Aholi turmush darajasi statistikasi 2 - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	17 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Aholi turmush darajasi statistikasi 2

Купить

AHOLI TURMUSH DARAJASI STATISTIKASI Reja: 1. Aholi turmush darajasi ko‘rsatkichlari va ular statistikasining vazifalari. 2. Aholi daromadlari statistikasi 3. Aholi x arajatlari statistikasi. 4. Aholining tovarlar va xizmatlar iste’moli xarajatlari 5. Aholining madaniy ma’rifiy darajasini ifodalovchi ko‘rsatkichlar

Aholining turmush darajasini insonlarning moddiy, ma’naviy ma’rifiy ehtiyojlarini qondirish jarayonlarini ifodalovchi ko‘p qirrali, murakkab ijtimoiy-iqtisodiy kategoriyadir.

Professor Yo.Abdullayev aholi turmush darajasi bitta ko‘rsatkich bilan emas, aholi daromadi va turmushining turli qirralarini ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi bilan ifodalanishi lozim, deb yozadi. Bu tizim quyidagi asosiy bo‘limlarni o‘z ichiga oladi: - umumlashtiruvchi sintetik ko‘rsatkichlar; -aholining moddiy ehtiyojlarini qondirish darajasini tavsiflovchi ko‘rsatkichlar; - aholining ma’rifiy - ma’naviy darajasini tavsiflovchi ko‘rsatkichlar; -aholining sotsial sharoitini tavsiflovchi ko‘rsatkichlar. Abdullayev Yo. Makroiqtisodiy statistika: 100 savol va javob. T.: «Mehnat», 1998 y. 182 b.

Iqtisodchi olim K.Xaqberdiyev “Aholi turmushi tushuncha sifatida keng ma’nodagi 4 yo‘nalishdagi ko‘rsatkichlarni qamrab oladi: aholining sifat ko‘rsatkichlarni, aholining turmush darajasi, ijtimoiy xavfsizlik, atrof- muhitning sifati” deb ko‘rsatib, birinchi yo‘nalish ko‘rsatkichlariga: demografiya, aholini takror ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari, oilalarni shakllantirish qobiliyatlari, ta’lim va kasbiy ma- horat darajalarini kiritadi. To‘xliyev N. va boshqalar. O‘zbekiston iqtisodiyoti asoslari. T.: O‘zbekiston ensiklopediyasi. 2006 y. 269 bet.

BMT turli mamlakatlarda qo‘llanilayotgan turmush darajasi ko‘rsatkichlarini o‘rganib, uning darajasini ifodalovchi quyidagi asosiy ko‘rsatkichlarni tavsiya etgan:  Tug’ulish , vafot etish va boshqa aholini xarakterlaydigan ko‘rsatkichlar;  turmushning sanitariya-gigiyena sharoitlari;  oziq-ovqat mahsulotlarini iste’mol qilish;  turar joy sharoitlari;  ta’lim va san’at;  mehnat sharoiti va bandlik;  aholi daromadlari va harajatlari;  yashash qiymati va iste’mol baholari;  transport vositalari;  dam olishni tashkil etish;  ijtimoiy ta’minot;  insonning erkinligi.

Aholi turmush darajasini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni mohiyatiga qarab quyidagicha guruhlash mumkin: 1. Aholining ijtimoiy-demografik ko‘rsatkichlari: bularga aholi soni, jinsi, yoki, tug‘ulish, vafot etish kabi ko‘rsatkichlar kiradi. 2. Aholining moddiy iste’molini ifodalovchi ko‘rsatkichlar. Ularga aholining oziq-ovqat va nooziq-ovqat bilan ta’minlanganligini ifodalovchi ko‘rsatkichlar kiradi. 3. Aholining ta’limi, manaviy-madaniy salohiyatini ifodalovchi ko‘rsatkichlar: Ularga maktablar, kasb-hunar kollejlari, oliy o‘quv yurtlari bilan qamrab olinganligi, teatr, kino, kitoblar va shu kabilar bilan ta’minlanganligini ifodalovchi ko‘rsatkichlar kiradi. 4. Aholining sog‘lig‘i va sanitariya-gigiyena holatini ifodalovchi ko‘rsatkichlar. Bularga shifoxonalar, vrachlar, dam olish uylari, kasal

Aholi turmush darajasini o`rganishning uslubiy jihatlari O`zbekiston Respublikasi aholisining turmush darajasi va farovonligini o`rganish maqsadida, davlat statistika organlari tomonidan har yili uy xo`jaliklarida tanlama usulda kuzatuvlar o`tkaziladi.

Bir yil davomida respublika bo’yicha 10 000 dan ortiq uy xo’jaliklarida, jumladan: Qoraqalpog’iston Respublikasi bo’yicha 588 ta, Andijon 780 ta, Buxoro - 648 ta, Jizzax - 492 ta, Qashqadaryo - 828 ta, Navoiy - 516 ta, Namangan - 756 ta, Samarqand - 936 ta, Surxondaryo - 720 ta, Sirdaryo - 432 ta, Toshkent - 840 ta, Farg’ona - 936 ta, Xorazm - 624 ta, Toshkent shahrida 912 ta uy xo’jaliklarida kuzatuv o’tkaziladi.

, , Erkaklar Ayollar 50,4% 49,6% Shuningdek, 16 yoshgaha bo`lgan bolalarning ulushi 29,9 % ni, 16 yosh va undan kattalarning ulushi 70,1 % ni tashkil etib, respublika bo`yicha mehnatga layoqatli aholining ulushi jami aholiga nisbatan 59,7 % ni tashkil etdi. Jami kuzatilgan aholidan 50,4 % ni erkaklar va 49,6 % ni ayollar tashkil etdi.

Hozirgi paytda aholi ishlab mehnat haqi (barcha ustamalari bilan), turli tadbirkorlik, hunarmandchilik qilib daromad, mulkini ijaraga berib – ijara haqi, qimmatbaho qog‘ozlar sotib olib, ulardan dividend (foiz), dehqonchilik, chorv a chilik bilan shug‘ullanib daromad olmoqdalar.

Professor M.K.Pardayev oila daromadlarini 5 guruhga bo‘lishni maqsadga muvofiq deb, quyidagilarni ko‘rsatadi: 1. Mehnat qilish yo‘li bilan olinadigan daromad; 2. Tadbirkorlik yo‘li bilan olinadigan daromad; 3. Mulkni ishlatish orqali olinadigan daromad; 4. Davlat tomonidan beriladigan daromad; 5. Huquqiy va jismoniy shaxslar tomonidan beriladigan xayriyalar, sovg‘alar va boshqa muruvvatlar. Pardayev M.K., Shodiyeva G.M. Oila xo‘jaligi iqtisodiyoti va tadbirkorligi. Samarqand SamKI. 2001, 25 bet.

 Aholi birlamchi daromadlari ishlab chiqarishdan olingan daromadlar va mol-mulkdan olingan daromadlardan tashkil topadi.  Ishlab chiqarishdan olingan daromadlarga mehnat faoliyatidan olingan daromad va shaxsiy iste’mol uchun ishlab chiqarilgan shaxsiy xizmatlardan olingan daromadlar kiradi.  Mehnat faoliyatidan olingan daromad yollanma ishchilarning va mustaqil ravishda band bo‘lgan aholining daromadidan tarkib topadi.  Mustaqil ravishda band bo‘lishdan olingan daromad – mustaqil ravishda tashkillashtirilgan va uy xo‘jaligi a’zolari jalb qilingan mehnat jarayoni natijasida olingan daromadlar.

 Shaxsiy iste’mol uchun o‘zida ishlab chiqarilgan xizmatlardan olingan daromadlarg a bozor uchun mo‘ljallanmagan va uy-joy egalari tomonidan foydalanilayotgan turar-joy xizmatlarining shartli ravishda hisoblangan qiymati kiradi.  Mol-mulkdan olingan daromadlar (mulkiy daromadlar) deganda mulkiy egalik qilish huquqi bo‘lgan moliyaviy va nomoliyaviy aktivlarni boshqa shaxslarga foydalanish uchun berishdan uy xo‘jaliklariga tushgan tushumlar tushuniladi.

Kambag'allik tushunchasiga yagona ta'rif mavjud emas. Ba'zilar kambag'allik deganda insonning birlamchi ehtiyojlarini (oziq-ovqat, kiyim-kechak, uy-joy, ta'lim va sog'liqni-saqlash) qondirishga imkoniyatning mavjud emasligini tushuncha, boshqalar – tanlov erkinligining yetarlicha emasligi yoki kuniga 1,90 dollardan kam miqdorga kun kechirishni, uchinchi tomon esa – insonning jamiyat ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi ishtirokiga putur yetkazuvchi ijtimoiy, ta'lim va sog'liqni-saqlash sohasidagi to'siqlarning doimiy doirasini tushunishadi. Umumiy qaraganda, kambag'allikni baholash bir nechta aniq belgilangan ko'nikma va usullarni talab qiladi.

KAMBAG'ALLIK DARAJASI QANDAY O'LChANADI? Belgilangan davrda inson farovonligi darajasini o'lchashda foydalaniladigan 2 ta ko'rsatkich mavjud: aholi jon boshiga to'g'ri keladigan daromad yoki aholi jon boshiga to'g'ri keladigan iste'mol xarajatlari. Daromadlarning iste'molga nisbatan o'zgaruvchan bo'lishi, ba'zi daromad manbalarini aniqlashning murakkabligi, daromadlar to'g'risidagi yolg'on ma'lumotlarning keltirilish darajasi yuqori bo'lganligi uchun amaliyotda 2-ko'rsatkichdan foydalanish tavsiya etiladi. Shuning bilan birga, farovonlik ko'rsatkichi sifatida iste'mol xarajatlari ma'lumotlaridan foydalanishda esa vaqt o'tishi bilan narxlarning o'zgarishini, ayrim mamlakatlar o'rtasidagi narx

Nisbiy kambag'allik chegarasi. Qashshoqlik nafaqat mutloq, balki nisbiy tushunchadir. Odamlar o'z iste'mol darajasini tegishli nazorat guruhidagi boshqa odamlar bilan taqqoslaganda o'zlarining holatini sub'ektiv ravishda yomon baholashlari mumkin. Bu nisbiy mahrumlik tushunchasi tufayli odamlar o'z mamlakatlari yoki jamoalaridagi o'rtacha ko'rsatkichga nisbatan shaxsiy daromadlari yoki iste'mollar darajalariga ahamiyat berishadi. Nisbatan kambag'allik chegarasini oddiy ijtimoiy-iqtisodiy faoliyatda munosib ishtirok etish uchun zarur bo'lgan ijtimoiy integratsiya xarajatlari sifatida ham izohlash mumkin. Nisbiy kambag'allik chegarasini qo'llash Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan. Bu holda kam ta'minlanganlar sifatida mamlakatda eng

Sub'ektiv kambag'allik chegarasi. Aytishimiz mumkinki, kambag'allik nafaqat mutloq yoki nisbiy standart, balki idrok hamdir. Bunday holda, uy xo'jaligiga: "Siz qanday xarajatlarning qanday darajasini mutloq minimal deb hisoblaysiz?" deb so'raladi va bu ularning haqiqiy xarajatlari darajasi bilan taqqoslanadi. Shunday qilib, amaldagi xarajatlari e'lon qilingan sub'ektiv minimumdan past chiqqanlar ulushiga kambag'allik darajasi deb qaraladi. Ammo, bu yerda kambag'allik darajasi, ko'p hollarda, savolning qanday berilishiga bog'liq.

Kambag'al bo'lgan va bo'lmagan odamlar yoki uy xo'jaliklarining xususiyatlarini taqqoslab, kambag'allikning sababini aniqlash va unga qarshi kurashning aniq parametrlarini belgilash va ma'lumot quyidagi yo'nalishlarda tahlil qilinishi mumkin: Oila a'zolarining xususiyatlari: yoshi, jinsi, millati, ma'lumoti va sog'lig darajasi. Uy xo'jaligining demografik xususiyatlari: oila boshlig'ining jinsi, ishlash yoshidagi a'zolarga to'g'ri keladigan bolalar va qariyalar soni. Mulk: yer, chorva mollari, asboblar va ijtimoiy kapital. Faoliyat turlari: faoliyat sohasi, tomorqa faoliyati, bandlik turi. Joylashuv: qishloq / shahar, viloyat, tuman. Kommunal xizmatlardan foydalanish: elektr energiyasi, ichimlik suvi, tibbiyot muassasasi, maktab,

O'zbekistondagi kambag'allikning yanada aniq tasvirini unga qarshi kurash bo'yicha asosiy chora-tadbirlar va tavsiyalarning mazmunini belgilaydi. Ushbu sohada olib borilgan tadqiqotlar natijalariga ko'ra, kam ta'minlangan oila 7 kishidan iborat bo'lib, oila boshlig'ining o'rtacha yoshi 50 yoshdan yuqori va u oliy ma'lumotga ega emas. Jumladan, 11% kam ta'minlangan oilaning boshlig'i ishsiz, 93% holatlarda esa oliy ma'lumotga ega emas va faqat 24% o'rta maxsus ma'lumotga ega. Kam ta'minlangan uy xo'jaliklarining 43% doimiy ish joyiga ega emas. 93% markaziy isitish tizimiga, 96% markaziy kanalizatsiya tizimiga va 66% markaziy suv ta'minotiga ulanmagan.

Jini indeksi – daromadlar konsentratsiyalashuv koeffitsiyenti hisoblanadi. Uni bir tekis taqsimlash vaziyatida har bir guruh o'z soniga mutanosib daromad oladi va bunday vaziyatda Jini koeffitsiyenti nolga teng bo'ladi. Mutlaq tengsizlik sharoitida mazkur ko'rsatkich 1 ga teng bo'ladi.

Купить