Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 60.9KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Литература

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Adabiy taqriz. O‘rni va ahamiyati

Купить
KURS ISHI Mavzu: Adabiy taqriz. O‘rni va ahamiyati MUNDARIJA: KIRISH ASOSIY QISM 1.Adabiy taqriz tushunchasi va uning mohiyati. 2.Adabiy taqrizning paydo bo‘lishi va rivojlanish bosqichlari. 3. OAV va tahliliy jurnalistikada adabiy taqrizning o‘rni. 4. Muayyan asar (yoki bir nechta asar) asosida taqriz namunalarini tahlil qilish. XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO YXATIʻ KIRISH Zamonaviy media makonida jurnalistika nazariyasi va amaliyoti doimiy ravishda yangilanib, davr talablariga moslashib borishi zarur. Bugungi kunda axborot texnologiyalarining tez sur’atlar bilan rivojlanishi jurnalistika faoliyatining shakli va mazmuniga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Natijada jurnalistdan nafaqat tezkorlik, balki yangicha yondashuv, kreativ fikrlash va texnologik ko‘nikmalar ham talab etilmoqda. Ayniqsa, raqamli muhitning kengayishi bilan an’anaviy bosma nashrlar ham o‘z faoliyatini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘ldi. Ular internet platformalari, ijtimoiy tarmoqlar va mobil ilovalar orqali o‘z auditoriyasini kengaytirishga harakat qilmoqda. Bu esa jurnalistikaning klassik shakllari bilan zamonaviy uslublar o‘rtasida integratsiya jarayonini yuzaga keltirdi. Shu bilan birga, multimedia jurnalistikasi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Matn, foto, audio va video materiallarni uyg‘unlashtirish orqali tayyorlangan kontent auditoriya uchun yanada tushunarli va qiziqarli bo‘lmoqda. Masalan, oddiy yangilik matniga video lavha yoki infografika qo‘shilishi uning ta’sirchanligini bir necha barobar oshiradi. Bundan tashqari, bugungi jurnalistika auditoriya bilan interaktiv aloqani ham talab qiladi. O‘quvchi yoki tomoshabin endi faqat axborot iste’molchisi emas, balki uning faol ishtirokchisiga aylanmoqda. Izohlar, layklar, ulashishlar orqali ular media jarayoniga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Zamonaviy jurnalistika — bu faqat axborot yetkazish emas, balki uni turli formatlarda, tezkor va sifatli tarzda taqdim etish, auditoriya ehtiyojini chuqur anglash va doimiy ravishda yangilanib borishni talab qiladigan murakkab va dinamik sohadir. Hozirgi davrda axborot jamiyat hayotining eng muhim unsurlaridan biriga aylangan. Obrazli qilib aytganda, eng ko‘p iste’mol qilinadigan “mahsulot” aynan axborotdir. Biroq har qanday axborot bilan jamoatchilik ehtiyoji to‘liq qondirilmaydi. Chunki jamiyat doimiy ravishda o‘zgarib boradi, yangi voqealar, muammolar va jarayonlar yuzaga keladi. Shu sababli auditoriya ommaviy axborot vositalaridan faqat xabar yetkazishni emas, balki voqealarning mohiyatini ochib berishni, ularni tushuntirishni va hatto ayrim muammolarga yechim topishda ko‘mak berishni kutadi. Ayniqsa, internet va ijtimoiy tarmoqlarning keng tarqalishi natijasida axborot tarqatish bilan shug‘ullanuvchi subyektlar soni keskin oshdi. Bu esa OAV oldiga yanada murakkab vazifalarni qo‘ymoqda. Endilikda jurnalistika faqat “nima”, “qachon”, “qayerda” savollariga javob berish bilan cheklanib qolmayapti. Auditoriya “nima uchun” va “qanday qilib” degan savollarga ham aniq, asosli va tahliliy javob kutmoqda. Shu nuqtai nazardan, zamonaviy jurnalist voqea-hodisalarni yuzaki emas, balki chuqur o‘rganishi, turli manbalarni solishtirishi, faktlarni tekshirishi va tahlil qilishi zarur. Tahliliy jurnalistika, sharh va surishtiruv materiallari aynan shu ehtiyojdan kelib chiqib rivojlanmoqda. Bunday yondashuv nafaqat voqeani yoritadi, balki uning sabab va oqibatlarini ham ochib beradi. Bundan tashqari, bugungi OAV jamiyatdagi muammolarni yoritish orqali ularning yechimiga ham ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatmoqda. Jurnalistik materiallar orqali ko‘tarilgan masalalar jamoatchilik e’tiborini tortadi, muhokamalarni yuzaga keltiradi va mas’ul tashkilotlarni harakatga undaydi. Shu bois jurnalistika nafaqat axborot beruvchi, balki ijtimoiy jarayonlarga ta’sir ko‘rsatuvchi muhim institutga aylanib Zamonaviy media makonda jurnalistning vazifasi oddiy xabar berishdan ancha kengaygan. U endi voqealarni tahlil qiluvchi, izohlovchi, jamiyatni o‘ylantiruvchi va muammolarga yechim izlashga yo‘naltiruvchi faol ishtirokchiga aylangan. Tahlil (ruscha “analiz” so‘zidan olingan) — bu voqelikni chuqur o‘rganish, uni tarkibiy qismlarga ajratish va ilmiy asosda tushuntirishga xizmat qiluvchi muhim usuldir. Shu ma’noda tahliliy jurnalistikaning asosiy vazifasi oddiy axborot berishdan ko‘ra kengroq bo‘lib, sodir bo‘lgan voqea-hodisalarni tekshirish, sabab- oqibat bog‘liqligini ochib berish va jamoatchilikka tushunarli tarzda yetkazishdan iborat. Tahliliy yondashuvda eng avvalo voqeaning mohiyati aniqlanadi: “nima sodir bo‘ldi?”, “bu jarayon qanday qismlardan iborat?”, “unda kimlar ishtirok etdi?” kabi savollarga aniq javob topiladi. Shundan keyingina jurnalist