Alisher Navoiy 11 - sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	6.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Январь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Alisher Navoiy 11 - sinf

Купить

11-sinf adabiyot darsligi asosida 9-mavzu:ALISHER NAVOIY (1441–1501)

«MAKORIM UL-AXLOQ»DAN PARCHALAR Bolalik chog‘laridayoq ul hazratning muborak tillaridan o‘ta ajoyib va kutilmagan so‘zlar chiqar va [bu so‘zlarni] eshitganlar hayrat dengiziga g‘arq bo‘lardilar. Sohibqironning dong‘i taralgan ulug‘ otasi Sulton G‘iyosiddin Mansur (Alloh uning qabrini xursandchilik qandil [nur]lari bilan munavvar etsin), saodatli podshoh Mirzo Sulton Boyqaro hamda uning boshqa qarindoshlari va yaqinlari hamisha ushbu buyuklik gulbutasi g‘unchasiga mehribonlik va g‘amxo‘rlik ko‘zi bilan qarashar, uning ilhom nishonalariga ega bo‘lgan so‘zlarida uning saodatli kelajagi alomatlarini ko‘rib, ul hazratga nisbatan o‘ta iltifot va marhamat hissi bilan yashashardi.

Misra: Ko‘ngil ahli uning chehrasida rahmat ma’nosini ko‘rmishlar. ... Hidoyatga erishgan Amir bolalik chog‘laridan umrining oxirlarigacha o‘z barakali vaqtining ko‘p qismini ilm egallash va kamolotga erishish ishiga sarflab, bir lahza bo‘lsa-da turli bilimlarni o‘rganish va har xil ko‘nikmalarni egallashdan tinmadi.

Umrining eng yaxshi fasli bo‘lgan yoshlik yillari va yigitlik davrida mashhur olimlar yig‘ilgan va hurmatga sazovor fozillarning nufuzli markazi hisoblangan shavkatli Hirot shahrida katta sa’y- harakat va so‘z bilan ta’riflab bo‘lmaydigan g‘ayrat bilan [o‘sha zamondagi] mashhur kitoblarni mutolaa qilishga mashg‘ul bo‘ldi.

« Xusraviya » madrasasi Marv shahrida bino etilgan. Madrasaning bunday nomlanishining sababi shuki, Sohibqiron xusrav opasining o‘g‘li, Kichik Mirzo nomi bilan mashhur bo‘lgan marhum shahzoda Mirzo Muhammad Sulton uning ilk g‘ishtini qo‘yib bergan. Shuning bilan birgalikda, « xusraviya » so‘zining o‘zi abjad hisobida ushbu madrasaning qurilgan yilini bildiradi...

Ayniqsa, yigirma yil oldin bino etilgan « Ixlosiya » madrasasi va «Xalosiya» xonaqohi qurilganidan buyon to shu kunga qadar ushbu ikki tabarruk maskanga dunyoning turli mamlakatlari va burchaklaridan bir necha ming talaba kelib, qisqa vaqt ichida o‘z bilimlarini takomillashtirishga muvaffaq bo‘ldilar hamda [ushbu ilm maskanlari haqqiga] duolar qilib va olqishlar aytib, o‘z yurtlariga qaytib ketdilar.

Ushbu jamoatga mansub bo‘lgan kishilardan ko‘pchiligi hozirgi kunda shavkatli Hirot shahrida mudarrislik lavozimida faoliyat ko‘rsatish sharafiga muyassardirlar. Ulardan ayrimlarining nomlari « Xulosat ul-axbor »ning xotima qismida keltirilgan.

«Navoiy» videofilmidan lavha. Navoiy rolida O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist Saidkomil Umarov

She’rning o‘zi qasida, g‘azal, qit’a, ruboiy va masnaviy singari bir necha turga bo‘linadi. Shoirlardan bir guruhi kuchli qobiliyatga ega bo‘lganliklari sababidan ushbu she’r turlarining barchasida she’r yozishgan, ulardan boshqa bir guruhi esa ta’blarining o‘tmasligi sababli bu turlarning ayrimlaridagina she’r aytishga harakat qilish bilan cheklanganlar.

Allohga hamd va shukrlar bo‘lsinki, « Hazrat Sultonning yaqin kishisi » degan daraja va martabaga ega bo‘lgan ul oliy hazratning ushbu she’r turlarining barchasidagi mahorati shu darajaga yetgandiki, agar ilgarigi davrlarda yashab o‘tgan shoirlar ul hazratning muborak zamonlarigacha yetib kelishganida [va ushbu saodatli zamonni ko‘rishganida] edi, she’r yozadigan daftarlarini yopib (ya’ni she’r yozishni yig‘ishtirib), dunyoning turli tomonlaridan uning fazilat makoni bo‘lgan ostonasi tomon shoshilgan bo‘lardilar.

... Mavlono Lutfiy1 ul hazratning endigina unib-o‘sib borayotgan va yaxshi-yomonni ajratib boshlayotgan [o‘spirinlik] chog‘larida kunlardan bir kuni uning huzuriga borib, undan: – Biror g‘azal o‘qib berish orqali o‘z tafakkuringiz mahsullarining yangi namunalaridan meni bahramand eting, – deb iltimos qildi. Ul hazrat matla’i quyidagicha bo‘lgan bir g‘azalni o‘qib berdi. She’r: Orazin yopqoch ko‘zumdin sochilur har lahza yosh, Bo‘ylakim, paydo bo‘lur yulduz nihon bo‘lg‘och quyosh. Janob Mavlaviy bu ajoyib g‘azalni eshitib, hayrat dengiziga g‘arq bo‘ldi va uning tiliga shunday so‘zlar keldi:

– Xudoga qasam ichib aytamanki, agar iloji bo‘lganida edi, o‘zimning o‘n-o‘n ikki ming baytdan iborat bo‘lgan turkiy va forsiy g‘azallarimni birgina ushbu g‘azalga almashtirgan va ushbu ayirboshlash natijasini katta muvaffaqiyat deb hisoblagan bo‘lardim. Go‘zal xislatlarga ega bo‘lgan Amirning she’riy asarlaridan biri Shayx Nizomiyning « Panj ganj » (« Besh xazina ») dostoniga muqobil tarzda yozilish sharafiga muyassar bo‘lgan yigirma yetti ming baytdan tashkil topgan turkiy « Xamsa » bo‘lib, bu kitobda ko‘pgina nozik ma’nolar va go‘zal fikrlar bayon etilgan.

HIKOYAT Bir kuni hidoyat nasabli Amir asr namozini o‘qigandan so‘ng, har kunlik odatiga xilof ravishda, jamoat namoziga kelmagan kishilarni surishtirishga kirishmasdan, shosha-pisha o‘zlarining shaxsiy bog‘chalari tomon yo‘l oldilar va unchalik vaqt o‘tmasdan, tezda qaytib keldilar. Bundan ul hazratning xizmatida bo‘lgan mulozimlardan ayrimlari hayron bo‘ldilar. Ul hazrat bu holatni tushunib, o‘zidan gavharlar sochuvchi tillari bilan quyidagi so‘zlarni aytdilar:

Masjidga kelayotgan chog‘imda falon joyda to‘xtab, tahorat qilgan edim. [Namoz chog‘ida] jamoat [bo‘lib namoz o‘quvchilar] safida turganimda yelkamga yopishib olgan bir chumolini ko‘rdim. Bildimki, tahorat qilgan joyimda menga ilashib olgan ekan. Agar yelkamdan tushib ketib, unga biror ozor yetsa va uyig a boradigan yo‘lni topolmay qolsa, uvoliga qolamanmi, deb qo‘rqdim.

Shuning uchun ham namoz tugaganidan so‘ng shosha-pisha o‘sha tahorat qilgan joyimga bordim-da, uni o‘z uyasi oldiga qo‘yib yubordim va ko‘nglimni [o‘zim bilmagan holda Xudoning bir jonivoriga] jabr-zulm qilib qo‘yish xavotiridan xalos qildim. Ul hazratning xizmatkorlari bu hikoyatni eshitib, uning benihoya rahmdilligidan hayrat dengiziga g‘arq bo‘lishdi hamda tillariga [ul hazratning haqlariga] duo-yu hamd-u sanolar keltirishdi.

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar