Ahmad Yugnakiy hayoti va ijodi - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	472.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Ahmad Yugnakiy hayoti va ijodi

Купить

Ahmad Yugnakiy hayoti va ijodi Reja: 1. Ahmad Yugnakiy va u yashagan davr xususida. 2. Ahmad Yugnakiyning tavallud topgan joyi va hayoti haqida baxs va tortishuvlar. 3 . “Hibat ul-haqoyiq” asari: a) tuzilishi va vazni; b) nusxa va nashrlari; v) badiiy xususiyatlari. 4. “Hibat ul-haqoyiq” – ta`limiy didaktik asar. 5. “Hibat ul-haqoyiq”ning o‘zbek adabiy tili va adabiyoti rivojiga qo‘shgan hissasi. WWW.ARXIV.UZ

1. Ahmad Yugnakiy va u yashagan davr xususida. Ma`lumki, turkiy adabiyotda axloq-odob, pand-nasihat, komillik fazilatlariga da`vat, ya`ni didaktik tamoyil doimo muhim o`rinni egallab kelgan. X-XII asrlar mobaynida didaktik mavzularga qiziqish kuchayib borganki, buning yorqin bir dalili Ahmad Yugnakiyning “Hibat ul-haqoyiq” asaridir. Ulug` shoirning tarjimai holi, ijodiyoti to`g`risida bizgacha to`liq ma`lumotlar yetib kelgani yo`q. A.Yugnakiyning hayoti va ijodidan bahs yuritgan tadqiqotchilarning deyarli barchasi “Hibat ul-haqoyiq” ning oxirida berilgan (Amir Sayfiddin qalamiga mansub) qaydlarga murojaat qilganlar. Unda aytilishicha, A.Yugnakiy Mahmud nomli fozil bir zotning o`g`lidir. U tavallud topgan safoli va xushhavo manzilning nomi Yugnakdir: Atosi oti Mahmud Yugnakiy, Adib Ahmad o`

Adib Ahmadning tug`ilgan yili ma`lum bo`lmasa-da, tavallud topgan joyi Yugnakligi ma`lum. Yugnak deb atalgan joy nomi Samarqand atrofida ham, Farg`ona vodiysida ham, Turkiston yaqinida ham bo`lganligi uchun adibning aynan qaysi Yugnakda tug`ilganligi anchagina bahs- munozaralarga sabab bo`lgan. Ammo olimlarning ko`pchiligi Ahmad Yugnakiyni Samarqand atrofidagi Yugnak qishlog`idan bo`lgan, degan qarorga kelishgan. WWW.ARXIV.UZ

2. Ahmad Yugnakiyning tavallud topgan joyi va hayoti haqida baxs va tortishuvlar. Ahmad Yugnakiyning qachon yashaganligi ham uzoq vaqt tortishuvlarga sabab bo`lgan. Ayrim tadqiqotchilar adib Ahmad VIII asrda yashagan, degan da`voni ilgari suradilar. (Masalan, M.Imomnazarov. “Adib Ahmad qachon yashagan?”). Ular bunda A.Navoiyning “Nasoyim ul-muhabbat” asaridagi “Maskani Bag`doddin necha yig`och, ba`zi debturlar, to`rt yig`och yo`l erkan. Har kun Imom A`zam darsiga hozir bo`lur erkandur va bir mas`ala o`rganib bu yo`lni yayog` borur erkandur”, - jumlalarida nomi zikr etilgan Imom A`zamning VIII asrda yashaganligiga asoslanadilar. Ammo “Nasoyim ul-muhabbat” dagi ma`lumotlar tarixiy mazmunga emas, manoqibiy xarakterga egadir. Chunki manqabaviy hayot vaqt, zamon, makon chegaralarini umuman tan

