Информация о документе

Цена 15000UZS
Размер 34.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 11 Январь 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Лингвистика

Продавец

Behruzbek Matyoqubov

Дата регистрации 11 Январь 2025

5 Продаж

4-sinf ona tili darsligida qarama-qarshi so'zlar qo'llanilishi tahlili

Купить
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI NIZOMIY NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT PEDAGOGIK A UNIVERS1TETI Mavzu: “Boshlang’ich sinf o’qish savodxonligi darslarini tashkil etishga innovatsion yondashuv” Tayyorladi: _______________________ Sana: ________________ Fakultet: “_______________” Yo’nalish: “Boshlang’ich ta'lim” Guruh: _______________ Vaqti: ________________ Reja: 1. Kirish 2. Asosiy 2.1 Boshlang’ich sinf o'qish savodxonligi darslari mazmunidagi dolzarb masalalar mashqlar tahlili 2.2 O’qish savodxonligi darsliklari asosida o’quvchilarni PIRLS xalqaro baholash tadqiqotlariga tayyorlash. 2.3 T a’lim metodlari va vositalari 3. Xulosa 4. Foydalanilgan adabiyotlar Kirish Bugungi kunda ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar milliy ta’lim sifatini yangi bosqichga ko‘tarishga qaratilgan. Mamlakatimizda ta’lim jarayonini takomillashtirish, yosh avlodning bilim olishga qiziqishini oshirish va ularda ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilangan. Ushbu vazifalarni bajarishda boshlang‘ich ta’limning ahamiyati beqiyosdir. Ayniqsa, boshlang‘ich sinf ôquvchilarining o‘qish savodxonligi bo‘yicha darslarini to‘g‘ri va samarali tashkil etish ularning keyingi ta’lim bosqichlaridagi muvaffaqiyatlarini ta’minlashning asosi hisoblanadi. Boshlang‘ich sinf ta’limi — bu bolaning bilim olishidagi ilk bosqich bo‘lib, o‘quvchi shaxsini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli, o‘qish savodxonligini rivojlantirish darslari nafaqat o‘qish malakasini oshirishni, balki bolalarda mustaqil fikrlash, muammolarni hal qilish, estetik didni shakllantirish va o‘z fikrini erkin ifodalash qobiliyatlarini rivojlantirishni ham o‘z ichiga oladi. Ammo zamonaviy talablar va o‘quvchilar ehtiyojlari ushbu jarayonga innovatsion yondashuvni qo‘llashni taqozo etadi. Innovatsion yondashuvlar orqali o‘quvchilarning ta’lim olish jarayoniga qiziqishini oshirish, bilim olishni yanada qiziqarli va interaktiv qilish imkoniyatlari yaratiladi. Bu borada axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, zamonaviy pedagogik metodlar va o‘yin texnologiyalaridan samarali foydalanish katta ahamiyat kasb etadi. Masalan, elektron darsliklar, virtual laboratoriyalar, audiovizual vositalar kabi innovatsion vositalar orqali o‘qish jarayonini yanada boyitish mumkin. Bundan tashqari, ilg‘or xorijiy tajribalarni o‘rganish va ularni milliy ta’lim tizimiga moslashtirish ham dolzarb masalalardan biridir. Mazkur kurs ishida boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun o‘qish savodxonligi darslarini innovatsion yondashuvlar asosida tashkil etish masalalari chuqur o‘rganiladi. Avvalo, savodxonlik darslarining maqsadi va vazifalari ko‘rib chiqiladi, so‘ngra ta’lim jarayonida innovatsion usullarni qo‘llashning afzalliklari tahlil qilinadi. Shu bilan birga, innovatsion metodlarning o‘quvchilarning faolligi, ijodkorligi va mantiqiy fikrlash qobiliyatini oshirishdagi o‘rni haqida fikr yuritiladi. Bugungi global rivojlanish davrida ta’limga qo‘yilayotgan talablar o‘zgarmoqda. Ta’lim tizimi nafaqat bilim berishga, balki yoshlarda ko‘nikma va kompetensiyalarni shakllantirishga ham qaratilgan bo‘lishi zarur. Shu nuqtayi nazardan, o‘qish savodxonligi darslarini tashkil etishda faqat an‘anaviy usullarga tayanib qolmasdan, zamonaviy va innovatsion yondashuvlarni qo‘llash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Innovatsion metodlar bolalarning o‘zini o‘zi rivojlantirishga undaydi, ta’lim jarayoniga faol ishtirokini ta’minlaydi va o‘quvchida mustaqil fikrlashga asoslangan savodxonlikni shakllantiradi. Shuningdek, mazkur mavzu O‘zbekiston Respublikasining ta’limga oid davlat dasturlari va strategiyalariga hamohang bo‘lib, boshlang‘ich ta’limda ilg‘or pedagogik texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha muhim tavsiyalar ishlab chiqishni maqsad qiladi. Ushbu kurs ishi davomida innovatsion yondashuvlarning boshlang‘ich ta’limdagi o‘rni, samaradorligi va ularni amalda qo‘llash yo‘nalishlari batafsil yoritiladi. Shu bilan birga, o‘qish savodxonligi darslarida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash orqali erishilgan natijalar amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’limni tashkil etishga qo‘yiladigan muhim talablardan biri ortiqcha ruhiy va jism oniy kuch sarf etmay, qisqa vaqt ichida yuksak natijalarga erishishdir. Qisqa vaqt orasida muayyan nazariy bilim lam i o'quvchilarga yetkazib berish asosida ma‘lum faoliyat ko‘nikm a va m alakalam i shakllantirish, faoliyatini nazorat qilish, ular tom onidan egallangan nazariy va amaliy bilim lar darajasini baliolash o‘qituvchidan yuksak pedagogik malioratni, ta ’lim jarayoniga nisbatan yangicha yondashuvni talab etadi. Bugungi kunda rivojlangan m ainlakatlarda o'quvchilarning o‘quv va ijodiy faolliklarini oshiruvchi, ta’lim -tarbiya jarayonining sam aradorligini kafolatlovchi pedagogik texnologiyalarni qo'llashga doir katta tajriba to'plangan bo'iib, bu tajriba asosini interfaol m etodlar tashkil etmoqda. Bu kabi m etodlar o‘z m ohiyatiga ko‘ra ta’lim oluvchilarda o‘quv-bilish faolligini oshirish, ulami kichik guruh va jam oada ishlash, o‘rganilayotgan mavzu, m uam m olar b o ‘yicha shaxsiy qarashlarini dadil, erkin ifodalash, o‘z fikrlarini him oya qilish, dalillar bilan asoslash, tengdoshlarini tinglay olish, g'oyalami yanada boyitish, bildirilgan mavjud m ulohazalar orasidan eng maqbul yechim ni tanlab olishga rag‘batlantirish imkoniyatiga egaligi bilan alohida ahamiyat kasb etadi. T a’lim va tarbiya jarayonida o'qituvchi (pedagog)lar tom onidan interfaol m etodlam ing o'rinli, m aqsadli, sam arali qo'llanilishi ta ’lim oluvchi (o'quvchi, talabalar)da muloqotga kirishuvchanlik, jam oaviy faoliyat yuritish, mantiqiy fikrlash, m avjud g'oyalarni sintezlash, tahlil qilish, turli qarashlar orasidagi mantiqiy bog'liqlikni topa olish qobiliyatlarini tarbiyalash uchun keng imkoniyat yaratadi Xulosa qilib aytganda, kurs ishining asosiy maqsadi — boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarini zamonaviy yondashuvlar orqali tashkil etish yo‘llarini o‘rganish va samaradorlikni oshirishga qaratilgan innovatsion metodlarni ishlab chiqishdan iborat. Ushbu ish ta’lim jarayonini yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qilishi va boshlang‘ich ta’lim sifati oshirishga hissa qo‘shishi kutiladi. 2.1 Boshlang’ich sinf o'qish savodxonligi darslari mazmunidagi dolzarb masalalar mashqlar tahlili Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun o‘qish savodxonligi darslari ularning umumiy ta’lim olish jarayonidagi dastlabki bosqichlarni tashkil etadi. Ushbu darslarning mazmunini to‘g‘ri shakllantirish, bolalarning kelgusidagi bilim olish faoliyatiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Aynan boshlang‘ich bosqichda o‘quvchilarning o‘qish va yozish ko‘nikmalari, matn mazmunini anglash, mantiqiy fikrlash, hamda mustaqil o‘qish qobiliyatlari rivojlanadi. O‘qish savodxonligi darslarida mashqlar mazmuni juda muhim ahamiyat kasb etadi. Mashqlar nafaqat o‘quvchilarning texnik o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantirish, balki ularning ijodiy qobiliyatlarini oshirishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Shu nuqtai nazardan, savodxonlik darslarida zamonaviy pedagogik yondashuvlardan foydalanish, o‘quvchilarning fikrlash va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiruvchi topshiriqlarni tanlash dolzarb masala sifatida ko‘riladi. Mashqlarni tahlil qilish Mashqlarni tahlil qilish jarayonida quyidagi masalalarga alohida e’tibor qaratish lozim: 1. Matnning mazmuni va saviyasiga mosligi: O‘quvchilarga taqdim etilgan matnlar yosh xususiyatlariga mos, qiziqarli va o‘qish uchun rag‘batlantiruvchi bo‘lishi zarur. Masalan, qisqa hikoyalar, ertaklar yoki hayotiy voqealar asosida tuzilgan matnlar o‘quvchilarning matnni anglash qobiliyatlarini rivojlantiradi. Ushbu jarayonda, bolalarning o‘quv tajribasini kengaytirish uchun milliy va xalqaro adabiyotlardan foydalangan holda turli mavzular kiritilishi zarur. 2. So‘z boyligini oshirish: O‘qish darslari davomida berilgan mashqlar o‘quvchilarning so‘z boyligini oshirishga xizmat qilishi kerak. Buning uchun turli sinonimlar, antonimlar yoki tushuncha izohlarini o‘rgatish mashqlari qo‘llaniladi. So‘z boyligini oshirish uchun o‘yinlar, krossvordlar yoki yangi so‘zlardan iborat jumlalar tuzish kabi mashqlar samarali hisoblanadi. 3. O‘qilgan matnni tahlil qilish va tushunishni baholash: O‘quvchilar matnni nafaqat texnik jihatdan o‘qiy olishlari, balki uning mazmunini tahlil qilishlari ham muhim. Bu borada savol- javob mashqlari, asosiy g‘oyani topish yoki qahramonlarning harakatlarini baholash kabi topshiriqlar juda samarali hisoblanadi. Shu bilan birga, o‘quvchilarning matnni mustaqil ravishda qayta hikoya qilish ko‘nikmalarini shakllantirish ham dolzarb vazifa hisoblanadi. 4. Mantiqiy fikrlashni rivojlantirish: Mashqlarda o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiruvchi topshiriqlar bo‘lishi kerak. Masalan, hikoya davomida yuz bergan voqealar zanjirini tiklash, sabab-oqibat munosabatlarini aniqlash yoki matndagi yashirin ma’lumotlarni topish kabi mashqlar. Mantiqiy fikrlashni rivojlantirish uchun diagrammalar, mantiqiy zanjirlar va voqea keltirish mashqlari ham juda samarali hisoblanadi. 5. Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish: Savodxonlik darslarida o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantiruvchi topshiriqlarga e’tibor qaratish lozim. Masalan, matn asosida yangi hikoya tuzish, qahramonlarning xatti-harakatlariga o‘z nuqtai nazaridan baho berish kabi vazifalar ijodkorlikni rag‘batlantiradi. Shuningdek, bolalarga turli she’rlar yoki qisqa hikoyalar yozish imkoniyatini berish ijodiy qobiliyatlarning rivojlanishiga yordam beradi. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar Bugungi kunda o‘qish savodxonligi darslarida zamonaviy pedagogik yondashuvlardan foydalanish muhim hisoblanadi. Bu yondashuvlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:  Interaktiv metodlar: Bolalarni darsga jalb etish va faol ishtirokini ta’minlash uchun interaktiv o‘yinlar, guruhli mashqlar yoki rolli o‘yinlardan foydalanish mumkin. Shu orqali o‘quvchilar muloqot qilish, fikr almashish va o‘z bilimlarini sinash imkoniyatiga ega bo‘ladilar.  Axborot texnologiyalari: Elektron darsliklar, audiokitoblar va maxsus o‘yin dasturlari orqali dars jarayonini yanada qiziqarli qilish mumkin. Interfaol doskalar va multimedia vositalaridan foydalanish o‘quvchilarning darslarga bo‘lgan qiziqishini oshiradi.  Integratsiyalashgan yondashuv: O‘qish mashqlarini boshqa fanlar, masalan, matematika yoki tabiatshunoslik bilan bog‘lab olib borish orqali bolalarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshirish. Masalan, o‘qilgan matn asosida matematik masalalar tuzish yoki tabiatshunoslik faktlarini muhokama qilish orqali bilimlar chuqurlashadi.  Differensial yondashuv: Har bir o‘quvchining qobiliyat va imkoniyatlariga mos mashqlarni tanlash orqali ta’lim jarayonining samaradorligi oshiriladi. Bu yondashuv kuchli va zaif o‘quvchilar uchun alohida mashqlarni taqdim etishni ko‘zda tutadi. Boshlang‘ich sinfda o‘qish savodxonligi darslari bolalarning intellektual va ijtimoiy rivojlanishi uchun juda muhim bosqich hisoblanadi. Ushbu darslar nafaqat o‘qish va yozish ko‘nikmalarini shakllantiradi, balki o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash, ijodkorlik va mustaqil o‘rganish qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Ayniqsa, mazkur darslarning mazmunini to‘g‘ri va sifatli tashkil etish hozirgi zamon ta’limi oldidagi dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. O‘qish savodxonligi darslarining dolzarb masalalarini o‘rganishda quyidagi jihatlarni alohida tahlil qilish zarur: Matn mazmuni va strukturasi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun taqdim etiladigan matnlar yoshga mos, tushunarli va qiziqarli bo‘lishi lozim. Matnning g‘oyaviy mazmuni o‘quvchilarning axloqiy va estetik tarbiyasiga xizmat qilishi kerak. Shu bilan birga, milliy qadriyatlarni aks ettiruvchi, o‘quvchilarni Vatanga muhabbat va hurmat ruhida tarbiyalaydigan matnlar o‘z o‘rniga ega. Mashq turlarining xilma-xilligi O‘qish savodxonligi darslarida qo‘llaniladigan mashqlar bolalarning har tomonlama rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan bo‘lishi kerak. Quyidagi mashq turlariga alohida e’tibor qaratiladi: 1. So‘z va iboralar bilan ishlash: Sinonimlar, antonimlar va frazeologik iboralarni o‘rganish orqali bolalarning lug‘at boyligini kengaytirish. 2. Matnni tahlil qilish: Matn mazmunini tushunish, asosiy g‘oyani aniqlash va qahramonlar xatti-harakatlarini baholash. 3. Ijodiy topshiriqlar: Hikoyani davom ettirish, yangi so‘zlardan foydalanib, matn yaratish yoki qahramonlarga oid yangi voqealar tuzish kabi topshiriqlar. 4. Mantiqiy fikrlash mashqlari: Matn asosida sabab-oqibat bog‘lanishini aniqlash, voqealarni izchil tiklash yoki yashirin ma’noni topish. Savodxonlikni baholash mezonlari O‘qish savodxonligini samarali baholash uchun maxsus mezonlarni ishlab chiqish lozim. Bu mezonlar o‘quvchining matnni texnik jihatdan o‘qiy olishidan tortib, mazmunni anglash va mustaqil fikr bildirish darajasini aniqlashga qaratilgan bo‘lishi kerak. Shuningdek, baholash jarayonida individual yondashuvni qo‘llash muhim. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llash Interaktiv metodlar Bugungi kunda ta’lim jarayonida interaktiv metodlardan foydalanish bolalarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Guruhda ishlash, savol- javob mashqlari va rolli o‘yinlar yordamida o‘quvchilar o‘z fikrlarini erkin ifoda qilishni o‘rganadilar. Axborot texnologiyalaridan foydalanish Elektron darsliklar, audiokitoblar va multimedia vositalari yordamida o‘qish darslarini yanada qiziqarli qilish mumkin. Masalan, o‘quvchilarga tinglash va o‘qish uchun moslashtirilgan audiofayllarni taklif qilish, interaktiv o‘yinlar orqali so‘z boyligini oshirish samarali usul hisoblanadi. Differensial yondashuv Har bir o‘quvchining individual xususiyatlarini hisobga olgan holda, ularning ehtiyojlariga mos mashqlarni tanlash dars samaradorligini oshiradi. Bu usul kuchli va zaif o‘quvchilarga alohida yondashish imkonini beradi. Mashqlarni mazmuniy tahlil qilish Lug‘at boyligini rivojlantiruvchi mashqlar O‘quvchilarning lug‘at boyligini oshirish uchun sinonimlar, antonimlar va yangi so‘zlarni o‘rgatuvchi mashqlarni muntazam qo‘llash zarur. Masalan, "So‘zlarning ma’nosini toping" yoki "So‘zlardan yangi iboralar yarating" kabi topshiriqlar orqali bolalar lug‘at boyligini oshirish mumkin. Matn asosidagi tahlil mashqlari Matn asosida savol-javob mashqlari, matnning asosiy mazmunini aniqlash, qahramonlarning xarakterini tushunish kabi topshiriqlar o‘quvchilarning o‘qilgan materialni chuqur tushunishiga yordam beradi. Bu jarayonda interfaol doska yoki boshqa vizual vositalardan foydalanish samaradorlikni oshiradi. Ijodiy mashqlar Hikoya yoki ertak asosida yangi syujet tuzish, qahramonlarning keyingi qadamlarini tasavvur qilish kabi ijodiy mashqlar o‘quvchilarning kreativ fikrlash qobiliyatini oshiradi. Shuningdek, "Matnni davom ettirish" yoki "Yangi voqea yozish" kabi vazifalar bolalarning tasavvur qilish qobiliyatini kuchaytiradi. 2.2 O’qish savodxonligi darsliklari asosida o’quvchilarni PIRLS xalqaro baholash tadqiqotlariga tayyorlash. O’quvchilarning matnni o’qib tushunishi va savodxonligini oshirish uchun PIRLS tadqiqotining o’rni va ahamiyati yorilgan. Kalit so’zlar: savodxonlik, xalqaro baholash dasturi, PIRLS, o’qish savodxonligi. Har bir o’quvchi maktabga qadam qo’yar ekan birinchi navbatda o’qishni yozishni to’g’ri talafuz qilishni o’rganadi umumiy qilib aytganda savodxonligini oshiradi. O’qish1 va o’qish savodxonligi yillar davomida o’zgarib, jamiyat, iqtisodiyot, madaniyat va texnalogiya sohalarida o’z aksini topadi. O’qish faqat ta’limning dastlabki bosqichlarida, bolalikda o’zlashtiriladigan qobiliyat deb hisoblanmay qo’ydi. Chunki bugungi kunda bu qobilyat shaxsning butun umri davomida turli xil kantekstlarda o’z tengdoshlari va keng jamoatchilik bilan muloqot qilish asosida rivojlantirib boriladigan bilim, ko’nikma va malakalar usullar jamlanmasi sifatida ta’riflanadi. O’qish savodxonligi nafaqat ta’lim tizimida, balki boshqa sohalarda ham yutuqlarga erishish uchun asos hisoblanadi. Birinchi navbatda o’quvchining kitob o’qish qobiliyatiga e’tibor berish, jumladan, uning ma’lumotlar tanlash, tushunish talqin qilish, va baholash tadqiqotining asosiy maqsadlaridan biri. Savodxonlik hamma uchun tanish bo'lgan tushuncha. Savodxonlik bu asosiy kognitiv ko'nikmalarni o'zlashtirish darajasi bo’lib, ona tilida o'qish, yozish va matematik bilimlarning majmui. Ammo texnologiya va axboortlar murakkabligining rivojlanishi bilan biz uchun aniq bo’lgan savodxonlik tushunchasi kengaymoqda. Zamonaviy inson uchun zarur bo'lgan kompetentsiyalarni tasniflashga urinayotgan xalqaro tashkilotlar raqamli, axborot va ilmiy savodxonlikning ahamiyati haqida gapirishadi. Ko'pincha bu turdagi savodxonlik bir -birini to'ldiradi. 1 Ta’lim sifati . PIRLS tadqiqoti telegram kanali. 2 Akramjon O’ktamjonovich Mirzayev. O’quvchilarning raqamli dunyoda o’rganish konsepsiyasi bo’yicha savodxonligini rivojlantirish. Scientific Progress. Volume 2. ISSUE 8 2021.P.832 3 Karima Qosimova ,Safo Matjonov “Ona ǀ tili o’qitish metodoikasi” Toshkent “ NOSIR” nashr 2009 orqali bolalarda to’g’ri, ongli, ifodali o’qish ko’nikmalarini shakllantirishdan iborat.Shuningdek o’quvchilar lug’atini boyitish, bog’lanishli nutqini o’stirish, bilimni boyitish, tafakkurni shakllantirish, eshitish qabul qilish sezgisini o’stirishda ham mas’ulyatliligi bilan alohida o’rin tutadi.Yuqoridagilarni hisobga olgan holda ta’lim olish imkoniyati savodxonlikka bog’liq bo’ladi. Shuning uchun muxtaram Prezidentimiz tomonidan “Uzluksiz ta’limni “ rivojlantirish uchun bir qancha chora tadbirlar ko’rilmoqda , yangiliklar kiritilmoqda va qarorlar qabul qilinmoqda. Bularning isboti sifatida xalqaro baholash tadqiqotlarini misol qilib keltirishimiz mumkin. “ O‘zbekiston respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-sonli Farmonida “PISA” (The Programme for International Student Assessment) o‘quvchilarni baholash xalqaro dasturi reytingida O‘zbekistonning 2021 yilda birinchi 70 talikka, 2025 yilda 60 talikka va 2030 yilga kelib esa, birinchi 30 ta ilg‘or mamlakatlar qatoriga kiritish ko‘zda tutilgan4 . Masalan O’qish savodxonligini baholash uchun PIRLS tadqiqoti. PIRLS (Progres in International Reading Literace study) bu tadqiqot turi 4-sinf o’quvchilarining matnni o’qib tushunish darajalari sifatini xalqaro baholash tizimi hisoblanadi. PIRLS tadqiqotida o’quvchilarning dars vaqtida va maktabdan tashqari vaqtda o’qishni ikki turini baholaydi. O’qish savodxonligi – shaxs o’zining bilim va salohiyatini rivojlantirish , jamiyatda o’z o’rnini topish maqsadiga erishishi yo’lida matnlarni tushunish, ulardan foydalanish, ular ustida mulohaza yuritish hamda ularga munosabat bildirish qobilyati ham hisoblanadi. Boshlang’ich savodxonlik tushunchasi o’qish va yozishni dastlabki o’rganish uchun ishlatiladi. Savod o’rgatish jarayonidagi o’qish darslarining asosiy vazifasi o’quvchilarga tovush va harflarni tanishtirish ularni to’g’ri talaffuzini o’rgatish Metod, usul va texnologiya. Ta’lim metodi tushunchasi anchagina murakkabdir. Shu bois pedagogikada uning tobora aniq talqini xususida munozara haligacha davom etmoqda. Biroq bu tushunchaga beriladigan didaktlarning turli ta’riflariga qaramay, ularning nuqtai nazarlarini yaqinlashtiradigan qandaydir umumiylikni ham ta’kidlash mumkin. Ko‘pchilik mualliflar ta’lim metodini o‘quvchilarning o‘quv bilish faoliyatini tashkil etish usuli, deb hisoblashga moyildir. 1. O’quvchilarning adabiy tajribasini baholash maqsadida o’qish. 2. Ma’lumotni o’zlashtirish va undan foydalanish maqsadida o’qish. Hozirgi vaqtda 5 PIRLS ta’rifiga ko’ra o’qish savodxonligi jamiyat tomonidan talab qilinadigan va inson tomonidan qadrlanadigan yozma til shakllarini tushunish va ulardan foydalanish, matnlardan turli shakllarda ma’no hosil qila olish qobilyati ham hisoblanadi. PIRLSning eng yuqori darajasi 625 ball va undan yuqori bo’ladi. O’quvchilar matnni yaxlit tushuna oladi va matn qismlarini bir-biri bilan bog’liq holda tushunadi. Muallifning g’oyasini izohlashda o’z fikrini asoslash uchun matnga tayana oladi. Fikrimizni matn orqali izohlashimiz mumkin. O‘quvchilarga matnni o‘qib, mazmunini sharhlab berish , undagi uyushiq bo‘laklar va umumlashtiruvchi so‘zlarni topib, izohlash topshiriladi. Bir g‘oz suvda suzib yurib, o‘ziga o‘zi maqtandi: -Olamda men kabi iqtidorli bo‘lmasa kerak. Menda uch hunar: yugurish, uchish, suzish bor. Shuning uchun yer, suv, havo-uch makon meni izmimda. Bir o‘zimda uch qobilyat mujjasam! G‘ozning bu so‘zlarini eshitib turgan Qurbaqa dedi: -Birodar, muncha maqtanmasang ham bo‘lar edi. Sen aytayotgan qobilyat uch jonivorning kiyikning, baliqning, lochinnig ishidir. Yerda kiyikdek yugura olmaysan, suvda baliqdek suza olmaysan, havoda lochindek ucha olmaysan, chalachulpa uch hunarni bilguncha birini yahshi bilganing ma’qul yaxshi edi. 4 Akramjon O’ktamjonovich Mirzayev. Mamlakatimiz ta’lim tizimida raqamlashtirish va raqamli dunyoda o’qitish va o’rganishning mavjud imkoniyatlari. Academic Research in Educational Sciences. VOLUME 2 | ISSUE 12 | 2021 5 Xalqaro tadqiqotlarda boshlang’ich sinf o’quvchilarining o’qish savodxonligini baholash.Boshlang’ich sinf o’quvchilari, metodistlar va soha mutaxassislari uchun metodik qo’llanma-Toshkent:Sharq,2019 ILOVA:Matnni diqqat bilan o‘qing va quyidagi topshiriqlarni bajaring. Savollar Javoblar O‘quvchi n ing balli Qo‘yilishi mumkin bo‘lgan ball 1.Matn tarkibidagi umumlashtiruvch i so‘zlarning ma’no mazmunini yuzaga chiqarishdagi o‘rni qanday? A. Hech qanday o‘rin yo‘q, umumlashtiruvchi so‘zlar qatnashmasa ham matnning mazmuni o‘zgarmaydi B. Umumlashtir uvchi so‘z uyushiq bo‘laklarni umumlashtirib atash uchun qo‘llanilgan. D. Umumlashtiruvchi so‘z uyushiq bo‘laklarni umumlashtirgan ularni alohida ta’kidlab o‘tilishiga o‘zining ta’sirini ko‘rsatgan 1 BALL 2 BALL 3 BAL L 2. Nima deb o‘ylaysiz, g‘oz va qurbaqa o‘zaro do‘stmi yoki dushman? A. Ha do‘sti B. Yo‘q do‘sti emas , ular shunchaki suhbatdosh D. Ular o‘zaro dushman 3ball 2 ball 0 ball 3. Agar do‘st bo‘sa ularning do‘stligiga ishora qiluvchi vositani matn ichidan aniqlang? (o‘quvchi o‘z variantini ushbu kataka yozadi) ____________________ _ 3 ball javobga yaqinroq 1 ball aniqlay olmasa, 0 ball 4. Yuqorida siz topgan so‘zning ma’nodoshlarini yozing (o‘quvchi o‘z variantini ushbu kataka yozadi) ____________________ _ Do‘st o‘rtoq, oshna … So‘zlar soniga va mazmuniga qarab ball qo‘yiladi(1- 3ball) 5. O‘zbek xalq maqollaridan ushbu matn mazmuniga mos keladigan sarlavha toping va keying katakka yozing? (o‘quvchi o‘z variantini ushbu kataka yozadi) ____________________ Mqtanma g‘oz hunaring oz . - 3ballkeying i berilgan javoblar mazmuniga mos kelishi yoki kelmasligig a ko‘ra 2 yoki 1 bal bilan baholanad 6. Ushbu matndan chiqargan xulosangizni yozing. (o‘quvchi o‘z variantini ushbu kataka yozadi) ____________________ Xulosa 1-3 ball oralig‘ida baolanadi. 2.3 Ta’lim metodlari va vositalari Ta’lim metodlari va usullari tushunchalari. Metod, usul va texnologiya. Ta’lim metodi tushunchasi anchagina murakkabdir. Shu bois pedagogikada uning tobora aniq talqini xususida munozara haligacha davom etmoqda. Biroq bu tushunchaga beriladigan didaktlarning turli ta’riflariga qaramay, ularning nuqtai nazarlarini yaqinlashtiradigan qandaydir umumiylikni ham ta’kidlash mumkin. Ko‘pchilik mualliflar ta’lim metodini o‘quvchilarning o‘quv bilish faoliyatini tashkil etish usuli, deb hisoblashga moyildir. Shu qoidani boshlang‘ich nuqta bilib, mazkur tushunchani yanada batafsil ko‘rib chiqish va uning ilmiy ta’rifiga kelishga harakat qilamiz. Metod so‘zi yunoncha tadqiqot, maqsadga erishish yo‘li, usuli deganidir. Metod - eng umumiy ma’noda - maqsadga erishish usuli, ma’lum tarzda tartibga solingan faoliyat. Ko‘rinadiki, bu o‘rinda ham o‘qituvchining o‘rgatuvchi ishi va u tashkil etgan o‘quvchilarning faol o‘quv-bilish faoliyati uyg‘unlashadi. Ta’lim metodlari deyilganda, o‘rganilayotgan materialni egallashga qaratilgan turli didaktik vazifalarni hal etish bo‘yicha o‘qituvchining o‘rgatuvchi ishi va o‘quvchilarning o‘quv-bilish faoliyatini tashkil etish usullari yig‘indisi tushuniladi. Didaktikada, shuningdek, ta’ lim usullari atamasi ham keng qo‘llanadi. Ta’lim usuli - ta’lim metodining tarkibiy qismi yoki alohida tomoni. Metodlar bilan usullar munosabati o‘zaro bir-biriga bog‘langan. Usul va metod butun va qism sifatida bir-biriga bog‘lanadi. Usullar yordamida faqat pedagogik yoki o‘quv vazifasining bir qismi hal qilinadi. Xuddi shu metodik usullar turli metodlarda foydalanilgan bo‘lishi mumkin. Va aksincha, xuddi shu metod turli o‘ qituvchilar tomonidan turli usullarda ochib berilishi mumkin. Masalan, o‘qituvchilar tomonidan ko‘p qo‘llaniladigan mashq manbasiga ko‘ra amaliy metod hisoblansa, uni qo‘llash esa bir nechta usullar (mashqning qoidasini o‘ qib berish (1-usul), bittasini namuna sifatida bajarib ko‘rsatish (2-usul), o‘qituvchining namunasi asosida o‘quvchilar tomonidan mashqning bajarilishi (3-usul), o‘quvchilar tomonidan bajarilgan mashqlarni tekshirish va xatolarini tuzatish (4-usul) va boshqalar) yordamida amalga oshiriladi. O‘qituvchilarning ayrimlari esa, “metod” tushunchasining o‘rniga “uslub” tushunchasini ham qo‘llaydilar. Ammo “uslub” tushunchasi “metod” atamasining mohiyatini o‘zida to‘liq aks ettira olmaydi. Chunki uslub ko‘proq xususiy (so‘z borayotgan holatda aynan o‘qituvchiga xoslikni ifoda etadi) tavsifga ega bo‘lib, aniq maqsadga erishish yo‘li sifatida xizmat qila olmaydi. Pedagogik texnologiya - bu muayyan loyiha asosida tashkil etiladigan, aniq maqsadga yo‘naltipilgan hamda ushbu maqsadning natijalanishini kafolatlovchi pedagogik faoliyat japayoni mazmunidir. Har qanday pedagogik texnologiya, jumladan umummadaniy dunyoqarashni shakllantirishga yo‘naltirilgan texnologiya ham o‘zaro hamkorlik, muloqot, ularning bir-birlariga ta’sirlari eng zamonaviy talablarga javob bergan holda, o‘qituvchi ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish va boshqarish tamoyillari, yo‘llari, umummadaniy dunyoqarashni shakllantirishga xizmat qiluvchi metod va uslublar, talabalar shaxsi faoliyatni to‘g‘ri tashkil etish, ular bilan hamkorlik qilish, muloqotga kirishish, pedagogik faoliyatini tashkil etish jarayonida yuzaga keluvchi muammo va qarashlarni birgalikda hal etish, auditoriyada ijodiy hamkorlik, ishchanlik muhitini hosil qilishga doir shakl va metodlar bilan qurollangan bo‘lishi lozim. Ta’lim amaliyotida “pedagogik texnologiya” tushunchasi uch darajada qo‘llaniladi: Umumpedagogik (makro) daraja. Mazkur darajaga muvofiq keladigan texnologiyalar yaxlit pedagogik jarayonga tegishli bo‘lib, ularga muammoli, tabaqalashtirilgan, integratsion, shaxsga yo‘naltirilgan, rivojlantiruvchi, modulli, masofali o‘qitish texnologiyalarini misol sifatida keltirish mumkin. Mazkur texnologiyalar innovatsiya tavsifiga ega bo‘lib, novator o‘ qituvchilar, olimlar va izlanuvchilar tomonidan ishlab chiqiladi hamda samaradorligi kafolatlanganidan va amaliyotga keng tatbiq etish imkoniyatiga ega bo‘linganidan so‘ng uni amaliyotchi o‘qituvchilar o‘z faoliyatida qo‘llaydilar. Xususiy-metodik (mezo) daraja. Ushbu daraja o‘zida ma’lum bir o‘quv fanini o‘qitish jarayonini loyihalash va rejalashtirishni o‘zida aks ettiradi. Masalan, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi o‘qish darsini har safar texnologik modeli va xaritasini tuzib kelishi kerak. Hozir ko‘p ta’kidlanayotgan texnologik model loyihalashga, texnologik xarita rejalashtirishga to‘g‘ri keladi. Natijada har bir fanni o‘ qitish texnologiyasi yuzaga keladi. Lokal daraja (mikro). Mazkur darajaga tegishli texnologiyalar o‘quv-tarbiya jarayonining ma’lum tarkibiy qismi, alohida shaxs sifatlarini shakllantirish, maxsus o‘quv ko‘nikma va malakalarini tarkib toptirishga xizmat qiladi. Masalan, o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashini shakllantirish texnologiyasi, o‘quvchilarning aqliy qobiliyatini rivojlantirish texnologiyasi va boshqalar. Metodika - qat’iy ketma-ketlikka (algoritmik xarakterga), ilgari o‘rnatilgan reja (qoida), tizimga aniq rioya qilish bo‘lib, biror bir ishni maqsadga muvofiq o‘tkazish metodlari, yo‘llari majmuasi. “Metodika” tushunchasi turli fanlarni o‘qitish bilan ham bog‘ liqlikda qo‘llanilib, ma’lum sohani o‘qitish jarayoni, mazmuni, qonuniyatlari, tamoyillari, shakl, metod va vositalari yig‘indisini o‘zida ifoda etadi. “Metodika” va “texnologiya” tushunchalarining bahs doirasi bilan ham bog‘liqlikda ayrim farqli jihatlarni ajratib ko‘rsatish mumkin. Jumladan, metodik tizim “Qanday o‘qitish?”, “Nima uchun o‘qitish?”, “Nimaga o‘rgatish?” kabi savollarga javob izlaydi, texnologiya esa, “Qanday tarzda samarali o‘qitishga erishish mumkin?” degan savolni markazga qo‘yadi. Metodika o‘quv jarayoninin qanday tarzda tashkil etish lozimligini nazarda tutsa, texnologiya qay yo‘sinda o‘quv jarayonini eng qulay, maqbul tarzda amalga oshirishga diqqat-e’ tiborni qaratadi. Ta’lim metodlarining mohiyati va mazmuni. Hikoya - o‘qituvchi tomonidan mavzuga oid dalil, hodisa va voqealarning yaxlit yoki qismlarga bo‘lib, tasviriy vositalar yordamida obrazli tasvirlash yo‘li bilan ixcham, qisqa va izchil bayon qilinishi. Metodning samarasi ko‘p jihatdan o‘qituvchining nuqt mahorati, so‘zlarni o‘z o‘rnida, ifodali bayon qilishi, shuningdek, o‘quvchilarning yoshi, rivojlanish darajasini inobatga olgan holda yondashuviga bog‘liq. Shu bois hikoya mazmuni o‘quvchilarning mavjud bilimlariga tayanishi, ularni kengaytirishga xizmat qilishi zarur. Hikoyaning axborotlar bilan boyitilishi maqsadga muvofiqdir. Hikoya qilinayotgan materialni samaralash maxsus reja asosida amalga oshiriladi. O‘qituvchi har bir darsda uning maqsadini aniq belgilab oladi, undagi asosiy tushunchalarga alohida urg‘u berishga e’tiborni qaratadi. Suhbat - savol va javob shaklidagi dialogik ta’lim metodi bo‘lib, u fanga qadimdan ma’lum, xatto undan o‘z faoliyatida Suqrot ham mohirona foydalangan. Suhbat ta’lim jarayonida ko‘p funktsiyalar (aqliy fikrlash, hozirjavoblik, muloqot madaniyati va boshqa sifatlarni shakllantiradi) bajaradi, ammo asosiysi o‘quvchida faollikni yuzaga keltiradi. Suhbat o‘qituvchi fikriga mos harakat qilish, natijada yangi bilimlarni bosqichma-bosqich egallashga imkon beradi. Suhbat - faoliyatni endigina boshlagan o‘qituvchi uchun murakkab ta’lim metodi hisoblanadi, binobarin, savollarni tayyorlash, ularning ketma-ketligini ta’minlash ko‘p vaqt talab etadi, uni tashkil etishda esa barcha o‘quvchilarning diqqatini jalb etish talab qilinadi. O‘qituvchi oddiy savollar berishi, o‘quvchilarga ular yuzasidan batafsil o‘ylash uchun vaqt ajratishi, o‘quvchilarning javoblarini esa diqqat bilan tinglashi, zarur o‘rinlarda ularni sharhlashi lozim. Shu bois suhbatda bilish deduktiv yoki induktiv yo‘l bilan amalga oshadi. Deduktiv suhbat o‘quvchilarga oldindan ma’lum bo‘lgan qoidalar, tushunchalar, hodisalar, jarayonlar asosida tashkil etilib, o‘quvchilar tahlil yordamida xususiy xulosalarga keladilar. Suhbatning induktiv shaklida alohida dalillar, tushunchalarning tahlil asosida umumiy xulosaga kelinadi. Suhbat ko‘proq o‘quvchilarni yangi bilimlar bilan tanishtirish, bilimlarni tizimlashtirish va mustahkamlash, nazoratni tashkil etish hamda o‘zlashtirilgan bilimlarni tashxislashda ijobiy natijalarni beradi. Suhbat turli ko‘rinishlarda, ya’ni, kirish, yakuniy, individual va guruhli suhbattarzida tashkil etiladi. Tushuntirish o‘quv materiali mazmunini isbot, tahlil, umumlashma, taqqoslash asosida bayon qilishdir. Bu metod hikoyaga nisbatan birmuncha keng qo‘llaniladi. Undan odatda, nazariy materiallar hamda murakkab masalalarni o‘rganishda foydalaniladi. Tushuntirish jarayonida o‘quv materialining bir qadar qiyin unsurlari ko‘zga tashlanadi va shu asosda materialning mohiyati ochib beriladi. Tushuntirish samarasi ko‘p hollarda o‘qituvchining ko‘rgazmali vositalardan oqilona foydalanishiga bog‘liq bo‘ladi. Ma’ruza - yirik hajmdagi o‘quv materialini og‘zaki bayon qilish metodi sanalib, uning o‘ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: qat’iy mantiqiy ketma- ketlik, uzatilayotgan axborotlarning ko‘pligi, bilimlar bayonining tizimliligi. Maktab ma’ruzasi mazmunini murakab tizimlar, hodisalar, obyektlar, jarayonlar, ularning sababli-oqibatli bog‘lanishlari, qonun va qoidalar tashkil etadi. Shu bois ma’ruza maktab sharoitida yuqori sinflardagina qo‘llaniladi. Chunki u butun dars jarayonini qamrab olishi mumkin. Ma’ruza metodi tushuntirish va suhbatning asta-sekin kengayib borishidan vujudga keladi va bir vaqida o‘quvchilarni qisqacha yozib olish (konspektlash)ga o‘rgata boradi. Ta’lim sifati va samaradorligini ta’minlashda ko‘rgazmali metodlar ham alohida ahamiyatga ega. Tasvir (illyustratsiya) metodi namoyish metodiga chambarchas bog‘liq bo‘lsada, didaktikada alohida o‘rganiladi. Illyustratsiya narsa, hodisalar va jarayonlarni ularning ramziy ko‘rinishlari - chizma, port, rasm, fotosurat, yassi modellar va boshqalar yordamida ko‘rsatishni taqozo etadi. Namoyish (demonstratsiya) metodi o‘rganilayotgan obyekt harakat dinamikasini ochib berishda qo‘l keladi va ayni chog‘da predmetning tashqi ko‘rinishi va ichki tuzilishi haqida to‘laqonli ma’lumot berishda keng qo‘llaniladi. Tabiiy obyektlarni namoyish qilishda odatda uning tashqi ko‘rinishi (shakli, hajmi, miqdori, rangi, qismlari, ularning o‘zaro munosabatlari)ga e’tibor qaratiladi, so‘ngra ichki tuzilishi yoki alohida xususiyatlarini o‘rganishga o‘tiladi. Ko‘rsatish ko‘p holatlarda o‘rganilayotgan obyektlarning subyekti yoki chizmasi yordamida kuzatiladi. Amaliy metod - o‘zlashtirilgan bilimlarni amaliy masalalar echimini topishga yo‘naltirilgan jarayonda qo‘llashni taqozo etadi. Bunda nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash ko‘nikmasi hosil qilinadi. Amaliy ishlar sinfda yoki tabiiy sharoitlar - maktab er maydoni, issiqxona, geografik maydonlarda amalga oshiriladi. Ularni amalga oshirishda sodir etiladigan harakatlar o‘qituvchi tomonidan nazorat qilinadi va zarur hollarda yo‘riqnoma yoki maxsus ko‘rsatmani o‘quvchilar e’tiboriga havola etadi. Mashq - aqliy yoki amaliy (jismoniy) harakatlarni bajarish ko‘nikmalarini egallash yo‘lidagi ko‘p marta takrorlanishlar bo‘lib, mashqsiz ko‘nikma hamda malakalarni shakllantirish mumkin emas. Mashqlar og‘zaki, yozma, gradikaviy (texnik jarayonlar mohiyatini ifodalash), ijtimoiy-foydali, jismoniy va boshqa turlarga bo‘linadi. Laboratoriya ishlari o‘quvchilarning jihoz, maxsus uskuna, qurol hamda turli texnikaviy qoliplardan foydalangan holda tajribalarni o‘tkazish metodlari bo‘lib, ular ko‘proq tabiiy fanlar asoslarini o‘rganishda qo‘llaniladi. Bu metod o‘quvchilarning asbob-uskunalar bilan ish ko‘rish, o‘lchash ishlarini amalga oshirish va ularning natijalariga ishlov berish kabi ko‘nikmalarini tezkor shakllantirishga imkon beradi. Laboratoriya ishlarini bajarish maxsus qurilma va jihozlar, shuningdek, materiallar hamda vaqtni sarflash, ularni ishga tayyor holatga keltirishni talab etadi. Biroq bu harakatlar o‘quvchilarning yuqori darajadagi faolligi asosida mustaqil ravishda tajriba va o‘lchash ishlarini tashkil etish bilan takomillashtirilib boriladi. Xulosa Boshlang‘ich sinfda o‘qish savodxonligi darslarini tashkil etish zamonaviy ta’lim jarayonida dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ushbu darslar o‘quvchilarning o‘qish va yozish ko‘nikmalarini shakllantirish bilan birga, ularning mustaqil fikrlash qobiliyati, mantiqiy va ijodiy tafakkurini rivojlantirishga xizmat qiladi. Ushbu bosqichda o‘quvchilarning asosiy bilim poydevori yaratiladi, bu esa ularning keyingi ta’limdagi muvaffaqiyatlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga mos ravishda tanlangan matnlar va mashqlar darsning samaradorligini ta’minlaydi. Matnlarni tahlil qilish, lug‘at boyligini oshirish va ijodiy topshiriqlarni bajarish orqali bolalar nafaqat o‘qish savodxonligini, balki muloqot madaniyatini ham rivojlantiradilar. Milliy qadriyatlar, axloqiy tamoyillar va yosh xususiyatlariga mos bo‘lgan matnlar bolalarning darslarga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Xalq ijodi namunalaridan foydalanish esa bolalarda estetik did, vatanparvarlik hissi va ijodiy tafakkurni shakllantiradi. Shuningdek, mavzularni badiiy va dolzarb mazmun bilan boyitish ta’lim samaradorligini oshiradi. Mazkur darslarni tashkil etishda differensial yondashuv va zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish katta ahamiyatga ega. Elektron darsliklar, multimedia taqdimotlari, ovozli va interfaol materiallar yordamida ta’lim jarayoni yanada qiziqarli va samarali bo‘ladi. Ushbu vositalar o‘quvchilarning diqqatini jalb qilish, ularda qiziqish uyg‘otish va ta’limni yanada ko‘rgazmali qilish imkonini beradi. Shuningdek, ta’limda innovatsion yondashuvlarni qo‘llash, masalan, o‘yin shaklidagi mashg‘ulotlar, testlar va raqamli platformalar orqali bilimlarni mustahkamlash ham katta foyda beradi. Ijodiy yondashuv va innovatsion metodlar darslarning samaradorligini oshiradi. Masalan, o‘quvchilarga yangi matnlar yaratish, o‘z nuqtai nazarini bildirish, qahramonlarning xatti-harakatlarini baholash kabi topshiriqlar ijodiy fikrlashni rivojlantiradi. Bunday yondashuvlar bolalarning darsga bo‘lgan qiziqishini kuchaytirib, ularni faollikka undaydi. O‘quvchilarni faol ishtirokchi sifatida shakllantirish, ularning darsga oid fikr va takliflarini tinglash o‘quv jarayonining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Shuningdek, o‘qish savodxonligini rivojlantirishda ijtimoiy va axloqiy jihatlar ham muhimdir. Darslar davomida bolalarga kitobxonlik madaniyatini singdirish, ularga muloqot qilish odoblari, jamoaviy hamkorlik ko‘nikmalarini o‘rgatish katta ahamiyatga ega. Bu orqali o‘quvchilar nafaqat bilim olishadi, balki hayotiy ko‘nikmalarni ham egallaydilar. Darslarda bolalarning o‘z-o‘zini anglash va mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatlarini rivojlantirish ta’limning asosiy maqsadlaridan biridir. O‘qituvchilarning darslarni loyihalashdagi ijodkorligi ham ta’lim jarayonining muhim qismidir. Har bir o‘quvchining ehtiyoj va imkoniyatlariga mos tarzda tashkil etilgan darslar o‘quvchilarning intellektual va hissiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Innovatsion yondashuvlar, shuningdek, bolalarning turli manbalardan mustaqil bilim olish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Bunday yondashuvlar ta’lim jarayoniga yangilik kiritib, bolalarda o‘qishga bo‘lgan ishtiyoqni oshiradi. Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarining dolzarb masalalarini hal etish va ularni samarali tashkil qilish nafaqat o‘quvchilarning hozirgi intellektual rivojlanishiga, balki ularning kelgusidagi ta’lim va hayotdagi muvaffaqiyatlariga ham asos yaratadi. Bolalarning kitobxonlikka bo‘lgan qiziqishi va bilimga chanqoqligini qo‘llab-quvvatlash orqali ularning kelajakdagi ijtimoiy va madaniy muvaffaqiyatlari ta’minlanadi. Shu sababli, boshlang‘ich ta’lim jarayoniga doimiy e’tibor qaratish ta’lim tizimini rivojlantirishning poydevori hisoblanadi. Bundan tashqari, ta’limning mazmunini doimiy takomillashtirib borish va darslarni zamonaviy pedagogik usullar bilan boyitish orqali ta’lim jarayonining sifatini oshirish mumkin. Bu esa nafaqat o‘quvchilar, balki ta’lim tizimi rivojiga ham ijobiy hissa qo‘shadi. Pedagoglarimiz uchun bugungi kunda juda ko’p vazifalar yuklatilgan shu jumladan pedagogik mahoratga ega bo’lishi, axborot texnalogiyalaridan foydalana olishi va darsning samaradorligini oshirish uchun turli hil metodlardan foydalana olishi kerak.Shulardan xulosa chiqargan holda o’qish savodxonligini oshirish uchun ham dars davomida PIRLS savollariga tayyorlab borishi kerak. O’qish darslarida biror bir hikoya yoki ertakni o’quvchilar o’qigandan so’ng mustaqil fikrlarini doimiy eshitib borish kerak va bu ham o’z navbatida o’quvchi agar noto’g’ri fikrlayotgan bo’lsa sinfdoshlarining to’g’ri fikrlarini eshitib o’zi uchun kerakli hulosalarni chiqaradi. Chunki har bir o’quvchuning fikrlash doirasi har hil bo’ladi.Shu jumladan o’quvchilarning fikrlash doiralari rivojlanishi ya’ni o’sishi uchun badiiy kitoblarni o’qish tafsiya qilish kerak. Avvalo badiiy kitoni o’quvchilarga o’qishmi tafsiya qilar ekan, o’qituvchi birinchi navbatta o’zi o’qishi kerak.Chunki ukitob shunchaki o’qilibgina qolmay uning tahlili ham bo’lishi kerak.O’qish savodxonligini oshirishda PIRLSning ahamiyati shundan iboratki,qay darajada matnni o’qib tushuna olishini, qay darajada fikrlay olishini bilib oladi va o’ziga o’xshagan chet ellik tengdoshlarining natijalarini bilib solishtiradi va yanada olg’a intilishga harakat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1.Ta’lim sifati . PIRLS tadqiqoti telegram kanali. 2. Karima Qosimova ,Safo Matjonov “Ona tili o’qitish metodoikasi” Toshkent “ NOSIR” nashr 2009 3. Xalqaro tadqiqotlarda boshlang’ich sinf o’quvchilarining o’qish savodxonligini baholash. Boshlang’ich sinf o’quvchilari, metodistlar va soha mutaxassislari uchun metodik qo’llanma.Toshkent:Sharq,2019. 4. Akramjon O’ktamjonovich Mirzayev. Mamlakatimiz ta’lim tizimida raqamlashtirish va raqamli dunyoda o’qitish va o’rganishning mavjud imkoniyatlari. Academic Research in Educational Sciences. VOLUME 2 | ISSUE 12 | 2021.P.1046 5. Akramjon O’ktamjonovich Mirzayev. O’quvchilarning raqamli dunyoda o’rganish konsepsiyasi bo’yicha savodxonligini rivojlantirish. Scientific Progress. Volume 2. ISSUE 8 2021.P.83ǀ 6. Karimov A. "Boshlang‘ich ta’lim metodikasi". Toshkent: O‘qituvchi, 2015. 7. Usmonova S. "Savodxonlik darslarida innovatsion usullar". Toshkent: Fan va texnologiya, 2018. 8. Rahimova G. "Boshlang‘ich sinflarda o‘qitish texnologiyalari". Samarqand: Zarafshon, 2017. 9. O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim va fan vazirligi. "Davlat ta’lim standarti". Toshkent, 2020. 10. UNESCO. "Ta’limda raqamli texnologiyalarni qo‘llash". Toshkent: Sharq, 2021. 11. Xolbekov N. "Milliy ta’lim tizimi va boshlang‘ich ta’lim muammolari". Toshkent: Yangi asr avlodi, 2019. 12. Pedagogik tadqiqotlar markazi. "Savodxonlikni oshirishda yangi yondashuvlar". Toshkent, 2022.

4-sinf ona tili darsida qarama-qarshi so'zlar qo'llanilishi tahlili

Купить