voqeaning dolzarbligi, uning jamiyat hayotidagi o‘rni va ahamiyati, yuzaga kelish sabablari hamda ehtimoliy oqibatlarini o‘rganishga kirishadi. Bu bosqichda turli manbalarni solishtirish, faktlarni tekshirish va ekspert fikrlariga tayanish muhim ahamiyat kasb etadi. Tahliliy jurnalistika voqelikni faqat tasvirlab bermaydi, balki uni kengroq kontekstda ko‘rib chiqadi. Ya’ni, hodisa tarixiy, ijtimoiy, siyosiy yoki iqtisodiy jarayonlar bilan bog‘lab tahlil qilinadi. Bu esa auditoriyaga voqeani chuqurroq anglash imkonini beradi. Masalan, oddiy yangilikda faqat voqea haqida ma’lumot berilsa, tahliliy materialda uning ortidagi sabablar, manfaatlar to‘qnashuvi yoki tizimli muammolar ham yoritiladi. Yana bir muhim jihat — tahliliy jurnalistika tanqidiy fikrlashni talab qiladi. Jurnalist berilgan ma’lumotni shunchaki qabul qilmaydi, balki uni savol ostiga qo‘yadi, turli nuqtai nazarlarni o‘rganadi va xolis xulosa chiqarishga intiladi. Bu jarayonda aniqlik, xolislik va dalillarga tayanish asosiy mezon hisoblanadi. Shu bilan birga, zamonaviy tahliliy jurnalistika yangi texnologiyalar bilan chambarchas bog‘liq. Ma’lumotlar bazasi, statistik tahlil, infografika va vizual vositalardan foydalanish materialning tushunarliligi va ta’sirchanligini oshiradi. Natijada auditoriya murakkab jarayonlarni ham osonroq qabul qiladi. Tahliliy jurnalistika — bu voqelikni chuqur anglash, uni izchil o‘rganish va asosli xulosalar orqali jamiyatga yetkazish san’atidir. U nafaqat axborot beradi, balki fikrlashga undaydi, muammolar mohiyatini ochib beradi va ongli jamoatchilik shakllanishiga xizmat qiladi. Adabiy taqriz tushunchasi va uning mohiyati. Tarixiy taraqqiyot, jurnalistikaning rivojlanishi uning janrlarini ham muttasil o‘zgarib, shakllanib borishiga ta’sir etmay qolmaydi. Bu ta’sir bevosita taqriz janriga ham taalluqlidir. Aytaylik, ilgari taqriz faqat ijtimoiy-siyosiy, ilmiy yoki badiiy adabiyotlarga yozilgan bo‘lsa, keyinchalik san’atning spektakl, konsert, kino, raqs, tasviriy san’at, rassomchnlik kabi turlariga ham beriladigan bo‘ldi, endilikda teleko‘rsatuvlar, radioeshittirishlarga ham, kliplar, reklama roliklariga ham, hatto moddiy ishlab chiqarish mahsulotlariga ham taqriz, baho berilayapti. Hatto, ayrim gazetalarda “Buyumlarga taqriz” degan ruknlarni ham uchratish mumkin. Tahliliy jurnalistikada taqrizning mohiyati shundan iboratki, u yaratilgan turli san’at asarlariga (badiiy asar, kino, spektakl, rasm, musiqa) tezkor munosabat bildirish orqali ijodkor tasavvuri bilan uning yaratgan badiiy-virtual olami o‘rtasidagi estetik bog‘liqlikni o‘quvchi yoki tinglovchiga tushuntirib beradi. Shuningdek, taqriz so‘zi lotincha “rezensiya”dan olingani, u “qayta ko‘rib chiqish, xabar qilish, baho berish va tavsiflash” ma’nolarini anglatishi ham qayd etiladi. Taqrizchining asosiy vazifasi kitob, spektakl yoki tasviriy san’at asarini yaratuvchi ijodkorning ilgari surgan g‘oyasi va muammosiga auditoriya e’tiborini qaratish, shu bilan birga ijodiy jarayon mohiyatini sodda va tushunarli tarzda izohlab berishdan iboratdir. U, shuningdek, yaratilgan asarga mustaqil va asosli baho berish orqali o‘quvchi yoki tomoshabinning voqelikni estetik idrok etish darajasini shakllantirishga xizmat qiladi. Taqriz yozuvchi jurnalist odatda bitta muayyan asarni tanlab, uning badiiy qiymati, g‘oyaviy yo‘nalishi va ijodiy yechimlarini yoritishga e’tibor qaratadi hamda o‘z oldiga aynan shu asarni baholash vazifasini qo‘yadi. Agar u asarni chuqur tahlil qilib, keng ijtimoiy muammolarni ochib berishga intilsa, bunday material oddiy taqriz doirasidan chiqib, adabiy-tanqidiy maqola darajasiga ko‘tariladi. Shu bois taqriz yozishda tanlangan manbaning dolzarbligi va ahamiyati muhim hisoblanadi. Jurnalist badiiy asar, kitob, spektakl yoki filmni tanlar ekan, uning jamiyatdagi aks-sadosi, mazmuniy boyligi va auditoriya uchun qiziqarli jihatlarini ham inobatga olishi lozim. Bundan tashqari, zamonaviy jurnalistikada taqriz faqat baho berish bilangina cheklanmay, balki o‘quvchini fikrlashga undash, unda estetik did va tanqidiy qarashlarni rivojlantirish kabi muhim funksiyalarni ham bajaradi. Taqrizchining asosiy vazifasi asarning mazmun-mohiyatini ochib berish, ya’ni “asar nima haqida?” degan savolga aniq va tushunarli javob topishdan iboratdir. Shu jarayonda u asarni shunchaki qayta hikoya qilib bermaydi, balki ijodkorning niyatini anglashga harakat qiladi va o‘zining izoh hamda qarashlari orqali uni o‘quvchiga yetkazadi. Taqrizchi asarning g‘oyaviy, falsafiy yoki axloqiy jihatlarini sharhlab, murakkab o‘rinlarini sodda qilib tushuntiradi, obrazlar va ramzlardagi yashirin ma’nolarni ochib beradi. Natijada o‘quvchi asarni chuqurroq anglashga, uning barcha komponentlari va ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni his etishga undaladi. Shuningdek, taqriz — konseptual-estetik janr sifatida faqat “yoqdi” yoki “yoqmadi” kabi yuzaki baho berish bilan cheklanmaydi. Publitsist bahosi bu — asoslangan, izchil dalillarga tayangan fikrlar tizimidir. Ya’ni taqrizchi o‘z xulosalarini aniq misollar, tahlil va kuzatishlar bilan mustahkamlashi kerak. U asarning barcha jihatlarini to‘liq qamrab olishi shart emas, masalan, teatr taqrizida ayrim sahna yechimlari yoki muayyan aktyor ijrosi tahlil qilinishi mumkin. Biroq shunga qaramay, auditoriyada asar haqida yaxlit va to‘liq tasavvur hosil qilish muhim vazifa bo‘lib qoladi. Bundan tashqari, zamonaviy taqrizchilikda muallifning shaxsiy pozitsiyasi ham muhim o‘rin tutadi. Taqrizchi nafaqat baho beradi, balki o‘quvchini fikrlashga chorlaydi, unda mustaqil estetik didni shakllantirishga xizmat qiladi. Yaxshi yozilgan taqriz o‘quvchini asarni o‘qishga yoki tomosha qilishga qiziqtiradi, shu bilan birga uni tanqidiy fikrlashga o‘rgatadi. Shu jihatdan qaraganda, taqriz jurnalistika va san’at o‘rtasidagi muhim ko‘prik vazifasini bajaradi. Taqriz – tahliliy jurnalistikaning muhim janrlaridan biri bo‘lib, uning asosini ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-ommabop va badiiy asarlar, ilmiy tadqiqotlar, shuningdek san’at (teatr, kino, rassomchilik) asarlariga tanqidiy baho berish tashkil etadi. Taqrizning boshqa tahliliy janrlardan asosiy farqi shundaki, unda tahlil predmeti bevosita sodir bo‘lgan voqelik emas, balki aynan shu voqelikning asar yoki ijod mahsulida qanday aks ettirilgani hisoblanadi. Ya’ni, taqrizchi borliqni emas, balki ijodkor tomonidan yaratilgan asarda borliqning qay tarzda ifodalanganini tahlil qiladi. Taqriz yozish jarayoni, avvalo, tahlil obyektini to‘g‘ri tanlashdan boshlanadi. Shundan so‘ng uni chuqur o‘rganish uchun zarur manbalar yig‘iladi. Bu tayyorgarlik bosqichi taqrizning sifatli va muvaffaqiyatli chiqishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Masalan, teatr tanqidchisi faqat asar matniga emas, balki: • spektaklni sahnada tomosha qilishi, • repetitsiya jarayonlarini kuzatishi, • aktyorlar ijrosi, • sahnalashtirish uslubi kabi jihatlarga ham e’tibor qaratishi zarur. Taqriz turli auditoriya – o‘quvchi, tinglovchi yoki tomoshabinlarga mos, aniq va tushunarli shakl hamda mazmunga ega bo‘lishi kerak. Buning uchun taqriz muallifi o‘z obyektini (kitob, film, spektakl, ko‘rsatuv va boshqalarni) har tomonlama o‘rganadi. Taqrizchi quyidagi vazifalarni bajaradi: • yangi asar haqida o‘quvchiga to‘liq va ishonchli ma’lumot beradi; • asarning yutuq va kamchiliklarini ochib beradi; • kamchiliklarni bartaraf etish yo‘llarini ko‘rsatadi; • o‘quvchini mustaqil fikrlash va baho berishga undaydi. Shu bois taqrizchi – yozuvchi bilan o‘quvchi, olim bilan jamiyat o‘rtasida vositachi hisoblanadi. Qo‘shimcha muhim jihatlar: • Taqriz faqat tanqid emas, balki tahlil va tushuntirish hamdir. • Yaxshi taqriz obyektiv (xolis) bo‘lishi kerak, shaxsiy hissiyotlarga berilmasligi zarur. • Taqriz yozishda dalil va misollar keltirish muhim. • Zamonaviy jurnalistikada taqrizlar bloglar, saytlar va ijtimoiy tarmoqlarda ham keng tarqalgan. Taqrizlar mazmuni va maqsadiga ko ra bir necha turlarga bo linadi:ʻ ʻ Ilmiy taqriz: Ilmiy asarlar, dissertatsiyalar yoki darsliklarga beriladi. Unda asarning ilmiyligi, yangiligi va metodologiyasi tahlil qilinadi. Adabiy taqriz: Adabiy asarlar (roman, she'r)ga yoziladi. Asarning g oyaviy-badiiy ʻ xususiyatlari, tili va uslubi baholanadi. Ommabop taqriz: Keng kitobxonlar ommasi uchun mo ljallangan bo lib, asarning ʻ ʻ qiziqarliligi va mazmunini yoritadi. Ichki taqriz: Muassasa yoki nashriyot ichida asarni chop etishdan oldin uning saviyasini aniqlash uchun yoziladi. Taqrizning tarkibiy qismlari Taqriz odatda quyidagi tuzilishga ega bo ladi: ʻ Sarlavha: Taqriz qilinayotgan asar muallifi va nomi. Kirish: Asarning mavzusi va dolzarbligi. Asosiy qism: Asar tahlili, yutuq va kamchiliklari. Xulosa: Asar haqida yakuniy baho va tavsiyalar. Taqrizning asosiy vazifasi — kitobxonga asarni tushunishga ko maklashish va tanqidiy fikr uyg otishdir.ʻ ʻ Adabiy taqriz tahliliy jurnalistikaning muhim janrlaridan biri bo‘lib, u badiiy, ilmiy yoki publitsistik asarlarni chuqur o‘rganish, ularning mazmuni va g‘oyasini ochib berish hamda estetik jihatdan baholashga xizmat qiladi. “Taqriz” so‘zi arab tilidan kirib kelgan bo‘lib, baho berish, fikr bildirish, tahlil qilish kabi ma’nolarni anglatadi. Shu bois adabiy taqriz oddiygina sharh emas, balki ilmiy asoslangan tanqidiy yondashuv hisoblanadi. Adabiy taqrizning asosiy mohiyati asarni anglash va uni o‘quvchiga tushuntirish bilan bog‘liq. Taqrizchi ,avvalo, asarning mazmunini, syujetini, obrazlar tizimini va muallif ilgari surgan g‘oyani aniqlaydi, so‘ngra uni izohlaydi. Bu jarayonda muallifning maqsadi va asarning ichki mazmuni ochib beriladi. Shu bilan birga, taqriz faqat tushuntirish bilan cheklanmaydi, balki asarning badiiy darajasi, uslubi va ahamiyatiga tanqidiy baho ham beradi. Bu baho shaxsiy fikrga emas, balki ilmiy va estetik mezonlarga asoslanishi zarur. Adabiyotshunos olim Ozod Sharafiddinov ta’kidlaganidek, haqiqiy taqriz asarning faqat mazmunini qayta hikoya qilish emas, balki uning badiiy qiymatini aniqlash va o‘quvchiga to‘g‘ri yo‘naltirishdan iboratdir. Demak, taqriz o‘quvchiga asarni qanday qabul qilish kerakligini ko‘rsatadi, uning estetik didini shakllantiradi va muallif ijodiga xolis baho beradi. Adabiy taqrizning yana bir muhim jihati — unda obyektivlik va dalillilikning ustuvor bo‘lishidir. Taqrizchi har qanday xulosani asardan olingan misollar bilan asoslaydi, asarning kuchli va zaif tomonlarini ochiq ko‘rsatadi. Shu jihatdan taqriz adabiy tanqidning amaliy ko‘rinishi sifatida ham qaraladi. U adabiy jarayon rivojiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi, yangi asarlarning jamiyatdagi o‘rnini belgilashga yordam beradi. Ilmiy manbalarda adabiy taqriz jurnalistika va adabiyotshunoslik kesishgan nuqtada shakllangan janr sifatida talqin qilinadi. Masalan, Adabiyotshunoslik nazariyasi va Adabiy tanqid asoslari kabi manbalarda taqrizning nazariy asoslari, uning vazifalari va tahlil usullari keng yoritilgan. Shuningdek, Jurnalistika nazariyasi darsligida taqriz tahliliy janr sifatida ko‘rib chiqilib, uning ommaviy axborot vositalaridagi o‘rni izohlangan. Bu borada O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti hamda O‘zbekiston Milliy universiteti olimlari tomonidan chop etilgan ilmiy maqolalar ham muhim manba hisoblanadi. Adabiy taqrizning paydo bo‘lishi va rivojlanish bosqichlari Adabiy taqrizning paydo bo‘lishi adabiyot va tanqidning tarixiy taraqqiyoti bilan chambarchas bog‘liq. Insoniyatda badiiy asarlarga baho berish ehtiyoji qadim davrlardayoq yuzaga kelgan. Dastlab bu jarayon og‘zaki shaklda, ya’ni adabiy asarlar muhokamasi, bahs-munozaralar orqali amalga oshirilgan. Qadimgi Yunon va Rim adabiyotida tanqidiy fikrlar shakllana boshlagan bo‘lib, ayniqsa Aristotel ning “Poetika” asari adabiy tahlil va baholashning ilk nazariy asoslaridan biri sifatida e’tirof etiladi. Ushbu asarda badiiy asarni tahlil qilish mezonlari, janrlar xususiyati va estetik qarashlar ishlab chiqilgan bo‘lib, keyingi adabiy tanqid va taqriz janrining shakllanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatgan. O‘rta asrlarda adabiy taqriz unsurlari Sharq adabiyotida ham rivojlangan. Xususan, Alisher Navoiy ning “Majolis un-nafois” asarida shoir va yozuvchilar ijodiga berilgan baholar, ularning uslubi va mahorati haqidagi fikrlar adabiy taqrizning dastlabki ko‘rinishlari sifatida qaraladi. Shu davrda adabiy muhitda asarlarni baholash, ijodkorlarga tavsif berish va ularning ijodiy yutuqlarini ko‘rsatish muhim ahamiyat kasb etgan. Adabiy taqrizning mustaqil janr sifatida shakllanishi esa matbuotning paydo bo‘lishi bilan bog‘liq. Yevropada XVII–XVIII asrlarda gazeta va jurnallar rivojlanishi natijasida adabiy asarlarni yozma tarzda baholash keng tus oldi. Bu jarayonda tanqidiy maqolalar, sharhlar va taqrizlar alohida janr sifatida ajralib chiqdi. Ayniqsa, ma’rifatparvarlik davrida adabiy tanqid jamiyat fikrini shakllantiruvchi muhim vositaga aylandi. XIX asrga kelib adabiy taqriz yanada rivojlanib, professional adabiy tanqid tizimining ajralmas qismiga aylandi. Bu davrda rus va jahon adabiyotida tanqidiy fikr yuksaldi. Masalan, Vissarion Belinsky ijodi adabiy tanqidni ilmiy va ijtimoiy asosda rivojlantirishda muhim rol o‘ynadi. U asarlarni faqat badiiy jihatdan emas, balki ijtimoiy ahamiyati nuqtayi nazaridan ham baholash zarurligini ilgari surdi. Shu tariqa taqriz jamiyat hayoti bilan bevosita bog‘langan janrga aylandi. O‘zbek adabiyotida adabiy taqrizning rivojlanishi XIX asr oxiri va XX asr boshlariga to‘g‘ri keladi. Jadid matbuoti davrida gazeta va jurnallarda badiiy asarlar haqida fikr-mulohazalar, tanqidiy maqolalar chop etila boshladi. Bu jarayonda Abdulla Avloniy va Mahmudxo‘ja Behbudiy kabi ma’rifatparvarlar adabiy tanqid va taqriz rivojiga hissa qo‘shdilar. Ular asarlarni milliy uyg‘onish, ma’rifat va jamiyat taraqqiyoti nuqtayi nazaridan baholaganlar. XX asr davomida adabiy taqriz o‘zbek jurnalistikasida mustahkam o‘rin egalladi. Bu davrda professional adabiy tanqidchilar yetishib chiqdi va taqriz janri ilmiy asosda rivojlandi. Ayniqsa, Ozod Sharafiddinov kabi olimlar adabiy tanqid va taqrizning nazariy asoslarini ishlab chiqib, uni yangi bosqichga olib chiqdilar. Ularning ishlari taqrizni chuqur tahliliy va estetik baholashga asoslangan janr sifatida shakllantirdi. Hozirgi zamonda adabiy taqriz ommaviy axborot vositalari, internet nashrlari va ijtimoiy tarmoqlar orqali yanada keng tarqalyapti. Zamonaviy jurnalistikada taqriz nafaqat gazeta va jurnallarda, balki bloglar, saytlar va multimedia platformalarda ham e’lon qilinmoqda. Bu esa uning shakl va uslublarini boyitib, yangi imkoniyatlar yaratib beryapti. Hozirgi davr adabiy taqrizi zamonaviy adabiy jarayonning eng faol va tez o‘zgarib borayotgan qismlaridan biri hisoblanadi. Ilmiy manbalarda qayd etilishicha, bugungi taqriz nafaqat badiiy asarni baholash, balki keng kitobxon auditoriyasi bilan muloqot o‘rnatish, adabiy didni shakllantirish va adabiy jarayonni yo‘naltirish vazifasini ham bajaradi. Jurnalistika nazariyasida ta’kidlanishicha, zamonaviy taqrizning eng muhim xususiyatlaridan biri uning tezkorligi va ommaviy axborot vositalari bilan uzviy bog‘liqligidir. Bugungi kunda adabiy taqriz an’anaviy gazeta va jurnallar bilan bir qatorda internet nashrlari, blog platformalar va ijtimoiy tarmoqlarda ham keng tarqalgan. Bu esa taqrizning shakl va uslub jihatdan diversifikatsiyasiga olib keldi. Endilikda taqriz faqat yozma matn ko‘rinishida emas, balki video sharhlar, podkastlar va qisqa multimedia materiallar shaklida ham berilmoqda. YouTube va Telegram kabi platformalar bu jarayonni yanada ommalashtirib, adabiy fikr almashuvini tezlashtirdi. Zamonaviy taqrizning yana bir muhim jihati uning demokratlashuvidir. Ya’ni endi faqat professional adabiyotshunoslar yoki jurnalistlar emas, balki oddiy kitobxonlar ham o‘z fikrini taqriz shaklida ifodalashi mumkin. Bu holat adabiy jarayonni yanada ochiq va ko‘p ovozli tizimga aylantirdi. Shu bilan birga, ilmiy manbalarda bu jarayonning salbiy tomoni ham qayd etiladi, ya’ni professional tahlil va yuzaki fikrlar o‘rtasidagi farqning kamayishi ba’zan taqriz sifatiga ta’sir qilishi mumkin.. Adabiy taqrizning tarixiy rivojlanishini davom ettirar ekanmiz, XX asrning ikkinchi yarmi bu janr uchun yanada murakkab va serqirra bosqich bo‘lganini ko‘rish mumkin. Bu davrda adabiy taqriz nafaqat estetik baholash vositasi, balki ma’lum darajada mafkuraviy ta’sir quroli sifatida ham shakllandi. Ayniqsa sobiq ittifoq davrida adabiy tanqid va taqriz ko‘pincha hukmron g‘oyaga xizmat qilgan holda rivojlandi, natijada asarlarni baholashda badiiy mezonlar bilan bir qatorda ideologik yondashuv ham muhim rol o‘ynadi. Shunga qaramay, bu davrda ham chuqur ilmiy-tahliliy yondashuvni saqlab qolgan adabiyotshunoslar faoliyat yuritdi. Mustaqillik davriga kelib esa adabiy taqriz tubdan yangilanish bosqichiga o‘tdi. Endilikda unda mafkuraviy cheklovlar sezilarli darajada kamayib, asarlarni erkin va xolis baholash imkoniyati kengaydi. Bu davrda adabiy taqrizning asosiy e’tibori milliy qadriyatlar, tarixiy xotira, shaxs erkinligi va badiiy yangilanish masalalariga qaratildi. Zamonaviy o‘zbek adabiyotida yaratilayotgan asarlar haqida turli nuqtayi nazarlardan yondashilgan taqrizlar paydo bo‘ldi, bu esa adabiy jarayonni jonlantirdi va sog‘lom tanqidiy muhitni shakllantirdi. XXI asrga kelib esa adabiy taqriz yangi media makoniga kirib bordi. Internet jurnalistikasi, bloglar va ijtimoiy tarmoqlar taqrizning shakl va uslubini sezilarli darajada o‘zgartirdi. Endilikda taqriz faqat professional tanqidchilargagina tegishli bo‘lib qolmay, keng kitobxonlar ommasi ham bu jarayonda faol ishtirok eta boshladi. Masalan, Telegram, Instagram kabi platformalarda kitoblar haqida qisqa sharhlar, videotaqrizlar va blog-taqrizlar keng tarqalyapti. Bu holat taqriz janrini ommalashtirdi, biroq ayrim hollarda uning ilmiylik darajasi pasayishiga ham olib kel. Shu sababli zamonaviy adabiy taqrizda professional yondashuv va ommaviy fikr o‘rtasidagi muvozanatni saqlash muhim masalaga aylangan. Hozirgi davr adabiy taqrizining yana bir muhim xususiyati — uning interaktiv tus olganidir. Ya’ni o‘quvchilar taqrizga darhol munosabat bildirish, muhokama qilish va o‘z fikrini qo‘shish imkoniyatiga ega. Bu esa adabiy jarayonni yanada jonli va ochiq qiladi. Shu bilan birga, zamonaviy taqrizda yangi shakllar, masalan, podkastlar, videobloglar va multimedia sharhlar paydo bo‘lib, an’anaviy yozma taqriz bilan bir qatorda rivojlanmoqda. OAV va tahliliy jurnalistikada adabiy taqrizning o‘rni OAV va tahliliy jurnalistikada adabiy taqriz muhim va o‘ziga xos janr hisoblanadi. U asosan badiiy, ilmiy-ommabop yoki ijtimoiy ahamiyatga ega asarlarni tahlil qilish, baholash va ularning mazmun-mohiyatini keng auditoriyaga yetkazish vazifasini bajaradi. Adabiy taqriz orqali o‘quvchi nafaqat asar haqida umumiy tasavvurga ega bo‘ladi, balki uning g‘oyaviy yo‘nalishi, badiiy qiymati va muallifning maqsadi haqida ham chuqurroq tushuncha hosil qiladi. Ommaviy axborot vositalarida adabiy taqrizlar ko‘pincha yangi chop etilgan kitoblar yoki dolzarb adabiy jarayonlar bilan bog‘liq holda beriladi. Bu esa o‘quvchilarni adabiyot yangiliklaridan xabardor qilish bilan birga, ularni kitob mutolaasiga jalb etadi. Shu orqali OAV nafaqat axborot beruvchi, balki ma’naviy- ma’rifiy muhitni shakllantiruvchi vosita sifatida ham namoyon bo‘ladi. Adabiy taqrizlar muallif ijodiga nisbatan jamoatchilik fikrini shakllantiradi va adabiy jarayon rivojiga ta’sir ko‘rsatadi. Tahliliy jurnalistikada esa adabiy taqriz yanada chuqurroq mazmun kasb etadi. Bu yerda asar yuzaki tarzda emas, balki uning ichki tuzilishi, badiiy vositalari, obrazlar tizimi, til va uslubi atroflicha o‘rganiladi. Taqrizchi asarni muayyan davr, jamiyat va ijtimoiy muammolar bilan bog‘lab tahlil qiladi. Natijada o‘quvchi faqatgina asar mazmunini emas, balki uning kengroq ma’nodagi ahamiyatini ham anglay boshlaydi. Bu esa tahliliy jurnalistikaning asosiy maqsadi — voqelikni chuqur anglash va tushuntirishga xizmat qiladi. Adabiy taqrizning yana bir muhim jihati shundaki, u o‘quvchilarning estetik didini shakllantiradi. Sifatli yozilgan taqrizlar orqali kitobxon yaxshi va o‘rtacha asarni farqlashni o‘rganadi, adabiyotga nisbatan talabchanligi oshadi. Shu bilan birga, taqrizlar ijodkorlar uchun ham muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ular o‘z asarlariga berilgan baholar orqali kamchiliklarini ko‘rishlari va ijodiy o‘sishga erishishlari mumkin. Adabiy taqriz OAV va tahliliy jurnalistikada axborot berish, tahlil qilish va baholash funksiyalarini birlashtirgan janr sifatida namoyon bo‘ladi. U jamiyatda adabiyotga bo‘lgan qiziqishni oshiradi, ma’naviy muhitni boyitadi va ommaviy ong shakllanishida muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, zamonaviy axborot makonida adabiy taqrizning shakl va uslublari ham sezilarli darajada o‘zgarib bormoqda. Internet nashrlari, bloglar va ijtimoiy tarmoqlar paydo bo‘lishi bilan taqriz an’anaviy gazeta yoki jurnal doirasidan chiqib, kengroq auditoriyaga yetib boradigan janrga aylandi. Endilikda nafaqat professional jurnalistlar, balki kitobxonlar, blogerlar va adabiyot ixlosmandlari ham o‘z fikr-mulohazalarini erkin tarzda bayon qilmoqda. Bu jarayon adabiy taqrizning demokratlashuviga olib kelgan bo‘lsa-da, uning sifat darajasi va ishonchliligi masalasini ham kun tartibiga olib chiqdi. Tahliliy jurnalistika nuqtayi nazaridan qaralganda, sifatli adabiy taqriz aniq dalillarga, chuqur tahlilga va muayyan metodologiyaga tayanishi lozim. Ya’ni, taqrizchi asarni faqat subyektiv hissiyotlar asosida emas, balki adabiyotshunoslik mezonlari asosida baholashi kerak. Bu esa jurnalistdan keng bilim, tahliliy tafakkur va adabiy jarayonlardan xabardor bo‘lishni talab etadi. Shunday yondashuvgina taqrizni oddiy fikr bildirishdan ajratib, uni ilmiy-tahliliy janr darajasiga ko‘taradi. Bundan tashqari, adabiy taqriz OAVda jamoatchilik fikrini shakllantirish vositasi sifatida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Qaysi asarlar e’tiborga loyiq ekani, qaysilari esa kamroq ahamiyatga ega ekani ko‘pincha aynan taqrizlar orqali aniqlanadi. Natijada, taqrizlar adabiy jarayonni ma’lum darajada yo‘naltirib boradi, mualliflar va asarlar reytingiga ta’sir ko‘rsatadi. Bu esa adabiyot va jurnalistika o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni yana bir bor tasdiqlaydi. Yana bir muhim jihat shundaki, adabiy taqriz bugungi globallashuv sharoitida turli milliy adabiyotlar o‘rtasida ko‘prik vazifasini ham bajaradi. Xorijiy asarlar haqidagi taqrizlar orqali o‘quvchilar boshqa xalqlarning madaniyati, dunyoqarashi va adabiy an’analari bilan tanishadi. Bu esa nafaqat adabiy bilimlarni boyitadi, balki madaniyatlararo muloqotni ham kuchaytiradi. OAV va tahliliy jurnalistikada adabiy taqriz muhim ijtimoiy-madaniy vazifani bajaradigan janr sifatida namoyon bo‘ladi. U orqali adabiy asarlar keng auditoriyaga tanishtiriladi, ularning mazmuni, g‘oyasi va badiiy qiymati tahlil qilinadi hamda jamoatchilik fikri shakllantiriladi. Adabiy taqriz OAVning ma’rifiy va tarbiyaviy funksiyasini kuchaytirib, kitobxonlik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Tahliliy jurnalistika doirasida esa adabiy taqriz chuqur ilmiy yondashuvni talab etib, asarlarni keng ijtimoiy va madaniy kontekstda baholash imkonini beradi. Bu esa o‘quvchini mustaqil fikrlashga, voqelikni teran anglashga undaydi. Zamonaviy axborot makonida uning shakli kengaygan bo‘lsa-da, asosiy vazifasi — tahlil, baho va yo‘naltirish — o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Shu sababli, adabiy taqriz OAV va tahliliy jurnalistikada adabiyot bilan jamiyat o‘rtasida bog‘lovchi ko‘prik bo‘lib xizmat qiladi, ma’naviy muhitni boyitadi va intellektual taraqqiyotga sezilarli hissa qo‘shadi. Muayyan asar (yoki bir nechta asar) asosida taqriz namunalarini tahlil qilish Adabiy taqriz – adabiy tanqid janri bo'lib, yangi nashr etilgan asarlarga ijobiy yoki tanqidiy baho beradi. Quyida adabiy taqriz yozish tartibi va namunalaridan qisqacha keltirilgan. Adabiy taqriz odatda quyidagi qismlardan iborat bo'ladi: Sarlavha: Asar nomi va muallifi. Kirish: Asarning yaratilish tarixi, mavzusi va dolzarbligi. Asosiy qism: Asar g'oyasi, qahramonlar tahlili, tili va uslubi. Taqrizchining bahosi:Asarning ijobiy va salbiy jihatlari haqida shaxsiy fikr. Xulosa: Asarning umumiy bahosi, kamchilik va yutuqlari. Sarlavha: "O'tkan kunlar" romani haqida mulohazalar.