Информация о документе

Цена 25000UZS
Размер 119.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 28 Март 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Экономика

Продавец

Sobirov Azizbek

Дата регистрации 21 Апрель 2024

38 Продаж

Aksiz solig’ining iqtisodiy ahamiyati, soliq stavkalarini qo’llashning o’ziga xos xususiyatlar va undagi muammolar

Купить
MAVZU: AKSIZ SOLIG’INING IQTISODIY AHAMYATI, SOLIQ STAVKALARINI QO’LLASHNING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLAR VA UNDAGI MUAMMOLAR REJA: KIRISH 1. Aksiz solig`ining moxiyati va obyekti 2. Aksiz solig`ining stavkalari 3. Aksiz solig`ini to`lash tartibi XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1 KIRISH Boshqa soliq turlaridan farqli ravishda aksiz solig‘i faqatgina ishlab chiqarish sohasiga taalluqli bo‘ladi. Aksiz to‘lovi muayyan mahsulot turlariga taalluqli hisoblanadi. 301 O‘zbekiston Respublikasida aksiz solig‘i davlat solig‘i tarkibiga kiritiladi. Aksiz solig‘ini hisoblash va to‘lash tartibini nazorat qilishning asosiy me’yoriy hujjati O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksidir (40-bob, 283- 289-moddalar) Aksiz solig‘i to‘lovchilari sifatida quyidagilar tan olinadi: 1) O‘zbekiston Respublikasi hududida aksiz solig‘i solinadigan tovarlarni (aksiz to‘lanadigan tovarlarni) ishlab chiqaruvchilar; 2) tabiiy gazni iste’molchilarga realizatsiya qilishni amalga oshiruvchilar; 3) benzin, dizel yoqilg‘isini yakuniy iste’molchilarga realizatsiya qilishni, shu jumladan avtomobillarga yoqilg‘i quyish shoxobchalari orqali, shuningdek gazni avtomobillarga yoqilg‘i quyish shoxobchalari orqali realizatsiya qilishni amalga oshiruvchilar. Ushbu bo‘limni qo‘llash maqsadida yakuniy iste’molchilar deganda o‘z ehtiyojlari uchun benzin, dizel yoqilg‘isi hamda gaz oluvchi yuridik va jismoniy shaxslar tushuniladi; 2 Aksiz solig`ining moxiyati va obyekti Aksiz solig`i bilvosita soliq turi bo`lib, tovar yoki xizmat narxiga ustama ko`rinishda undiriladi va pirovardida iste'molchi tomonidan to`lanadi. Aksizlar davlatning soliqqa doir umumiy siyosati tarkibiy qismi hisoblanadi hamda budjet daromadini ko`paytirish, ba'zi tovariar iste'mol qilinishi (tamaki, spirtli ichimliklar), ishlab chiqarish ayrim turlarining ko`paytirish tabiatni muhofaza qilishga salbiy ta'siri oqibatida yuzaga keladigan ijtimoiy xarajatlar o`rnini qopiashda, shuningdek, avtomobil yo`llari qurish va saqlash xarajatlarini, boshqa xarajatlarni, himoyalash manbayi sifetida, vatanimizdagi ishlab chiqarishni qo`llab-quvvatlashda va hokazolar uchun qo`llaniiadi. Aksiz hajmi qoida tariqasida, tovar qiymati bilan ham, uni ishlab chiqarish uchun qilingan mehnat sarfi bilan ham bog`liq emas, balki davlatning soliq siyosatiga qarab belgilanadi. Ba'zi mamlakatlarda iste'mol solig`i, ya'ni chakana savdodagi har bir xarid uchun soliq, xizmat ko`rsatish sohasida oborot solig`i, tomoshaxonalardan undiriladigan soliq va boshqalar tobora ko`proq rivojlanmoqda. O'zbekiston Respublikasida aksiz solig`i O`zbekiston Respublikasining 1991- yil 15-fevralda qabul qilingan «Korxonalar, birlashmalar, tashkilotlardan undiriladigan soliqlar to'g`risida» gi Qonuniga muvofiq qabul qilingan. lekin respublikamizda birinchi marotaba 1992-yildan boshlab joriy etilgan. «O'zbekiston Respublikasining Soliq kodeksida» aksiz solig`ining yangi umumiy qoidalari, aksiz stavkalari va to`lash tartibini ko`rsatib o`tilgan. 3 Aksiz solig`i tovar qiymatining bilvosita soliq ko`rinishida budjetga (o`lanadigan bir qismi bo`lib, u qo`shilgan qiymat solig`i solinadigan bazada hisobga olinadi. o`zlari ishJab chiqargan va aksiz solig`i solinadigan (ovarlami sotuvchi, mulkchilifcning har qanday shaklidagi korxonalar, birlashmalar va tashkiiotlar aksiz sollg`i to`lovchilar hisoblanadi. Aksiz to`lanadigan tovarlarning eksportiga aksiz solig`i solinmaydi, O`zbekiston Respublikasiga tovarlar eksportiga nisbatan soliq solish rejimini qo`llaydigan davlatlarga tovarlar realizatsiya qilinadigan hollar bundan mustasno. O`zbekiston Respublikasida aksiz to`lanadigan tovarlar ishiab chiqarayotgan yoki bunday tovarlarni import qilayotgan yuridik va jismoniy shaxslar budjetga aksiz solig`i to`laydilar. O`zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan aksiz to`lanadigan tovarlar uchun ularning qo`shilgan qiymat solig`i hisobga olinmagan holdagi (aksiz solig`i summasini o`z ichiga oigan) qiymati yoki tovarning fizik hajmi soliq solish obyekti hisoblanadi. Agar tovar ishlab chiqaruvchi aksiz to`lanadigan tovarni naturial haq yoki sovg`a sifatida bersa, soliq to`lovchidan tovarni topshirish paytida tarkib topgan, lekin amal qilingan xarajatlardan kam bo`lmagan narxlar darajasidan kelib chiqib hisoblangan qiymat soliq solish obyekti hisoblanadi. Ushbu qoidalar, tovarlar o`z xomashyosidan yoki berilgan xomashyodan ishlab chiqarilgandan qat'i nazar qo`llaniladi. 65 Berilgan xomashyodan ishlab chiqarilgan tovarlar bo`yicha aksiz solig`i va uni buyurtmachiga berish paytida ushbu qoidalarga muvofiq belgilangan narxda hisoblab chiqarilishi lozim. Tadqiqot obyektidan kelib chiqib, asosiy egri soliqlardan biri bo`lgan aksiz solig`ining kelib chiqishi va rivojlanishi tarixi xususida to`xtalamiz. Dastlab 4 egri soliqlar ayrim tovar turlari (tuz, tamaki, aroq mahsulotlari, gugurt, shakar va boshqa keng iste'mol mollari)ga aynan aksiz solig`i ko`rinishida namoyon bo`lgan. Baqt o`tishi bilan aksiz osti tovarlari ro`yxati kengayib borgan. o`z-o`zidan ma'lum bo`ladiki, soliqqa tortishning aksizli shakli keng xalq ommasi iste'molidagi ommaviy tovarlarni soliqqa tortish jarayonidagina samara berishi mumkin bo`lgan. Qadimda aksizlarni boshqa nomlar bilan boj, to`lov, yig`im yoki sodda qilib soliq deb atashganlar. Aksizlaming o`sha davrda amal qilgan soliqqa tortish mexanizmi to`g`risida taxminiy malumotlar mavjudligi uning ilk paydo bo`lgan davrini aniqlashga imkon bermaydi. Masalan, xalq tribunlari Tiberiy va Gay Grakxov (er. av. 162-133 va 153-121-yy.) davrlarida Rim g`aznasiga qo`llarni ozod etishdan, shu bilan birga o`z shaxsiy iste'moli uchun zarur bulmagan tovarlami dengiz orqali Rimga olib kelinishdan yig`imlar tushib turgan. Qadimgi Misrda XII-XIII chi sulolalar davrida (er. av. ikkinchi ming yillik) pivoga soliq solingan. Albatta, bu to`lovlar hozirgi talqindagi aksizlar bo`lmasligi mumkin, lekin ularni aksizlaming dastlabki namunalari sifatida e'tiborga olish lozimdir. Tarixiy manbalaiga ko`ra, Angliyada Kromvel davrida respublikaning yigirma yil amal qilishi davomida aksizlarning ikki yuzga yaqin turi joriy etilgan. Bunda har xil turdagi obyektlar soliqqa tortilgan, masalan, poxol kukuni yoki yog` uchun quti idishlar shular jumlasidandir. XXI asrda Gollandiyada egri soliq turlari shunchalik ko`p ediki, tarixchi de-Bitta so`zlariga qaraganda, mehmonxonada tortiq qilingan baliq bo`lagiga 34 xil 5 aksiz to`g`ri kelgan. Demak, aksizlar, bojlarni hisobga olmaganda soliqqa tortishning eng qadimgi shaklidir. «Aksiz» franso`zcha-accise, lotincha-accidere so`zlaridan olingan bo'ladi, tarjima qilinganda «kesib olish» ma'nosini anglatadi. O`zbekiston Pespuhlikasi soliq qonunchiligida aksiz solig`iga quyidagicha izoh berilgan: «aksiz solig`i sof daromadning narxda va qo`shilgan qiymat solig`iga toriladigan bazada hisobga olinadigan, egri soliq sifatida budjetga o`tkaziladigan (undiriladigan) bir qismidan iboratdir. Bizning fikrimizcha, aksiz solig`i sof daromadning emas, balki yuklab jo`natilgan tovarlar qiymatining bir qismini egri soliq sifatida budjetga yo`naltirish shaklidir. Egri soliq sifatida aksiz solig`ining qo`shilgan qiymat solig`idan farqlanuvchi xususiyatli jihatlarini aytib o`tish maqsadga muvofiqdir, ya'ni: - aksiz solig`ida cheklangan turdagi aksiz osti mahsulotlarini sotish oboroti soliqqa tortiladigan obyekt bo`ladi hisoblanadi. Boshqacha qilib aytganda, qo`shilgan qiymat solig`idagi soliqqa tortish obyekti bo`lgan ish va xizmatlar aksiz solig`iga tortilmaydi; - agar qo`shilgan qiymat solig`i tovar ishlab chiqarish va ayirboshlashning barcha bosqichlarida vujudga kelsa va undirilsa, aksizlar esa faqat ishlab chiqarish sohasidagina amal qiladi. Ushbu qoidadan O`zbekiston Resublikasi hududiga olib kelinayotgan aksiz osti mahsulotlari va tovarlari istisnodir. Madomiki, ushbu holatda aksiz solig`ini to`lovchilar bo`ladi, aksiz osti mahsulotlarini sotib oluvchi va qayta sotuvchi tashkilotlar hisoblanadi. Aksiz solig`i o`z mohiyatiga ko`ra tovar bahosiga kiritiluvchi va oxirgi iste'molchi tomonidan to`lanadigan egri soliqdir. Uning ijtimoiy - iqtisodiy mohiyati faqat taqsimot darajasiga qarab ifodalanadi va takomillashtiriladi. 6 Aksiz solig`ining iqtisodiy mohiyati budjet tushumini ta'minlash orqali xalq xo`jaligi manfaatlarini qondirishga, ko`proq mablag`larni jalb ettirishi orqali namoyon bo`lsa, uning ijtimoiy mohiyati aholining, ya'ni asosiy iste'olchilarning to`lov qobiliyatlarini oshishida o`z ifodasini topadi. Bu esa aksiz solig`i obyektlari (aksiz osti tovarlari)ni qiskartirilishida, soliq stavkalari pasayishida, aholi to`lov qobiliyatini o`sishida namoyon bo`ladi. Shuni ham ta'kidlab o`tish kerakki, subyektlar aksiz solig`i iste'molchilari sifatida o`zaga kelishi tabiiydir. Ammo aksiz solig`i yengiliklari tovarlarni xarid qilish uchun olinadigan kredit resurslarini qisqartirilishiga, bu esa o`z vaqtida xarajatlarning pasayishiga olib keladi. Xarajatlarning pasayishi esa daromad (foyda)ni oshirish omillaridan biridir. Aksiz solig`ini mohiyatini ochishda u bajaradigan vazifalarni bilish muhimdir. Shu jihatdan uning quyidagi vazifalarini alohida ta'kidlab o`tmoqchimiz: birinchidan, mamlakat budjetining muhim daromad manbalaridan biri sanaladi. Soliq tizimi rivojlanish bosqichini boshdan kechirayotgan barcha davlatlar singari, mamlakatimizda ham aksiz orqali daromadlarni tez va oson yigish imkoniyatlari yuzaga keladi. Fransuz iqtisodchisi F.Demezon ta'biri bilan aytganda «aksizning o`zi barcha boshqa soliq tushumlari va undan ham ko`proqni berishga qodirdir» ikkinchidan, aksiz osti tovarlari iste'molini cheklash (asosan, ijtimoiy zararli tovarlar) orqali muayyan bozor doirasida talab va taklifni tartibga solish. Iqtisodiy o`sish doirasini bashqarishda aksizosti tovarlar ro`yxatini belgilash orqali davlat yalpi talab va taklifni egiluvchanligi ta'minlaydi; 7 uchinchidan, davlatning milliy bozorni himoya qilish vazifasi aksiz solig`i orqali ta'minlanadiki, bunda yuqori soliq stavkalaridan foydalaniadi; to`rtinchidan, aksiz solig`i monopol mavqedagi tovar ishlab chiqaruvchi yoki aniq mahsulot turini progressiv soliqqa tortish vazifasini o`taydi; beshinchidan, aksiz solig`i aholini boy badavlat qatlamlari daromadlarini qayta soliqqa tortish usuli hisoblanadi. Chunki aksiz solig`i asosan nuuzli (qiymati yuqori) tovarlarga qo`llaniladiki, bunday tovarlarni asosiy iste'molchilari boybadavlat shaxslar hisoblanadi. Shunday qilib, aksiz solig`i ijtimoiy muhitni ham yaxshilash imko- iyatarini moliyaviy natijalarning o`sishi orqali taminlab berishi mumkindir. Shu bois aksiz solig`ining takomillashtirilishi ijtimoiy-iqtisodiy muhitni yaxshilanishi bilan chambarchas bog`liqdir Aksiz solig`ining stavkalari Aksiz to`lanadigan tovarlar ro`yxati va aksiz solig`i stavkalari O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi va tasdiqlanadi. 1- yanvar 2007-yilgi aksiz tovarlarni ro`yxati va uning stavkalarini O`zbekiston Respublikasining Prezidentining 2006-yil l8-dekabrdagi «O'zbekiston Respublikasining 2007-yilgi makroiqtisodiy ko`rsatkichlari prognozi va Davlat budjeti parametrlari to'g`risida» gi PQ-532 sonli qaroriga asosan quyidagicha belgilangan. 1. Ishlab chiqarish korxonalariga: - benzin 28 %; - dizel yoqilg`isi 25 %; 8 - avtokerasin 8 %; -pivo 30 %; - tabiiy gaz 25 %. 2. o`simlik « paxta» yog`i : Aksiz solig`ining to`lash tartibi O`zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan, aksizga tortiladigan tovarlar uchun ularning qo`shilgan qiymat solig`i hisobga olinmagan holdagi (aksiz solig`i summasini o`z ichiga olgan) qiymati yoki tovarning fizik hajmi soliq solish obyekti hisoblanadi. Agar tovar ishlab chiqaruvchi aksizga tortiladigan tovarni natural haq yoki sovg`a sifatida bersa, soliq to`lovchi tovarni topshirish paytida tarkib topgan taqdirda hisoblab chiqariladi. Aksiz solig`i summasini quyidagi formula bo`yicha belgilanadi: (O x A) / 100 bunda: O - o`z ichiga QQS - siz, aksiz solig`ini o`z ichiga olgan shartnomaviy (erkin) narxi; A - aksiz solig`i stavkasi. Daval xomashyosidan ishlab chiqaradigan mahsulotlarga aksiz solig`ini hisoblashda, aksiz solig`i solinadigan mahsulotni sotish oboroti ushbu tovarni ishlab chiqarishga doir ishlar qiymati va berilgan xom ashyo qiymatidan kelib chiqib aniqlanadi. Daval xomashyosini balansdan tashqari mahsulot ishlab chiqarayotgan korxona hisobga oladi. Agar Qonunda boshqa narsa ko`zda tutilmagan bo`lsa, aksiz solig`i aksizga tortiladigan tovar sotilgan oyning o`n kuni tugaganidan so`ng 9 uchinchi kundan qoldirmay budjetga o`tkazilishi kerak. Soliq to`lovchi soliq ro`yxatidan o`tgan joydagi tegishli soliq inspeksiyasiga har oyda, hisobot oyidan keyingi oyning 20 kundan qoldirmay aksiz solig`i bo`yicha hisob- kitobni taqdim etadi. To`lovchilar sotishning haqiqiy hajmidan kelib chiqib va O`zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi hamda Davlat soliq qo`mitasining 1997-yil 19- noyabrdagi 36/97-96-son yo`riqnomasiga muvofiq hisoblab chiqqan aksiz solig`i summasi budjetga quyidagi muddatlarda to`lanadi: - joriy oyning 13-kunigacha - joriy oyning birinchi un kuni uchun; - joriy oyning 23-kunigacha - joriy oyning ikkinchi o`n kuni uchun; - keyingi oyning - 3 - kunigacha - hisobot oyning qolgan kunlari uchun. Tovaiga ilova qilinuvchi hujjatlarda ko`rsatilgan mahsulotni yuklab junatish kuni sotish sanasi hisobanadi. Aksiz to`lanadigan tovar O`zbekiston Respublikasi hududida aksiz solig`i to`langan xomashyodan ishlab chiqarilgan holda mazkur xomashyo bo`yicha to`langan aksiz solig`i summasini hisoblab yozish paytida hisobga olinishi kerak. Iste'mol idishiga quyish (qadoqlash) uchun aksizga tor-tiladigan tayyor mahsulot oladigan korxonalarga ham ana shunday tartib tadbiq etiladi. Masalan, keyin qadoqlash uchun paxta moyi oladigan korxonada budjetga to`lanadigan aksiz solig`i iste'mol idishiga qadoqlangan paxta moyi va transport idishida olingan paxta moyi bo`yicha hisoblab chi-tjniilgiin aksiz soliqlari summalari o`rtasidagi farq sifatida aniqlanadi. Hisobga olingan aksiz solig`i summasi ustidan nazoratni amalga oshirish uchun xomashyo (mahsulot) yetkazib beruvchilar tovarga ilova qilingan 10 hujjatlarda yuklab jo`natilgan mahsulot (xomashyo) bo`yicha budjetga to`lanadigan aksiz solig`i summasini alohida satrda ajratib ko`rsatilishi kerak. Agar harid qilinayotgan aksizga tortiladigan xomashyo (mahsulot) bo`yicha aksiz solig`i summasi tovarga ilova qilinadigan hujjatlarda ajratib ko`rsatilmasa, u hisob-kitob yo`li bilan hisoblab chiqarilmaydi va tayyor mahsulot bo`yicha hisobga qabul qilinmaydi. Hisobga olingan aksiz solig`i summasi alohida tahliliy hisob varaqada hisobga olinadi va tegishli ulush bilan ishlab chiqarishga xomashyoni hisobdan chiqarish darajasiga qarab, -«Budjet bilan hisob-kitoblan> hisob varag`i debitiga hisobdan chiqariladi. Aksizga tortiladigan import tovarlar uchun bojxona haqidagi qonun huijatlariga muvofiq belgilangan boj qiymati soliq solish obyekti hisoblanadi. Aksizga tortiladigan import tovarlar uchun aksiz solig`i bojxonada rasmiylashtirilganiga qadar yoki rasmiylashtirish paytida to`lanadi. Aksiz solig`i bo`yteha budjet bilan hisob-kitoblar hisobi -«Budjet bilan hisob-kitoblar» hisob varag`ining «Aksiz solig`i bo`yicha hisob-kitoblar» ilova hisob-varag`ida yuritiladi. Aksiz solig`ining budjetga to`lanadigan summasi 46-«Mahsulot sotilishi» hisob-varag`i debeti va 68-schyotning krediti bo`yicha aks ettiriladi. Aksiz solig`i summasini budjetga o`tkazish 68-schyotni debiti bo`yicha tegishli hisob varaqalar bilan korrespondensiyada aks ettiriladi Aksiz markalari olinganda 56-«Pul hujjatlari» schyotini debeti va 51-«Hisobkitob» schyoti krediti bo`yfclia buxgalteriya yozuvi yoziladi. 11 Markazlashgan mahsulot yuklab jo`natilishiga qarab quyidagicha buxgalteriya yozuvi yoziladi: 68- «Budjet bilan hisob-kitoblar» schyoti debeti va 56-schyot krediti. Aksiz solig`ini hisoblash tartibi quyidagi tartibda olib boriladi. Aksiz solig`ini hisoblashda biz quyidagi formuladan foydalanamiz. O=(Sxl00)100-A bunda: 0 - QQS-siz, aksiz solig`ini o`z ichiga olgan shartnomaviy (erkin) narx; S - korxonaning hisob-kitob narxi (normativ xarajatlar va foyda me'yori); A - aksiz solig`i stavkasi. Aksiz solig`i summasini quyidagi formula bo`yicha aniqlanadi: O A /100 Aksiz markalari nominal qiymatini hisobga olishni aniqlash tartibi quyidagi jadval misolida aniqlandi Alkogolli mahsulot bo‘yicha byudjetga to‘lanadigan aksiz solig‘i summasi belgilangan stavkalar bo‘yicha hisoblab yozilgan soliq summasi bilan “Uzvinosanoat-xolding” xolding kompaniyasini rekonstruksiya qilish va 12 rivojlantirish jamgarmasi hisobvaragiga (keyingi o‘rinlarda “O‘zvinosanoat- xolding”XK maxsus hisob-varagi) o‘tkaziladigan soliq so‘mmasi o‘rtasidagi farq sifatida belgilanadi. Tegishli hisobot choragi uchun korxona bo‘yicha hamda umuman respublika bo‘yicha alkogolli mahsulot bo‘yicha aksiz solig‘ining belgilangan prognoz qiymatlari bajarilmaganda yoki ko‘rsatilgan soliq turi bo‘yicha boqimanda mavjud bo‘lganda “O‘zvinosanoat - xolding”XK maxsus hisobvarag‘iga o‘tkazilishi lozim bo‘lgan soliqning bir qismi yoki hamma summasi yetishmaydigan summa miqdorida byudjetga o‘tkaziladi va soliq to‘lovchining shaxsiy hisobvarag‘ida hisoblangan soliq summasi sifatida aks ettiriladi. Aksiz solig‘ini “O‘zvinosanoat-xolding”XK maxsus hisobvarag‘iga to‘lash tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi. “O‘zvinosanoat- xolding”XKga tegishli bo‘lgan aksiz solig‘i summasi, basharti korxona alkogolli mahsulotga doir aksiz solig‘i bo‘yicha to‘lovlarning belgilangan prognozlarini bajargan va unda ko‘rsatilgan soliq turi bo‘yicha boqimandalar mavjud bo‘lmasa, kompaniyaning maxsus hisobvarag‘iga yo‘naltiriladi. Davlat soliq xizmati tuman organlarining rahbarlari korxonalarga biriktirilgan moliya inspektorlari bilan, ular bo‘lmaganida esa tuman (shahar) hokimiyatlari moliya bo‘limlari bilan hamkorlikda hisobot oyining yakunlari bo‘yicha hisobot oyidan keyingi oyning 5-kuniga qadar aksiz solig‘i bo‘yicha to‘lovlar prognozlarining bajarilganligi hamda umuman olganda ko‘rsatilgan soliq turi bo‘yicha byudjet oldida boqimandaning bor-yo‘qligi to‘g‘risida dalolatnoma tuzadilar. Dalolatnomalarning ko‘chirma nusxalari hisobot oyidan keyingi oyning 15-kuniga qadar Moliya Vazirligi va O‘zbekiston Respublikasining Davlat soliq qo‘mitasiga taqdim etiladi. Aksiz 13 solig‘i bo‘yicha belgilangan to‘lovlar prognozlari bajarilgan hamda umuman olganda ko‘rsatilgan soliq turi bo‘yicha byudjet oldida boqimandalar bo‘lmagan taqdirda korxona hisobvarag‘ida to‘plangan summa, xizmat ko‘rsatadigan bank uchun asos bo‘lib hisoblanadigan dalolatnomaga asosan, hisobot oyidan keyingi oyning 5-kunidan kechiktirmay korxona tomonidan “O‘zvinosanoat-xolding”XKning maxsus hisobvarag‘iga o‘tkaziladi. Korxona tomonidan aksiz solig‘i bo‘yicha belgilangan to‘lovlar prognozlari bajarilmagan hamda umuman olganda uning ko‘rsatilgan soliq turi bo‘yicha byudjet oldida boqimandalari bo‘lgan taqdirda, yetishmayotgan summa dalolatnomaga asosan korxonaning hisobvaragida to‘plangan summa hisobidan byudjetga undiriladi, to‘plangan so‘mmaning qolgan qismi esa dalolatnomaga asosan “O‘zvinosanoat-xolding”XKning maxsus hisobvarag‘iga o‘tkaziladi. 14 XULOSA O‘zbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari xodimlari, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan xalqaro hukumatlararo tashkilotlarga kvota qilingan lavozimlarga xizmat safariga yuborilgan shaxslar uchun soliqni hisoblab chiqarish maqsadida soliq bazasi ularning O‘zbekiston Respublikasida budjet tashkilotlari xodimlari uchun ish haqi miqdorining oshishi inobatga olingan holda qayta hisoblab chiqariladigan, ular O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga ishga yuborilguniga qadar oxirgi ish joyida mehnatga haq to‘lash tarzida olgan daromadlaridan kelib chiqib aniqlanadi. Davlat soliq xizmati organlari o‘z faoliyatlarida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, ushbu Qonunga, boshqa qonun hujjatlariga, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga amal qiladilar. Davlat soliq xizmati organlari o‘z faoliyatlarini davlat hokimiyati va boshqaruvi mahalliy organlaridan mustaqil tarzda qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiradilar. Davlat soliq xizmati organlarining o‘z vakolatlari doirasida qabul qiladigan qarorlari barcha yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiydir. O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasining tuzilishi va faoliyatini tashkil etish, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi to‘g‘risidagi Nizom bilan belgilanadi. 15 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Vaxabov A.V. va boshq. Xorijiy investitsiyalar. -T.: “Moliya”, 2010. -328 b. 2. Agzamov A.T., Shomansurova Z.A. «Moliya va soliqlar» fani bo‘yicha ta’lim texnologiyasi. «Iqtisodiy ta’limdagi o‘qitish texnologiyasi» seriyasidan. –T.: TDIU, 2010. 268. 3. Vahobov A.V, Jo‘rayev A. Soliqlar va soliqqa tortish. Darslik. - T:.”Sharq”, 2009. - 448 b. 4. Malikov T.S., Haydarov N.H. Moliya: umumdavlat moliyasi. O‘quv qo‘llanma. -T.: “IQTISOD-MOLIYA” nashriyoti, 2009. – 556 bet. 5. Vahabov A., Jo‘rayev A. Soliqlar va soliqqa tortish: Darslik /Hammual.: A.Vahobov, A.Jo‘rayev. – T.: ““IQTISOD-MOLIYA»” nashriyoti, 2007. – 309 b. 6. Vaxobov A., Kosimova G., Jamolov X. Byudjet-soliq siyosati yahlitligi, O‘quv qo‘llanma, - T.: “Iqtisod va moliya” 7. http://www.mf.uz 8. http://www.stat.uz 9. http://www.soliq.uz 10. http://www.edu.uz 11. http://www.tsue.uz 16 17

Aksiz solig’ining iqtisodiy ahamiyati, soliq stavkalariniqo’llashning o’ziga xos xususiyatlarva undagi muammolar

Купить