Abdulla Qodiriy O'tgan kunlar 10 - sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	2.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Январь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Abdulla Qodiriy O'tgan kunlar 10 - sinf

Купить

10-sinf adabiyot darsligi asosida 16-mavzu:

7.10.16 Otabek Yusufbek Hoji o‘g‘li 1264 inchi hijriy, dalv oyining o‘n yettinchisi, qishki kunlarning biri, quyosh botgan, tevarakdan shom azoni eshitiladir... Darbozasi sharqi-janubiyga qaratib qurilgan bu dongdor saroyni Toshkand, Samarqand va Buxoro savdogarlari egallaganlar, saroydagi bir-ikki hujrani istisno qilish bilan boshqalari musorlar ila to‘a. Saroy ahli kunduzgi ish- kuchlaridan bo‘shab hujralariga qayt ganlar, ko‘p hujralar kechlik osh pishirish ila mashg‘ul, shuning uchun kunduzgiga qaraganda saroy jonliq: kishilarning shaqillashib so‘zlashishlari, xoxolab kulishishlari saroyni ko‘kka ko‘targudek.

7.10.16 Saroyning to‘rida boshqalarga qaraganda ko‘rkamrak bir hujra, anovi hujralarga kiygiz to‘shalgani holda bu hujrada qip-qizil gilam, ularda bo‘z ko‘rpalar ko‘rilgan bo‘lsa, munda ipak va adras ko‘rpalar, narigilarda qora charog‘ sasiganda, bu hujrada sham’ yonadir, o‘zga hujralarda yengil tabiatlik, serchaqchaq kishilar bo‘lganida bu hujr aning egasi boshqacha yaratilishda: og‘ir tabiatlik, ulug‘ gavdalik, ko‘rkam va oq yuzlik, kelishgan, qora ko‘zlik, mutanosib qora qoshlik va endigina murti sabz urgan bir yigit. Bas, bu hujra bino va jihoz yog‘idan, ham ega jihatidan diqqatni o‘ziga jalb etarlik edi. Qandog‘dir bir xayol ichida o‘lturguchi bu yigit Toshkandning mashhur a’yonlaridan bo‘lgan Yusufbek hojining o‘g‘li – Otabek. Saroy darbozasidan ikki kishi kelib kirgach, ulardan biro

7.10.16 Bu ikki kishining bittasi gavdaga kichik, yuzga to‘la, ozroqqina soqol-murtlik, yigirma besh yoshlar chamalik bir yigit bo‘lib, Marg‘ilonning boylaridan Ziyo shohichi deganning Rahmat otlik o‘g‘lidir; ikkinchisi uzun bo‘ylik, qora cho‘tir yuzlik, chag‘ir ko‘zlik, chuvoq soqol, o‘ttuz besh yoshlarda bo‘lgan ko‘rimsiz bir kishi edi. Bu yigit yaxshigina davlatmand bo‘lsa ham, lekin shuhrati nima uchundir boyligi bilan bo‘lmay, «Homid xotinboz» deb shuhratlangan, kishilar Homid orqasidan so‘zlashkanda uning otiga taqilgan laqabni qo‘shib aytmasalar, yolg‘iz «Homidboy» deyish ila uni tanita olmaydirlar. Homidning Otabek bilan tanishligi bo‘lmasa ham Rahmatka yaqin qarindosh – Ziyo shohichining qaynisi, Rahmatning tog‘asi. Ular hujraga kelib kirdilar. Otabek kelguchilarni ulug‘lab qarshi

7.10.16 Bek oshiq Saroy tinch uyquda, tun yarim. Hasanali hujraning uzun burama qulufini ochib ichkariga sham’ yoqdi va bekning to‘shagini yozib uning kirib yotishini kutib turdi. Ammo Otabek nima uchundir tez kira bermadi. Hujra eshigini ochilganidan, sham’ yoqilib, o‘rin yozilganidan go‘yo xabarsiz kabi ustunga suyalgancha qotib turar edi. – O‘rningizni yozdim, bek. Otabek bu so‘z bilan hujraga kirdi va borib to‘shagi yoniga o‘lturdi. Hasanali bekning yechinib yotishini kutib turar, chunki uni yotquzib, yoqilgan sham’ni o‘zi bilan narigi hujraga olib chiqmoqchi edi. Biroq Otabek to‘shagi yonig‘a o‘lturdi-da, yana o‘ylab qoldi... Otabek bir necha kunlardan beri Hasanalining ko‘ziga boshqacha ko‘rinar edi.

7.10.16 Hasanali Otabekda shu kungacha ko‘rilmagan qiziq bir holatka besh-olti kundan beri ajabsinib yurar edi. Hasanalini ajabsindirgan holat ham bekning shuning singari xayol ichida barchani unutib qo‘yishi va boshqa ishlarga e’tibor va parvosizligi edi. Hasanali bekning hozirgi ipidan-ninasigacha bo‘lgan qiziq holini uzoq kuzatib turdi. Lekin Otabek xayol surishdan zerikmasa ham Hasanali kuzatishidan zerikdi. – Menda yumushingiz yo‘qmi? Otabek bu gapni anglamadi, shekillik, Hasanalining yuziga ko‘tarilib qaradi-da, yana ko‘zini bir nuqtaga tikib qoldi. Bu holatdan Hasanalining andishasi ortib, bekning bunchalik angravlan ishig‘a qanday ma’no berishini ham bilmas edi. Otabek shu holda tag‘in qanchagachadir o‘lturdi, nihoyat uyqudan uyg‘ongan kishidek cho‘chib o‘zini kuzatkuchiga qaradi:

7.10.16 Hasanali sham’ni olib, o‘z hujrasiga chiqdi. Uning hujrasi Otabekning bilan bir qatorda bo‘lib, gazmol, poyabzal va shuning singari mollar ila to‘lgan va Otabekdan boshqa, alohida hujrada turishi ham shu mollarni saqlab yotish uchun edi. Hasanali o‘rnini yozar ekan «tavba» deb qo‘ydi. Yuqorida so‘zlanganidek, Otabekdagi bu holatni biror haftalardan beri payqasa ham, hozirgidek andishaga tushmagan va bunchalik diqqat etmagan edi. Xo‘jazodasidagi bu holat uni har turlik mulohazalarga olib keta boshladi. To‘shagi ustiga o‘lturib, oq soqolini o‘ng qo‘li bilan tutamlab o‘ylar edi: savdo to‘g‘risida biror xato qildimi, Ziyo shohichinikida taomdan tuzukroq totinmadi, biror og‘rig‘i bormikan... Musofirchiliqda og‘risa... Ammo bu mulohazalarining bittasiga ham o‘zi qanoatlanmadi.

7.10.16 Zero, savdo to‘g‘rilari undan yashirin emas, og‘riganda ham, albatta, shikoyat eshitar edi. O‘ylab-o‘ylab bir narsaga ham aqli yetalmagach, o‘rnidan turib toqchada yonib turgan sham’ni o‘chirdi. Hujra orqa-o‘ngni ajratib bo‘lmaslik ravishda qorong‘ilandi. Qorong‘ida turtinib hujra eshigiga keldida, avaylab g‘ijirlatmay eshikni ochdi va sekingina tashqariga bosh chiqarib saroyni kuzatdi. Kishi yo‘qliqqa qanoat hosil etib, mahsichan oyog‘ini ohista qo‘yib Otabek hujrasining yonida to‘xtadi, saroyni yana qarab chiqdi. Saroy qop-qorong‘i, tinch uyquda, ammo bu tinchlikni saroy otxonasidagi otlarning kart-kurt xas hak chaynashlari va atrofdagi xo‘rozlarning qichqirishlarigina buzar edilar. Hasanali sekingina daricha ostiga yotib hujra ichiga quloq soldi. Hujra ichi tinch edi. Oradan uch

7.10.16 Toshkand ustida qonliq bulutlar Bu kunlarda Marg‘ilonda shunday xabar chiqib qoldi. «Toshkand hokimi bo‘lg‘an Azizbek Qo‘qong‘a qarshi bosh ko‘targan. Xon tomonidan xiroj (zakot, soliq) uchun yuborilg‘an devon beklarini o‘ldirgan!» Ikkinchi kun bu xabar tag‘i ham boshqacha to‘n kiydi: «Musulmonqul Normuhammad qushbegiga besh ming sipoh qo‘shib, Toshkand ustiga jo‘natqan!» Bu xabarlar xalq tomonidan juda oddiy, ortiqcha sovuqqonlik bilan qarshi olindilar. Bu voqeaga hech kim ajabsinmadi va bunda favquloddalik ko‘rmadi. Xalq bunga haqli edi, chunki bunday tinchsizliklarni endi ko‘ra-ko‘ra juda ham o‘rganib qolgan, bu kun bo‘lmasa ertaga o‘zining botirboshisining, oftobachisining, xullas, kim bo‘lsa ham beklaridan birining shunday tinchsizlik chiqarishiga «mumkin va bo‘ladirg‘an ish»

7.10.16 Ammo biz Otabekni bu to‘g‘rida xalq bilan birgalashtira olmaymiz. Chunki ul bu xabarga sovuqqonlik bilan qaray olmas edi va qaray olmadi. Bu xabarni eshitar ekan, yeb turgani og‘zida, yutkani bo‘g‘zida qoldi: bunday o‘zboshimchalik orqasidan o‘zining ochiq ko‘zi, o‘tkir zehni orqalik mudhish, falokatlik manzaralar ko‘rar, millatini – xalqini – musulmonini qo‘rqunch jar, tegsiz jahannam yoqasida, yiqilish oldida topar edi-da, seskanib: «O‘zing saqla, Tangrim!» – der edi. Bu xabarni eshitkandan so‘ng gangib esini yo‘qotdi. Yarasi yangilandi: oq bilan qorani ajratolmagan fuqaroning bir necha g‘arazgo‘y mustabidlar kayfi yo‘lida bir-birisining qoniga tashna bo‘lishlari va natijada istiqbolning vahm ko‘rinishlari! Shunday qayg‘ular ichida bo‘kib o‘lturar ekan, Hasanali qo‘lida bir maktu