(qisqacha) Kirish: Abdulla Qodiriyning "O'tkan kunlar" romani o'zbek adabiyotida roman janrining ilk namunasi bo'lib, o'zbek xalqining o'tmish hayotini, ijtimoiy-siyosiy ahvolini badiiy bo'yoqlarda ochib bergan durdona asardir. Asar kitobxonni o'zbek milliy qadriyatlari va fojiaviy muhabbat tarixi bilan tanishtiradi. Asosiy qism tahlil: Muallif Otabek va Kumush timsolida pok muhabbatni, Yusufbek hoji timsolida esa millatparvarlikni ulug'laydi. Romandagi har bir obraz – xoh u ijobiy bo'lsin, xoh salbiy – o'zining yorqin xarakteriga ega. Qodiriy tilining soddaligi va xalqchilligi asarning o'qishli bo'lishini ta'minlagan. Xulosa: Umuman olganda, "O'tkan kunlar" o'zbek adabiyotining o'lmas asari bo'lib, kitobxonni o'zligini anglashga, insoniy fazilatlarni qadrlashga o'rgatadi. Bu asar har bir o'zbek kitobxonining javonidan joy olishi kerak bo'lgan o'lmas asardir. Asar: O'tkir Hoshimov "Ikki eshik orasi" romani. Taqriz namunasi: Taniqli adib ijodining salmoqli qismini urush hamda ona mavzusi tashkil etadi. Shunday mavzularni ko’tarib chiqqan asarlaridan biri bu “Ikki eshik orasi” asaridir. Har bir yozuvchining o’z uslubi bo’ladi. O’tkir Hoshimovning uslubiga nazar tashlaydigan bo’lsak, juda oddiylik, samimiylik ufurib turadi. U shu uslubi bilan xalq qalbidan joy oldi. Yozuvchining asarlarini qaysi soha vakillari o’qimasin tushunadilar. Ijodkorlar asarlariga yaxshilab nazar soladigan bo’lsak, voqealar rivoji o’z ona yurti, qishlog’ida sodir bo’ladi. Tog’ay Murod asarlarida Termiz, Xo’jasoat, Murod Muhammad Do’st asarlarida Galatepa tasvirlari yaqqol ko’zga tashlanadi. Shu kabi O’tkir Hoshimov asarlarida ham voqealarning ko’pchilligi Do’mbirabodda bo’lib o’tadi. Yozuvchining “Dunyoning ishlari”, “Ikki eshik orasi” va yana bir qancha asarlarida Komilboy tabib, poshsha xola, qattiqqo’l ota obrazlarining berilishi, bu insonlarni hayotda kuzatgan va buni asarlariga olib kirganligini ko’ramiz. Asar voqealariga qaraydigan bo’lsak, urush maydonlaridan urushdan necha kilometrlar uzoqdagi insonlar taqdiri tasvirlangan. Inson hayotga bir marotaba keladi. Shu hayotini qanday o’tkazishi o’z qo’lida deymiz. Biroq asar qahramonlaridan biri Kimsan yoki shunga o’xshash mard, jasur o’zbek o’g’lonlari taqdiri bundan mustasno edi. Ular taqdirida “urush” deb atalmish qora kunlar yozilgan edi. Nega endi hali dunyodan birdan bir orzusi ushalmagan, ne-ne qiynoqlar azobida vafot etadi. Bu asarni o’qish davomida voqealar bevosita ko’z o’ngingimizda sodir bo’layotgandek tuyiladi. Voqealardagi turli vaziyatlarda ishtirok etarkanmiz, qahramon bilan hayajonga to’lasiz yo bo’lmasa azob chekasiz. Haqiqiy ma’noda muallif aytganidek, ikkita eng holis va beshafqat hakam kitobxon va vaqt sinovidan o’tgan haqiqiy asardir. Asardagi har bir qahramon Qora amma, Robiya, Muzaffar, Kimsan, Ra’no, Munavvar va yana bir qancha qahramonlar shunday tasvirlanganki, biz ularni hayotda ko’rgandek, suhbatlashgandek bo’lamiz. Shu o’rinda Qora amma so’zi e’tiborga loyiq. Nega Qora amma? Axir oddiygina amma desa bo’lardi-yu. Bilasizmi, ona ichidagi dard, alam qayg’udan yurak-bag’ri qorayib ketganligi, uning yuzida ham aks etgan. Farzand dog’i shu ko’yga soldimi? Xalqqa kelgan to’y hammasining sababchisi. Taqdir zanjiri asar sujeti chig’irig’ida shunchalar aks etadiki, beixtiyor hayratga tushamiz. Asarning kompozitsion nuqtasi kulminatsiyada Kimsan, Robiya va ona muloqati bor. Muloqat monolog bilan boshlanadi. …Bilaman, Siz-tiriklar o’limdan qo’rqasizlar. Tirikligimda men ham qo’rqar edim. Yo’q o’lim unchalik dahshatli emas. Tiriklik- hayot mazmuni shu kulminatsiyada yaqqol ko’rinadi. Asarning g’oyasi ochiladi. Urush mavzusidagi asarlarda qo’rqinch his yurakni bezovta qiladi. Darhaqiqat, asarda insoniy tuyg’ular va qayg’ular aks etadi. O‘tkir Hoshimovning Ikki eshik orasi asari urushning inson taqdiriga ko‘rsatgan og‘ir va ayanchli ta’sirini, ayniqsa oddiy insonlar va onalar qalbidagi iztiroblarni chuqur badiiy tasvir orqali ochib beruvchi yuksak asarlardan biridir. Asarda urush faqat frontdagi janglar orqali emas, balki undan yiroqda yashayotgan insonlarning ruhiy kechinmalari, orzu-umidlari va yo‘qotishlari orqali yanada ta’sirchan ifodalanadi. Taqrizda ko‘rib chiqilganidek, yozuvchining sodda va samimiy uslubi voqealarni hayotiy va ishonarli qilib ko‘rsatishga xizmat qiladi. Qora amma, Kimsan, Robiya kabi obrazlar orqali insoniylik, sabr-toqat, mehr-muhabbat va fojea uyg‘un holda tasvirlangan. Ayniqsa, Qora amma obrazi orqali ona qalbidagi cheksiz dard va farzand yo‘qotish fojiasi umumlashtirilgan badiiy timsol sifatida gavdalanadi. Asarning kompozitsion qurilishi, xususan kulminatsion nuqtadagi muloqot sahnalari, hayot va o‘lim, tiriklikning mazmuni haqidagi falsafiy qarashlarni ochib berishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bu esa asarning nafaqat badiiy, balki tarbiyaviy va ma’naviy ahamiyatini ham oshiradi. Umuman olganda, “Ikki eshik orasi” romani inson qadr-qimmati, hayotning bebaho ne’mat ekanligi va tinchlikning ulug‘ qadri haqida chuqur mushohada yuritishga undaydi. Ushbu taqriz esa asarning mazmun-mohiyatini yoritishga xizmat qilib, uning g‘oyaviy-badiiy qiymatini ochib berishga qaratilgan. Xulosa Zamonaviy jurnalistika va ommaviy axborot vositalari bugungi kunda jamiyat hayotining ajralmas qismiga aylangan. Axborot oqimining keskin ortib borishi, turli manbalardan kelayotgan ma’lumotlarning xilma-xilligi insondan ularni saralash, tahlil qilish va to‘g‘ri xulosa chiqarishni talab etmoqda. Ayniqsa, tahliliy jurnalistika yo‘nalishi bu jarayonda muhim o‘rin tutib, voqea-hodisalarni chuqur o‘rganish, ularning mohiyatini ochib berish hamda jamoatchilik fikrini shakllantirishga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, adabiy taqriz ham jurnalistikaning muhim tahliliy janrlaridan biri sifatida namoyon bo‘ladi. Ommaviy axborot vositalarida adabiy taqrizning o‘rni beqiyosdir. Chunki u nafaqat yangi asarlar haqida ma’lumot berish, balki ularni tahlil qilish, baholash va kitobxonni to‘g‘ri yo‘naltirish vazifasini bajaradi. Bugungi globallashuv sharoitida kitobxon oldida turli adabiy asarlar keng miqyosda namoyon bo‘layotgan bir paytda, ularning barchasini o‘qib chiqish imkoniyati cheklangan. Ana shunday vaziyatda adabiy taqriz saralovchi, yo‘l ko‘rsatuvchi va baholovchi vosita sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. Adabiy taqrizning yana bir muhim jihati shundaki, u kitobxonning badiiy tafakkurini rivojlantiradi. Taqriz orqali o‘quvchi asarning faqat syujeti bilan cheklanib qolmay, balki uning ichki mazmuni, g‘oyaviy yo‘nalishi, obrazlar tizimi va muallif pozitsiyasini anglashga harakat qiladi. Bu esa kitobxonlik madaniyatining yuksalishiga olib keladi. Shu bilan birga, taqriz jamiyatda adabiyotga bo‘lgan qiziqishni oshirishga ham xizmat qiladi. Jurnalistika nuqtai nazaridan qaralganda, adabiy taqriz axborot berish bilan birga tahlil va baholash funksiyasini ham bajaradi. Unda muallifning shaxsiy fikri bo‘lsa-da, bu fikr dalillarga, aniq misollarga va asosli mulohazalarga tayangan bo‘lishi lozim. Aynan mana shu jihat taqrizni oddiy fikr bildirishdan ajratib turadi va uni ilmiy hamda tahliliy darajaga olib chiqadi. Shuningdek, adabiy taqriz adabiy jarayon rivojiga ham sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Taqrizchilar tomonidan bildirilgan xolis va asosli fikrlar yozuvchilar uchun muhim ko‘rsatkich vazifasini bajaradi. Bu esa ijodkorlarni o‘z ustida ishlashga, asar sifatini oshirishga undaydi. Natijada adabiyot rivojlanadi, yangi g‘oyalar va badiiy izlanishlar yuzaga keladi. Zamonaviy OAVda adabiy taqrizlar shakl jihatdan ham takomillashib bormoqda. An’anaviy gazeta va jurnallar bilan bir qatorda, internet nashrlari, bloglar va ijtimoiy tarmoqlarda ham taqrizlar keng tarqalmoqda. Bu esa taqriz janrining ommaviylashuviga, uning auditoriyasi kengayishiga olib kelmoqda. Biroq bu jarayon taqriz yozishda mas’uliyatni ham oshiradi, chunki har bir fikr keng jamoatchilik ongiga ta’sir o‘tkazadi. Xulosa sifatida aytish mumkinki, adabiy taqriz jurnalistika va ommaviy axborot vositalari tizimida muhim o‘rin tutuvchi, jamiyatning ma’naviy-ma’rifiy taraqqiyotiga xizmat qiluvchi samarali vositadir. U kitobxonni ongli o‘qishga undaydi, adabiy didni shakllantiradi, asarlarni xolis baholash imkonini beradi hamda adabiy jarayonning rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli adabiy taqriz nafaqat jurnalistik janr sifatida, balki jamiyat taraqqiyotiga xizmat qiluvchi muhim ma’naviy omil sifatida ham katta ahamiyatga ega. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI RASMIY ADABIYOTLAR: 1. Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. − T.:O‘zbekiston, 2017. – 103 b. 2. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. − T.: O‘zbekiston, 2017. − 47 b. ASOSIY ADABIYOTLAR: 1. Rahmonova Z. Tahliliy jurnalistika asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2016. – 176 b. 2. Raximova M. Ma’lumotlar tahlili va saralash usullari. – Andijon: AUST nashriyoti, 2023. – 154 b. 3. Axmedova M. Jurnalistika nazariyasi. – Toshkent: Universitet, 2019. – 144 b. QO’SHIMCHA ADABIYOTLAR: 1. Axmedov A. va boshqa. Ilmiy-ijodiy ishlar asoslari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2020. – 220 b. 2. G‘ulomov S. Ommaviy axborot vositalari nazariyasi. – Toshkent: Sharq, 2018. – 180 b. 3. Jo‘rayev O. Ilmiy maqola yozish asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2022. – 160 b. 4. Mamajonov N. Ilmiy tadqiqot metodlari. – Toshkent: O‘zbekiston, 2017. – 195 b. 5. Usmonova G. Tahliliy maqola yozish texnologiyasi. – Samarqand: SamDU, 2021. – 132 b. 6. Aliyev A. Axborot va boshqaruv texnologiyalari. – Toshkent: Ilm ziyo, 2020. – 210 b. 7. Hasanov D. Ijtimoiy tarmoqlarda axborot oqimi va uning ta’siri. – Jurnalistika ilmiy jurnali, 2022, №2. – B. 45–51. INTERNET SAYTLARI: 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti: https://president.uz 2. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi: https://stat.uz 3. O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi: https://lex.uz 4. BMT Rivojlanish dasturi (UNDP) rasmiy sahifasi: https://www.undp.org/uzbekistan 5. Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi veb-sayti: https://edu.uz 6. Google Scholar (ilmiy maqolalar uchun): https://scholar.google.com 7. Scopus ilmiy maqolalar bazasi: https://www.scopus.com 8. Wikipedia (faqat faktlarni tekshirish uchun qo‘llanilgan): https://uz.wikipedia.org 9. JSTOR ilmiy maqolalar bazasi: https://www.jstor.org

MUNDARIJA

KIRISH

ASOSIY QISM

1.Adabiy taqriz tushunchasi va uning mohiyati

2.Adabiy taqrizning paydo bo‘lishi va rivojlanish bosqichlari

3. OAV va tahliliy jurnalistikada adabiy taqrizning o‘rni

4. Muayyan asar (yoki bir nechta asar) asosida taqriz namunalarini tahlil qilish

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI

Купить