Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 175.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Литература

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Abdulla Qahhor hikoyalarida shaxs va davr tasviri

Купить
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI MIRZO ULUG‘BEK NOMIDAGI O‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI JURNALISTIKA VA O‘ZBEK FILOLOGIYASI FAKULTETI FILOLOGIYA VA TILLARNI O‘QITISH: O‘ZBEK TILI YO‘NALISHI O‘ZBEK ADABIYOTI TARIXI FANIDAN KURS ISHI MAVZU: ABDULLA QAHHOR HIKOYALARIDA SHAXS VA DAVR TASVIRI Bajardi:__________________________ Qabul qildi:__________________________ Toshkent-2025 MUNDARIJA KIRISH……………………………………………………………..…………3 I BOB. HIKOYA JANRIDA SHAKL VA MA’NO MASALASI………….5 1.1 . Hikoya janrining o‘ziga xos xususiyatlari…………………………………5 1.2.O‘zbek hikoyanavisligi…………………………………………………...10 Bob yuzasidan xulosa…………………………..……………………………..17 II BOB. ABDULLA QAHHOR HIKOYALARIDA IJTIMOIY KAYFIYAT…………………………………………………………………..18 2.1.Abdulla Qahhor hikoyalaridagi obrazlar tavsifi…………………………..18 2.2.Abdulla Qahhor hikoyalarida ijtimoiy vaziyatning tasvirlanishi…………23 Bob yuzasidan xulosa…………………………………………………………27 UMUMIY XULOSA…………………………………………………………28 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR…………………………………….30 KIRISH Mavzuning dolzarbligi. O‘zbek adabiyotining XX asrdagi taraqqiyotida Abdulla Qahhor ijodining o‘rni nihoyatda beqiyosdir. Uning hikoyalari milliy adabiyotimizda realizmning yuksalishiga, inson taqdiri, jamiyat hayoti va zamon ruhini haqqoniy tasvirlashga samarali hissa qo‘shgan. Qahhor o‘z ijodida oddiy insonlarning ruhiy olami, ularning jamiyatdagi o‘rni, ijtimoiy muhitning shaxs shakllanishiga ta’siri, davrning murakkab voqealari va insoniy munosabatlar mohiyatini nozik badiiy uslub bilan ifoda etadi. Ayniqsa, yozuvchining hikoyalarida shaxs va davr tasvirining uyg‘unligi, hayotiylik, realizm va psixologik teranlik o‘ziga xos badiiy tamoyillarni belgilaydi. Shu bois Abdulla Qahhor hikoyalarida shaxs va davr muammosini o‘rganish zamonaviy adabiyotshunoslikning dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Hozirgi davr adabiyotshunoslik izlanishlarida inson shaxsi va uning ijtimoiy hayot bilan bog‘liqligini tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Abdulla Qahhor hikoyalarida tasvirlangan insonlar obrazi, ularning ruhiy kechinmalari, davrning ijtimoiy-siyosiy sharoitlari bilan o‘zaro munosabati bugungi o‘quvchi uchun ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Qahhor o‘z qahramonlari orqali jamiyatdagi o‘zgarishlar, eskilik va yangilik kurashi, odamlar ongidagi murakkab jarayonlarni yoritadi. Bu esa yozuvchining shaxs va davrni haqqoniy tasvirlashdagi ustaligini yana-da dolzarb o‘rinda namoyon etadi. Shu sababli mazkur mavzuni o‘rganish adabiyotshunoslikdagi muhim ilmiy vazifalardan biri hisoblanadi. O‘rganilganlik darajasi. Abdulla Qahhor ijodi haqida ko‘plab tadqiqotlar, ilmiy maqolalar, monografiyalar yaratilgan. Olimlar uning hikoyachilik mahorati, badiiy tasvir uslubi, psixologik tahlili, realizmiga alohida e’tibor qaratishgan. Biroq Qahhor hikoyalarida aynan shaxs va davr tasvirining o‘zaro uyg‘unligi, ularning badiiy talqini, qahramon xarakteri bilan tarixiy hamda ijtimoiy fonning bog‘liqligi mustaqil kurs ishi darajasida alohida tahlilni talab qiladi. Shu bois mavzu yetarlicha o‘rganilgan bo‘lsa-da, kurs ishi miqyosida qayta ko‘rib chiqish zarurati mavjud. 3 Kurs ishining obyekti. Abdulla Qahhorning “O‘g‘ri”, “Bemor”, “Dahshat” kabi hikoyalari va ularda aks etgan shaxs hamda davr tasviri. Kurs ishining predmeti. Qahhor hikoyalarida inson obrazi, uning ruhiy kechinmalari, jamiyat va davr sharoitlari bilan o‘zaro bog‘liqligining badiiy tahlili. Kurs ishining maqsadi. Abdulla Qahhor hikoyalarida shaxs va davr tasvirining o‘ziga xos badiiy talqinini aniqlash, qahramon xarakteri va ijtimoiy muhit munosabatini ilmiy asosda yoritish. Kurs ishining vazifalari . Belgilangan maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar bajariladi: Abdulla Qahhor ijodining umumiy estetik tamoyillarini yoritish. Hikoyalaridagi shaxs obrazlari va ularning ruhiy holatini tahlil qilish. Davrning ijtimoiy-siyosiy sharoitlari qahramon xarakteriga ko‘rsatgan ta’sirini aniqlash. Shaxs va davr munosabatining badiiy ifodasini umumiy ruhda talqin qilish. Qahhor hikoyachilik maktabining o‘zbek adabiyotidagi o‘rnini ko‘rsatish. Kurs ishining tuzilishi. Kirish, 2 bob, 4 paragraf, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. Jami: 31 bet. 4 I BOB. HIKOYA JANRIDA SHAKL VA MA’NO MASALASI 1.1.Hikoya janrining o‘ziga xos xususiyatlari Abdulla Qahhorning bolalik yillari Farg‘ona vodiysining ko‘pdan-ko‘p qishloqlarida kechgan. Abduqahhor aka temirchi bo‘lgani bois oilasi bir yerda muqim yashay olmadi. U qishloqdan bu qishloqqa tirikchilik sababli yoki boshqa sabablarga ko‘ra ko‘chib yurishga majbur edilar. Bo‘lajak adib Abdulla Qahhor hayoti va uning dunyoqarashi, ruhiyatida bu ko‘cha-ko‘chlar, haqoratlar, azob uqubatli kunlar o‘z izini qoldirmasdan iloji yo‘q edi. Ikkinchi tomondan esa bo‘lajak adib qora xalqning ich-ichida yurib, haqiqiy ahvolni, avom xalq hayotini yaqindan o‘rgandi, kuzatdi. Oilaviy musofirchilik tufayli yosh Abdulla bolaligidan “ichimdagini top”, “odamovi”, “uyatchan” bo‘lib o‘sdi. “O‘tmishdan ertaklar” qissasining ikkinchi hikoyasi “Indamas” deb ataladi. Unda yozuvchi Yaypan qishlog‘ining “Qo‘shariq” mahallasida kechirgan voqealarni yodga oladi. Yosh Abdulla ko‘chada bolalar bilan “Oq terak, ko‘k terak” o‘yinini o‘ynashgani, uni ham “kerak” deb tanlashlarini, yugurib borib, safni buzishni orzu qilib, yuragi hapriqganini yozadi. Ammo bolalar uni “Kelgindi” deb haqorat qilishadi. Bu so‘z yosh Abdullaning jon-jonidan o‘tib ketadi. Mana, yozuvchi nima deb yozgan bu haqda: “Kelgindi, kelgindi it”, degan gapni Olim buvodan eshitganimda buning haqoratdan tashqari yana odam hazar qiladigan ma’nosi ham borligini bilmagan edim. Cholning bu gapi boshimdan kirib, tovonimdan chiqib ketdi”. Abdulla Qahhorning bolaligida unga va uning oila a’zolariga nisbatan bildirilgan mana shunday sovuq munosabatlar bo‘lg‘uvsi adibning kamgap, vazmin, indamas bo‘lib qolishiga sababchi emasmikan, deb o‘ylaymiz. “Abdulla Qahhorning bolalik yillari eng qiyin zamonlarga 1917-yil voqealari, Birinchi jahon urushi, mardikor olish voqealari, ocharchilik, ishsizlik, xullas, jamiyatda u tuzumdan bu tuzumga o‘tish davriga to‘g‘ri keldi. Abdulla Qahhor bolaligida ko‘rgan-kechirganlari asosida nodir asarlar yaratdi. Jumladan, “Boshsiz odam”, “Tomoshabog‘”, “Anor”, “O‘g‘ri”, “Bemor”, “Dahshat”, “Qabrdan tovush” kabi original hikoyalar yozdi. Ularning real, 5 tarixiy zaminini, obrazlarning prototiplari “O‘tmishdan ertaklar” qissasida qalamga olinganini anglash mumkin. Demak, fojiaviy hayotiy lavhalar tasvirining asosi aslida yozuvchi yashagan, bolaligi kechgan makon va zamon, ijtimoiy-maishiy turmush bilan chambarchas bog‘liq. To‘g‘ri, yozuvchi badiiy shartlilik talabiga muvofiq biroz oshirib yuborgan yoki biroz kamaytirib tasvirlagan bo‘lishi mumkin. Nima bo‘lganda ham, yozuvchi badiiylik mezonlaridan kelib chiqib, shaxsan o‘zi ko‘rgan-kuzatgan voqealar va kishilar taqdiri, muammolarini professional yozuvchilik qalami bilan tarixga muhrladi” 1 . Yozuvchining badiiy mahorati shundaki, u tarixiy davrni bevosita tasvirlashga intilmaydi, balki oddiy inson qiyofasi, uning kundalik hayoti, ruhiy holati, munosabatlari orqali butun bir davrning ijtimoiy manzarasini ochib beradi. Bu orqali shaxs timsolida jamiyatning umumiy tarixi, ma’naviy muhitdagi o‘zgarishlar va zamon talablari aks ettiriladi. Qahhor hikoyalaridagi shaxs-davr uyg‘unligi adibning badiiy realistik maktabini belgilovchi asosiy mezon bo‘lib, uning ijodini o‘zbek adabiyotida alohida mavqega ko‘taradi. Abdulla Qahhor hikoyalarida shaxs va davr tasviri bir-birini to‘ldiruvchi, murakkab badiiy tizimni tashkil etadi. Bu uyg‘unlik yozuvchi ijodining g‘oyaviy tamoyillarini ochishda, hikoyalarining estetik qimmatini belgilashda ham muhim rol o‘ynaydi. Shaxsning ruhiy olami va davrning ijtimoiy mohiyatini badiiy talqin etish orqali Qahhor o‘zbek hikoyachiligi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan, milliy adabiyotning yangi bosqichini shakllantirgan ijodkor sifatida namoyon bo‘ladi. Abdulla Qahhor hayotda ham, badiiy ijodda ham o z haqiqatlarini topgan,ʻ shu haqiqatlar uchun sabot bilan kurashgan san atkordir. Bu haqiqatlar uni qattiq ʼ qiynagan, qalbida og ir-og ir tebranish va tortishuvlar paydo qilgan. Ammo u ongli ʻ ʻ hayoti va iste dod quvvatini aynan shu haqiqatlarga bag ishlagan. Ko nglini ʼ ʻ ʻ nurafshon aylagan shu haqiqatlarga suyanib, Abdulla Qahhor ma nan ulg aygan, ʼ ʻ 1 Mingboyev I., Maxkamova Sh. Abdulla Qahhor hikoyalarining eng muhim jihatlari. // Yangi O‘zbekiston pedagoglari axborotnomasi. – 112-B. 6 ma nan ulg aygan sayin esa shu haqiqatlarning boqiyligidan ilhomlangan. Abdullaʼ ʻ Qahhorning cho ng mehnat va zargarlik bilan yaratilgan har bir asarida boqiy ʻ haqiqat muhri va shukuhi bor. Abdulla Qahhorning ijodiy shaxsiyati behad boy va favqulodda saxovatli. Shuning uchun, rus olimasi I. Barolina to g ri qayd etganidek, ʻ ʻ “Abdulla Qahhor ijodiga qiziqish uning shaxsiyatiga, insoniy mohiyatiga qiziqish bilan bevosita bog langan. Uning shaxsiy fazilatlari – fikrlash tarzi, xarakteri, ʻ g ayrat-shijoati, ma naviy dunyosi asarlarida shu qadar yorqin aks etganki, yozuvchi ʻ ʼ Abdulla Qahhor bilan uning shaxsi ichdan ajralmas aloqada bo lib ko rinadi”. Bu ʻ ʻ hammaga nasib etadigan va hamma yozuvchidan talab qilsa bo ladigan xususiyat ʻ emas. Barcha buyuk yozuvchilardek, Abdulla Qahhorning ham shaxsi – ijodiga, ijodi – shaxsiga bir ko zgudir. Adib ijodini sevganlar albatta uning shaxsiga maftun ʻ bo ladi, shaxsini bilganlar esa – uning ijodidan ayri yashayolmaydi. Olamning ʻ o zgarishi – odamning o zgarishiga bog liq. Odamning ongi, fikr-qarashlari ʻ ʻ ʻ yangilanmas ekan, hech qachon olam yangilanmaydi. Abdulla Qahhor mustabid xonlar, sultonlar hukmronlik qilgan eski zamon insonning qo l-oyog i bilan birga ʻ ʻ ongi, aqli va qalbini ham kishanlab tashlaganini bolaligidayoq ko rgan, o sha chirkin ʻ ʻ qullik muhitida yashab ulg aygan edi. Abdulla Qahhorning o nlab asarlari, xususan, ʻ ʻ “O tmishdan ertaklar” qissasida tasvirlangan voqea-hodisa va ijtimoiy manzaralar – ʻ asrlar mobaynida xalqni yanchib, ta qib etib kelgan musibat, g am-anduh va ʼ ʻ fojialarning o ziga xos haqqoniy talqinidir. Abdulla Qahhor odamning Odam bo lib ʻ ʻ kun kechirishini, inson o z ahvolini bilishda adashmasligini, tosh chaynasa ham ʻ haqiqatga xiyonat qilmasligini istagan. Agar o tmishda qullik, qaramlik, zabunlik ʻ hukm surgan bo lsa, kelajakda erkinlik, tenglik, baxtiyorlik qaror topadi, deb umid ʻ qilgan Abdulla Qahhor. Agar moziyda mehnatkash xalq ko zidan qonli yoshlar oqib, ʻ ajdodlarimizning boshi musibat va kulfatdan chiqmagan bo lsa, sho ro zamonida ʻ ʻ yig i – shodlikka, kulfat – quvonch va xotirjamlikka o rin bo shatar deb ishongan ʻ ʻ ʻ Abdulla Qahhor. Vaqt o tishi bilan buyuk adib bu ishonch aslida ulkan adashish, ʻ aldanish ekanini bilgan, shirin orzu va umidlar bag ridan umidsizlik va dilni ʻ cho ktirguvchi ishtibohlar ulg ayayotganiga iqror bo lgan. Abdulla Qahhorning ʻ ʻ ʻ 7 o ttizinchi yillarda yozilgan “Bemor”, “O g ri”, “Anor”, “Millatchilar” kabiʻ ʻ ʻ hikoyalari menga yoqqan. Ularni o qib, “Xayriyat, shafqatsiz, adolatsiz, o sha ʻ ʻ tengsizlik zamonlari barham topgan. Xayriyat, xalqimiz o sha kulfat, musibat, son- ʻ sanoqsiz baxtsizliklardan xalos bo lgan”, deb o ylaganman. Ammo bir kun kelib, ʻ ʻ “Nainki, ho kizidan ayrilgan musibatdiyda bir mo ysafidga hech kim rahm qilmasa, ʻ ʻ axir amaldor ham odam-ku!.. Nainki, bemor xotinga go dakning saharlari qiladigan ʻ duosidan boshqa davo topilmasa; nainki, sog -salomat yigit boshqorong i xotiniga ʻ ʻ ikki donagina anor olib berolmasa…” qabilidagi e tirozlar menda ham paydo ʼ bo lishini o ylamaganman. Ammo shunda ham negadir Qahhorni o qishdan o zimni ʻ ʻ ʻ ʻ to xtatolmaganman. Abdulla Qahhor o tmish mavzuiga bejiz qiziqmagan ekan. ʻ ʻ Moziyning zamon bilan doimo bog lanadigan nozik rishta va halqalarini topib, faqat ʻ tarix bag rida qolib ketmaydigan hayot haqiqatlari va fojialarini kuyib-yonib ʻ tasvirlagan ekan. Abdulla Qahhor ijodidagi shafqatsiz realizmning tub ildizi ham balki ana shundadir. Abdulla Qahhor hikoyalarida hayotdagi va inson tabiatidagi turli-tuman nuqsonlarni tanqid etgan. Odamzod mavjud ekan, bahillik, johillik, ochko‘zlik, maqtanchoqlik, hudbinlik va boshqa qusurlar, albatta, yashaydi. Bu qusurlar kimdadir kamroq bo‘lishi mumkin, lekin bu illatlar insonning qadr- qimmatini pastga uradi, chinakamiga barkamol bo‘lishiga halaqit beradi. Amerika adabiyotida novellani ko‘pincha haqiqiy milliy janr deb atashadi, uning rivojlanish an’analari XIX asr davomida taraqqiy etgan. Taassurot va harakat dinamikasi birligi asosida qurilgan kutilmagan yechim bilan tugallangan novellalar V. Irving va E. Po ijodida vujudga kelgan. “Adabiyotshunoslik lug‘ati”da hikoya haqida so‘z borganda, uning ikki tipi mavjudligi, birinchisida ocherklilik (tavsifiy-rivoyaviy), ikkinchisida novellistiklik (konfliktlirivoyaviy) xususiyati ustunligi, bularning birinchisini hikoya, ikkinchisini novella deb farqlash amaliyoti ham mavjud 2 ligi ta’kidlanadi. Novella hikoyaning barcha xususiyatlariga ega bo‘lgan janr 2 Қуронов Д., Мамaжонов З., Шералиева М. Адабиётшунослик луғати. –Т.: Академнашр, 2010. –Б.402 8 hisoblanadi, lekin hajm jihatdan, dinamik syujet hamda oldindan taxmin qilib bo‘lmaydigan yakunga ega. U qadimiy an’analarga ega. Yevropa adabiyotida Uyg‘onish davrining italyan yozuvchisi J.Bokachcho birinchilardan bo‘lib, novella janrining rivojlanishiga “Dekameron” asari bilan katta hissa qo‘shgan. Asarda yetti qiz va uch yigitning o‘n kun davomida aytgan yuzta hikoyasi bayon etiladi. Bu janr butun Yevropaga tarqaldi, ammo mashhurlikka erisha olmadi. Novellalarning qayta paydo bo‘lishi romantizm davrida ro‘y berdi (X. fon Kleyst, V. Irving, E.A. Po, P. Merime). E.A. Po hatto qisqa, dinamiklik, kutilmagan yechim kabi novellaning asosiy xususiyatlarini shakllantirdi. XIX asrda naturalist Gi de Mopassan novella janrida faoliyat yuritdi. Uning kutilmagan yechim bilan yakunlanishi mashhur “Marjon” (1884) novellasidir. Mopassanning novellalari “inson fojiasi”ning ajoyib tarzdagi tasvir turidir. Yozuvchining novellalarida parijliklar, viloyat ahli, amaldor va zodagonlar, dehqon va mardikorlar, do‘kondorlar, sarson-sargardon yurgan odamlar, hunarmandlar tasvirlangan 3 . XX asrda S. Sveyg, Sh. Anderson va boshqa yozuvchilar ham novella janriga murojaat qilishdi, ammo O. Genri asrning asosiy novelisti hisoblanib, uning novellalari ushbu janrning davomli evolyutsiya natijasi bo‘ldi. O. Genri novellalarini o‘z davrida Gi de Mopassanga amerikacha javob deb atashgan. Garchi ikkala muallif ham kutilmagan yechimi bo‘lgan qisqa hikoyalar yozsa-da, amerikalik yozuvchining hikoyalari yanada qiziqarli va kulgiliroq edi. Demak, amerika adabiyoti M. Tven, E. Po, V. Irving, D. London kabi novelist yozuvchilarga ega adabiyot hisoblanadi. Hikoya janri Amerika Qo‘shma Shtatlarida dinamik turmush tarzi va adabiyotning jurnal yo‘nalishi tufayli mashhurlikka erishdi. O‘rta asrlarda Jefri Choserning “Kenterberiy hikoyalari” ham tarbiyaviy ahamiyatga ega bo‘lib, o‘sha davr ruhiyati va voqealaridan xabar beradi. Hikoya janri keyinchalik barcha millat adabiyotlarida rivojlanib, har bir mamlakatning ushbu janrga hissasini qo‘shgan va hikoyalari jahon tillariga tarjima qilingan 3 Хужаева З. Х. Мопассан-новеллист // Молодой ученый. – 2017. –No 12. – С. 664-666. 9 mashhur adiblari paydo bo‘ldi. O. Genri (Amerika), Gi De Mopassan (Fransiya), Chexov (Rossiya), Ketrin Mensfild (Angliya) shular jumlasidandir. Jahon adabiyoti tarixida A.P. Chexov, S. Moem, J. London, H. Hesse, O. Genri singari mashhur hikoyanavislar bilan bir qatorda L.N. Tolstoy, U. Folkner, M. Sholoxov kabi bu janrga kamroq murojaat qilgan, ammo bir-ikki hikoyasi misolida betakror san’at namunasini meros qoldirgan yozuvchilar ham uchraydi. Tolstoyning “Avliyo Sergiy”, Folknerning “Qora musiqa”, Sholoxovning “Xol” hikoyalari mana shunday noyob badiiy kashfiyotlar hisoblanadi. O‘zbek adabiyotida ilk yozma adabiy yodgorliklar – Kultegin va To‘nyuquq bitiktoshlarida bayon qilingan voqealar ishtirok etuvchi qahramonlar tomonidan hikoya qilingan. Nosiriddin Rabg‘uziyning “Qisasi Rabg‘uziy” asarida ham axloqiy xarakterdagi hikoyaning go‘zal namunalari bor. Shuningdek, Alisher Navoiyning “Sab’ai sayyor” dostonidagi yetti musofir hikoyalari ham bu janrning ilk namunalaridan hisoblanadi. Yuqorida keltirilgan ma’lumotlar Sharq hikoyachiligi qadim tarixga ega ekanligidan dalolat beradi 4 . 1.2.O‘zbek hikoyanavisligi Hikoya badiiy adabiyotda o‘ziga hos o‘ringa ega bo‘lgan kichik epik janr hisoblanadi va unda ijodkor tomonidan yoritiladigan mavzular insonlarning kundalik turmush tarzi , orzu va umidlari bilan birga ko‘ngil kechinmalari ixcham bayon qilinadi.U inson va uning o‘y hayollari bilan bog‘liq bo‘lgani sababli o‘tmishda folklor asarlari tarkibida bayon qilingan .O‘zbek adabiyotshunosligi nasrida hikoya saviyasi baland bo‘lgan didaktik ma’no kasb etuvchi va odamlarga ma’naviy ozuqa berish uchun xizmat qiladigan badiiy janr. Hikoya janrining o‘ziga xos jihatlari jahon va o‘zbek adabiyotshunosligida chuqur o‘rganilgan. Jumladan, Norvegiyalik adabiyotshunos Xuan Rulfo hikoya janri haqida “Mening nazarimda 4 Avezov E. Hikoya – epik turning kichik janri. // international scientific and practical conference “modern philological issues: problems and solutions”, may 1, 2025. – 19-22-B. 10 hikoya romandan ham qiyin va mas’uliyatli janrdir” deb ta’kidlaydi. Bundan shuni anglash mumkinki hikoya kichik epik janr bo‘lsada u orqali insonga butun bir romon bera oladigan ma ‘naviy ozuqani yetkazib bera olish mumkin, biroq bu yozuvchidan katta mas‘uliyat va mahoratni kasb etadi. O‘zbek adabiyotida hikoyachilik janrining rivojlanishiga o‘z hissasini qo‘shgan Abdulla Qahhor hikoya janrida qisqalikka intilganligi bilan ajralib turadi. Adib bir maqolasida: “Men hikoyachilikni juda yaxshi ko‘raman va shu bilan birga, hamma vaqt qalamimning qayrog‘i, deb qaraganman”, degan fikrni ta’kidlaydi 5 . O‘zbek adabiyotida hikoyachilikning rivojlanishiga o‘zining tarbiyaviy hikoyalari bilan hissa qo‘shgan bir qator yozuvchilar mavjud. Jumladan, Abdulla Qahhor, Said Ahmad, G‘afur G‘ulom, Shukur Xolmirzayev, O‘tkir Hoshimov, Normurod Norqobilov, Xurshid Do‘stmuhammad, Nazar Eshonqul, Shoyim Bo‘tayev, Sobir O‘nar, Isajon Sulton, Ulug‘bek Hamdam va boshqalar. XX asr hikoya janridagi eng ko ‘p qo‘llanilgan mavzular tarixiy voqealar , milliy urf odatlar va an‘analar, sevgi ,sadoqat , vatanga bo‘lgan muhabbat mavzularida yoritilgan bo‘lsa bugungi XXI asr zamonaviy hikoyachiligida insonlarning kundalik hayot tarzi , zamonaviy o‘zgarishlar, xalqimizning o zligini tanishi va mentalitetiʻ insoniyat yutuqlarini aks ettirib o‘zgarib borayotgan zamonga moslashib bormoqda. Mazkur yillarda e’lon qilingan hikoyalarning mavzu va mundarijasi ,umuminsoniy qamrov ko‘lami badiiyligi-strukturasi, obrazlari va uslubi keyingi ellik yillarda yozilgan hikoyalarnikidan sezilarli darajada farq qiladi. Ularda xalq hikoyachiligi tajribalari ham, mumtoz adabiyot an’analari ham jahon, jumladan, turk, yapon, rus, Lotin Amerikasi, ingliz, fransuz, amerika prozasi unsurlarini ham ko‘rish mumkin. Demak XXI asr hikoya janrida ham tom ma‘noda modernism nafasi sezilib turadi deya ayta olamiz chunki endilikda adabiy jarayon yangicha ko‘rinish kasb etmoqda uning o‘ziga hos jihati inson psixologiyasini keng yorita bilishi va ko‘plab 5 Boltayeva B. XXI asr o‘zbek adabiyotshunosligida hikoyachilik janrining rivoji. // Innovative academy yosh olimlar ilmiy-amaliy konferensiyasi. 11 ijodkorlari asarlarida “bozor sharoitidagi inson taqdiri” asosiy mavzulardan biri ekanligi bilan ajralib turadi. Qaysidir ma’noda zamonaviy adabiyot o‘zbek adabiyotida tub burilish davri bo‘ldi. Zamonaviy o‘zbek adabiyoti haqida adabiyotshunos olim Hakimjon Karimov shunday xulosa qiladi: “Zamonaviy o zbek adabiyoti uchun muallifning dunyoni his etish konsepsiyalaridagi xilma-ʻ xillik, voqelikni anglashning yangicha shakllari paydo bo lishi hamda adabiy ʻ obrazlarni milliy qadriyatlar nuqtai nazaridan qayta anglash xosdir” Modernizm adabiyotida yaratilgan hikoyalarni o‘rganar ekanmiz, ijodkorlar har bir insonni alohida bir olam sifatida tasvirlashga uringaniga amin bo‘lamiz. Hayot haqiqatini anglab, o‘z ruhiyatini taftish qiladigan qahramonlar yaratish orqali badiiy olamni haqiqatga aylantirmoqdalar. Bunday g‘oyalarni Nazar Eshonqul, Xurshid Do‘stmuhammad, Salomat Vafo, Zulfiya Qurolboy qizi, Ulug‘bek Hamdam yaratgan hikoyalar orqali kuzatish mumkin. Quyida Nazar Eshonqulning“ Xaroba shahar surati”, “O‘lik mavsum”, “Qo‘l, “Farishta” hikoyalari; Abduqayum Yo‘ldoshevning “Quduq”, “Bo‘lishi mumkin emas” hikoyalari; Ulug‘bek Hamdamning “Ko‘zini ochib yumgan odam”, “Pillapoya” hikoyalari tadqiq qilingan. Ahmad A’zamning “Hayot bor” (2011), Abduqayum Yo‘ldoshevning “Puankare” (2014), Nurulloh Muhammad Raufxonning “Kulba” Oyoqda” (2014), H. Do‘stmuhammadning “Qichqiriq” (2014), O‘tkir Hoshimov ning “To‘rt ustuni hayot” (2015), Xurshid Do‘stmuhammadning “Qichqiriq” (2014), Omon Muxtorning “Rasmdagi yo‘lbars” (2016), Normurod Norqobilovning “Chet eldagi odam” (2016) kabi hikoyalar to‘plamlari shu asrda nashr etilgan. Natijada bir adib ijodi orqali hikoya janrining poetik qonuniyatlarini o‘rganish imkoniyati paydo bo‘ldi. Eng muhimi, bunday kitoblar ikki asrlik badiiy tafakkurni bog‘lovchi, shaxs va zamon muammolarini ochib beruvchi, yangilanish tamoyillarini o‘zida aks ettiruvchi noyob xazinadir. XXI asrga kelib axborot texnologiyalarining rivojlanishi adabiy janrning kengayishiga o‘z xissasini qo‘shdi .Gazeta jurnal va ijtimoiy tarmoqlarda bir-biridan qiziqarli hikoyalar adabiy jamoatchilik e’tiboriga havola qilindi. “Ma’rifat”, “Kitob dunyosi “gazetalari, “Yoshlik”, “Sharq Yulduzi”, “Tafakkur”, “Jahon adabiyoti” jurnallari, 12 “Facebook” ijtimoiy tarmoqlari chinakam hikoya maydoniga aylandi. Natijada esa badiiy maydonga yangi kirib kelgan yosh ijodkorlar o‘z qalami mahoratini sinab ko‘ra bildilar . “Badiiy asar - insoniyat tarixining qaysi qatlamini tasvirlamasin, uni birinchi galda inson sifatidagi o‘y-fikrlari bilan yoritishi lozim. Jumladan, hikoya o ‘quvchini qahramonga ruhan yaqinlashtiradigan janr sanaladi. "Hikoyachilik janrining badiiy takomiliga xos belgilardan biri shundan iboratki, yozuvchilarimiz yuzaga kelgan ijodiy erkinlik tufayli, noan‘anaviy ko‘rinishdagi, yangi tipdagi qahramonlarni, o‘ziga xos milliy xarakterlarni adabiyot maydoniga olib kirdi”. Adabiyotshunos U. Normatov qayd qilganidek: So‘nggi yillardagi bizdagi adabiy jarayonga xos eng muhim xususiyatlardan biri shundaki, adabiyotimiz chinakamga xilma xil bo‘lib boryapti bizda ham falsafiy asosi jihatidan xilma xil yo‘nalishga mansub asarlar paydo bo ‘la boshladi. Darhaqiqat, zamonaviy hikoyalardagi g‘oya yukining og‘irligi, millatimizning o‘ziga xosligi badiiy saviyasining balandligi va xilma xil mavzularda yaratilayotgan asarlar ko ‘lami o‘tgan davrlarda yaratilgan hikoyalar mazmuniga qaraganda yanada oshgani hechkimga sir emas. XXI asrda yaratilgan hikoyalarda novellaga xos bo ‘lgan xususiyatlar va voqealarning jadal tarzda dramatik tus olishi ko‘zga tashlanadi. Ulug‘bek Hamdam yaratgan hikoyalarda ham o‘ziga xos badiiy talqinlarni kuzatamiz. Adibning “Vatan haqida qo‘shiq”, “Unutilgan nay navosi”, “So‘z”, “Musulmon”, “Bir piyola suv”, “Lola”, “Tosh” hikoyalarida xayolat bilan reallik, tush va o‘ngda kechgan voqea – hodisalarga badiiy falsafiy jihatdan yondashish holati kuzatiladi. Bu hikoyalar tarkibida turfa xil poetik ma’no mujassamlashgan bo‘lib, inson tafakkuridagi, botiniy olamidagi o‘y – xayollar asosida obraz yaratish an’anasi kuzatiladi. Adabiyotshunos U. Normatov qayd qilganidek: “Eng muhimi ularda so‘nggi yillar adabiyotimizda, qolaversa, jahon adabiyotida ham tansiq bo‘lib turgan o‘zda yuksak ideallarni tashuvchi, idealga intiluvchi qahramonlar birin-ketin bo‘y ko‘rsatayotir” Shu nuqtai nazardan Xurshid Do‘stmuhammad ijodida ham bu xususiyatni bevosita kuzatishimiz mumkin. Yozuvchining “Jajman” hikoyasida o‘ziga xos xarakterini yoritib beradi. Agarda “bozor”, “bozor hayoti”, “insonning kunlik tashvishi” 13 tasvirlangandek, ammo “bozor”-bu kunlik hayotimiz, unda ramziylik mavjud bo‘lsa, “Jajman”da majoziylikni ko‘ramiz: “Hademay, tong otadi, olam nurga to‘ladi ... Odamlar uyg‘onadi, bozor uyg‘onadi .. til darvozasi lang ochiladi, g‘ala-g‘ovur boshlanadi .. tumonat toshib-shoshib oqib kiradi, oqib chiqadi ... sotuvchi keladi, xaridor keladi, bekorchi keladi . oyoqlar tinmaydi, qullar tinmaydi, og‘izlar tinmaydi ... kiraveradi-chiqaveradi, kiraveradi-chiqaveradi ... olayotgan pulim deydi, sotayotgan molim deydi . trikchilik bilan basharning tumshug‘idan jilov o‘tkazib yetovga soladi . “bozor” deya atalmish tovacha solib aylantiraveradi”. Hikoya qahramoni Zardo‘sht bobo tilidan aytilgan bu fikrlarda ramziylik, yashirin mano, chuqur falsafiy tushnchalar o‘z ifodasini topganligini guvohi bo‘lamiz. Kitobxon yuqoridagi talqinlarni o‘qir ekan, bozor-bu hayot demakdir, -degan tushunchaga boradi. Nima uchun inson tongdan to kechga qadar tinimsiz izg‘iydi, bozorda esa turfa xil xarakter egalarini uchratamiz, ular qayergadir shoshar, sotuvchi esa o‘z molini o‘tkazishga urinar, o‘z foydasini o‘ylar, shu orqali kun o‘tkazishi tabiiy. Yozuvchi va adabiyotshunos olim Xurshid Do‘stmuhammad: “ Badiiy tafakkurning yangilanishi (sog‘lomlashuvi) jarayonlari ko‘zga tashlana boshlagan kezlardanoq insonni jo‘n va yuzaki tushunish, biryoqlama talqin etish hollari sezilarli darajada kamaydi. Har qalay, “oqpadarlik – yomon, ichkilikbozlik, poraxo‘rlik – “illat’ singari “g‘oyalar”, nasihatlar bayroq qilib ko‘tarilgan hikoyalar matbuot sahifalarida kamaydi. Ishlab chiqarish mavzusidagi jasoratlar madhi o‘rnini qahramonning shaxs sifatidagi kamolini izlash-tasvirlashga moyillik kuchaydi. Qahramonning ijobiy yo salbiyligi mezonlari o‘zgardi. Bularning bari hikoyaning sujet qurilishini, tasvir maromini, konfliktlar tabiatini yangiladi”, - deydi. Jumladan , Zulfiya Qurolboy qizining “Yozsiz yil” nomli hikoyasida ham zamonaviy hayot tarzi tasvirlanadi. Unda yosh yigitning avtohalokat sababli nogiron bo‘lib qolishi va uning onasining farzandiga achinib azob uqubat ichida yashashi tasirchan tarzda bayon qilinadi. Hikoya qahramonining ismi Sobir bo ‘lib uning onasi bo ‘lgan Buvgul ona o‘g‘lining ham jismoni ,ham ma’naviy azoblari oldida o ‘zini aybsiz aybdor his qiladi. Fojeaning asl sababchisi bo ‘lgan mahkam ismli qahramon esa boyvachcha 14 bo‘lgani sababli tanish bilish qiliib o ‘n yillik qamoq jazosini ikki yilda o‘tab chiqib hech narsa bo ‘lmagandek hayot kechiradi. Ushbu hikoyada yozuvchi jamiyatimizning og ‘riqli nuqtalaridan birini insonlar o‘rtasidagi muammolarni yoritib bera olgan. “Salomat Vafo o‘z asarlarida so‘zni avaylab, puflab ishlatmaydi. Kuydiruvchi so‘zni ham, muzlatuvchi so‘zni ham o‘rni kelsa, ayamay qo‘llayveradi. Shuning uchun ham uning qalamidan chiqqan timsollar bir qadar sovuqroq, bir muncha yoqimsizroq bo‘ladi. Va shu jihati bilan... kishining esida uzoq saqlanib qoladi. Saralanmagan og‘riqli so‘zlar esdan chiqmaydigan obraz yaratishga xizmat qiladi. Salomat hikoyalariga odamning ham chang-chungini qoqib, g‘ijimlarini tekislab kiritmaydi. Badiiy tasvirda irganch kimsani imkon qadar irganchligicha ko‘rsatishga harakat qiladi. Bunga “Elat” hikoyasi misol bo‘la oladi. S. Vafo o‘zbek hikoyachiligini yangi tur mozaika-hikoya bilan boyitdi. Adabiyotimizda ilk bor bir umumiy ruh atrofiga birlashgan sakkiz alohida asardan iborat bitta “Elat” hikoyasi paydo bo‘ldi. Ushbu hikoya-mozaika tasvir uslubi, til xususiyatlari, inson ko‘ngli va amaliga yondashuv tarzi bilano‘zga hikoyalardan ajralib turadi. So‘zning zalvorini yaxshi bilgan adiba uni qichab ot haydagan chavandozday shitob bilan ishlatadi. alomatning hikoyalari favqulodda xususiyatlarga ega odamlar haqida yoki oddiy kishilarning ko‘zga tashlanmaydigan favqulodda jihatlari to‘g‘risida bo‘ladi. Qizig‘i shundaki, hatto bu hikoya qahramonlarining oddiy, el qatori ekanliklari ham favqulodda darajada bo‘ladi. Tiyrak va bezovta nigohli muallif har qanday inson ko‘nglining nozik tovlanishlarini ilg‘ay va tasvirlay oladi”. Zamonaviy o‘zbek adabiyotshunosligida hikoya janri tobora shakllanib borayotgan va bugungi kunda ko‘plab yosh ijodkorlarni o‘ziga tortayatgan janrlardan biridir. Hikoya vositasida insonlarga qisqa satrlarda katta ma’naviy ozuqa va o‘git bera olish imkoniyati mavjud. Asrimizning izlanuvchan hikoyanavislar tomonidan jamiyatimizdagi o‘zgarishlar insoniyat yutuqlari bilan birgalikda keying 15 yillarda paydo bo‘layotga turli illatlarning ham qalamga olinishi o‘zbek hikoya janrida yangi bir bosqichni boshlab berishi shubhasiz 6 . 6 Boltayeva B. XXI asr o‘zbek adabiyotshunosligida hikoyachilik janrining rivoji. // Innovative academy yosh olimlar ilmiy-amaliy konferensiyasi. – 79-82-B. 16 Bob yuzasidan xulosa Hikoya janri badiiy adabiyotning eng ixcham, ammo mazmun jihatidan yuksak qatlamli ko‘rinishlaridan biri sifatida shakl va ma’noning uyg‘un holda namoyon bo‘lishini talab etadi. Hikoyaning shakliy tuzilishi kompozitsiya, syujetning soddaligi, obrazlarning kam sonli bo‘lishi va voqelikning qisqa lahzalarini yoritishga qaratilgan usullari mazmunning yorqin va ta’sirchan yetkazilishiga xizmat qiladi. Shaklning ixchamligi hikoyachi yozuvchidan har bir detal, tasvir va nutq elementini aniqlik bilan tanlashni, badiiy vositalarni tejab, lekin samarali qo‘llashni taqozo etadi. Mazmun esa hikoyaning g‘oyaviy yo‘nalishini, muallifning hayot va inson haqidagi qarashlarini ifodalaydi. Unda inson ruhiyati, jamiyatdagi o‘zgarishlar, kundalik hayotning kichik, ammo umumlashtirilgan manzaralari badiiy talqin etiladi. Shakl va mazmun bir-biriga bog‘liq holda hikoyaning g‘oyaviy-badiiy qiymatini belgilaydi. Shaklning mukammalligi ma’noni chuqur ochib berishga imkon yaratadi, mazmunning teranligi esa shaklning badiiy salohiyatini kuchaytiradi. Shu bois hikoya janrida shakl va ma’no masalasini o‘rganish adabiyotshunoslik uchun muhimdir. Bu jihat hikoya poetikasining asosiy tamoyillarini belgilaydi, yozuvchi mahorati va badiiy tafakkurning rivojini ilmiy asosda tahlil qilishga imkon beradi. Natijada hikoya janridagi shakl-ma’no uyg‘unligi asarning badiiy qimmati va estetik ta’sirchanligini belgilovchi yetakchi omil sifatida namoyon bo‘ladi. 17 II BOB. ABDULLA QAHHOR HIKOYALARIDA IJTIMOIY KAYFIYAT 2.1.Abdulla Qahhor hikoyalaridagi obrazlar tavsifi Hikoya janri azal-azaldan didaktik ma’no kasb etib, insonlarni yaxshilikka chorlashga xizmat qilib kelgan. “Adabiyotshunoslik lug‘ati”da hikoyaga shunday ta’rif beriladi: “Hikoya – epik turning kichik janri. Hikoya, odatda, qahramon hayotidan bitta (ba’zan bir-biriga uzviy bog‘liq, qisqa muddat davomida kechgan bir necha) voqeani qalamga oladi. Tasvirlanayotgan voqealarning qisqa vaqt davomida kechishi hikoyaning hajman kichik, syujeti sodda, ishtirok etuvchi personajlar soni kam bo‘lishini taqozo etadi. Har qanday voqea ham hikoyabop emas. Hikoya asosida yotgan voqeaning yaxlit, tugal bo‘lishi talab etiladi, buning uchun u o‘zining boshlanishi va yakuniga ega bo‘lishi (masal, latifadagi kabi) lozim. Yaxlit voqeani tasvirlash asnosida hikoyanavis yo shu voqeaning mazmuni, yo uning vositasida xarakterning mohiyatini ochib beradi” 7 . Demak, hikoya yozish muallifdan izchillikni talab etadi. Qisqa bo‘lgan bu janrda voqealarning mazmun va mohiyati ochib berilishi kerak bo‘ladi. Bu borada tadqiqotchi N. Qobilovaning yozishicha, hikoyada “qalb dialektikasi”ni ketma-ket yoritish imkoni biroz cheklanadi. Bunga asosiy sabab bu janrda hayotning kichik parchasi aks ettirilishi, unda sanoqli hayotiy voqealar qalamga olingani hamda ushbu janrda qahramon ruhiy kechinmalari izchil ravishda batafsil yoritishning imkoni yo‘qligidir. Muallif qahramonni hikoyaga tayyor holda olib kiradi. Shu sababli ushbu janrda qahramon psixologik tahlili ko‘proq situativ xarakterga ega. Qahramonning ruhiyatini ochib berish uchun esa hikoyada gallyutsinatsiya, maktub, tush singari shakllarni qo‘llash ko‘p uchramaydi. Ushbu janrda yozuvchilar ko‘proq psixologik detaldan unumli foydalanadi, portret ham, asosan, shtrixlar singari ko‘rinadi 8 . Psixologizm san’atning umuminsoniy mulki bo‘lib, u odamlarning inson hayotini, san’atni va xususan, adabiyotni nafaqat 7 Қуронов Д., Мамажонов З., Шералиева М. Адабиётшунослик луғати. –Т.: Академнашр, 2010. – Б Б. 393– 394. 8 Қобилова Н. Жек Лондон ва Абдулла Қаҳҳор ижодида бадиий психологизм.Филол. фан. фалс.д-ри. дисс. автореф. – Бухоро, 2020. –Б.11-12. 18 ijtimoiy, balki birinchi navbatda psixologik turlarni yaratishdan iborat. Adabiyotshunos S. Kamilova hikoya janri haqida shunday yozadi: “Hikoya – bu kichik epik janr bo‘lib, unda abadiy mavzuning ayrim qirralarini yaqqol ko‘rsatib bera oladigan hayotiy materialni iloji boricha lo‘nda shaklda aks ettiradigan tezis- diskret tafakkur turi namoyon bo‘ladi, doim «bir lahzada» qarama-qarshilikni ko‘rsata oladi, asarning “muallif-roviy-qahramon” uchligi xarakteri bilan bog‘liq o‘ziga xos subyektli tashkillanishiga ega va barcha tasviriy vositalarni o‘zida jamlagan 9 . Hikoya inson hayotida yuz bergan ixcham voqeani lo‘nda ifodalashga mo‘ljallangan ekan, unda inson obrazini har tomonlama mukammal yaratishga qaratiladi. Insonning histuyg‘ulari, kayfiyati va fikrlari atrofdagi voqelikning o‘ziga xos hodisalari sirlarini tushunish istagi, ularga qarama-qarshi bo‘lgan choralarni izlash yoki butun hayot tarzini obyektiv elementning namoyon bo‘lishiga moslashtirishni tashkil etadi. Psixikaning evolyutsiyasi uchun amaliy faoliyat bilan chambarchas bog‘langan turli bosqichlarda ongni shakllantirish jarayonlari muhim rol o‘ynaydi, bu noaniq instinkt va mazmunli g‘oya o‘rtasidagi izchil bog‘liqlikni keltirib chiqaradi. Insonning ichki dunyosi, uning intilishlari, his-tuyg‘ulari, fikrlari adabiyotda o‘z-o‘zidan maqsad sifatida emas, balki shaxsning badiiy jihatdan ishonarli qiyofasini, uning g‘oyaviy-axloqiy mohiyatini yaratish maqsadida tasvirlanadi. Olimlar qisqa hikoyaning ildizlari juda uzoqqa qadim yunon, skandinav, tubjoy amerikalik, afrikalik va kelt mifologiyalariga borib taqalishini aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi. Ular qadimgi “Injil”da yozilgan diniy hikoyalardir 10 . Hikoya janrining tarixiy taraqqiyoti o‘tmishdagi folklor janrlarining bayon unsuriga borib taqaladi. Adabiy tur va janrlar ichida hikoya xalq orasida tarqalgan latifalar, rivoyatlar og‘zaki nutq an’analari bilan chambarchas bog‘liq. Har bir oilada va jamiyatda voqealar hikoya qilinib kelingan. Ingliz-irland yozuvchisi, ko‘p romanlar 9 Камилова С. ХХ аср охири – XXI аср бошлари рус ва ўзбек адабиётида ҳикоя жанри поэтикасининг ривожи. Филол. фан. д-ри автореф. – Тошкент, 2016. –Б.16. 10 Postmodern approaches to the short story. –USA: Greenwood Publishing Group, 200. – Р.VII 19 va hikoyalar to‘plami muallifi Elizabet Bouenning ta’biricha: “Hikoya –kino va fotografiya bilan bir vaqtda rivojlangan eng yosh san’at asaridir” 11 . Hikoya janrining nazariyotchisi, ko‘pgina hikoyalar muallifi Meri Rorberger: “Shakli qisqa bo‘lgan adabiy asar qadim tarixga ega, ammo qisqa hikoya bugungi kunda adabiy janrlar ichida eng yangilaridandir 12 ”, deya e’tirof etadi. Ko‘rinib turibdiki, hikoya janr sifatida keyinroq tanilgan bo‘lsa-da, qadimdan afsonalar, ertak va boshqa turdagi folklor asarlari tarkibida bayon unsuri bo‘lib ishtirok etgan. Yevropada hikoyalar dastlab ba’zan joy nomlari va boshqa kichik o‘zlarishlar bilan gazeta va jurnallarda paydo bo‘lib, tez orada koloniyalarda qayta nashr qilindi. Lekin, albatta, ularga ayrim cheklovlar ham qo‘yilgan edi. Amerikaning mashhur davlat arbobi, adabiyotda ham o‘z o‘rniga ega Benjamin Franklin birinchi Amerika hikoyasini 1747-yilda chop etdi, garchi bu hikoya “Yangi dunyo” deb atalmish Amerika mamlakatidan avval Londonda chop etilsa-da 13 . XIX asrda bu janrning nazariyasiga asos solganlar adabiyotshunoslar emas, balki amaliyotchilari edilar. Aksariyat adabiyotshunoslar XIX asrni Amerikada qisqa hikoya janrining shakllangan davri deb bilishadi. Hikoya janrining asoschilari sifatida Edgar Allan Po, Herman Melvil, Nataniyel Gotorn, Frensis Bret Gart, Vashington Irving, Anton Chexov, Genri Djeyms, Flanneri O‘Konnor, Xulio Kortasar va Yudora Ueltilar hisoblanadi. Hikoya – bir voqeani bayon qilinuvchi, cheklangan miqdordagi personajlardan iborat qisqa asar hisoblanadi. Yana bir janr borki, u novella deb atalib, u hikoyaning barcha xususiyatlariga ega, ammo kichikroq, dinamikroq bo‘lgan qisqa hikoyaning bir turi hisoblanadi. Novella so‘zi italyancha so‘zdan olingan bo‘lib, “yangilik” degan ma’noga ega. Rus olimi B.V. Tomashevskiy hikoya janrini jahon adabiy atamasi 11 Elizabeth Bowen. The Faber Book of Modern Short Stories. – Athens: Ohio University Press, 1994. – P. 152. 12 Mary Rohrberger. The Short Story: A Proposed Definition, in Short Story Theories, ed. Charles May, Athens OH: Ohio University Press, 1976. – P. 80. 13 Nagel J. The American Short Story Handbook. – New Hampshire: Wiley Blackwel, 2015. – P.13 20 bo‘lmish novellaning sinonimi deb e’tirof etgan. Hotam Umurov “Hikoyaning eng ixcham ko‘rinishi novella deb yuritiladi” 14 , deya ta’kidlaydi. Jahon adabiyoti namunalarida bunday masalalar doimo dolzarb bo‘lgan. Abdulla Qahhor hikoyalarida hayotdagi va inson tabiatidagi turli-tuman nuqsonlarni tanqid etgan. Odamzod mavjud ekan, bahillik, johillik, ochko‘zlik, maqtanchoqlik, hudbinlik va boshqa qusurlar, albatta, yashaydi. Bu qusurlar kimdadir kamroq bo‘lishi mumkin, lekin bu illatlar insonning qadr-qimmatini pastga uradi, chinakamiga barkamol bo‘lishiga halaqit beradi. Jahon adabiyoti namunalarida bunday masalalar doimo dolzarb bo‘lgan. Abdulla Qahhor o‘zbek adabiyotida o‘z uslubiga, o‘z ovoziga ega bo‘lgan, adabiyotimiz taraqqiysiga sezilarli ijobiy hisa qo‘shgan zabardast adiblarimizdan biridir. Uning yorqin ijodi katta mahorat maktabi sifatida hamisha ijodkorlarning diqqat markazida bo‘lgan. Uning asarlariga qayta-qayta murojaat qilmagan, uning uslubiy mahoratidan bahra olmagan, uni o‘ziga ustoz deb sanamagan ijodkorlarni topish yaqin-yaqingacha aslo mumkin emas edi; adabiy ta’lim jarayoni Abdulla Qahhor asarlari bilan mazmunga boy, ma’rifatga to‘la bo‘lgan. Adabiyotimizning yirik vakili, o‘zbek professional prozasining oyoqqa turishida tinimsiz mehnat qilgan yozuvchi Abdulla Qahhor ijodi necha o‘n yillardan buyon xalqimizning ongu shuurini band etib kelmoqda. Adibning badiiy mukammal hikoyalari, qaytarilmas xarakterlar talqini joy olgan qissa, roman va pesalari, aforizm darajasidagi tesha tegmagan fikrlari hali uzoq yillar ko‘p avlodlar uchun mulohaza ob’ekti bo‘lib qolishi shubhasizdir. Abdulla Qahhor hikoyalarida satirik va yumorist sifatida o`z talantining yangi qirrasini namoyish qildi. Unda kulgichilikka tamoyili zo`r edi. Buni juda ko`p asarlari aytib turibdi. U zomonga o`z idealini, davr nafasini qarshi qo`yadi, asarlarining mazmuniga, xarakterlarning mohiyatiga kulgini, masxarani singdirib yuborish bilan uning jamiyatdagi ulkan kuchini, ijobiy xarakterini yaqqol ko`rsatadi. Abdulla qahhorni novellachilikda 14 Умуров Ҳ. Адабиётшунослик назарияси.-. –Т.: А.Қодирий номидаги халқ меъроси нашриёти,2004. -Б.222 21 ulkan muvaffaqiyatlarga olib kelgan omillardan yana biri – uning mumtozlardan, ayniqsa, rus adabiyotidan o`qish-o`rganishi bo`ldi. “Ulug’ san`atkorning ijodi, – deb ta`kidlagan edi shoir, – badiiy mahoratimni oshirishda katta maktab bo`ldi”. Qahhor hikoyalari, birinchi navbatda, samimiyligi, ishontirish kuchi bilan kishini hayratda qoldiradi. Yozuvchi tasviridagi hamma narsa hayot hodisasi, aynan bo‘lib o‘tgan voqea, real hayotning bir bo‘lagi, epizodi bo‘lib gavdalanadi; hikoyalarning ko‘pchiligi real hayotiy asosga ega, ular adibning turmushda o‘zi ko‘rgan, eshitgan hodisalardan, tanish kishilar hayotidan olingan. Biroq ular hayotning aynan nusxasi emas. «Agar yozuvchilik turmushdan nusxa ko‘chirishdan iborat bo‘lsa, dunyoda bundan oson ish bo‘lmas edi, -deydi adib.-Hayotdan aynan ko‘chirish kitobdan ko‘chirishday gap. Nusxa nusxa bo‘lib qolaveradi. Bunday narsalardan originallik kutib bo‘lmaydi. Originallik hayot haqiqatini dildan o‘tkazish, uni his qilish, unga o‘ylab yurgan gaplarni singdirish, tilaklaringni qo‘shib ifodalash bilan yuzaga keladi. Zotan, yozuvchi hikoyalaridagi hayotiylik, ishontirish kuchi, siri ana shunda. Bundan ham muhimi, yozuvchining o‘sha hayot hodisalarini o‘ziga xos tarzda badiiy idrok etishi, mag‘zini chaqib, ulardan xilma-xil original va teran ma’nolar topishi kashf etishi hikoyalariga o‘ziga xos joziba baxsh etgan. Qahhor tabiati, iste’dod yo‘nalishi jihatidan hayotdagi, odamlar qismatidagi fojeiylikni teran his etadigan adibdir. Uning eng yetuk hikoyalari ayni fojiali holat, qismatlar ifodalangan asarlardir. Hikoyalaridagi personajlar, hayotdan olingan epizodlar, lavhalar garchi muayyan intiho, badiiy yechim bilan yakunlansa-da, bunday yakun galdagi fojialar, ko‘rguliklarning debochasi vazifasini o‘taydi. Adib hikoyalari o‘zining ixcham va ravonligi bilan qalbga oson va tez kirib bora oladi. Sababi yozuvchining aksariyati tabiiy, hamda o‘ta tushinarli. A.Qahhor xalq tilini benihoya yaxshi bilar, qadrlar va unga ma’sulyat bilan yondoshar edi. Asarlarida birorta so‘z ochiqchaligi sezilmasdi, ixcham ibolardan tashkil topgan tasvirlar ma’nodorligi bilan istalganidan ko‘proq mazmun kasb etadi. Xulosa qilib ayganda, odamlar turmushidan olingan epizodlarda, lavhalarda ular hayotiga, qismatiga daxldor fojiiy mohiyatni ko‘rish, teran his etish, personajlar xarakteri va qismatini ularning ruhiyati ifodasi orqali 22 yorqin badiiy detallar vositasida gavdalantirish Qahhor hikoyanavislik san'atining eng muhim jihatlaridir 15 . 2.2.Abdulla Qahhor hikoyalarida ijtimoiy vaziyatning tasvirlanishi Abdulla Qahhor 1907-yilning 17-sentabrida hozirgi Leninobod oblastining Asht rayonidagi qishloqlardan birida tug ilgan.Uning otasi Abduqahhor temirchilik ʻ kasbi bilan shug ullangan, ammo kasbdan oladigan daromad tirikchilik uchun ʻ kifoya qilmaganligi sababli u doim ish izlab qishloqma-qishloq ko chib yurardi.Shu ʻ tufayli Abdullaning bolaligi Yaypan, Nursux, Qudash, Buvayda,Tolliq, Olqor, Yulg unzor, Oqqo rg on kabi Qo qon atrofidagi qishloqlarda kechadi.Bu qishloqlar ʻ ʻ ʻ ʻ deyarli bir - biridan farq qilmas,hammasida ham uch - to rttadan kazo-kazolarni ʻ aytmasa ,oddiy xalq fuqoro erta- yu kech mehnat bilan band paxta ekib,bunday yetishtirib ,bog parvarish qilib umr o tkazar lekin topgani o ziga yuq bo lmay ʻ ʻ ʻ ʻ nochorlik, qashshoqlik iskanjasida dars kechardi. Zulmatli hayotning behisob xotiralari keyinchalik jonli lavhalarda yorqin obrazlarda qaytadan gavdalanish uchun Abdulla Qahhorning zehniga o rganishib qolgan edi.Abdulla Qahhor 10 ʻ yoshga to lganda Buvaydadagi eski maktabga o qushga kiradi,biroq ko p o tmay ʻ ʻ ʻ ʻ oila Oqqo rg onga ko chadi. Oqqo rg onda maktabida qo qonlik Muhammadjon ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ domla qo lida o qiydi.Muhammad domla ilg or fikrli ,ma'rifatparvar odam ʻ ʻ ʻ edi.Uning maktabida bolalar partada o tirib bilim olar edi.U shogirdlarida Sharq ʻ adabiyotiga qiziqish uyg otgan,ehtimol shu bois, Abdulla umrining oxirigacha ʻ Sa'diy, Xayyom, Xofiz, Bedil, Lutfiy, Navoiy, Bobur va Nodira asarlarini qo ldan ʻ qo ymay mutolaa ʻ qiladi.1922- 1924- yillarda Abdulla Qahhor Qo qon ʻ pedtexniku mida o qiydi.Talabalik yillarida uning she'rlari va maqolalari tez-tez chop etilib turadi.U ʻ shu tariqa adabiyot olamiga kirib kela boshladi. Abdulla Qahhorning hikoya janriga kirib kelishi 1926-yil Gorkiy asarlari bilan tanishishi va bu asarlar unda hikoya 15 Mingboyev I., Maxkamova Sh. Abdulla Qahhor hikoyalarining eng muhim jihatlari. // Yangi O‘zbekiston pedagoglari axborotnomasi. – 115-B. -JILD , 3-SON 23 yozish istagini kuchaytirganini aytadi. "Men - deb yozadi adib - rus tilini Gorkiy asarlari bo yicha o rgandim deb g urur bilan ayta olaman. " Chalkash" hikoyasiniʻ ʻ ʻ o qib chiqqach menda hikoya yozishga havas uyg ondi." Chalkash " men uchun ijod ʻ ʻ namunasi o qish o rganish ishimda qo limdan tushmaydigan kitobim bo lib qoldi ", - ʻ ʻ ʻ ʻ deydi Abdulla Qahhor. Abdulla Qahhorning nazmdan tortib nasrgacha bo lgan keng ʻ qamrovli ijodida hikoya janri yoqqol ajralib turadi.Uning hikoyalarida o zgacha ʻ rux ,pafos ufurib turadi.Uning hikoyalari adabiyot gulshanidagi boshqa ijodkor yozuvchilarning hikoyalaridan tubdan farq qiladi. Abdulla Qahhor shunchaki qalam tebratmaydi,u hikoyalarida davr uchun dolzarb bo lgan mavzuni yoritadi.U ʻ hikoyalarida kam so z qo llab ,butun boshli hikoyaning mazmunini sodda ,ravon ʻ ʻ tilda yoritib bera oladigan mohir hikoyanavis hamdir.U hikoyaga kiritgan oddiy bir detal ham ma'lum bir maqsad bilan kiritiladi va o zida ma'lum bir yukni ʻ tashiydi .Aynan,Abdulla Qahhor "Qahhor" qilib turgan mana shunda desak mubolag a bo lmaydi.Uning hikoyalarini o qir ekanmiz ,bularga amin bo lamiz. ʻ ʻ ʻ ʻ Qahhor hikoyalarining har birida davrning ijtimoiy muammolari goh kuchli dramatizm zaminiga goh achchiq satira ostida yoritiladi va buning yechimi sirliligicha qoldirilib ,kitobxonning o ziga havola etiladi.Bundan tashqari ,Qahhor ʻ hikoyalarida epigraflardan unumli va o rinli foydalangan ijodkordir.Kitobxon butun ʻ hikoyani o qimasaham epigrafdan hikoya mazmunini anglab oladi. Quyida Abdulla ʻ Qahhor hikoyalarini tahlil qilishdan avval shuni aytib o tishni joiz bildik.Abdulla ʻ Qahhorning hayoti va ijodi yuzasidan qilingan ishlar,monografiyalarni o qib shunga ʻ guvoh bo ldikki,Qahhorning ba'zi hikoyalari syujetida keltirilgan har bir voqea ʻ aynan o zining boshidan kechirgan, o zi guvoh bo lgan voqealar asosiga ʻ ʻ ʻ qurilganligi,uning hikoyalariga kiritilgan har bir qahramon uning yaqinlari ekanligiga amin bo ldik. Bu haqidagi ma'lumotlar hikoyalar tahlili davomida batafsil ʻ yoritilgan. Abdulla Qahhorning "Boshsiz odam" hikoyasini tahlil qilar ekanmiz bexosdan xayolimizga Mahmudxo ja Behbudiyning " Padarkush" yohud o qumagan ʻ ʻ bolaning holi dramasi ko z oldimizga keldi.Aynan bu ikki asarni yonma- yon ʻ qo yishimizga sabab, ikkala asarning ham bosh qahramonlari - Faxriddin hamda ʻ 24 Toshmurod o z shaxsiy fikriga ega bo lmagan , savodsiz,otaning ko magiga tayanibʻ ʻ ʻ qolgan ,erka ,tanti obrazlar sifatida gavdalanadi.Asar yakunida har ikkala qahramonning ham hayoti havas qilarli darajada yakun topmaydi.Abdulla Qahhor bu hikoyasi orqali o z davridagi savodsiz,omi xalqning fojiaviy ahvoli birgina ʻ Faxriddin orqali beradi.Bundan tashqari,bu hikoyasi orqali o sha davrdagi ʻ ayollarning erki o zi qo lida bo lmaganligini asardagi Mehri obrazi orqali ʻ ʻ ʻ ko rishimiz mumkin .Asarda Mehrining o gay otasi qistovi bilan o zining o g ay ʻ ʻ ʻ ʻ ʻ akasi Faxriddinga majburlab turmushga berilishi holatlariga guvoh bo lamiz. ʻ Asarda Faxriddin hech qanday mustaqil fikrga ega bo lmagan ,hatto shaxsiy ʻ hayotda ham otasining aqliga tayangan ,jilovini qaysi tomonga bursa o sha tomonga ʻ yuradigan "manqurt" obraz sifatida gavdalanadi.Bu obraz o zida majoziy yukni ʻ ham tashigan, ya'ni o zbek xalqining qullikdagi ahvoli ,Rossiya davlatlariga ʻ qaramligi,yagona bir fikrga ,yagona davlatga ega emasligiga ham ishoradir. Asardan olingan quyidagi parchalarga diqqatimizni qaratadigan bo lsak: ʻ 1. - Faxriddin hali yoshsizlar .Uch - to rt yil bolasiz yurgan yaxshi. Doktor ʻ shu ishlarni bilarmikan? Faxriddin osilib turgan qalin pastki labini bir - ikki qimirlatib ,bilagi bilan burnini artib javob berdi: - Men bilmasman,dadam biladilar-da! - Qo ying ,qo ying ...Dadangizdan so ramang...Uyat bo ladi. ʻ ʻ ʻ ʻ 2.E,hoy!....Yaxshimisan.......,hoy ! - dedi Faxriddin Mehri sekin : - Keling - dedi - Yaxshimisan...uyda sen yo q,dadam qiynalib qoldilar.Yomon bo lar ekan... ʻ ʻ - Kundan - kunga battar bo lgan edim olib tashlashdi....Naq o layozdim.... ʻ ʻ - Xayriyat - Ko rdim ,boshi yo q ʻ ʻ - Iy! ... dedi Faxriddin og zini va ko zini katta ochib bolaning ham boshi ʻ ʻ bo lmaydimi! Dadamdan so rab ko raychi. Abdulla Qahhor bu hikoyasini achchiq ʻ ʻ ʻ kinoya va istehzo xajv bilan yozadi.Asarda Mehrini tilidan aytilgan " boshi yo q" ʻ 25 jumlasi Faxriddinga qarata hayqiriq sifatida yangraydi O rgangan ma'lumotlargaʻ tayangan holda hikoyadagi Faxriddin obrazining prototipi Abdulla Qahhorning amakisining o g li G afforjon ekanligiga amin bo ldik.Bu haqda yozuvchining ʻ ʻ ʻ ʻ avtobiografik asari “O tmishdan ertaklar” qissasida ko rishimiz mumkin. ʻ ʻ Ijodkorning yana bir qizib bahs va munozaralarga sabab bo lgan “Anor” nomli ʻ hikoyasida jamiyat keltirib chiqargan, ijtimoiy qashshoqlik va uning oqibatlari haqida yozadi. Bu hikoya bir necha qahhorshunos olimlar tomonidan turlicha tahlil qilingan. Birgina buyuk tanqidchi, qahhorshunos olim Ozod Sharafiddinovning tahliliga to xtalib o tadigan bo lsak, olim hikoya haqida quyidagicha xulosaga ʻ ʻ ʻ keladi: “Turibjon va xotinining fojiasi baxtsizligining sababi - ijtimoiy tengsizlikdir”. Olim hikoyani sotsializm talablariga ko ra: insonlarni ijtimoiy ʻ jihatdan baravar qilib yashatishi tomonlama tahlil qiladi. Ammo afsuski, hech bir jamiyatda fuqarolar ijtimoiy jihatdan teng huquqli emaslar. Buning isboti “Anor” hikoyasida ham o z aksini topgan.Mazkur hikoyada ijtimoiy tengsizlik bilan bir ʻ qatorda o sha davrning juda katta fojialaridan biri - nochorlik, kambag allik kabi ʻ ʻ illatlar aks ettirilgan. Asar bosh qahramoni Turobjon nochorlik, kambag alchilik ʻ tufayli xotinining boshqorong‘u paytida yegisi kelgan anorni olib kelib berolmagani va xotini g ururiga tegib gapirishi oqibatida, hatto o g irlikka borish holati ʻ ʻ ʻ tasvirlanadi. Bir necha olimlar tomonidan hikoyada “anor” detali noto g ri ʻ ʻ tanlanganligi ,negaki hech bir zamonda anor mevasi qimmat sotilmaganligini aytib o tishgan ʻ 16 . 16 Toshpo latova B. Abdulla Qahhor hikoyalari tahlilida ijtimoiy hayot muammolari. India international scientific ʻ online conference the theory of recent scientific research in the field of pedagogy. – 253-255-B. 26 Bob yuzasidan xulosa Abdulla Qahhor hikoyalarida ijtimoiy kayfiyat masalasi yozuvchining badiiy dunyoqarashi va adabiy mahoratining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida namoyon bo‘ladi. Adib o‘z hikoyalarida jamiyatdagi o‘zgarishlar, turmushning murakkab jihatlari, insonlarning ruhiy holati va o‘z davrining ijtimoiy-madaniy muhitini teran mushohada qiladi. Qahhor asarlarida kulgi va tanqid, achchiq kinoya va ijobiy umid uyg‘unlashib, ijtimoiy kayfiyatning rang-barang qatlamlari yoritiladi. Yozuvchi tasvirlagan voqealar ko‘pincha oddiy odamlarning hayoti orqali beriladi. Shaxsiy taqdirlar fonida jamiyatdagi adolatsizlik, ma’naviy inqiroz, urf-odatlar ta’siri, insonning jamiyat bilan munosabati badiiy tahlil etiladi. Bu esa hikoyalarning ijtimoiy ruhi va g‘oyaviy yo‘nalishini yanada kuchaytiradi. Qahhor ijtimoiy kayfiyatni bevosita targ‘ibot ko‘rinishida emas, balki real hayot manzaralari, tabiiy dialoglar, hazil-mutoyiba va nozik badiiy detallar orqali ochib beradi. Natijada uning hikoyalari o‘z davrining ijtimoiy muammolarini yoritish bilan birga, insoniylik, halollik, adolat va ma’naviy poklik kabi umumbashariy qadriyatlarni ilgari suradi. Shuning uchun ham Abdulla Qahhor hikoyalarida aks etgan ijtimoiy kayfiyat badiiy adabiyot taraqqiyotidagi muhim bosqich, yozuvchining jamiyatga munosabatini ifodalovchi estetik omil sifatida alohida ilmiy ahamiyat kasb etadi. 27 UMUMIY XULOSA Abdulla Qahhor hikoyalarida shaxs va davr tasviri adibning badiiy tafakkuri, estetik qarashlari hamda ijtimoiy hayotni teran idrok etish mahoratini namoyon etuvchi asosiy omil sifatida ajralib turadi. Yozuvchi o‘z hikoyalarida alohida bir zamonning voqeligini emas, balki butun boshli ijtimoiy muhitning ruhiy, ma’naviy va axloqiy manzaralarini inson taqdiri orqali tadqiq etadi. Qahhor uchun shaxs davrni anglash kaliti, davr esa inson xarakterining shakllanishi uchun asosiy mezondir. Ana shu o‘zaro bog‘liqlik uning hikoyalarida hayotiy, ta’sirchan va realistik tasvirlarga imkon yaratadi. Adib yaratgan obrazlarning barchasi ma’lum bir ijtimoiy muhit farzandi sifatida gavdalanadi. Ularning xarakteridagi kuchli va ojiz jihatlar, ruhiy kechinmalar, jamiyatga munosabatlari davrning ichki ziddiyatlari va o‘zgarishlari bilan chambarchas bog‘langan. Qahhorning tasvir metodida mayda voqea yoki kundalik hayotdan olingan detallar ortida butun bir tarixiy jarayonning aks-sadosi mujassam bo‘ladi. Shaxsning ruhiy olamiga chuqur kirib borish, uni davr bilan solishtirish, jamiyatdagi illatlarni ko‘rsatish va badiiy umumlashtirish Qahhor hikoyalariga o‘ziga xos estetik aniqlik bag‘ishlaydi. Davr tasviri adib ijodida ma’lum bir ideologik talablarga mos bo‘lish bilan birga, insoniylik, adolat, ezgulik, ma’naviy uyg‘onish kabi umummanaviy qadriyatlarni yoritishda ham muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Qahhor voqealarni bir tomonlama emas, balki ko‘p qirrali, hayotiy dialektika asosida tasvirlash orqali o‘z davrining ichki ruhiy holatini, jamiyatdagi ijtimoiy-tarbiyaviy masalalarni teran tahlil qiladi. Shu sababli uning hikoyalari zamon o‘tishi bilan qadri pasaymay, aksincha, yangi davr o‘quvchisi uchun ham muhim ijtimoiy-estetik ahamiyat kasb etishda davom etadi. 28 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR I. Asosiy adabiyotlar 1.Avezov E. Hikoya – epik turning kichik janri. // international scientific and practical conference“modern philological issues: problems and solutions”, may 1, 2025. – 19-22-B. 2.Boltayeva B. XXI asr o‘zbek adabiyotshunosligida hikoyachilik janrining rivoji. // Innovative academy yosh olimlar ilmiy-amaliy konferensiyasi. 3.Elizabeth Bowen. The Faber Book of Modern Short Stories. – Athens: Ohio University Press, 1994. – P. 152. 4.Mary Rohrberger. The Short Story: A Proposed Definition, in Short Story Theories, ed. Charles May, Athens OH: Ohio University Press, 1976. – P. 80. 5. Mingboyev I., Maxkamova Sh. Abdulla Qahhor hikoyalarining eng muhim jihatlari. // Yangi O‘zbekiston pedagoglari axborotnomasi. 6.Nagel J. The American Short Story Handbook. – New Hampshire: Wiley Blackwel, 2015. – P.13 7.Toshpo latova B. Abdulla Qahhor hikoyalari tahlilida ijtimoiy hayot ʻ muammolari. India international scientific online conference the theory of recent scientific research in the field of pedagogy. 8.Қуронов Д., Мамaжонов З., Шералиева М. Адабиётшунослик луғати. –Т.: Академнашр, 2010. –Б.402 9.Қуронов Д., Мамажонов З., Шералиева М. Адабиётшунослик луғати. –Т.: Академнашр, 2010. – Б Б. 393– 394. 10.Умуров Ҳ. Адабиётшунослик назарияси.-. –Т.: А.Қодирий номидаги халқ меъроси нашриёти,2004. -Б.222 11.Хужаева З. Х. Мопассан-новеллист // Молодой ученый. – 2017. –No 12. – С. 664-666. 29 II. Qo‘shimcha adabiyotlar 12.Postmodern approaches to the short story. –USA: Greenwood Publishing Group, 200. – Р.VII 13.Камилова С. ХХ аср охири – XXI аср бошлари рус ва ўзбек адабиётида ҳикоя жанри поэтикасининг ривожи. Филол. фан. д-ри автореф. – Тошкент, 2016. –Б.16. 14.Қобилова Н. Жек Лондон ва Абдулла Қаҳҳор ижодида бадиий психологизм.Филол. фан. фалс.д-ри. дисс. автореф. – Бухоро, 2020. – Б.11-12. III. Elektron manbalar 15. 16.http://www.ulugbekhamdam.uz 17. 18. 19. 20. 30 31

MUNDARIJA

KIRISH

I BOB. HIKOYA JANRIDA SHAKL VA MA’NO MASALASI

1.1.Hikoya janrining o‘ziga xos xususiyatlari

1.2.O‘zbek hikoyanavisligi

Bob yuzasidan xulosa

II BOB. ABDULLA QAHHOR HIKOYALARIDA IJTIMOIY KAYFIYAT

2.1.Abdulla Qahhor hikoyalaridagi obrazlar tavsifi

2.2.Abdulla Qahhor hikoyalarida ijtimoiy vaziyatning tasvirlanishi

Bob yuzasidan xulosa

UMUMIY XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

Купить