7.10.16 O‘zbekiston xalq artisti Abbos Bakirov «O‘tkan kunlar» romani asosida suratga olingan flmda Yusufbek hoji rolida Azizbek o‘rda darbozasig‘a osilg‘an ikki gavdani ko‘rsatib so‘ radi: «Fuqaro! Ko‘rasizmi bu ikki gunohkorni, nima uchun bu jazog‘a mustahiq bo‘ldilar?» Xalq: «Bilmaymiz, taqsir». Azizbekning o‘zi javob berdi: «Bular Musulmon cho‘loqni sarkardalaridan, qipchoqlarning yo‘lboshchilaridan va qora choponning dushmanlaridan bo‘lgan ikki to‘ng‘izning gavdalari! Men bularni siz qora chop on fuqarom tomonidan o‘ch uchun o‘ldirdim, siz qora chopon og‘aynilarning qipchoq qo‘lida shahid bo‘lg‘an qarindoshlaringizning ruhlarini shodlandirmoq uchun o‘ldirdim! Yoki bu harakatim adolatdan emasmi, fuqaro!» Xalq javob berdi: «Adolat! Xo‘b qilg‘ansiz, taqsir! Qipchoqlarning jazolari shunda

To‘y, qizlar majlisi Qutidorning tashqarisiga er mehmonlar, ichkarisiga xotin mehmonlar to‘lganlar, ular quyuq, suyuq oshlar, holva, nisholdalar bilan izzatlanadirlar. Tashqarida bir qo‘sha sozandalar dutor, tanbur, g‘ijjak, rubob, nay va amsoli sozlar bilan dunyoga jon suvi sepib shaharning mashhur hofizlari ashula aytadirlar. To‘y juda ham ruhlik... Ichkarida xotinlar majlisi: onalarcha aytkanda, ular qum tuproqdek ko‘b, biroq majlisning borishida tartib yo‘q, havli yuzi va uylar xotinlar bilan to‘lgan, qaysi havli yuzida bir tovoq oshni yeb o‘ltur adir, kim yig‘lagan bolasini ovitish bilan ovora, birov yor-yor o‘qub, tag‘in bittasining quvonchi ichiga sig‘may xaxolab dunyoni buzadi, xullas, bag‘-bug‘ yetti qat ko‘kdan oshadir...

Oftob oyim qayg‘uliroq, tusi biroz siniqqansumon... Mehmon kutib charchaganidanmi, nimadan bo‘lsa ham, juda kalavlagan, ba’zan qiladirgan ishidan ham yanglishib ketkani, masalan, uyga kirmakchi bo‘lib tavanxonaga kirib qolgani ko‘riladir. To‘yga kelgan xotinlarning «To‘ylar muborak, kuyav o‘g‘ul muborak!» deb so‘rashlariga ham ishonchsiz bir ohangda «Qutlug‘ bo‘lsin», deydir. Oftob oyim donxonaning eshigidan turib xotinlar orasidan kimnidir o‘z yoniga chaqirdi. Yoshi ellidan oshgan, kulgusi ichiga to‘lib toshgan bir xotinni duvurdan chiqib, o‘ziga qarab yurganini ko‘rgandan keyin donxonaga kirdi. Xotin ham ichkariga kirgach, Oftob oyim eshikni qiya bekladi- da, qayg‘ulik bir boqish bilan xot inga qaradi.

– Nega qayg‘uliq ko‘rinasan, Oftob? Oftob oyim uzoq tin olib eshikka qaradi va yarim tovush bilan: – Shu choqda ichimga charog‘ yoqsalar ham yorimaydirda, egachi, – dedi va ko‘ziga jiq yosh oldi. – Nega? – Qizim to‘g‘risidan... – Qizingga nima bo‘ldi? – Unashilg‘anig‘a bu kun yettinchi kun, – dedi Oftob oyim, – shundan beri Kumushingiz tun ham yig‘laydi, kun ham, sababini so‘rasam sira javob bermaydir-da, do‘lonadek ko‘z yoshisini oqiza beradir. Bu kun tag‘in yig‘isi oshib tushdi. Haytovur yalinib, yalpog‘lanib arang hammomga yubordiq. Xotin Oftob oyimning bu gapidan hayron bo‘ldi va o‘ylab so‘ radi:

7.10.16 – Nimabalo, kuyaving ko‘rksizmi? – O‘zim ko‘rmadim, – dedi Oftob oyim, – ammo ko‘rguchilar- ning so‘zlariga qarag‘anda o‘xshashsiz ko‘rkam, tengsiz aqlli bir yigit emish... Otasining o‘zi yigitni yaxshi ko‘rib kuyav qilg‘an edi. – Kumushning o‘zi yigit to‘g‘risidan hech narsa bilmaydirmi? – Biladir, – dedi oyim, uning oldida biz jo‘rttaga kuyavni maxtashamiz, lekin bu maxtovlarni eshitgusi kelmay, qaytag‘a yig‘isi nig‘ina ortdiradir. Xotinning ham bu gapdan hayrati ortdi va bundan qanday sir borligiga aqli yetmadi...

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar