Abdulla Qahhor-so’z ustasi - Литература - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	69.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Январь 2025
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Литература

Abdulla Qahhor-so’z ustasi

Купить

KURS ISHI Mavzu: Abdulla Qahhor-so’z ustasi

Mavzu: Abdulla Qahhor-so’z ustasi. REJA: I. Abdulla Qahhor mohir so’z san’atkori. II.Asosiy qism: 1.Abdulla Qahhorning o’tmish haqidagi hikoyalari. 2. Abdulla Qahhorning adabiy merosi. 3.Abdulla Qahhor va Chexov ijodining ustuvorligi. III.Xulosa . Abdulla Qahhor asarlarining umr boqiyligi. Har bir xalqning ma’naviy yuksalishida o’sha xalqning is’tedodli ijodkorlari yaratgan madaniy meros katta rol o’ynaydi. Aytish joizki ulkan so’z san’atkori Abdulla Qahhorning adabiy merosi xalqimiz ma’naviy tafakkurini komillikka yetaklovchi cho’qqilardan biridir.U betakror ijodkor sifatida ham,ulug’vor fazilatlarga ega bo’lgan shaxs sifatida ham xalqimiz ma’naviy hayotida mangulikka aylangan siymodir. Abdulla Qahhor xilma-xil janrdagi asarlari bilan ona Yurtimizning yaqin o’mishining tarixi va o’z davri

o’zigagina xos bo’lagan siqiq va tabiiy hamda boy tafakkurga ega bo’lgan ijodiy uslubda tasvirlab adabiyotimizda maktab yaratdi, unga yangi nafas olib kirdi. Abdulla Qahhor mohir so’z san’atkori edi. Muayyan xarakter va holatni aks ettiradigan so’zni qo’llab va uni o’z qolipiga tushgandek o’rnini topib ishlatish unga maroq bag’ishlardi. Bu jihatdan u haqiqiy mo’jizakor adib edi. So’z uning oldida bamisoli itoatkor askar, qaysi ma’no tomon buyruq qilsa shu tomon yuz tutib, xizmatiga tayyor turgandek edi. Shunga qaramasdan so’zlarni ayab son jihatdan kam so’z bilan katta va teran fikrlarni ifoda qila olishi hammani taajjublantirardi. Ushaxspersonajlarini, ular tushgan vaziyatni, bu vaziyatda ularning holatini aniq ko’ra bilar va shu tarzda tasvirlay olardi. Uning asarlari hayotining o’zidek

Uning hayotda o’rni yo’q, u o’zini shaxs sifatida idrok ham etolmaydi,butun olamga,odamlarga,ular o’rtasidagi munosabatlarga otasi ko’zi bilan qaraydi,hamma narsani otasini qarichi bilan o’lchab,otasini didi bilan baholaydi. Uning noshudligi, notavonligi, shakligina odamga o’xshashligi, ayniqsa, tug’uruqxonada yotgan Mehrini ko’rgani borgani tasvirlangan epizodga yorqin ochilgan. Bu hikoyada yozuvchi xalq ijodiga xoz usullardan ham rus mumtoz adabiyoti tajribalaridan ham samarali foydalanganligi ko’rinib turadi. “Boshsiz odam” hikoyasini yana bir jihati bor-bu jihat Abdulla Qahhor uslubini o’ziga xos tomonlarini birini namoyon qiladi. ”Boshsiz odam”real hayotiy faktlar asosida,yozuvchi o’zi hayotda ko’rgan, kuzatgan hodisalar zamirida yaratgan. Abdulla Qahhorning amakisini esa hikoyaga o’

odamligini payqay boshlaymiz.U Qobil boboning uyiga kelishi zamon,darhol og’il yonida taftish o’tkazadi:”U og’ilga kirib teshikim,ho’kiz bog’lashgan ustunni qimirlatib ham ko’radi”.Uning bu harakatlatlarida,ayniqsa ustunni qimirlatib ko’rishida boshiga falokat tushgan Qobil boboning taqdiriga,qayg’usiga befarq qarash,loqaydlik seziladi.U o’zining taftishi bilan biron chora topishga,o’g’rini tezroq izlab,ko’rishga urinayotgani yo’q. Aslida uning taftishi ma’nosiz, shunchaki rasmiyat uchun o’tkazilgan taftish. Uning birdan-bir foydasi shuki,ellikboshining harakatsizligini niqoblaydi.Ellikboshining loqaydligi uning kankret ma’noda hali umumiy so’zlarida yanada aniqroq ko’rinadi:”Ho’kizing hech qayoqqa ketmaydi,topiladi!”-deydi ellikboshi. Hol buki, Qobil boboga achingan yurakdan qo’ygan, unga

O’sha razil, iflos va qabih bir maxluq paydo bo’ladi. Amin obrazini chizishda yozuvchi dramatic asarlarga xos usullardan-uning nutqi orqali xarakterini ko’rsatadi, kimligini ochish usullaridan foydalanadi.Qobil bobo ne-ne azoblar tortib, qo’rqib, umid qilib Aminning qoshiga keladi.Amin bu sho’rpeshana bechara cholni ko’rib… “og’zini ochmagan qattiq kekirdi,keyin baqbaqasini osiltirib kuldi”. Shu o’rinda olingan parchani sharhlashdan avval jindak chekinish qilib, bir masalada ba’zi mulohazalarni aytishga ehtiyoji seziladi. Gap shundaki, bir vaqtlar Abdulla Qahhorga bag’ishlangan bir ilmiy asarda shu parcha munosabati bilan aytilgan g’alati fikrlarga ro’ba-ro’y kelishi mumkin: “Adib ikki-uch so’z bilan aminning tashqi qiyofasini yorqin chizadi. Aminning baq-baqasini ta’kidlash bilan semiz e

Ko’ramizki, Qobil bobo ahir fojiani boshidan kechiradi. Biroq asl fojia ho’kizni o’g’irlanishi emas. Qobil bobo fojiasining asl sabablariellikboshi, amin, tilmoch, pristavlar. Ular Qobil bobo ustiga ko’zgudek yopishtirilib, uning bir tomchi qonini qoldirmay so’rib olishadi. Ular bu ojiz, notavon, mushtipar odamni mazax qilishadi, xo’rlashadi, tuproqqa qorishadi, uning insoniyligi qadru qimmatiga tupurishadi.Qobil bobo esa buni tushunib yetmaydi.Uning asl fojiasi Masha shunda. Yozuvchi Qobil boboning ayanchli taqdirida o’tmishdagi yuz minglab oddiy odamlarning og’ir ahvolini umumlashtirib ko’rsatadi. Abdulla Qahhorning o’tmishi haqidagi hikoyalarni xajman kichik bo’lsa- da, mazmunan teranligi, badiiy o’tkirligi bilan o’zbek prozasi rivojida alohida o’rin tutadi, chunki, shu hikoyalarda real

Sotiboldi esa juda yorlaqaganda baqqoldosh yigirma tanga qarz olishi mumkin. Uning xo’jayini Abdug’ayniboyga 25 so’m cho’t emas albatta. Ammo u Sotiboldiga 25 so’m berib,xotinini 25 so’m berib doktorga ko’rsatishni maslahat bermaydi.Buni xayoliga ham keltirmaydi,aksincha,u devoni Bahovuddin bilan G’avsul a’zamga sadaqa atashini maslahat berishidan nariga o’tmaydi.Chor- nochor Sotiboldi xonaki tadbirlarga murojaat qilishga majbur bo’ladi: xotini o’qitadi,xipchin bilan savalatadi,chilyosun qildiradi. Sotiboldining “ko’pchiligiga armon bo’lmasin” ma’nosiga qilgan bu harakatlari cho’kayotgan odamning somon parchasiga yopishishini eslatadi. Yozuvchi bemor atrofidagi vaziyatni juda ixcham va aniq tasvirlaydi: “To’rt yashar qizchasi qo’liga ro’molcha olib, onasi yuzini karaxt, nimjon xira pashsha

Bu illatlar hamisha jamiyatda zararli, odamlarning o’zaro munosabatlariga rahna soluvchi illatlar bo’lib keladi. Ammo muayyan sharoitda bu illatlar, ayniqsa mulofiqlik odamlar boshiga son-sanoqsiz kulfatlatlarni slogan. Abdulla Qahhor “Mulofiq” hikoyasiga shunday shaxsning kishini ijirg’aytiruvchi obrazini yaratgan. Kattakon ketman nusxa shapka kiygan, enli kamar bog’lab yuradigan Nizomiddinov xalq dushmanlarini fosh qilish maqsadida kurakda turmagan dalillarni ro’noch qilib,halol odamlarga tuxmat yog’diradi,ularga siyosiy ayblar qo’yadi. Biri shuning uchun dushmanki, “o’rmoq Buzrikov o’g’lini otini Maris qo’yganida kulgan”. Ikkinchisi shuning uchun dushmanki, “Bir mushtimzo’rlardan echki sotib olgan”. Yana bir chol “8 mart kechasi bo’shagan shishalarni uyga olib ketgan. Nizomiddinov bosh

Abdulla Qahhor ana shunday kamyob iste’dod egasi, hajvga, kulguga moyillik uning qon-qoniga singib ketgan xuxusiyat, qolaversa,uning fikrlashidagi o’ziga xoslikdan tug’ulgan. Abdulla Qahhor birinchi satiric asarlarini yozish uchun qo’lga qalam olgan paytlarida o’zining hajviyoti bilan Abdulla Qodiriy ijod qilar edi. Shu tariqa Abdulla Qahhor hajviy hikoyalarida turli-tuman ijtimoiy illatlarni ishonarli satiric tillarda mujassamlashtirar ekan, shu illatlarni qoralash, qusurlarni rad etish bilan cheklanmaydi. U ayni chog’da yangi hayotning qudratini qadamini ham tasdiqlaydi. Abdulla Qahhor kamdan-kam hollardagina qahramon harakterini bayon qilish, ta’rif-tavsif yordamida ochadi, asosan esa ular bevosita harakatda ko’rsatiladi. Adib yaratgan satiric obrazlarda partret ham muhim o’rin tutadi.

ham adib shoir talabiga amal qiladi-biron o’rinda partret chizishda batafsillikka berilmay, eng muhim detallargina qahramonning qiyofasini ochadi. Tabiiyki, yozuvchi shunday ixcham partretning o’zi bilan qiyofalashga, obraz yetarli darajada ochilmay qolishi mumkin edi. Shuning uchun u hikoya davomida Nizomiddinovning nutqini ham berib boradi. Natijada nutqiy xarakteristika qahramonning kim ekani to’la ko’rsatadi- da, uning mohiyatini ochishda muhim badiiy vositaga aylanadi. U balandparvoz gaplarni yoqtiradi, hamma narsaga siyosiy tus beradi, qizil gaplar bilan o’zining demogogligini niqoblaydi. Satirik xarakter yaratishdagi bunday prinsip “Adabiyot muallimi”, “O’jar”, “San’atkor” kabi hikoyalarda ham yetakchi o’rin tutadi. Abdulla Qahhorning yana satiric hikoyalaridan biri “Mayiz yemagan x

ayanchli ekanligi konkret voqea yordamida juda yaxshi ochiladi. Ma’lum bo’ladiki, mulla Norko’zi astoydil sog’ingan paranji hayo pardasi emas, hayosizlik, buzuqlik pardasi ekan, uning xotini paranjidan foydalanib begana bir erkak bilan ayshini surib yurar ekan. Hikoyada mulla Norko’zining xotini ham yorqin satiric tip darajasiga ko’tarilgan. To’g’ri, mulla Norko’zi kabi uning ham na nomi aytiladi, na partreti chiziladi, na biografiyasi beriladi.Lekin shunga qaramay,u bizning ko’z o’ngimizda shahvoniyatga berilgan,mulla Norko’ziday laqma odamning oldiga poxol solishga usta,uni ariqqa olib borib,sug’ormay olib keladigan xotin sifatida namoyon bo’ladi.Uning uddabironligi shu darajadaki,o’zining mulla Norko’ziga haqiqat farishta sifatida ko’rsatgan va bunga sho’ring qurg’ur laqma erni chippa-

Abdulla Qahhorning 30-yillardagi hajviy hikoyalarida insonning qadr- qimmatini pastga uradigan turli-tuman nuqsonlar, har xil illatlar badiiy jihatdan teranlik bilan atroflicha tadqiq qilingan. Abdulla Qahhor fikriga ko’ra “Maskvadan eski kitoblar magazinini aylanib ko’rib, Тольстой , Чехов , Гоголь , Тургенов , Лермонтов , Дастаевский , Писарев , Белинский , Горкий asarlaridan 6-yashik kitoblar bilan qaytgan. Shundan keyin rus adabiyoti darsiga sho’ng’ib ketgan. Bu voqealar men har bir yozuvchini chuqurroq o’rganishga, uning martabasini ulug’, asarlarini go’zal qilgan sirlardan voqif bo’lishga kirishdim. Shu maqsad bilan ishimni Chexovdan boshladim… Chexovdan keyin Tol’stoy bilan jiddiy shug’ullandim. Go’yo, bu yozuvchilarning har biri bir olam, bir-biridan teran, bir-biridan dono! Ularn

adabiyoti taraqqiyoti yangi sahifa ochgan yo’l. Mana shu bilan Chexov butun dunyo adabyoti tarixiga buyuk hikoyanafis bo’lib kiradi.U o’zining shu yaratgan shakli bilan rus,Yevropa va Amerika yozuvchilariga katta ta’sir qilgan. Uning chertab taranglab turgan “kaftdekkina” hikoyalari o’zining chiroyliligi, haqqoniyligi, va turishini chuqur aks ettirishi bilan o’zuvchini o’ziga asir qiladi. Bu hikoyalarning har biri Chexov zamonasidagi Russiya hayotining bir parchasi.Uning ijodidan butun Russiyani ko’rish mumkin. Uning butun ijodi o’tmishining qoralab yozilgan aybnomadir. Abdulla Qahhor ustozidan ham, boshqa rus klassiklaridan ham shu darajada ko’p va ho’p o’rgandiki, natijada o’zi barkamollikning eng yuksak pog’onalariga ko’tarildi. Uning bu davrda yaratgan asarlari,ayniqsa 30-yllarning ikk

Ba ’ zan qahramon xarakterining so ’ ngi belgisi beriladi , ba ’ zan esa , bu yechim benihoya teran bir yumor bilan jiddiylikni yakunlaydi . Nihoyat Abdulla Qahhor hikoyalarning tili g ’ oyat puxta tilanganligini , g ’ oyat rangdor va shirali ekanini qayd qilmoq lozim . So’zsiz bu gaplar uning dramatic asarlariga ham xosdir. Biroq uning hikoyalarida va drammalarida yana ham yaqqolroq ko’zga tashlanadigan boshqa boshqa bir belgilar ham bor edi. Bu hayot nafasini davr ruhini behato ochish, faqat sezish emas, uni teran anglash, undan ulug’ shaxs,adib sifatida dardlanish Ha,dardlanish! Uning drammalarini tomosha qilar ekanmiz persanajlarining ba’zi birlarining ustidan kulib, g’azablanib yomon ko’rib qolamiz, ba’zilarida o’zimizda paydo bo’ladigan xayrxohlikni sezamiz. Ammo bularning barchasin

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati : 1.Sharafiddinov.O Abdulla Qahhor Toshkent 1988 2.Qo’shjonov M Abdulla Qahhor mahorati (T): «Adabiyot va San’at»1988 3. Abdulla Qahhor «Qishloq hukm ostida» 1932, ilk kitobi 4 Abdulla Qahhor Sarob romani 5. Abdulla Qahhor Hikoyalar to„plami. 1. «Kampirlar sim qoqdi » 2.«Xotinlar», 3. «O’g„ri», 4.«Bemor», 5.«Anor», 6.«Sinchalak», 7 Abdulla Qahhor .«Qo„shchinor chiroqlari» (1951, dastlab «Qo„shchinor» deb nomlangan. Bu asarda O’zbekistonda jamoa xo„jaligini tashkil qilish (kollektivlashtirish) jarayoni, bu jarayondagi murakkabliklar, kurash va qiyinchiliklar aks etgan. 13.«Shohi so„zana» (1950, qahramonlari: Dehqonboy, Hafiza, Xolbuvi, Saltanat va boshq. Bu asarni yozishda adib dramaturgiya janrida o„zini sinab ko„rmoqchi bo„lib, Mirzacho„ldagi bir jamoa

23. Abdulla Qahhor «Zilzila» (tugallanmay qolib, uning vafotidai so„ng nashr etilgan)

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar