Adobe Photoshopda qatlamlar va ranglar - Informatika va AT - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	35000UZS
Hajmi	3.6MB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Yanvar 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Informatika va AT

Sotuvchi

Norboyev Ulugbek

Ro'yxatga olish sanasi 31 Yanvar 2024

7 Sotish

Adobe Photoshopda qatlamlar va ranglar

Sotib olish

MAVZU: ADOBE PHOTOSHOP DASTURNING GRAFIK
OBYEKTLARDA RANGLAR VA QATLAMLAR BILAN ISHLASHNING
ZAMONAVIY USULLARI.
MUNDARIJA
KIRISH .......................................................................................................................................................... 2
I BOB. ADOBE PHOTOSHOP RANG MODELLARI VA SOZLANMALARI ........................................................... 3
1.1§ Kompyuter grafikasida ishlatiladigan rang modellari. ...................................................................... 3
1.2§ Adobe Photoshopda rang rejimlari .................................................................................................. 9
1.3§ Adobe Photoshopda tasvir rang modelini o'zgartirish ................................................................... 16
II BOB. ADOBE PHOTOSHOP DASTURDA QATLAMLAR BILAN ISHLASH. ..................................................... 21
2.1§ Qavatlar to‘g‘risida asosiy tushunchalar. ....................................................................................... 21
2.2§ Qavatlar va qavat guruhlarini yaratish va boshqarish. ................................................................... 25
2.3§ ADOBE Photoshopda qavatlarni tanlash, guruhlash va bog‘lash. .................................................. 27
XULOSA ...................................................................................................................................................... 34
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ................................................................................................................ 35
1

KIRISH
Kompyuter grafikasi tushunchasi hozirgi keng qamrovli sohalarni o`zida
birlashtirgan bo`lib, bunda oddiy grafik chizishdan toki real borliqdagi turli
tasvirlarni hosil qilish, ularga ko`rinish berish, dastur vositasi yordamida tasvirga
doir yangi loyihalarni yaratishga mo`ljallangan. Bu esa multimedia muhitida
ishlash imkoniyatini yaratadi.
Kompyuter grafikasi jamiyatning barcha sohalarida keng qo`llaniladigan
dastur ta’minoti bo`lib, u mavjud va yangi yaratilayotgan dasturlarga asoslanadi.
Kompyuter grafikasi jarayonlarni uch o`lchovli fazoda qanday kechishini aniq
tasvirlash imkoniyatini yaratdi. Shu boisdan hozirda mavjud amaliy dastur
paketlari orqali ko`rilayotgan masalaning asosiy qiymatlarini kiritgan holda uning
natijasini grafik shaklda olishimiz mumkin.
Yurtimizda ham dasturlashga bo`lgan talab va e`tibor oshib bormoqda.
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.M.Mirziyoyevning 2020-yil 24-
yanvardagi Oliy majlisga qilgan murojaatnomasida ta`kidlangan «Soha uchun
yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash maqsadida xorijiy hamkorlarimiz bilan
birgalikda 1 million dasturchi» loyihasini amalga oshirilishi dasturlashga bo`lgan
e`tibordan darak beradi.
Bu loyihadan ko`zlangan maqsad kelgusida jamiyatimizning qurilish,
energetika, qishloq va suv xo`jaligi, transport, geologiya, kadastr, sog`liqni
saqlash, ta`lim, arxiv sohalarini raqamlashtirishdan iborat.
Hozirda kompyuter grafikasi ilmiy xodimlar uchungina emas, balki rassomlar,
loyihachilar, dizayn va reklama bilan shug`ullanadigan mutaxassislar, web sayt
yaratuvchilar, o`qitish jarayoni va boshqa sohalarda keng qo`llanilmoqda.
Shuning
uchun kompyuter grafikasi sohasida yetuk kadrlarni tayyorlash, yosh
kitobxonlarga
kompyuter grafikasiga doir adabiyotlarni yetkazish oldimizda turgan vazifalardan
biri hisoblanadi.
2

I BOB. ADOBE PHOTOSHOP RANG MODELLARI VA SOZLANMALARI
1.1 § Kompyuter grafikasida ishlatiladigan rang modellari.
Rang - bu bizning yoruglik nurlarni idrok etishimizning omillaridan biridir.
Rang va uni o’lchash bilan shug’ullanadigan fan kolorimetriya deb ataladi. U inson
tomonidan nurni rang sifatida idrok etilishining umumiy qonuniyatlarini bayon
etadi. Kolorimetriyaning asosiy qonunlaridan biri ranglarning tuzilishi
qonunlaridir. Bu qonunlar eng to’larok, xolda 1853 yilda nemis matematigi
German Groseman tomonidan ifoda etilgandir:
1) Rang uch o’lchamlidir - uni ifodalash uchun uch tashkil etuvchi kerak
bo’ladi. Garchi uch rangdan iborat bir - biriga chiziqli bogliq, bo’lmagan
ikkilanmagan miqdordagi to’plamlar mavjud bo’lsada, har qanday to’rt rang bir -
birlari bilan chiziqli bog’langandir.
1.Rangning RGB modeli. Ranglar bilan ishlash uchun bir qator tizimlar
ishlab chiqilgan. Ulardan birinchisi qo`shiluvchi ranglar tizimi deb ataladi.
Xonadagi bir nechta chiroqlarni yoqsak, ular taratayotgan yorug`liklar qo`shiladi
va xona yanada yorishadi. Agar bu chiroqlar turli rangda bo`lsa, bu ranglar
qo`shilib, xona ulardan ko`ra yorqinroq (ochroq) rangga kiradi.
Bu model nurlanish printsipi asosidagi qurilmalar yordamida olinadigan
ranglarni ifodalash uchun foydalaniladi. Asosiy ranglar sifatida qizil (Red),
YASHIL(Green) va ko’k (Blue) tanlab olingan. Boshqa rang va uning nozik turlar
yuqorida aytilgan asosiy ranglarning ma`lum miqdorini qo’shish bilan olinadi
(1.1-rasm).
3

1.1-rasm. RGB tizimining asosiy ranglari va ularning qo’shilishi.
Bu ranglarning har birining yorqinligi 0 dan 255 gacha bo`lishi mumkin.
Natijada 256*256*256 ta (o`n olti milliondan ko`proq) ranglar hosil qilish
mumkin.Masalan, yashil va ko`k ranglar qo`shilganda havo rang (ingliz tilida Cyan
deb ataladi), qizil va ko`k ranglar qo`shilganda pushti (Magenta), qizil va yashil
ranglar qo`shilib sariq (Yellow) ranglar paydo bo`ladi. Uchta asosiy rang
qo`shilganda oq rang chiqadi. Qo`shiluvchi ranglar yordamida televizor va
kompyuter monitori ekranidagi tasvirlarning ranglari hosil qilinadi. Rasm
darslaridan bilamizki, oq qog`ozni bir necha rangdagi bo`yoqlar bilan bo`yasak, bu
ranglar qo`shilib, to`qlashadi. Masalan, sariq va pushti ranglar bilan qog`ozni
bo`yasak, qog`oz qizil rangga kiradi. Bunda ranglar oq rangdan ayriladi va bu
ranglar tizimi ayriluvchi ranglar tizimi deb ataladi.
RGB tizimi uchun yana bir muhim parametr - uch tashkil etuvchi qiymatining
bir xil miqdorda aralashuvidan hosil bo’ladigan rangdir. Bu oq rangdir.
RGB tizimining ommabopligini ta`minlovchi yana bir omil uning yaqqol
ko’rinishidir. Asosiy ranglar ko’rish spektrining yaqqol farqdanadigan qismlarida
joylashgandir. RGB tizimi hozirgi paytda - birinchi navbatda rangli televizorlarda
va kompyuterlarning displeylarida keng qo’llanilmoqda.
2. Rangning CMYK modeli
Bu tizimda asosiy ranglar sifatida havo rang, pushti va sariq ranglar olingan.
Bu uchta rang oq qog`ozga surtilganda qog`oz qora rangga kiradi. Lekin toza
bo`yoqlar olish juda qiyinligi sababli bu uchta rangdan hosil qilingan
qora rang biron bir bo`yoq tusiga kirib qoladi. Buning oldini olish uchun
ayiriluvchi ranglar tizimida yuqoridagi uchta rang bilan birga qora rang ham
ishlatiladi. Natijada qora ranglar ko`p bo`lgan tasvirlarni yaratishda boshqa
rangdagi bo`yoqlarning sarflanishi ham keskin kamayadi. Ranglarning bu
tizimidan rangli printerlarda, plotterlarda hamda nashriyotning bosma
mashinalarida foydalaniladi. Bu tizim undagi asosiy ranglar nomlaridan olingan
bo`lib, CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Black) deb ataladi. Bu tizimda har bir
asosiy rang foizda ko`rsatiladi. CMYK rang moduli subtraktiv modulga tegishli
4