Ahmad Yugnakiyning ilmiy-nazariy risolalar yozgan-yozmaganligi bizga noma`lum. U salohiyatli shoir va axloq muallimidir. Undan bizgacha yetib kelgan yagona asar “Hibat ul-haqoyiq” dostoni bo`lib, 484 misradan iborat. Asar 14 bobdan iborat bo`lib, dastlabki 5 bobini muqaddima qismi deb atash mumkin. Unda yagona Allohi taologa hamd, Rasululloh (s.a.v) ga na`t, to`rt ulug` sahobalar madhi, amir Muhammad Dod Sipohsolorbekka bag`ishlangan madhiyalar mavjud. Muqaddimaning oxirida asarning yozilish sababi bayon etilgan. Asarning asosiy qismida ilm va bilimsizlik, donolik va johillik, tilni asrash, to`g`ri so`zlik, sir saqlashning muhimligi, dunyoning o`tkinchiligi, saxovatli va insonlarga mehribon bo`lish singari bir qancha insoniy fazilatlar hamda qusurlar haqida so`z boradi. WWW.ARXIV.UZ

“ Hibat ul-haqoyiq” asari yozilgan davrda forsiy va turkiy dostonlar uchun umumiy bo`lgan muayyan she`riy shakl (ya`ni, aa, bb, vv usulida qofiyalanuvchi masnaviy shakli) hali mavjud emas edi. Shu sababli asarning madhiyaviy kirish qismlari o`sha davr arab adabiyotiga xos bo`lgan qasida janridan ijodiy foydalanib yozilgan. Ammo dostonning asosiy qismi va xulosasi qadim turkiy og`zaki adabiyotida keng qo`llanilgan to`rtliklar shaklida yaratilgan. Shu sababli doston hajmini baytlar bilan o`lchash to`g`ri emas. “ Hibat ul-haqoyiq” asari aruz vaznida yaratilgan turkiydagi ikkinchi asar hisoblanadi. U aruzning mutaqorib bahrida yaratilgan: nomlanishi mutaqoribi musammani mahzuf, ya`ni faulun, faulun faul: O`char meh/nat o`ti, / kechar nav/bati, Qolur sabr / idisi / savobin / tutub. WWW.ARXIV.UZ

“ Hibat ul-haqoyiq” asarining asl nusxasi bizgacha yetib kelmagan. Shuning uchun uni dastlab qaysi yozuvda yozilganligi ham noma`lum. XV- XVI asrlarda asar bir necha marotaba ko`chirilgan. Asarning topilishi va dastlabki nashri turk olimi Najib Osimbek nomi bilan bog`liq. U dastlab asarning Istambulda Abdurazzoq Baxshi tomonidan ko`chirilgan nusxasidan parchalar nashr ettiradi. Ko`p o`tmay u bu nodir kitobni to`liq holda nashr ettirgan. 1925-yili yana shu olim tomonidan , 1951 - va 1992-yillarda Rashid Rahmat Arat tomonidan nashr qilingan. WWW.ARXIV.UZ

O`zbekistonda 1-marta “Hibat ul-haqoyi q ” dan namunalar A.Fitrat tomonidan 1928-yilda e`lon qilingan. 1941-yilda nashr qilingan “O`zbek adabiyoti xrestomatiyasi” da asardan parcha berildi. 1968- , 1971- , 1972- , 1994-yillarda ushbu asar Q.Maxmudov tomonidan alohida va turli to`pla mlar da bir necha marta nashr qilindi. “ Hibat ul-haqoyiq” ning badiiy xususiyatlari haqida mulohaza yuritganda, eng avvalo, Ahmad Yugnakiyning o`z ona tiliga bo`lgan otashin muhabbati, turkiy tilning imkoniyat va nafisliklarini yuzaga chiqarishdagi samimiy intilishini qayd etib o`tmoq lozim. Adib Ahmad muhim va chuqur ma`noli fikrlarini turkiy tilda ifodalashni asl maqsad qilib qo`ygan. Shu tufayli o`z ijodining katta qismini turkiy til taraqqiyotiga baxshida etdi. Bu haqda u shunday deydi: Anin uz erur bu kit

“ Hibat ul-haqoyiq” dagi so`z qo`llash iqtidori, vazn, qofiya va radifdan o`rinli foydalanish mahorati shoirning she`riyat qonun-qoidalarini chuqur o`zlashtirganligidan dalolat beradi. Asarning dastlabki uch bobi qofiya jihatdan bir butunlikni tashkil etib, dastlabki ikki misra o`zaro qofiyalanadi, boshqa baytlarning ikkinchi misralari ularga uyg`unlashadi. Quyidagi misralarda murdaf (ridfli) qofiyaning bir ko`rinish ishlatilgan: Ko`ngultin chiqarqil tavor suqliqin, Kedim birla teb tut qorin to`qliqin. Bu boyliq chig`oyliq ozuq yo`qlug`i, Chig`oyliq tep ayma ozuq yo`qlug`in. Mazmuni: Ko`ngildan molga bo`lgan suqlikni chiqar, faqat kiyim bilan qorin to`qligini ko`zla. Boylik, kambag`allik bu yemish-ozuq yo`qligidir, (aslida) oziq-ovqat yo`qligini qashshoqlik deb aytma. Ma`lumki, raviy (qofi

Shuningdek, adib asarda tazod, tashbeh, irsolul-masal, talmeh, istiora, tanosib singari o`nlab badiiy san`atlardan mohirlik bilan foydalangan. Tazod: Yaratti ug`onim tunung, kunduzung, O`tub bir-biriga yurur o`ng, so`nga. Tashbeh: Yilontek bu ochun yilon o`g`lag`u, Yo`moqqa yumshoq ichi bo`r og`u. Irs masal: Javo qildachingg`a yonut qil vafo Arimas necha yuvsa qon birga qon. Talmeh: Salobat ichinda Umartek juvon Saxovat, samoqat tutar Usmoniy. Tetiklikdan kenduv ayoztik o`zuq, Dod insof tutar chin Anushirvoniy. “ Hibat ul-haqoyiq” ma`no va mazmun e`tibori bilan to`la ma`noda axloqiy – ta`limiy asardir. Akademik Oybekning ta`rifiga ko`ra, “u islom dini, axloqini tashviq qilish uchun yozilgan”. Ammo tadqiqotchilarning “tamomila diniy va axloqiy” asar, deya baholagan hukmlarini ham to`la-to`k

Insoniyat farzandi ilm orqali o`zini jaholat, nodonlik, gumrohlik singari ofat va balolardan xalos etadi. Ikkinchidan, u haqni botildan farqlab, dunyo va hayot sirlarini bilish imkoniyatiga erishadi. Hech bir e`tiroz yo`qki, Adib Ahmad ilm va uning fazilatlari haqida so`zlaganda, eng avvalo, din va shariat ilmini nazarda tutgan, ammo ilmni faqat din doirasida talqin etish ham haqiqatga tug`ri kelmaydi. Uning uchun odob, nafs tarbiyasi, komil inson martabasiga kutarilish ham ilm bilan aloqador edi. Ahmad Yugnakiyning ilm va ma`rifat tug`risidagi fikrlariga chuqurroq nazar tashlansa, bu buyuk mutafakkirning axloq va haqiqat ilmiga tayanib, fanning barcha tarmoqlarini o`rganishga da`vat qilganligi sir bo`lmay qoladi. Shuning uchun shoir ilm tushunchasini keng miqyosda qabul qilib, ham diniy,

Xulosa Xullas, hadislar Adib Ahmadning dunyoqarashiga axloqiy- diniy yoki falsafiy jihatdan qanchalik ta`sir ko`rsatgan bo`lsa, uning adabiy shaxsiyati va ijodiyotiga ham ijobiy hissa qo`shgan. F.f.d. M.Imomnazarov “Hibat ul-haqoyiq”da “21-o`rinda payg`ambarimiz hadislari uchraydi”, - deydi. Yana shuni aytish mumkinki , Ahmad Yugnakiyning insonlarni ma`naviy yetuklikka chorlovchi serma`no ijodi, ya`ni “Hibat ul-haqoyiq” asari bugungi kun milliy o`zlikni anglash va barkamol avlodni tarbiyalashda muhim vazifani bajarishga xizmat qilishi bilan ham o`ta qimmatlidir. WWW.ARXIV.UZ

Adabiyotlar: 1. N.Mallayev. “O`zbek adabiyoti tarixi”. T., 1976. 2. O`zbek adabiyoti tarixi. V tomlik. 1-tom. T., 1978. 3. G.Xo`janova. “Hibat ul- haqoyiq” haqiqatlari”. T., 2001. “Ma`naviyat yulduzlari”. T., 2001. 4. www.ziyonet.uz WWW.ARXIV.UZ

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar