўлган фразеологик бирликлар

4) ареал, аспект, г е ографик, тил ва маданий бирликни ташкил қилувчи фразеологик бирликларнинг қиёсланиши ва яқинлигидир. Л.И.Ройзензон ва Ю.Ю.Авалиани томонидан кўриб чиқилган таҳлил йўналиши ҳозирги кунгача ҳам долзарб дир, бу кўп тадқиқотларда кўриниб турибди.[15,12-15]. Қиёсланаётган тиллар характери ва сонига қараб : 1) қардош ( ўзбек ва тожик); 2) узоқ қардош (ўзбек ва турк); 3) қардош бўлмаган ( инглиз ва грузин); 4) аралаш қаторлар (инглиз – рус - ўзбек) . Қиёсланаётган фразеобирликлар характерига қараб : а) бир хил структура ва функцияга эга фразеобирликлар гуруҳи ; б) семантик жиҳатдан бир хил компонентни ўзида мужассам этга н фразеобирликлар гуруҳи; c ) бир хил си г нификатив маънога эга фразеологик бирликлар гуруҳи; д) ҳар хил тилларда бир - бирига мос келадиган семантик ва ле

Шундай қилиб, фразеологик система бошқа тил даржалари асосида ташкил топади ва улардан ясалади. Биринчи ўринда, булар лексик ва грамматик жиҳатлардир. Фразеологиянинг асосий хусусияти шундаки , унда кам ёки кўп ҳолатда бошқа тил даражаларининг асосий хусусиятлари яққол намоён бўлади. Бунда фразеологик таҳлилда қиёслашнинг асосий хусусияти кўринади- асосан бирламчи система, яъни лексик ва грамматик , ҳамда уларнинг фразеологияда пайдо бўлиш хусусияти назарда тутилади. 2.2.Фразеологик бирликларни қ иёслаш Икки тилнинг аниқ фразеологик бирликлари ўртасидаги ўхшашлик ва фарқларни ўрганиш бу – фразеологияда қиёсий таҳлилнинг асосини ташкил қилади. Қиёсланаётган тиллардаги ҳар хил типдаги фразеологик эквивалентларни кўрсатиш чет тилини ўрганиш ва таржимани ўрганишга хизмат қилади, эквивалентларн

мумкин. “Контекстуал алмашинувли” ёки “обертонал” таржималар – бу адабий таржиманинг бир қисми бўлиб саналади. “One’s naked eye” фразеологизми “қуролланмаган кўз билан” маъносини англатади, лекин бу эквивалент Ч. Диккенснинг “Мартин Челзвит” асаридаги матнга мос келмайди: “The most short – sighted man could see that at a glance, with his naked eye,” said Martin. Mrs. Homini was a philosopher and an authoress, and consequently had a pretty strong digestion; but this hoarse, this indecorous phrase was almost too much for her. For a gentleman sitting alone with lady – although the door was open – to talk about a naked eye! Лекин бу асарни таржима қилган ёзувчи Л. Дарузес бу фразеологизмга бошқача ёндашиб, унга обертонал таржима сифатида “очиқ ҳақиқат” эквивалентини танлаган: “Эссизки, бу очиқ

“Dick,” said the man, thrusting his head in at the door- “my pet, my pupil, the apple of my eye, hey, hey!” (Ch. Dickens, The Old Curiosity Shop, ch.I) “Дик,” деди эркак, бошини эшик тирқишидан киритиб, - менинг ёқимтойим, менинг шогирдим, сен менинг кўзларимнинг нурисан. Баъзида таржимада контекстуал ўзгариш бошқа тил эквивалентини деформация қилиши, яъни бузиши мумкин. Масалан, “borrowed plumes” фразеологик бирлиги “товус парларидаги қарға” маъносида ишлатилади. It’s Andrew whose life is once more in your hands – it is E. whom you are to save from being plucked of her borrowed plumes, discovered, branded, and trodden down, first by him, perhaps who has raised her to this dizzy pinnacle! (W. Scott, The Heart of Mid – Lothian, ch. XLVIII) Э ндрю нинг ҳаёти яна сенинг қўлингда. Сен Эндрюни

3) идеографик синонимия , яъни ҳар иккала тилдаги фразеологик бирликларнинг ўзига хос семантик белгиларнинг сиг ни фикатив маъносининг мослашуви ; 4) гиперо–гипония , яъни қиёсланаётган фразеологик бирликларнинг бирида қўшимча ,конкрет семантик белгиларининг сигнификатив маъно борлиги сабабли мослашуви ; 5) c тилистик синонимия , яъни стилистик маъно ўртасидаги фарқнинг борлиги ва шу сабабли уларнинг мослашуви; 6) антонимия ва полисемия , яъни ўрганилаётган маънолар ўртасида фарқнинг катта ёки кичиклиги ; 7) энантиосемия , яъни ўрганилаётган фразеологик бирликлар маъноларининг бир-бирига қарама –қаршилиги . Агар фразеологик бирлик кўп маъноли бўлса, у ҳолда ҳар бир фразеосемантик вариант алоҳида ўрганилади. Тиллар ўртасидаги мослашувнинг яна бир аспектларидан бири бу саноқ аспектидир ва у

уларни “моноэквивалентлилар” [10,8] деб атаган, одатда улар тўлиқ ёки тўлиқ бўлмаган структурал–семантик эквивалентлар ҳисобланади. 2) бир маъноли бўлмаган мослик, бунда битта ёки ҳар иккала тилда тўлиқ структурал–семантик эквивалентдан ташқари яна бошқа параллел эквивалентлар мавжуд бўлади. Бундай мосликлар асосан фразеологизмлар қаторида кўп синонимлар мавжуд бўлганда қўлланилади. 3) Инглиз – ўзбек (ўзбек – инглиз) фразеологик эквивалентлари ўртасида инглиз ва ўзбек фразеологик системаларини қиёслаш катта ўрин эгаллайди. Демак шундан кўриниб турибдики, қиёсланаётган фразеологик бирликларнинг аниқ функционал – маъновий таснифга нисбатан аниқ фразеологик структура таснифи кенгроқ яратилган ва қўлланилади .

БОБ . III ЗАМОНАВИЙ ИНГЛИЗ МАТБУОТИДА ФРАЗЕОЛОГИЯНИНГ ЎРНИ 3.1. Инглиз матбуоти талқини Газета ва журналлар оммавий ахборот воситаларининг асосий воситаси саналган. Аввалари газета ва журналларнинг адади, уларнинг тарқатилиш муаммолари аҳолининг билимсизлиги ва цензуранинг қўлланилиши учун чегараланган. Лекин охирги икки юз йилликда таълим системасининг кенгайганлиги, яъни технологияларнинг ривожланиши ҳамма қийинчиликларни бартараф этди ва ҳозирги Буюк Британияда оммавий ахборот воситаларининг мустақил системаси иш олиб бормоқда. 1870 йилларда аҳолининг билим ва ўқишга иштиёқи оммавий ахборот воситаларини тарқатувчиларининг бозорини ривожлантирди. Бу газета ва журналларнинг нафақат юқори ва ўрта қатламдаги аҳоли учун, балки кўпчилик ўртасида эътиборга туша бошлади. Босма нашриёт фақатгин

ривожланганлиги миллий матбуот системасининг тараққий этишига сабаб бўлади. Буюк Британиянинг умуммиллий матбуоти 11та кунлик газета ва 10 та дам олиш куни чоп этиладиган газеталарни ўз ичига олиб, уларнинг нашриёт марказлари давлатнинг пойтахти бўлмиш Лондон шаҳрида жойлашган. Умуммиллий газеталар ўз мзмуни ва тузулиши жиҳатидан “сифатли” (Quality) ва “машҳур” (Popular) турларга ажратилади. “Сифатли” (Quality) газеталар катта шаклдаги қоғозларда нашр этилади, улар миллий ва халқаро янгиликларни ёритиб беради, сиёсат ва маданият борасидаги воқеаларни таҳлил қилади. “Машҳур” (Popular) газеталар кичик шаклдаги қоғозларда нашр қилинади, ҳақиқий янгиликларни кам ёритади. Улар асосан оламшумул ва жанжалга сабабчи бўладиган материалларни босиб чиқаришади. Бундай газеталарнинг сўз бойлиги бунчали

Кечқурун чоп этиладиган газеталар: “Evening Standard”, “Globe”, “Pall Mall Gazette”, “St. James’s Gazette”, “Westminster Gazette”, “Echo”, “Evening News”, “Star”, “Sun”. Кунлик миллий “сифатли” (Quality) газеталарга “The Times”, “Financial Times”, “The Guardian”, “The Daily Telegraph” мисол бўлса , “машҳур” (Popular) газеталарга “Daily Mail”, “Daily Express”, “Daily Mirror”, “The Sun” ва бошқалар мисол бўла олади. Молиявий томондан сиёсий партияларга қарам бўлмаган Британия матбуотини кўпинча бир хил қарашларда ва муносабатларда айблашади. Лекин бундай эмас, чунки газеталар жамиятнинг ҳар хил сиёсий қизиқишларини қамраб олади. “Morning Star” Буюк Британиянинг коммунистик партияси билан боғлиқ мустақил матбуот нашри бўлиб, кичик ададга эга, лекин ўзининг сиёсий фалсафасини олдинга суради. К

Машҳур маҳаллий газеталар қуйидагилар: “Birmingham Post”, “Dundee Advertiser”, “ Eastern Morning News ” (Гулла шаҳрида) , “Freeman’s Journey” (Дублинда) , “Glasgow Herald”, “Liverpool Curier”, “Manchester Guardian”, “Newcastle Daily Chronicle”, “Scotsman” (Эдинбургда) , “Sheffield Daily Independent”, “Western Mail” (Кардиффда) , “Yorkshire Post”. Бу матбуот нашрлари катта ададларда босмадан чиқарилади ва бутун давлат бўйлаб тарқатилади. Ҳафталик журналлар орасида қуйидагиларни ажратиб кўрсатиш мумкин: “New Statesman and Society” (сиёсий журнал бўлиб, жамиятдаги воқеа ва ҳодисалар муҳокама қилинади); “Economist” (иқтисодий журнал); “Spectator” (консерватив журнал), “New Scientist”. “The Times” нашриёти бир неча машҳур ва кўзга кўринарли журналларни босмадан чиқаради. Масалан, “Educational S

Газета публицистик услуби машҳур сиёсий матнларни, жамият ва сиёсат жараёнидаги оператив ҳужжатларни ўз ичига олади. Публицистик услуб нутқнинг функционал тури бўлиб, жамиятдаги муносабатларнинг, яъни маданий, спорт, сиёсий ва бошқа муносабатларнинг кенг оламини ўрганади. Бундан ташқари публицистик услуб асосан газета ва сиёсий журналларда ўз аксини топади ва жамият орасида газета, матбуот тили деб ҳам аталади. [10;35] Жамият фикри ва дунёқарашини тасвирловчи ва шакллантирувчи асосий восита бу оммавий ахборот воситалари саналади. Оммавий ахборот воситалари тилни ҳар томонлама, яъни лексик, фразеологик, грамматик, стилистик манбалар ёрдамида бойитади ва тилнинг мураккаблашишига, фикрни чиройли қилиб етказишга ёрдам беради. Публицистик услубга икки асосий функция хос. Бу икки функция яхлитли

Шу икки асосий публицистик функция асосида Д.Э.Розенталь газета тилининг қуйидаги фарқли чизиқларини ажратиб кўрсатди: [16;41-43] - информатив манбаларда қисқа баён, яъни тил воситаларининг тежаб қўлланилиши; - тил воситаларининг ҳар томонлама ўрганилиб, танланиши; -публицистик мақсадда бошқа услубдаги лексиканинг қўлланилиши, сиёсий лексика ва фразеологизмларнинг мавжудлиги; - клише ва шунга ўхшаш нутқ стереотипларининг қўлланилиши; - мавзу ва жанрлар хилма хиллиги ва уларнинг тилда қўлланилиши; -ҳар хил мавзудаги жанрларнинг таққосланиши; -тасвирий воситаларнинг қўлланилиши. Қуйидаги чизиқлар газета публицистикасини ҳар томонлама ёрқин рангларда кўрсатади. Газета кўпчилик ва ҳар хил қизиқишдаги ўқувчилар учун мўлжалланган бўлиб, ундаги мавзуларнинг тематикасини жуда кенг, ва шунинг учун

қоларли бўлиши лозим. Кўзга кўринарли қилиб кўрсатиш мақсадида муаллифлар асосан фразеологик бирликлардан фойдаланишади. Инглиз тили нуқтаи назаридан сарлавҳа газета услубининг асосий қисми бўлиб, китобхон бу мақолани ўқиш ёки ўқимаслигини белгилайди. Сарлавҳанинг ёзилишига қараб, бу қандай газета эканлиги ҳам маълум бўлади. “The Independent” бу Англиянинг машҳур газеталаридан биридир. Маълумки, бундай газеталар учун мақоланинг маъносидан кўра сарлавҳанинг танланиши муҳимдир. Чунки сарлавҳа бу газетанинг китобхонларга берадиган қизиқишини ҳал қилади. Амалиётда сарлавҳанинг қуйидаги турлари қўлланилади: -Матнга таалуқли бўлмаган сарлавҳалар, яъни берилаётган матн материаллари билан боғлиқ бўлмаган, аммо китобхонни ўзига жалб қиладиган сарлавҳалар; -Нашр қилинаётган материалнинг бир неча мав

фильмлар тилидан келиб чиқади. Сиёсий маълумотлар жамият ҳаётининг сиёсий қарашларидаги ҳодисалар, фактлар ва воқеаларни ўз ичига олади, яъни синфлар, миллатлар, давлатлар орасидаги муносабатларни қамраб олади. шу ернинг ўзида сиёсий маънога эга жамиятнинг иқтисодий ва маданий соҳадаги хабарлари ҳам киритилади. Газета публицистик услубнинг асосий коммуникатив прагматик функциясини жалб қилиш саналади. У бир томондан сиёсий хабарларни етказса, иккинчи томондан одамларни ҳаракатга ундайди, уларнинг фикрларини фаоллаштиришга йўналтирилади. А.И.Гальпериннинг фикрича, публицистик услубнинг вазифаси “ўқувчи ва тингловчиларга берилаётган маълумотларнинг тўғри ва ҳаққонийлигини исботлаб бера олиш, қўйилган мақсадга эришиш ва бу мақсад йўлида ўқувчи ва тингловчиларни ишонтиришдир”. [15;с.405] Оммав

асрлар давомида кўзга кўринарли тил воситаларининг танланганлигидан далолат беради. Матбуот тили учун асосан атоқли отларнинг қўлланилиши, яън и топонимлар, антропонимлар, корхона ва бошқа ташкилотларнинг номлрининг қўлланилиши хосдир. Бундан ташқари, бу услубда асосан сонлар, муҳим саналар, сиёсий атамалар қўлланилади. Матбуот тилининг ўзига жалб қилувчи бўлиб чиқиши учун журналистлар асосан ҳар хил бадиий воситалардан фойдаланишади. Чунки бундай воситалар ёрдамида китобхон ва ўқувчиларнинг фикрини жалб қилиш талаб қилинади. Шунинг учун ҳам экспрессив воситалар (киноя, гипербола), сўзлашув лексикаси, эмоционал лексика кенг қўлланилади. Синтаксисда ҳам ўзгариш содир бўлади, яъни оддий гаплар, ҳис ҳаяжонли гаплар, боғловчисиз гаплар, параллел конструкцияларнинг сони кўпаяди. Матбуот тили уч

3.3. Замонавий инглиз матбуоти материалларида фразеологик бирликларнинг қўлланилиш хусусиятлари Замонавий инглиз тилининг фразеологик хазинаси ўзининг бойлиги ва кўп қирралиги билан характерланади ва унинг тадқиқ қилинадиган ҳар бир аспекти ўзига хос эътиборни талаб қилади. Замонавий инглиз матбуоти материалларида қўлланиладиган фразеологик бирликлар ўзига хос маънога эга, чунки матнларда фразеологик бирликларнинг қўлланилиши уларга эмоционал бўёқ беради. Фразеологик бирликлар ёрдамида тилнинг эстетик аспекти ошади, чунки улар худди ранглар каби тилнинг информацион аспектини ҳаётимиз ва дунёнинг ҳиссиётли интуитив бўёқлари билан безаб, очиб кўрсатади. Газета материалларининг асосий фарқли характеристикаси бу сарлавҳанинг мавжудлигидир. Чунки асосан фразеологик бирликлардан иборат сарлавҳал

Фразеологик бирликларнинг инглиз матбуоти материалларида қўлланилишининг А.В.Ухтомскийнинг фикрича, структурасининг ўзгариши ва семантик трансформацияда эканлигини таъкидлайди. Матнда фразеологик бирликларнинг қўлланилишида трансформация жуда катта роль ўйнайди. Фразеологик бирликларнинг муаллиф томонидан индивидуал қўлланилиши, уларнинг окказионал қўлланишлари ўзига хос хусусиятга эга. Фразеологик бирликларнинг бундай окказионал ўзгаришлари замонавий инглиз матбуотида ташриф қоғози сифатида ишлатилади. Окказионализмларнинг матбуот материалларида қўлланилиши уларнинг янгилиги, долзарблигини кўрсатиб беради. Шунинг учун, А.В.Ухтомский замонавий инглиз матбуоти материалларида фразеологик бирликлар қўлланилишининг қуйидаги ўзига хос хусусиятларини очиб кўрсатишга ҳаракат қилади: 1. Фразеологи

A survey by Gallup last week said 59 per cent of Americans now favoured US withdrawal. Polls by Pew and Zogby International also revealed that a clear majority of Americans believed they were on the wrong track in Iraq. (The Observer, 26.06.2005) 4. Матн яратиш учун метафорани асос қилиб олган фразеологик бирликларнинг қўлланилиши: The cold war - совуқ уруш In the second half of the 20 th century, as the cold war began to thaw , the two Germanys, on their own initiative (“We are the people”), united and presented themselves as the world’s youngest liberal democracy. (The Financial Times, 4.03.2005) 5. Таркибига қўшимча элементлар киритилган фразеологизмлар компонентларининг ўзига хос жойлашуви: scores to settle ўрнига to settle scores - ҳисоб китоб қилмоқ ; Blair has his own angry scores t

It is the brewing world’s equivalent of coals to Newcastle . Coors, the third- largest brewer in the US, is looking to give Uncle Sam a taste of Car-ling, the UK’s favourite lager. (The Observer, 23.06.2002) 8. Фразеологик бирликларнинг такроран қўлланилиши: Out of touch with somebody/something - бирор киши ёки нарса билан муносабатларнинг узилиши, йўқотиш, мулоқот, муомала қилмаслик ; Not only does Bush appear out of touch with voters, he is out of touch with his party’s needs (The Economist, 12.12.2005) [45,c.13-14] Фразеологик бирликларнинг яна бир хусусиятли томонларидан бири улар инглиз матбуоти материалларининг баҳоланишида ҳам иштирок этади. Матбуотнинг ҳар бир матнида муаллифнинг қазиқишлари ва талабани уқиб олиш мумкин. Draconian laws are more likely to deny basic rights to the vu

бирикмаларда маъно бирикмадаги сўзлар боғлиқлиги билан ўрганилса, фразеологик бирликларда маъно унинг “ичида”, яъни берилаётган образда қўлланилади. Бошқача қилиб айтганда, фразеологик бирликлар таркибидаги сўзлар алоҳида ҳолда таржима қилинмасада, бирикма яхлитлигича таржима қилинади. Фразеологик бирликларни таржима қилиш жараёнида таржимон олдида катта муаммолар туради: у фразеологизмни, унинг маъносини, образлилигини тушуниши, ўзбек тилида бу бирликка хос ибора танлаш, ва экспрессив характеристикаларни йўқотмасдан туриб, китобхон ва ўқувчиларга етказилиши лозим. Бунинг учун нафақат тилни яхши билиш, балки тарих, афсоналар, бадиий адабиёт, сиёсий ҳаёт, ўрганилаётган давлатнинг анъаналарини яхши билиш лозим. Таржимонликни энди бошлаганлар албатта буларнинг ҳаммасини бирданига ўргана олмай

мисол бўла олади. A figment of imagination -Тасаввур ўйини, the game is not worth the candle - ўйин чақага ҳам арзимайди, a play of words - сўз ўйини, slaughter of the innocents - болаларнинг калтакланиши, to fall into clutches - бировнинг қўл остига тушмоқ ва бошқалар. [22; 80-84] Таржимашуносликда прагматик вазифаларни ҳисобга олган ҳолда турғун бирикмаларни учта катта гуруҳларга ажратиш мумкин: 1. Лексик фразеологизмлар. Улар семантик ва тушунча томонидан сўзларга мос тушади: тилини тишлаб қолмоқ, отилган ўқ, қуённинг расмини чизмоқ, қалби нопок, диққат марказида бўлмоқ ва бошқалар. Бундай фразеологизмлар нутқда шундайлигича ишглатилади ва асосан лексик бирликлар саналади. Улар семантик нуқтаи назардан тақсимланмайди, чунки бирикма сифатида аллақачон тилда ўз ўрнига эга. Шунинг учун бун

маъноси, эмоцияси, функцияси ва услубини бера олиши лозим, яъни таржима жараёнида мазмун, эмоционал экспрессив ва функционал экспрессив ва функционал стилистик таркиб сақланиб қолиниши лозим. Таржима жараёнида матндаги денотатив ва коннотатив маънолар тўлиқ кўрсатилиши лозим. The government holds the fate of General Motors and Chrysler in its hands . – Женерал Моторс ва Крайслер ташкилотларининг тақдири ҳукумат қўлида . (The Economist, 12.06.2009) Баъзи ҳолларда таржима тилида эквивалент бўлмаслиги мумкин, бундай пайтда чет тилидаги кўп маъноли бирликлар қўлланилади. Масалан, a stalking horse инглиз бирикмаси икки хил маънода қўлланилиши мумкин: 1) баҳона; 2) айбдор шахс. This agreement (…) could pave the way for similar agreements with General Motors and Chrysler. – Бу келишув Женерал Мот

Fergie clearly backed the wrong horse here, leaving Ruud van Nistelrooy, Wayne Rooney and Cristiano Ronaldo all on the beach. - Маълумки, Фержи бу ҳолатда нотўғри йўл тутди, у Руд ванн Нистельрой, Уян Руни ва Кристиано Роналдога нисбатан ғирромлик қилди. Бу мисолда чет тилидаги фразеологик бирлик спортга оид атамаларни ишлатган ҳолда киноя билан қўлланилган. Тасвирий таржима жараёнида фразеологизмнинг ўзи эмас, балки унинг маъноси таржима қилинади. Масалан, Faltering stocks saved by the bell. - Чет эл инвестициялари қимматбаҳо қоғозларнинг оёққа туриб олишига ёрдам берди. Кўпчилик ҳолатларда тасвирланаётган объект матбуотда фразеологик компонентларнинг ўзгариши билан кўрсатилади. Компонентфразеологизм структурасининг ўзгартирилиши ёки лексик қаторнинг алмашинуви орқали амалга оширилади. Бу

Яна бир ибора built on sand ибораси бўлиб, “қум устида қурилган” маъносини билдиради. Лекин муаллиф sand сўзини rock сўзи билан алмаштириб, гапга ижобий маъно касб этишга ҳаракат қилган. … these poll numbers are built on rock (The Economist. Sep 27, 2007 / Can Hillary be stopped?) "Why bring the mountain to Muhhamad when you can make Muhammad into the Mountain" (The Economist. Dec 19, 2002 / Battling against big food) . Бу ибора ҳозирда жуда кўп қўлланиладиган ибора бўлиб, муаллиф ҳозирги замоннинг муаммоли масаласини, яъни соғлиққа зарар озиқ овқатлар ҳақида бонг уради. Бу ерда If Mohammed will not go to the mountain, the mountain must come to Mohammed , мақолига озгина ўзгартиришлар киритилиб, соmе сўзи make феъли билан алмаштирилган. And he was known as a genial chap who preferr

Go with the grain (BNC) Бу ҳам иборанинг бир тури бўлиб, “ go against the grain ” “оқимга қарши сузмоқ” маъносини билдирувчи бирикманинг антоними саналади. Бу таҳлилий бирикма иборанинг қарама қарши ҳолатда қўлланилганлигидан далолат беради. But there was a silver lining to the cloud — those first natural contacts with the West paradoxically inspired groups to search out their own roots and national identification (BNC). Қуйидаги мисолда every cloud has a silver lining “омад келмаса ҳам, иш ўнгидан келди” иборасининг ўзгартирилиб қўлланилиши кузатилган. Бундан ташқари бу гапда инверсия ҳам қўлланилган. Journalists have delved deep into his (Judge Roberts) closets without finding anything resembling a skeleton. Liberals find him personally likeable (The Economist. Sep 8, 2005 / The Battle B

«Vicky Price is keeping a stiff upper lip during her first week in Holloway Prison, according to her brother» [«The Independent», January 25, 2013]. «А stiff upper lip» фразеологик бирлиги “қўрқмаслик, мардона туриб бермоқ, қаттиққўл бўлмоқ” маъноларини англатади. Анъанага кўра, британияликлар қийин пайтларда ҳеч қачон ўз ҳиссиётларини кўрсатишмайди. Ва мана шу маъно юқоридаги иккита сарлавҳада ўз аксини топган. How the Italians are facing up to austerity with a stiff upper lip. Иқтисодий жиҳатдан қийин пайтда италияликлар мардонавор туриб, ўз ички ҳиссиётларини бошқаларга билдиришмаяпти. «The Government answer to global warming? Cold feet » [«The Independent», October 13, 2013]. « С old feet » - “қўрқиш, бас кела олмаслик” маъноларини англатади ва асосан to get, to have феъллари бил

«to be all at sea» - “ўзини йўқотиб қўймоқ, қийналмоқ” маъносини англатиб, асосан “to be” феъли билан қўлланилади. On many matters he was still at sea and knew that he needed more reading and experience. Кўп масаларни ҳал қилишда Дойл қийналар эди ва ўзининг билим ва кўникмаси етишмаётганлигини тушуниб етди. Фразеологик бирикмаларнинг нафақат оғзаки нутқда, балки матбуот ва бадиий адабиётда ҳам қўлланилиши, тилнинг бойитилишига ва қизиқарли бўлишига ҳар томонлама ёрдам беради. Фразеологик бирликлар журналистлар, ёзувчилар, шоирлар томонидан кенг қўлланилади ва таржима борасида баъзи қийинчиликларга дуч келишади. Фразеологик бирликнинг деформацияси, яъни шаклининг ўзгартирилиши стилистик воситанинг бир тури бўлиб, унда ҳар хил экспрессив, эмоционал ва баҳолрвчи функциялар ўз аксини топади.

Агар бу иборани сўзма сўз таржима қилсак, у ҳолда “ Ўша вақтга келиб, у пушти ранг филларни томоша қилишга тайёр эди.” деган маъносиз бир гап пайдо бўлади. Шунинг учун матнда бундай иборалар учраса, уларга фразеологик нуқтаи назардан ёндашиш лозим. Jones was very eloquent to persuade his master, telling him that Rome was not built in a day . Бундай фразеологик бирикмани таржима қилишда иложи борича сўзма сўз таржима ( фразеологи к кўчириш ) лозим : Джонс хўжайинга тушунтириш мақсадида ўзининг бутун гапга чечанлигини ишга солди ва Рим бир кунда қурилмаганлигини таъкидлаб ўтди. Таржима назариясида фразеологик мосликларни тасвирлаш учун бу фразеологик бирликлар маъносининг тўлиқ еткзилиши асосий вазифа саналади. Таржимоннинг вазифаси таржима қилинаётган тилда иборанинг тўла тўкис маъно касб

мумкин. Чунки тиллар бир хил эмас, шунинг учун ҳам тўлиқ бўлмаган эквивалент таржима жараёнида тўлиқ эквивалент маъносини касб этади. 1. Қисман лексик эквивалентлар Қисман лексик эквивалентларни икки гуруҳга ажратиш мумкин. Биринчи гуруҳга маъно, стилистик бўёқ ва образлилик жиҳатидан мос, лекин лексик жиҳатдан мос келмайдиган инглиз ва ўзбек фразеологизмлари (бунда грамматик структура мос келиши ва мос келмаслиги ҳам мумкин). Мисол тариқасида қуйидаги ибораларни кўриб чиқамиз: light as a feather – пардай енгил; put by for a rainy day – қора кунга қолдирмоқ; a wolf in sheep's clothing – қўзичоқ терисидаги бўри; Бу гуруҳга баъзи мақолларни ҳам мисол қилиб келтиришимиз мумкин: Don't count your chickens before they are hatched – жўжани кузда санашади. Қисман лексик

there is no rose without a thorn – атиргул тикансиз бўлмвйди; if you run after two hares you'll catch neither – иккита қуён орқасидан чопсанг, ҳеч бирини тута олмайсан. Шундай қилиб, фразеологизмларнинг таржима муаммолари уларни матнда аниқлашдан бошланади. Бу ибораларни мукаммал таржима қилиш учун таржимон биринчи навбатда фразеологизмларни матнда топиши ва ҳар хил таржима усулларини қўллаб, бошқа тилга ўгириши лозим. Бу усуллар қуйидагилар: фразеологик эквивалент, тўлиқ бўлмаган эквивалент, тасвирий таржима, кўчириб таржима қилиш. Хулоса. Инглиз тили фразеологиясида матбуот материалларида қўлланиладиган фразеологик бирликлар кўпчиликни ташкил этишини биз ўткаpган тадқиқотимиз орқали билиб олдик. Инглиз матбуот материалларида фразеологизмларнинг фразеологик таҳлили уларнин

«Time» газета ва журналларидан фойдаланилди. Бу матбуот воситаларидан 60 дан ортиқ мисоллар таҳлил қилинди ва тадқиқотда қўлланилди. Фразеологик бирликлар семантикасини ўрганиш фразеология даражасида изоморфизмларни аниқлашга оид кўплаб қўлланмаларни ўрганишга туртки бўлди. Бу ерда асосий муаммо фразеологизмларнинг қайта ясалиши ва сўзнинг семантик ўзгаришларга дуч келишидир. Бу тадқиқотимиз шуни кўрсатдики, инглиз матбуоти материалларидаги фразеологик бирликлар семантик ўзгаришнинг кўплаб ҳар хил йўлларини намойиш қилади. Бу ерда асосий ролни метафора ўйнайди. Ҳамма ўрганилган фразеологик бирликлар сифат ва баҳолаш характеристикасини, инсоннинг жисмоний ва руҳий ҳолатини, инсон фаолиятидаги амалий ҳаракатларни тавсифлайди. Англияда чоп этиладиган газета ва журналлардаги фразеологик бирлик

Мақсад ва вазифаларнинг ҳар томонлама очиб таҳлил қилиниши тадқиқотимизнинг сермаҳсул чиқишиги ҳар томонлама ёрдам берди, десак муболаға бўлмайди. Бундан ташқари асосий қисмда ҳам олдимизга қўйилган масалалар атрофлича ўрганилди ва фразеологик бирликларнинг асосий вазифалари очиб кўрсатилди. Хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки, Буюк Британияда чоп этиладиган газета ва журналларда қўлланиладиган фразеологик бирликлар инглиз тилида кенг қўлланилади. Тадқиқот ўтказиш давомида биз шу нарсага амин бўлдикки, фразеологик бирликлар инглиз тилида қуйидаги асос бўйича таҳлил қилинади: 1. Фразеологик бирликларнинг сонига нисбатан бошқа тиллар билан қиёсланиши; 2. Аспектуал ва функционал мосликка нисбатан таққослаш; Яна шу нарсани таъкидлаб ўтиш лозимки, матбуот материалларида мавжуд фразеологик бирлик г

маданий хусусиятларини очиб беради ва бу бирликларда миллий бўёқ, ўрганилаётган тилнинг ёрқинлиги ва ҳис-ҳаяжони аниқ ва равон акс эттирилган.

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати. 1. Ислом Каримов. "Юксак маънавият -йенгилмас куч". Тошкент "Маънавият" бет .83 2. Каримов И.А. Баркамол авлод Ўзбекистан тараққиётининг пойдевори. Т., 2001 3. Алехина А.И. Фразеологическая единица и слово. - Минск, 1991. 4. Алефиренко, Н. Ф. Фразеология в свете современных лингвистических парадигм : монография. М.: Эллипс, 2008. 5 . Амосова Н.Н. Основы английской фразеологии. Л.: ЛГУ, 1963. – 208с. 6. Амосова Н.Н. Основы английской фразеологии. Л.: ЛГУ, 1989. – 245с. 7. Аракин В. Д. Сравнительная типология английского и русского языков. Л.: Просвещение, 1979. - 205с. 8. Арнольд И. В. Лексикология современного английского языка. – М.: Изд-во литературы на иностранных языках, 1959. – 352с . 9. Балли Ш. Французская стилистика. –М.: Эдиториал

16. Вакуров В.Н. Фразеологический каламбур в современной публицистике. // Русская речь, 1994, №6. 17. Валгина Н.С., Розенталь Д.Э., Фомина М.И. Современный русский язык, под ред. Н.С. Валгиной, - М.: Учебник для вузов, изд. 6-е, доп. и перераб. Логос, 2006. С. 317-319 18. Виноградов В.В. Об основных типах фразеологических единиц в русском языке // Виноградов В.В. Лексикология и лексикография, Избр. Тр. - М.: Наука, 1986. С. 256 19. Виноградов В. В. Русский язык. (Грамматическое учение о слове) 2- ое изд. – М.:ВШ, 1972, - 614с. 20. Гак В. Г. К типологии лингвистических номинаций // языковая номинация: /Общие вопросы/. – М., 1977. С. 230 – 234 21. Гальперин И.Р. Стилистика английского языка. Учебник, 3-е изд. - М.: Высшая школа, 1981 г. 361 c . 22. Гвоздарев Ю.А. Современный русский язык. Ле

29. Комиссаров В.Н. Современное переводоведение. - М., 2011. С.382 30. Копыленко М.М., Попова З.Д. Очерки по общей фразеологии: проблемы, методы, опыты. Воронеж. Изд-во Воронежского университета, 1990. С. 459. 31. Крикунов Ю.А. Сила газетного слова. Алма-Ата: Казахстан, 1980. C . 23-24 32. Кумачева Т.Н. Фразеологические сочетания как часть словарного состава. «Иностранные языки в школе». - М.: 1953. 33. Кунин А.В. Англо-русский фразеологический словарь. 3-е изд., стереотип. - М.: Русский язык, 2001. 34. Кунин А. В. Английская фразеология. – М.: ВШ, 1970. – 344с. 35. Кунин А. В. Фразеология современного английского языка. М.: Международные отношения, 1972, 287с. 36. Кунин А. В. Курс фразеологии современного английского языка. Учебник для студентов институтов и факультетов иностранных языков

43. Райхштейн А. Д. О сопоставлении фразеологических систем // Иностранные языки в школе. – 1960. - №4. –С. 8 – 15 44. Ройзензон Л. И., Авалиани Ю. Ю. современные аспекты изучения фразеологии // Проблемы фразеологии и задачи её изучения в высшей и средней школе. – Вологда, 1967. –С. 60 – 64 45. Розенталь Д.Э., Голуб И.Б., Теленкова М.А. Современный русский язык, 8-е изд. - М.: Айрис - пресс, 2006. 46. Сазонова И.К. Лексика и фразеология современного русского литературного языка. - М.: Русский язык, 1996 47. Смирницкий А. И. Лексикология английского языка. М., 1956, С. 5, 208 – 210 48. Смирницкий А. И. Синтаксис английского языка. М., 1957, С. 53 49. Соссюр Ф. Труды по языкознанию / Ф. Соссюр. – М.: Прогресс, 1977. – 695 с. 50. Степанова М. Д., Чернышева И. И. Лексикология современного неме

55. Шанский Н. М. Фразеология современного русского языка. М.: Высшая школа, 1985. 230с. 56. Юсупов А. В. Английская фразеология. – М.: ВШ, 1970. – 344с. Луғатлар: 1. Большой англо - русский словарь. Под об щим руководством И. Р. Гальперина. М.: СЭ. 1972. 1 – 822с., 2 – 863с. 2. Ахманова О. С. Словарь лингвистических терминов. / О.С. Ахманова. 2 – ое изд. – М., 1969. – 607с. 3. АРФС. – Кунин А. В. Англо – русский фразеологический словарь. – М.: Русский язык, 1984. – 944с. 4. Литвинов П.П. Англо-русский фразеологический словарь с тематической классификацией. - М.: Яхонт, 2000. 5 . Collins V. H. Third Book of English Idioms. / V. H. Collins. – London: Longman, 1960. – 205p. 6. Oxford Dictionary of Current English. – Oxford: University Press, 4 th edition, 2006. – 1081p. 7. Longman Dictionary

Купить