bo`lib, u nashrni chop etishga tayyorlashda qo`llaniladi. CMYK rang
komponentlari sifatida, asosan oq rangdan ayirish natijasida hosil bo`lgan quyidagi
ranglar xizmat qiladi:
— havorang (cyan) = oq — qizil = yashil + ko`k;
— to`q qizil {magenta) = oq — yashil = qizil+ko`k;
— sariq (yellow) = oq — ko`k = qizil+yashil.
Bu metod original tasvirni chop etishda ranglarning tabiiy qabul qilinishiga
mos keladi. Havorang, to`q qizil va sariq ranglar qo`shimcha hisoblanadi, chunki
ular asosiy ranglarni to`ldiradi. Amalda qo`shimcha ranglarni bir-biriga qo`shgan
bilan qora rangni bermaydi. Shuning uchun rangli modulga yana bir komponent —
qora rang kiritilgan. Natijada rangli modul abbreviaturasida to`rtinchi harf paydo
bo`ldi: CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Black). Kompyuter tasvirini poligrafik
uskunada chop etish uchun ranglarni CMYK moduli komponentlariga mos
keluvchi tarkiblarga ajratish kerak. Bu jarayon ranglarni ajratish deyiladi. Oqibatda
har bir komponentning original to`rtta tasviri hosil qilinadi.
Ushbu model ranglarning yutilish (ayirish) printsipini amalga
oshiriladigan qurilmalarda tasvir hosil qilishda rangni ifodalash uchun
qo’llaniladi. Bu printsip eng avvalo qogozga chop qiluvchi qurilmalarda
qo’llaniladi. Ushbu modelning atalishi asosiy subtraktiv ranglar -
xavorang (Cyan) qirmizi (Madenta) va sariq (yellow) ranglar nomida
tuzilgan (1.2-rasm).
1.2-rasm. CMYK tizimining asosiy ranglari va ularning qo’shilishi
5

Oq qogozga sariq bo’yoqning surtilishi qaytgan ko’k nurning yutilishini
bildiradi. Havorang bo’yoq qizil nurni, qirmizi bo’yoq - yashil rangni yutadi.
Bo’yoqlar kombinatsiyasi yashil, qizil, ko’k, va qora ranglarning qoplanishini
ta`minlaydi. Ko’pgina hollarda ob`yekt o’ziga tushadigan ranglarni bir qismini
«yutib», qolagan qismini aks ettiradi, ya`ni u ham biror rang bilan bo’yalgan
bo’ladi. Bunday rang yaratilishi subtraktiv holat deb yuritiladi. CMYK modeli
subtraktiv ranglarni ta`minlaydi, u poligrafiyada kengroq qo’llaniladi. Bu model
ranglari bilan bo’yalgan rasm, RGB modeliga nisbatan ko’proq joy egallaydi.
3. Rangning HSV modeli.
PhotoShopda asosan dizaynerlar ishlashadi. Ular uchun qulay va tushunarli
bo`lgan ranglar tizimi ham ishlab chiqilgan. Ulardan biri HSB deb ataladi. Bu nom
ingliz tilidagi Hue (Rang turi), Saturation (Rang to`yinganligi) Brightness (Rang
yorqinligi) so`zlaridan olingan. HSB rang moduli insonning ranglarni maksimal
qabul qilish xususiyatini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan. U rassom
A.N.Mansellning ranglar aylanasi asosida yaratilgan. Bu tizimda ranglar palitrasi
doira shaklida qurilgan bo`lib, har bir rangga uchta parametr mos keladi. Bu
parametrlarning birinchisi kerakli rangni tanlash uchun xizmat qiladi.
Asosiy ranglar doira chegarasi bo`lgan aylanada joylashgan. Ularni tanlash
uchun aylanadagi nuqtaga mos keladigan markaziy burchak (0 dan 360
gradusgacha bo`lgan qiymatni qabul qiladi) qiymati kiritiladi. 0° ga qizil, 120°R ga
yashil, 240° ga ko`k rang mos keladi. Ikkilamchi ranglar: sariq (60°),
havorang(120°) va pushti (240°) lar asosiy ranglar orasida joylashgan. Bu ranglar
bir-biri bilan qo`shilib, yangi ranglar paydo bo`ladi.
Yuqorida ko’rib chiqilgan rang modellari u yoki bu tarzda ba`zi asosiy
ranglarning ko’shilishidan foydalanadi. Endi esa ulardan boshqacha, alternativ
tipga mansub bo’ladigan rang modelini ko’rib chiqamiz (1.3-rasm)
6

1.3.rasm. HSB rang modeli.
Masalan, ko`k rang (240°) bilan pushti rang (300°) orasida siyohrang (270°)
joylashgan. Bdrinchi parametr rangning to`yinganligini bildiradi. Bu parametr 0
dan 100 gacha bo`lgan qiymatni qabul qiladi. Bu parametming qiymati kamaygani
sari rangning to’yinganligi ham kamayib boradi va 0 ga teng bo`lganda bu rang oq
rangga aylanib qoladi. Bu parametrga mos keladigan ranglar tanlangan
burchakning radiusi bo`yicha joylashgan bo`ladi. Bu radius bo`ylab
harakatlanganda doira chegarasi, ya’ni aylanada tanlangan rang to`yinganligi
kamayib borib oq rangga aylanadi. Rangning uchinchi parametri tanlangan
rangning yorqinligini bildiradi va 0 dan 100 gacha bo`lgan qiymatlarni qabul
qiladi.
Masalan, oq rang tanlangan bo`lsin. Uning yorqinligi 100 (foiz) ga teng
bo`lsa, u oqligicha qoladi. Yorqinlik 0 ga teng qilib olinsa, oq rang qora rangga
aylanib qoladi. 50 ga teng bo`lsa, kulrang, 25 ga teng bo`lsa, to`q kul rang, 75 ga
teng bo`lsa, och kul rangga aylanadi. Bu tizimning yaxshi tomoni unda bir-birini
to`ldiruvchi va bir-biriga yaqin bo`lgan ranglar yaqqol ko`rinib turadi. Bir-birini
to`ldiruvchi ranglar deb doiraning bitta diametrida bir-biriga qarama-qarshi
joylashgan ranglarga aytiladi. Masalan, qizil va havo rang; va ko`k; yashil va
7

pushti ranglar; shuningdek, oq va qora ranglar birbirini to`ldiruvchi ranglar
hisoblanadi. To`ldiruvchi ranglardan biri fon uchun olinsa,ikkinchisi chiziqlar
chizish, matn yozish uchun ishlatiladi. Bunda chiziq va yozuvlar fonda yaqqol
ko`rinib turadi. Matnning biron qismini ajratish uchun matnning asosiy
rangiga yaqinroq rang tanlanadi. Ranglar ikki turga ajratiladi. Ulardan birinchi iliq
ranglar, ikkinchisi esa sovuq ranglar deb ataladi. Iliq ranglarga tarkibida qizil va
sariq ranglar ko`proq bo`lgan ranglar, sovuq ranglarga tarkibida ko`k va siyoh
ranglar ko`proq bo`lgan ranglar kiradi. Ayniqsa, ularga qora va kul ranglar
aralashsa, ular yanada sovuqlashadi.
1.4-rasm. Iliq va souvuq ranglar.
Iliq va sovuq ranglar orasidagi yashil va binafsha ranglar neytral ranglar
hisoblanadi. Iliq ranglar odamning kayfiyatini ko`taradi. Sovuq ranglar esa
ruhiyatga yomon ta`sir qiladi. Dizayn bilan jiddiy shug`ullanishni istaganlar iliq,
sovuq, neytral ranglarni va ular bilan ishlashni yaxshi bilib olishlari kerak.
4.CIE Lab rang moduli .
1920-yilda CIE Lab {Communication Internationale de FEclairage — xalqaro
komissiya, L,a,b — bu sistemada koordinata o`qlarining ifodalanishi} rang fazoviy
moduli ishlab chiqildi. Sistema apparatga bog`liq bo`lmaganligi uchun ko`p
hollarda qurilmalar orasida ma’lumotni o`tkazish uchun qo`llaniladi. CIE Lab
modulida ixtiyoriy rang quyidagicha aniqlanadi; yorug`lik (L) va uning xromatik
8

komponentlari: a-parametri yashil rangdan qizil ranggacha o`zgarish diapazonini,
b-parametri ko`k rangdan sariq ranggacha o`zgarish diapazonini tashkil qiladi(1.5-
rasm).
1.5-rasm. CIE Lab ranglar.
CIE Lab modulida ranglarni qamrab olish imkoniyati texnik qurilmalar
(monitor, printer) imkoniyatlaridan yuqori bo`lganligi sababli tasvirni chiqarishdan
oldin uni o`zgartirishga to`g`ri keladi. Bu modul rangli fotokimyoviy va poligrafik
jarayonlarni bir-biriga bog`lash uchun ishlab chiqilgan. Hozirgi kunda bu modul
Adobe Photoshop dasturida standart sifatida qabul qilingan.
1.2 § Adobe Photoshopda rang rejimlari
Rang rejimi kanallar soniga asoslanib ranglar uyg‘unlashuvini belgilaydi.
Turli rang rejimlari rang ma’lumotlarining turli darajalariga va fayl hajmiga ta’sir
ko‘rsatadi. Quyidagi rang rejimlari keng tarqalgan:
1. RGB rejimi (millionlab ranglar);
2. CMYK rejimi (to‘rtta chop etish ranggi);
3. Index rejimi (256 rang);
4. Bitmap rejimi (2 tang)/
9

Photoshop dasturida RGB rang rejimi har bir pikselga kuchayish qiymatini
biriktiruvchi RGM modelini ishlatadi. Har bir kanal uchun 8 bitlik tasvirda RGB
(red, green, blue) komponetlari uchun kuchayish qiymati 0 (qora) dan 255 (oq)
gacha bo‘ladi. Masalan, qizil rang uchun R qiymati 246, G qiymati 20 va B
qiymati 50 ga teng bo‘ladi. Uchala komponentlarning qiymati bir xil bo‘lsa natija
kulrang bo‘ladi.
Barcha komponentlarning qiymati 255 ga teng bo‘lsa natija oq rang, 0 ga teng
bo‘lsa natija qora rang bo‘ladi. RGB rang rejimidagi tasvirlar ekranda rang xosil
qilish uchun uchta rang (kanal)lardan foydalaniladi. Har bir kanal uchun 8 bitlik
tasvirlarda har bir piksel uchun rang ma’lumoti 24 bitga (8 bit * 3 kanal) teng
bo‘ladi. 24 bitlik tasvirlarda har bir piksel 16.7 million ranglarni ifoda qilishi
mumkin. Photoshop dasturi uchun RGB asosiy rang rejimi hisoblanadi va
kompyuter monitorlarida ranglarni aks ettirish uchun ishlatiladi.
CMYK rang rejimida har bir pikselga siyoxlarning foiz qiymati belgilanadi.
Och ranglar uchun siyoxning past foiz qiymati belgilanadi. To‘q ranglar uchun
siyoxning yuqori foiz qiymati belgilanadi. Masalan, qizil rang uchun 2% cyan,
93% magenta, 90% yellow va 0% black rang qiymatlari belgilanadi. CMYK rang
rejimida oq rang barcha komponentlarga 0% qiymati belgilanganda xosil bo‘ladi.
CMYK rejimidan odatda tasvirni siyoxli printerlarda chop etishda
foydalaniladi. Lab (CIE L*a*b*) rang rejimi insonni rangni sezishiga asoslangan.
Lab rang rejimidagi sonli qiymatlar inson ko‘radigan barcha ranglarni ifodalaydi.
Lab rang rejimi boshqa rang rejimlardan farqli o‘laroq rangni qanday ko‘rinishini
ifodalaganligi uchun qurilmaga bog‘liq bo‘lmagan rang rejimi xisoblanadi.
Ranglarni boshqarish tizimi Lab rang rejimini bir rang rejimidan ikkinchi rang
rejimiga o‘tkazishda tavsiya manbasi sifatida ishlatadi.
Grayscale rang rejimi tasvirda kulrangning har xil tuslarini ishlatadi. 8 bitlik
tasvirlarda kulrangning 256 tagacha tuslari bo‘lishi mumkin. Kulrang tasvirda har
bir piksel 0 (qora) dan 255 (oq) gacha yorug‘lik qiymatiga ega bo‘ladi.
Bitmap rang rejimi tasvirdagi pikselni ifodalash uchun ikkita rangdan (oq yoki
qora) bittasini ishlatadi.
10

Duotone rang rejimi monoton, duoton (ikkita rangli), tritone (uchta rangli) va
quadtone (to‘rt rangli) kurlang tasvirlarni yaratishda ishlatiladi.
Index rang rejimi 256 tagacha rangga ega 8 bit tasvir fayllarini yaratishda
ishlatiladi. Boshqa rang rejimidan Index rang rejimiga o‘tilganda Photoshop
dasturi tasvirdagi ranglarni saqlovchi va indekslovchi maxsus rang jadvalini tuzadi.
Agar birlamchi tasvirdagi rang jadvalda mavjud bo‘lmasa dastur jadvaldan
ushbu rangga yaqin rangni tanlaydi. Index rang rejimining ranglar palitrasi
cheklanganligi sabali tasvir faylining xajmi kichrayadi va tasvirning umumiy
ko‘rinish sifati nisbatan ko‘ngildagidek bo‘ladi. Ushbu rang rejimida tasvirni
tahrirlashda ba’zi cheklovlar qo‘yiladi.
Ranglarni aralashtirish rejimlari. Photoshop dasturining xususiyatlar
panelida belgilanadigan ranglarni aralashtirish rejimlari tasvirdagi piksellarga
chizish yoki tahrirlash uskunalarini ta’sirini belgilaydi. Ranglarni aralashtirish
jarayoni quyidagi ranglar farqlanadi:
- asosiy rang – tasvirdagi birlamchi rang;
- qorishma rang – chizish yoki tahrirlash uskunalari ta’sirida joriy etiladigan
rang;
- natija rangi – aralashtirish jarayonidan keyingi rang.
Dasturda quyidagi ranglarni aralashtirish rejimlari mavjud:
- Normal – chiziladigan yoki tahrirlanadigan har bir piksel natija rangini
belgilangan rangga o‘zgartiradi;
- Dissolve – chiziladigan yoki tahrirlanadigan har bir piksel natija rangini
belgilangan rangga o‘zgartiradi. Lekin, natija rangi asosiy yoki qorishma ranglar
bilar tasodifiy almashtiriladi;
- Behind – qavatning faqat shaffof maydonlariga chizadi yoki tahrirlaydi;
- Clear – har bir pikselni chizganda yoki tahrirlaganda uni rangini shaffofga
o‘zgartiradi;
- Darken – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi va ulardan eng to‘qini
natija rangi sifatida belgilaydi;
11

- Multiply – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi va natija rang
qiymatini qorishma rang qiymatiga ko‘paytiradi;
- Color Burn - tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi va natija rangini
qorishma rang bilan orasidagi kontrastni oshirib to‘q qiladi;
- Linear Burn – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi va natija rangini
qorishma rang yorqinligini pasaytirib to‘q qiladi;
- Lighten – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi, asosiy va qorishma
ranglardan qaysi biri ochroq bo‘lsa ushbu rangni natija rangi sifatida belgilaydi;
- Screen – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi, qorishma va asosiy
ranglarning aksi qiymatini ko‘paytiradi;
- Color Dodge - tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi va asosiy rangni
qorishma rang bilan orasidagi kontrastni kamaytirib yorqin qiladi;
- Linear Dodge – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi va asosiy
rangni qorishma rang yorqinligini oshirib yorqin qiladi;
- Overlay – asosiy rangga bog‘liq holda rang qiymatlarini ko‘paytiradi yoki
pasaytiradi;
- Soft Light – qorishma rangga bog‘liq holda ranglarni to‘q yoki och qiladi;
- Hard Light – qorishma rangga bog‘liq holda rang qiymatlarini ko‘paytiradi
yoki pasaytiradi;
- Vivid Light – qorishma rangga bog‘liq holda kontrastni oshirib yoki
pasaytirib ranglarni o‘zgartiradi;
- Linear Light – qorishma rangga bog‘liq holda yorqinlikni oshirib yoki
pasaytirib ranglarni o‘zgartiradi;
- Pin Light - qorishma rangga bog‘liq holda ranglarni almashtiradi;
- Hard Mix – qorishma rangning qizil, yashil va ko‘k kanallarining
qiymatlarini asosiy rangning RGB qiymatlariga qo‘shadi;
- Difference – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi, asosiy rang
qiymatidan qorishma rang qiymatini ayiradi yoki aksincha;
- Exclusion – kontrasti past Difference rang aralashtirish rejimiga o‘xshash
effekt yaratadi;
12

- Subtract – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi, asosiy rang
qiymatidan qorishma rang qiymatini ayiradi;
- Divide – tasvirning har bir rang kanallari tahlil qiladi, asosiy rang qiymatini
qorishma rang qiymatiga bo‘ladi;
- Hue – natija rangni asosiy rangning yorug‘lik va to‘yinish qiymatlari va
qorishma rangning tuslanish qiymatlari asosida yaratadi;
- Saturation - natija rangni asosiy rangning yorug‘lik va to‘yinish qiymatlari
va qorishma rangning to‘yinish qiymatlari asosida yaratadi;
- Color - natija rangni asosiy rangning yorug‘lik qiymati va qorishma
rangning tuslanish va to‘yinish qiymatlari asosida yaratadi;
- Luminosity - natija rangni asosiy rangning tuslanish va to‘yinish qiymatlari
va qorishma rangning yorug‘lik qiymati asosida yaratadi;
- Darker Color - asosiy va qorishma ranglarning barcha rang kanallarining
qiymatlarini solishtiradi va kamroq qiymatini aks ettiradi.
Ranglarni tanlash. Photoshop dasturida chizish va bo‘yash uchun old fon
rangini, gragiyent bo‘yash va tasvirning o‘chirilgan maydonlarni bo‘yash uchun
orqa fon rangidan foydalaniladi. Old va orqa fon ranglari ba’zi maxsus effektlar va
filterlar tomonidan ishlatiladi. Old va orqa ranglarni Eyedropper uskunasi, ranglar
paneli, rang andozalari paneli va Adobe Color Picker oynadi yordamida tanlab
olish mumkin.
Old fon rangining birlamchi qiymati qora rang, orqa fon rangining birlamchi
qiymati oq rang. Ranglarni uskunalar panelida tanlab olish mumkin. Joriy old fon
rangi rang tanlash maydonining yuqoridagi maydonda, joriy orqa fon rangi pastki
maydonda joylashgan:
1.6-rasm. Rang tanlash jarayoni.
13

Old fon rangini o‘zgartirish uchun yuqorida joylashgan rang maydoni
tanlanadi va ochilgan Adobe Color Picker oynasidan kerakli rang tanlanadi. Orqa
fon rangini o‘zgartirish uchun pastda joylashgan rang maydoni tanlanadi va
ochilgan Adobe Color Picker oynasidan kerakli rang tanlanadi.
Old va orqa fon ranglarini belgilash uchun Eyedropper uskunasidan
foydalanish mumkin. Uskuna yordamida rang qiymatini joriy tasvirning ixtiyoriy
joyidan tanlab olish mumkin. Buning uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Uskunalar panelidan Eyedropper uskunasi tanlanadi;
2. Dasturning xususiyatlar panelidan namuna o‘lchamini Sample Size
elementiga ochiladigan menyudan quyidagi qiymatlarni tanlash orqali:
- Point Sample – tanlangan pikselning aniq qiymatini oladi;
- 3 by 3 Average, 5 by 5 Average, 11 by 11 Average, 31 by 31 Average, 51 by
51 Average, 101 by 101 Average – tanlangan maydondagi belgilangan miqdordagi
piksellarning o‘rtacha qiymatini oladi.
3. Sample elementiga ochiladigan menyudan quyidagi qiymatlarni belgilash
mumkin:
- All Layers – rang qiymatini hujjatdagi barcha qavatlardan olinadi;
- Current Layer – rang qiymatini joriy faol qavatdan oladi;
4. Eyedropper uskunasini tanlangan old fon rangini aks ettiruvchi doirani aks
ettirish uchun xususiyatlar panelidan Show Sampling Ring elementini belgilash
kerak:
1.7-rasm.Rasmdan rang tanlash.
5. Quyidagilardan birini bajarish kerak:
- old fon rangini tanlash uchun tasvirning kerakli joyiga sichqon tugmasini
bosish;
14

- orqa fon rangini tanlash uchun tasvirning kerakli joyiga klaviaturaning Alt
tugmasini bosib turgan holda sichqon tugmasini bosish.
Adobe Color Picker dialog oynasi yordamida ranglarni to‘rtta rang rejimidan
foydalanib tanlash mumkin: HSB , RGB , Lab va CMYK . Adobe Color Picker dialog
oynasini old fon, orqa fon va matn ranglarini belgilash uchun ishlatiladi. Bundan
tashqari turli uskunalar, buyruqlar va xususiyatlar uchun maqsadli ranglarni
belgilash mumkin. Adobe Color Picker dialog oynasi quyidagi ko‘rinishga ega:
1.8-rasm. A - tanlangan rang, B - dastlabki rang, C - o‘zgartirilgan rang, D -
diapazondan tashqariga chiqish ogohlantiruvchisi, E - web sahifalar uchun tog‘ri
kelmaslik ogohlantiruvchisi, F - faqat web sahifalar uchun to‘g‘ri keladigan
ranglarni aks ettirsh, G - rang maydoni, H - rang slayderi, I - rang qiymatlari.
Adobe Color Picker dialog oynasini aks ettirish uchun quyidagilarni bajarish
mumkin:
- uskunalar panelidagi old yoki orqa fon rangini tanlash maydonchasini
sichqon ko‘rsatkichi bilan bosish kerak;
- ranglar panelidagi old yoki orqa fon rangini tanlash maydonchasini sichqon
ko‘rsatkichi bilan bosish kerak.
15

Adobe Color Picker paneli yordamida rangni HSB , RGB va Lab qiymat
maydonlariga kerakli rangning qiymatini kiritish, rang maydoni va rang slayderida
rang tanlash yordamida belgilash mumkin.
1.3 § Adobe Photoshopda tasvir rang modelini o'zgartirish
Tasvirning rang chuqurligi - 1 pikselning rangi haqida ma’lumot saqlash
uchun ajratilgan bitlar soni bilan aniqlanadi. Eng quyi sifati bu rang uzatish uchun
atigi 1 bit kerak bo`ladigan oqqora rasm. Biz pikselda qanchalik ko`p bitlardan
foydalansak, shuncha tuslarning umumiy soni ko`p, chuqurroq ranglarga ega
bo`lamiz. Lekin, bir vaqtning o`zida tasvir faylining o`lchami kattalashib boradi.
Grafik fayllarning o`lchami ba’zida True color (pikselda 3 bayt) rejimidan
foydalanishga to`sqinlik qiladi, tasvir sifati pastligi tufayli sifatli chop etish
imkoniyati yo`qoladi. Odatda tasvirning fayl o`lchamini kamaytirish uchun yechim
bilan rang chuqurligini kamaytirishga to`g`ri keladi. Zamonaviy monitorlar rang
chuqurligining barcha qiymatlarida ishlatishga qodir.
Rangli model - bu ranglarning tarkibiy qismlari yoki rang koordinatalari deb
ataladigan, odatda uch yoki to`rt qiymatdan iborat bo`lgan raqamlar to`plami
sifatida ranglarning tasvirlanishini tasvirlash uchun abstrakt modelni anglatuvchi
atama.Ushbu ma’lumotlarni sharhlash usuli bilan birgalikda rang modelining
ranglar to`plami ranglar maydonini aniqlaydi.
Rasmlarni chop etishda RGB va CMYKda rasmlarning qanday ko`rinishi
o`rtasida bir nechta farqlar mavjud. Ranglarni qayta yaratish uchun kompyuter
ekrani yorug`likdan foydalanadi, shuning uchun rasmlar CMYK-da bosilganidan
ko`ra yorqinroq ko`rinadi. Shuning uchun, agar kompyuter dizayni bilan
professional ravishda shug`ullanish yoki bosma rasmlarda, masalan, elektron
qurilmada ko`paytirish uchun, RGB-ni CMYK-ga o`zgartirish kerak. CMYK-dagi
rasmlar ekrandagi RGB-da bo`lgani kabi yaxshi ko`rinmayotgandek tuyulishi
mumkin, ammo bosib chiqarish paytida buning aksi sodir bo`ladi.. RGB-ni
CMYKga tez va oson o`zgartirish uchun bir nechta dasturiy ta’minotlar mavjud.
Bulardan biri bu Photoconverter dasturidir. Agar sizda bu dastur o`rnatilgan
bo`lsa, quyidagi Adobe Photoshopda tasvir rang modelini o'zgartirish uchun
16

ketma-ketlik orqali RGB modelidan CMYK modeliga o`tishingiz mumkin.
O`zgartirmoqchi bo`lgan rasmni tanlang, asosiy menyuga o`ting va (Menyu →
Sozlamalarni saqlash → Formatni saqlash sozlamalari → Formatni sozlash → JPG
→ Rangli model → CMYK) ni tanlang.
Fotosurat konverter shuningdek, bir vaqtning o`zida bir nechta rasmlarni
bosib chiqarish uchun tayyorlash kerak bo`lsa, ommaviy rejimda aylantirishga
imkon beradi, shuningdek, rasmlarni tahrirlash uchun ko`plab imkoniyatlardan
foydalanish mumkin. Masalan, rasmlarni burish, effektlar yoki suv belgisi matnini
qo`shish, nashrida va boshqalarni o`zgartirish mumkin. Shundan so`ng yana
CMYKni RGBga o`zgartiradi.
Rangli modellar orasidagi o`tish har doim modellarning ranglar maydoniga
mos kelmasligi tufayli ranglarning biron bir yo`qolishi bilan bog`liq. CMYK
modelida RGB modelining juda yorqin ranglarini namoyish qilish mumkin emas,
RGB modeli, o`z navbatida, CMYK modelining quyuq zich soyalarini yetkaza
olmaydi, chunki rangning tabiati boshqacha. Konversiya natijasida yetkazilgan
zararlar tuzatib bo`lmaydigan holdir. Shunday qilib, agar RGB rang modelida
yaratilgan tasvirni CMYK modeliga o`zgartirilsa, CMYK o`tkaza olmaydigan
RGB modelining ba’zi ranglari buziladi. RGB-ga qaytganda, bu ranglar
tiklanmaydi.
Photoshopda, masalan, ranglarni eng aniq o`zgartirish uchun, eng keng rang
oralig`iga ega va barcha rang modellarining ranglarini to`liq qamrab oladigan Lab
modeli yordamida konversiya amalga oshiriladi. Xususan, RGB-dan Photoshopda
CMYK-ga o`tkazish RGB-dan Lab-ga, keyin esa CMYK-ga aylantirishga
o`xshaydi.
Rangdan farqli o`laroq, CMYK rang modeli (Zangori, Qirmizi, Sariq, Key
rang-blacK) so`rilgan ranglarni tavsiflaydi. Undan spektrning ma`lum qismlarini
ajratib olib, oq nurni ishlatadigan ranglar deyiladi. Aynan shu ranglar CMYK
modelida qo`llaniladi. Ular RGB modelining qo`shimcha ranglarini oq rangdan
ajratib olish yo`li bilan olinadi. CMYK-ning asosiy ranglari - zangori, to`q qizil va
sariq. Moviy rang oq qizil, binafsha - yashil, sariq – ko`k ranglarni ajratib olish
17

yo`li bilan olinadi. CMYK rangli modeli chop etish uchun asosiy hisoblanadi.
Rangli printerlar ham ushbu modeldan foydalanadilar. Qora rangni bosib chiqarish
uchun katta miqdordagi siyoh kerak bo`ladi. Bundan tashqari, CMYK modelining
barcha ranglarini aralashtirish aslida qora emas, balki iflos jigarrang rangni beradi.
Shuning uchun CMYK modelini yaxshilash uchun unga yana bitta qo`shimcha
rang – qora rang kiritildi. Chop etishda bu asosiy rang, shuning uchun model
nomidagi oxirgi harf B (emas), K (Key) bo`ladi, shuning uchun CMYK modeli
to`rt kanalli. Gap shundaki, CMYK RGB-ga qaraganda kamroq rang gamutiga ega.
Shuning uchun RGB-dan CMYK-ga o`zgartirganda ranglarning bir qismi
yo`qoladi.
Izobrajenie - Rejim bo'limidan mos rang modeli (Oq-qora( Bitmap), RGB,
CMYK, Lab...) tanlanadi.
Masalan, RGB rang modeli rejimidagi tasvirni oq-qora rang modeli rejimiga
o'tkazamiz.
1.9-rasm.Oq-qora rejimga o’zgartirish.
Shunda yuqoridagi tasvirimiz oq-qora rang rejimiga o'tadi.
18

1.10-rasm. Natija
Yoki, aksincha oq-qora rang modeli rejimidagi tasvirni RGB rang
modeli rejimiga o'tkazib ko'ramiz.
1.11-rasm.Rangli tasvirga aylantirish.
Shunda tasvirni qayta ishlashda turli ranglardan foydalanish mumkin.
Aks holda faqat ikki rangdan foydalanish mumkin. Buni rang tanlash
uskunasi oraqali rangni almashtirib ham ko'rish mumkin.
19

1.12-rasm.Natija
20

II BOB. ADOBE PHOTOSHOP DASTURDA QATLAMLAR BILAN
ISHLASH .
2.1 § Qavatlar to‘g‘risida asosiy tushunchalar.
Photoshop dasturidagi qavatlar ustma-ust taklangan shaffof qog‘ozlarga
o‘xshaydi. Qavatning shaffof maydonlari orqali uning tagidagi qavatlarni ko‘rish
mumkin. Qavatdagi tasvirni boshqa qavatlarga nisbatan joylashuvini o‘zgartirish
uchun ushbu qavatni siljitish mumkin. Bundan tashqari qavatning xiralik darajasini
o‘zgartirib uni qisman shaffof qilish mumkin. Odatda qavatlardan bir nechta
tasvirdan kompozitsiya tayyorlanganda, tasvirga matn yoki vektorli grafik figuralar
qo‘shganda foydalaniladi. Qavatlarga maxsus effektlar qo‘shish mumkin.
Yangi tasvir bitta qavatga ega. Tasvirga qo‘shilishi mumkin bo‘lgan qavatlar,
qavat effektlari va qavat to‘plamlarining soni faqatgina kompyuterning texnik
imkoniyatlari bilan chegaralanadi. Qavatlar bilan Qavatlar paneli yordamida
ishlanadi. Qavat guruhlari qavatlarni tartiblash va boshqarishga yordam beradi.
Qavat guruhlaridan paneldagi qavatlarni mantiqiy tartiblashda foydalaniladi.
Xususiyatlar va maskalarni bir vaqtning o‘zida guruhdagi barcha qavatlarga
qo‘llash mumkin.
Ba’zi hollarda qavatlar aniq bir kontentga ega bo‘lmaydi. Masalan, sozlama
qavatlar undan pastdagi qavatlarga ta’sir qiladigan rang va ton sozlamalarini o‘z
ichiga oladi. Tasvir joylashgan qavatga tegmagan holda sozlama qavatga
o‘zgartirish kiritish orqali tasvirni o‘zgartirish mumkin.
Smart Object deb nomlanadigan maxsus turdagi qavatlar bir yoki bir nechta
qavatlarni o‘z ichiga oladi. Smart Object qavatini tasvir piksellariga o‘zgartirish
kiritmasdan o‘zgartirish (masshtablash, qiyshaytirish yoki shaklini o‘zgartirish)
mumkin.
Photoshop dasturida qavatlar paneli barcha qavatlar, qavat guruhlari va qavat
effektlari ro‘yxatini aks ettiradi. Qavatlar paneli orqali qavatlarni aks ettirish yoki
yashirish, yangi qavat yaratish va qavat guruhlari bilan ishlash mumkin. Qavatlar
paneli quyidagi ko‘rinishga ega:
21

2.1-rasm. A – qavatlar panelining menyusi, B – filtr, C – qavatlar guruhi, D –
qavat, E – qavat effektlari ro‘yxatini aks ettirish/yashirish, F – qavat effekti, G –
qavat yorlig‘i
Qavatlar panelini aks ettirish uchun dasturning Window menyusidan Layers
buyruq qatorini tanlash kerak.
Oq yoki rangli orqa fonga ega yangi tasvir yaratilganida qavatlar panelidagi
eng pastki qavati orqa fon deyiladi. Har bir tasvir faqatgina bitta orqa fonga ega
bo‘ladi. Orqa fon qavatining qavatlar panelidagi joylashishi, ranglarni aralashtirish
rejimi va xiraligini o‘zgartirib bo‘lmaydi. Orqa fon qavatini oddiy qavatga
o‘zgartirib uning ushbu xususiyatlarini o‘zgartirib olish mumkin.
Shaffof kontentga ega tasvir yaratilganda tasvir orqa fon qavatiga ega
bo‘lmaydi. Tasvirning eng pastki qavati orqa fon qavati kabi cheklovlarga ega
bo‘lmaydi.
Orqa fon qavatini oddiy qavatga o‘zgartirish uchun quyidagilarni bajarish
kerak:
1. Qavatlar panelida orqa fon qavatini sichqon ko‘rsatkichi bilan ikki marta
bosish yoki dasturning Layer menyusining New bo‘limidan Layer From
Background buyruq qatorini tanlash kerak;
22

2. Ochilgan dialog oynasidan qavatning xususiyatlari belgilanadi:
2.2-rasm. Dialog oynasidan qavatning xususiyatlari.
3. Dialog oynasining OK tugmasi bosiladi.
Oddiy qavatni orqa fon qavatiga o‘zgartirish uchun kerakli qavat tanlanasi va
dasturning Layer menyusining New bo‘limidan Background From Layer buyruq
qatorini tanlash kerak. Natijada qavatning barcha shaffof piksellari joriy orqa fon
rangiga o‘zgaradi va qavatlar panelining eng pastiga joylashadi.
Qavatlarni bir tasvir doirasida, boshqa bir tasvirga yoki yangi tasvirga diblikat
qilish mumkin.
Qavatni bir tasvir doirasida dublikat qilish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Qavatlar panelidan qavat yoki guruh tanlanadi;
2. Tanlangan qavat yoki guruh sichqon ko‘rsatkchi bilan ushlab qavatlar
panelining tugmasi ustiga tashlanadi yoki dasturning Layer menyusi yoki
qavatlar panelining menyusidan Duplicate Layer yoki Duplicate Group buyruq
qatorini tanlash kerak. Ochilgan dialog oynasida qavat yoki guruh uchun nom
kiritiladi va OK tugmasi bosiladi:
2.3-rasm.Qatlamdan nusxa olish.
Qavatni boshqa tasvirga dublikat qilish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Manba va qabul qiluvchi tasvirlar ochiladi;
23

2. Qavatlar panelidan manba tasvirning bir yoki bir nechta qavatlari yoki
guruh tanlanadi;
3. Quyidagilarning biri bajariladi:
- qavatlar panelida belgilangan qavat yoki guruhni sichqon ko‘rsatkichi bilan
ushlab qabul qiluvchi qavatga o‘tkaziladi;
- uskunalar panelidan siljitish uskunasini tanlab manba tasvirdan qabul
qiluvchi tasvirga siljitish kerak. Dublikat qilingan qavat yoki guruh qabul qiluvchi
tasvirning joriy qavatining ustiga tushadi;
- dasturning qavatlar menyusi yoki qavatlar panelining menyusidan Duplicate
Layer yoki Duplicate Group buyruq qatorlari tanlanadi. Natijada ochilgan dialog
oynasining Destination qismida Document elementining ochiladigan menyusidan
qabul qiluvchi tasvir hujjati tanlanadi:
2.4-rasm.Nusxa olish
Qavat dublikatini yangi hujjatda yaratish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Qavatlar panelidan qavat yoki guruh tanlanadi;
2. Dasturning Layer menyusi yoki qavatlar panelining menyusidan Duplicate
Layer yoki Duplicate Group buyruq qatori tanlanadi;
3. Natijada ochilgan dialog oynasining Destination qismida Document
elementining ochiladigan menyusidan New qiymati tanlanadi va OK tugmasi
bosiladi.
24

2.2§ Qavatlar va qavat guruhlarini yaratish va boshqarish.
Yangi yaratilayotgan qavat qavatlar panelida joriy belgilangan qavatning
ustida yoki joriy belgilangan qavatlar guruhining uchida joylashadi. Yangi qavat
yoki qavatlar guruhini yaratish uchun quyidagilardan birini bajarish kerak:
- qavatlar panelidan yangi qavat yaratish tugmasi yoki yangi qavatlar
guruhini yaratish tugmasini bosish kerak;
- dasturning Layer menyusi New bo‘limidan Layer yoki Group buyruq
qatorini tanlash kerak;
- qavatlar panelining menyusidan New Layer yoki New Group buyruq qatorini
tanlash kerak;
- qavat yoki qavatlar guruhining xususiyatlarini belgilab yangi qavat yoki
qavat guruhini yaratish uchun klaviaturaning Alt tugmasini bosib turgan holda
qavatlar panelidan yangi qavat yaratish tugmasi yoki yangi qavatlar guruhini
yaratish tugmasini bosish kerak;
- yaratilayotgan qavat yoki qavatlar guruhini joriy belgilangan qavatning
tagida joylashtirish uchun klaviaturaning Ctrl tugmasini bosib turgan holda
qavatlar panelidan yangi qavat yaratish tugmasi yoki yangi qavatlar guruhini
yaratish tugmasini bosish kerak.
Mavjud fayl yordamida qavat yaratish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Mavjud tasvir faylini sichqon ko‘rsatkichi bilan ushlab Photoshop dastirida
ochiq tasvir ustiga qo‘yish kerak;
2. Import qilingan tasvirning joylashishi va masshtabi o‘zgartiriladi;
3. Klaviaturaning Enter tugmasi bosiladi.
Mavjud qavat asosida ushbu qavatning effektlarini saqlab qolgan holda yangi
qavat yaratish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Qavatlar panelidan qavat belgilanadi;
2. Belgilangan qavatni sichqon ko‘rsatkichi bilan ushlab qavatlar panelidagi
yangi qavat yaratish tugmasi ustiga qo‘yiladi.
Tasvirdagi belgilangan maydonni qavatga aylantirish uchun quyidagilarni
bajarish kerak:
25

1. Tasvirda biror bir maydon belgilanadi;
2. Dasturning Layer menyusi New bo‘limidan Layer Via Copy yoki Layer Via
Cut buyruq qatorlarini tanlash kerak.
Qavatlar guruhidagi qavatlarni ko‘rish uchun quyidagilardan birini bajarish
kerak:
- qavatlar panelida qavatlar guruhi yorlig‘ining chap tarafidagi ko‘rsatkichni
bosish kerak;
- qavatlar panelida qavatlar guruhi yorlig‘ining chap tarafidagi ko‘rsatkich
ustiga sichqon ko‘rsatkichini joylashtirib o‘ng tugmasi bosiladi va ochilgan
kontekst menyusidan Open This Group buyruq qatorini bosish kerak;
- klaviaturaning Alt tugmasini bosib turgan holda qavatlar guruhi yorlig‘ining
chap tarafidagi ko‘rsatkichni sichqon ko‘rsatkichi bilan bosib qavatlar guruhini va
uning ichidagi boshqa qavatlar guruhini bir vaqtning o‘zida ochib beradi.
Photoshop dasturida tahrirlashni osonlashtirish uchun ma’lum bir qavat,
qavatlar guruhi yoki qavat effektini aks ettirish yoki yashirish mumkin. Buning
uchun qavatlar panelidan quyidagilardan birini bajarish kerak:
- qavat, qavatlar guruhi yoki qavat effektini ish sohasidan yashirish uchun
qavatlar panelida uning chap qismidagi aks ettirish tugmasini bosish kerak. Aks
ettirish tugmasi qayta bosilsa ushbu element ish sohasida aks ettiriladi;
- dasturning Layers menyusidan Hide Layers yoki Show Layers buyruq
qatorlarini tanlash kerak;
- qolgan qavatlarni yashirib faqatgina belgilangan qavatni aks ettirish uchun
klaviaturaning Alt tugmasini bosib turgan holda qavatlar panelida qavatning chap
qismidagi aks ettirish tugmasini bosish kerak;
- qavatlar penelida bir nechta elementlarni aks ettirish tugmasi ustida
sichqon ko‘rsatkichini bosib turgan holda yurgizib ushbu elementlarni aks ettirish
holatini bir vaqtda o‘zgartirib olish mumkin.
Photoshop dasturida qavatlarni hujjat ichida va hujjatlararo nusxasini olish va
qo‘yish mumkin. Belgilangan qavatning nusxasini olish uchun dasturning Edit
menyusidan Copy buyruq qatorini tanlash yoki klaviaturadan Ctrl + C tugmalar
26

kombinatsiyasini bosish kerak. Edit menyusining Paste buyruq qatori yordamida
nusxasi olingan qavatni joriy hujjatning markaziga qo‘yadi. Edit menyusining
Paste In Place buyruq qatori yordamida nusxasi olingan qavatni joriy hujjatga
dastlabki hujjatdagi qavatning joylashishiga qarab qo‘yadi.
2.3 § ADOBE Photoshopda qavatlarni tanlash, guruhlash va bog‘lash.
Bir nechta qavatlar bilan ishlash uchun ularni bir vaqtda belgilab olish
mumkin.
Chizish va rang qiymatlarini o‘zgartirish kabi amallar uchun bir vaqtning
o‘zida faqatgina bitta qavat bilan ishlash mumkin. Joriy tanlangan qavat faol qavat
deyiladi.
Faol qavatning nomi joriy hujjatning sarlavha qismida aks ettiriladi. Siljitish,
tartiblash, shaklini o‘zgartirish va stillar panelidan stil qo‘llash kabi amallar uchun
bir vaqtning o‘zida bir nechta qavatlarni tanlab ishlash mumkin.
Qavatlar panelida qavatlarni tanlash uchun quyidagilardan birini bajarish
kerak:
- qavatni sichqon ko‘rsatkichi bilan tanlash;
- bir nechta ketma-ket qavatlarni tanlash uchun birinchi qavat tanlanadi,
so‘ng, klaviaturaning Shift tugmasini bosib turgan holda belgilanishi kerak bo‘lgan
oxirgi qavat tanlanadi;
- bir nechta ketma-ket bo‘lmagan qavatlarni tanlash uchun klaviaturaning Ctrl
tugmasini bosib turgan holda ushbu qavatlarni sichqon ko‘rsatkichi bilan tanlash
kerak;
- barcha qavatlarni tanlash uchun dasturning Select menyusidan All Layers
buyruq qatorini tanlash kerak;
- belgilangan qavatga o‘xshash qolgan barcha qavatlarni tanlash uchun
dasturning Select menyusidan Similar Layers buyruq qatorini tanlash kerak;
- qavatning tanlanishini bekor qilish uchun klaviaturaning Ctrl tugmasini
bosib turgan holda ushbu qavatni sichqon ko‘rsatkichi bilan tanlash kerak.
Ish sohasida qavatlarni tanlash uchun uskunalar panelidan siljitish uskunasini
tanlab quyidagilarni bajarish kerak:
27

- dasturning xususiyatlar panelidan Auto Select elementini belgilab
ochiladigan menyudan Layer qatorini tanlanadi. Ish sohasida tanlash kerak bo‘lgan
qavat ustiga sochqon ko‘rsatkichi bilan bosiladi. Sichqon bosilgan joyda pikselga
ega eng yuqoridagi qavat tanlanadi;
- dasturning xususiyatlar panelidan Auto Select elementini belgilab
ochiladigan menyudan Group qatorini tanlanadi. Ish sohasida tanlash kerak
bo‘lgan content ustiga sochqon ko‘rsatkichi bilan bosiladi. Sichqon bosilgan joyda
pikselga ega eng yuqoridagi qavatlar guruhi tanlanadi;
- tasvir ustiga sichqon ko‘rsatkichini joylashtirib o‘ng tugmasi bosiladi va
ochilgan kontekst menyusidan kerakli qavat tanlab olinadi. Sichqon bosilgan joyda
pikselga ega barcha qavatlarning ro‘yxati kontekst menyusida aks ettiriladi.
Qavatlar guruhidagi biror bir qavatni tanlash uchun quyidagilarni bajarish
kerak:
1. Qavatlar panelida qavatlar guruhi tanlanadi;
2. Qavatlar guruhi yorlig‘ining chap tomonidagi ko‘rsatkich bosiladi;
3. Qavatlar guruhining ochilgan ro‘yxatidan kerakli qavatni tanlab olish
mumkin.
Qavatlarni guruhlash loyihani tashkil etishda yordam beradi va qavatlar
panelini tartibli saqlaydi. Qavatlarni guruhlash uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Qavatlar panelida bir nechta qavatlar tanlanadi;
2. Dasturning Layer menyusidan Group Layers buyruq qatorini tanlash yoki
sichqon ko‘rsatkichi bilan qavatlarni ushlab qavatlar panelining yangi qavatlar
guruhini yaratish tugmasi ustiga qo‘yish kerak;
Qavatlarning guruhlanishini bekor qilish uchun qavatlar guruhini tanlab
dasturning Layer menyusidan Ungroup Layers buyruq qatorini tanlash kerak.
Qavatlar guruhiga qavat qo‘shish uchun quyidagilarni bajarish mumkin:
- Qavatlar panelida qavatlar guruhi tanlanadi va yangi qavat yaratish
tugmasini bosish kerak;
- Qavatni sichqon ko‘rsatkichi bilan ushlab qavat ustiga qo‘yish kerak;
28

- Qavatlar guruhini sichqon ko‘rsatkichi bilan ushlab boshqa qavat guruhi
ustiga qo‘yish kerak;
- Qavat guruhini sichqon ko‘rsatkichi bilan ushlab yangi qavatlar guruhini
yaratish tugmasi ustiga qo‘yish kerak.
Qavatlar ketma ketligining har xil joyida joylashgan bo‘lsa ham qavatlarni
bog‘lash orqali ular o‘rtasida munosabat o‘rnatish mumkin. Ikki va undan ortiq
qavatlarni yoki qavat guruhlarini bog‘lash mumkin. Bir vaqtning o‘zida tanlangan
bir nechta qavatlardan farqli ravishda bog‘langan qavatlar ushbu bog‘lanish olib
tashlanmagunicha bog‘langan bo‘lib turadi. Bog‘langan qavatlarni siljitish yoki
shaklini o‘zgartirish mumkin. Qavatlarni bog‘lash uchun quyidagilarni bajarish
kerak:
1. Qavatlar panelida bir nechta qavatlar yoki qavat guruhlari tanlanadi;
2. Qavatlar panelida bog‘lash tugmasini bosish kerak.
Qavatlarning bog‘liqligini bekor qilish uchun quyidagilardan birini bajarish
kerak:
- bog‘langan qavatlarni tanlab bog‘lash tugmasini bosish kerak;
- qavatning bog‘lanishini vaqtinchalik bekor qilish uchun klaviaturaning Shift
tugmasini bosib turgan holda qavatning o‘ng tomonidagi bog‘lanish yorlig‘ini
sichqon ko‘rsatkichi bilan bosish kerak. Natijada yorliq ustiga qizil chiziqlar
chiziladi.
Qavat kontentining chegaralarini aks ettirish ushbu kontentni siljitish va
tartiblashni osonlashtiradi. Bundan tashqari tanlangan qavatni o‘lchamini
o‘zgartirish yoki burish uchun uning boshqarish tutgichlarini aks ettirish mumkin.
Qavatning chegaralarini aks ettirish uchun dasturning View menyusi Show
bo‘limidan Layer Edges buyruq qatorini tanlash kerak. Qavatning chegaralarini aks
ettirish quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
29

2.5-rasm. Qavatning chegaralarini aks ettirish
Qavatning boshqarish tutgichlarini aks ettirish uchun uskunalar panelidan
siljitish uskunasini tanlab dasturning xususiyatlar panelidan Show Transform
Controls elementini tanlash kerak. Qavatning boshqarish tutgichlarini aks ettirish
quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
2.6-ram. Qavatning boshqarish tutgichlarini aks ettirish
Maska qavatlari. Qavatga maska qo‘yish orqali ushbu qavatning qismini
yashirib uning tagida joylashgan qavatni aks ettirish mumkin. Photoshop dasturida
ikki turdagi maskalarni yaratib olish mumkin:
1. Qavat maskalari – piksellar zichligiga bog‘liq bo‘lgan rastrli tasvir bo‘lib
chizish yoki tanlash uskunalari yordamida tahrirlanadi;
2. Vektorli maska – piksellar zichligiga bog‘liq bo‘lmay va pero yoki shakl
uskunalari yordamida yaratiladi.
Qavatlar panelida qavat va vektorli maskalar qavat yorlig‘iga qo‘shimcha
yorliq sifatida aks ettiriladi. Qavat maskasi uchun qo‘shimcha yorliq kulrang
diagramma ko‘rinishiga ega. Vektorli maska uchun qo‘shimcha yorliq maska
shaklida qavatdan qirqib olingan shakl ko‘rinishiga ega.
30

2.7.rasm. Yorliq maska shaklida qavatdan qirqib olingan shakl.
Qavat va vektor maskalari qavatdagi tasvirni o‘zgartirmaydi va maskani
tahrirlash jarayoni qavatdagi piksellarni o‘zgartirmaydi.
Qavatga qavat maskasi qo‘yilganda qavatni butunlay yashirish yoki aks
ettirish mumkin. Keyinchalik maskaga chizib qavatning ma’lum joylarini yashirib
qavat ostidagi qavatni aks ettirish mumkin.
Butun qavatni yashiruvchi yoki aks ettiruvchi maskani qo‘yish uchun
quyidagilarni bajarish kerak:
1. Tasvirning biro bir qismi belgilanmaganligiga ishonch hosil qilish uchun
dasturning Select menyusidan Deselect buyruq qatorini tanlash kerak;
2. Qavatlar panelidan qavat yoki qavatlar guruhi tanlanadi va quyidagilardan
biri bajariladi:
- butun qavatni aks ettiradigan maska yaratish uchun qavatlar panelidan qavat
maskasini qo‘shish tugmasi bosish yoki dasturning Layer menyusi Layer Mask
bo‘limidan Reveal All buyruq qatorini tanlash kerak;
- butun qavatni yashiradigan maska yaratish uchun klaviaturaning Atl
tugmasini bosib turgan holda qavatlar panelidan qavat maskasini qo‘shish
tugmasi bosish yoki dasturning Layer menyusi Layer Mask bo‘limidan Hide All
buyruq qatorini tanlash kerak.
Qavatning ma’lum qismini yashiruvchi maskani qo‘yish uchun quyidagilarni
bajarish kerak:
1. Qavatlar panelidan qavat yoki qavatlar guruhi tanlanadi;
2. Tasvirning kerakli joyini belgilab quyidagilarning biri bajariladi:
31

- belgilangan maydonni aks ettiruvchi maskani yaratish uchun qavatlar
panelidan qavat maskasini yaratish tugmasini bosish yoki dasturning Layer
menyusi Layer Mask bo‘limidan Reveal Selection buyruq qatorini tanlash kerak;
- belgilangan maydonni yashiruvchi maskani yaratish uchun klaviaturaning
Alt tugmasini bosib turgan holda qavatlar panelidan qavat maskasini yaratish
tugmasini bosish yoki dasturning Layer menyusi Layer Mask bo‘limidan Hide
Selection buyruq qatorini tanlash kerak.
Qavatning shaffof maydoniga asosan maska yaratish uchun quyidagilarni
bajarish kerak:
1. Qavatlar panelidan qavat tanlanadi;
2. Dasturning Layer menyusi Layer Mask bo‘limidan From Transparency
buyruq qatorini tanlash kerak.
Natijada qavatning shaffof maydoni shaffofligini yo‘qotadi va yaratilgan
maska tomonidan yashiriladi.
Mavjud qavat maskasini boshqa qavatga olib o‘tish uchun quyidagilardan
birini bajarish kerak:
- mavjud maskani boshqa qavatga o‘tkazish uchun maskani sichqon
ko‘rsatkichi bilan ushlab kerakli qavat ustiga qo‘yish kerak;
- mavjud maskaning nusxasini boshqa qavatga o‘tkazish uchun klaviaturaning
Alt tugmasini bosib turgan holda maskani sichqon ko‘rsatkichi bilan ushlab kerakli
qavat ustiga qo‘yish kerak.
Odatda, qavat yoki qavatlar guruhi uning qavat yoki vektor maskasiga
bog‘langan bo‘ladi. Bu bog‘lanish qavat yorlig‘i va maska yorlig‘i orasidagi
bog‘lanish belgisi yordamida aks ettiriladi. Qavat yoki maskaning joyi
o‘zgartirilsa qavat bilan maskaning joyi bir xil o‘zgaradi. Qavat va maskaning
o‘rtasidagi bog‘lanish olib tashlansa qavat va maskaning joyini mustaqil ravishda
o‘zgartirish mumkin bo‘ladi.
Qavat bilan maska o‘rtasidagi bog‘lanishni olib tashlash uchun sichqon
ko‘rsatkichi bilan qavat yorlig‘i va maska yorlig‘i orasidagi bog‘lanish belgisini
bosish kerak. Qavat bilan maska o‘rtasidagi bog‘lanishni qayta o‘rnatish uchun
32

sichqon ko‘rsatkichi bilan qavat yorlig‘i va maska yorlig‘i orasidagi sohaga bosish
kerak.
Qavat maskasini yashirish yoki aks ettirish uchun quyidagilardan birini
bajarish kerak:
- qavat maskasi joylashgan qavatni tanlab dasturning panellar bo‘limidagi
xususiyatlar panelining tagida joylashgan tugmasini bosish kerak;
- klaviaturaning Shift tugmasini bosib turgan holda sichqon ko‘rsatkichi bilan
qavatlar panelidagi qavat maskasi yorlig‘ini bosish kerak;
- qavatlar panelidan qavat maskasi qo‘yilgan qavat tanlanadi va dasturning
Layer menyusi Layer Mask bo‘limidan Disable (yashirish uchun) yoki Enable (aks
ettirish uchun) buyruq qatorini tanlash kerak.
Qavat maskasi yashirilganda qavat maskasining yorlig‘i ustiga qizil chizig‘
paydo bo‘ladi va uning qavatidagi tasvir maskaning effektisiz, dastlabki
ko‘rinishda aks ettiriladi.
33

XULOSA
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, bu dastur eng qulay va ahamiyatli.
Chunki xozirgi fotosuratchilar ham bu dasturdan keng foydalanishmoqda. Ayniqsa
to’y rasmlari, videoroliklar, mashhur xonandalarning suratlarini rangli va ancha
chiroyliroq qilib ishlashda foydalanishmoqda. Men ham bu mavzudan o’z
rasmlarimni rangli tasvirlarda ishlashni o’rganyapman. To’g’ri bu dastur boshqa
dasturlarga qaraganda ancha murakkab lekin uning juda ko’p qulay tomonlari bor.
Bu dasturda siz ranglar bilan ishlashni, tasvirlar bilan ishlashni va rasmlarga turli
xil bezak berishni, qora tasvirdagi rasmlarga rang berib undagi yuz chehralarni
chiroyli holatga keltirishingiz mumkin. Bu dastur eng qulay va foydalanuvchilar
uchun keraklidir.
Kompyuter grafikasi sohasida rastrli grafika, ayniqsa, realizm va tafsilotlar
haqida gap ketganda muhim ahamiyatga ega. Ulardan foydalanish raqamli rasmdan
tortib fotografiya va dizayngacha bolgan vaqtni qamrab oladi, lekin ularning
cheklovlaridan xabardor bolish va miqyoslilik va matn ravshanligi juda muhim
bolgan muqobil formatlar, masalan vektor grafiklari haqida oylash muhimdir.
Kompyuter grafikasini o rganish uning turli sohalarda qo llanilishini va zamonaviyʻ ʻ
texnologiyalardagi hal qiluvchi rolini ochib berdi.
Adobe Photoshop dasturi rastrli grafik muharriri hisoblanib Adobe Inc.
kompaniyasi tomonidan Windows va MacOS operatsion tizimlari uchun ishlab
chiqilgan. Photoshop dasturi ko‘p qavatli rastrli tasvirlarni yaratish va tahrirlash,
maska va ko‘p rang modellarini qo‘llash imkoniyatini beradi. Ushbu xususiyatlarni
qo‘llash uchun dastur o‘zining PSD va PSB fayl formatlarini ishlatadi.
Shunday ekan, biz yoshlar axborotlashgan jamiyatda o’z o’rnimizni topishida
kompyuter grafikasi fanining o’rni alohida bo’lib, hozir-gi kunning dolzarb fani
hisoblanmoqda.
34

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Martin Evening. Adobe PhotoShop CS6 for PhotoGraphers. Published by
Elsevier Ltd. Kidlington, Oxford, UK. 2012. 769 p.
2. Gary David Bouton. CorelDraw X7: The Official Guide. McGraw-Hill
Education, New York, USA. 2015. 705 p.
3. James D. Foley, Andries van Dam, Steven K. Feiner, John Hughes.
Computer Graphics: Principles and Practice. – Third edition. Pearson Education
Inc, USA. 2014. 1260 p .
4. Никулин Е.А. Компыютерная геометрия и алгоритмы машинной
графики. СПб.:БХВ-Петербург, 2003.-560 с.
5. Роджерс Д., Адамс Дж. Математические основы машинной графики.
« Мир » Москва . 2001. 604 с .
6. San Jose, “Adobe PhotoShop CS6. Classroom in a Book”. Adobe Systems
Incorporated, California, USA 2012. 400 p.
7. Steve Bain, Nick Wilkinson. CorelDraw 12: The Official Guide.
McGrawHill/Osborne Media. 2004. 695 p.
8. Tillayev A.I. “Fotodizayn, Adobe PhotoShop”. O`quv qo`llanma.
Toshkent, “Adib”. 2014. 156 b.
Internet saytlar
1. www.ziyonet.uz
2. www.nuu.uz
3. www.tuit.uz
4. www.pedagog.uz/
5. http://informica.ru/
6. www.intuit.ru
7. http://www.photoshop-master.ru/ .
35

Adobe Photoshopda qatlamlar va ranglar

Sotib olish