Alisher Navoiy g'azallar 10 - sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	7.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Январь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Alisher Navoiy g'azallar 10 - sinf

Купить

10-sinf adabiyot darsligi asosida 8-mavzu: ALISHER NAVOIY ALISHER NAVOIYG ‘ A Z A L L A R

«Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur...» Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur Kim, jong‘a qaro balo bo‘lubtur. Majmu’i davoni dard qildi, Dardingki, manga davo bo‘lubtur. Ishq ichra oning fi dosi yuz jon, Har jonki, sango fi do bo‘lubtur. Begona bo‘lubtur oshnodin, Begonag‘a oshno bo‘lubtur. To qildi yuzung havosi jonim, Yuz sari anga havo bo‘lubtur. Boqiy topar ulki, bo‘ldi foniy, Rahravg‘a baqo fano bo‘lubtur. To tuzdi Navoyi oyati ishq, Ishq ahli aro navo bo‘lubtur. maf’uvlu / mafoilun / faiylun Hazaji musaddasi axrabi maqbuzi mahzuf

Navoiyning qalami ostidan chiqqan so‘z shunchalik ma’no tovlanishlari bilan namoyon bo‘ladiki, ularni o‘qib hayratingiz ortadi, qalbingiz huzur topadi. « Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur » deb boshlanadigan g‘azaldagi so‘zlar ham shu xilda: Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur Kim, jong‘a qaro balo bo‘lubtur. Oddiygina ko‘z tasviriga bag‘ishlangan shu misralarda so‘zlarning jilvasini ko‘rish mumkin. Gap birinchi misrada ko‘zning qoraligi haqida, keyingisida shu qoralikdan ko‘ngilga (aniqrog‘i, jonga) tushgan g‘ulg‘ula ustida ketmoqda. « Ne balo », «ko‘z ko‘rib, quloq eshitmagan», « hayrat va taajjub uyg‘otadigan darajada » degan ma’nolarga ega. Keyingi misrada « balo » va « qora » so‘zlarining o‘rni almashib qo‘llangan. Shu almashish natijasida esa mutlaqo boshqa – yangi ma’no yuzaga chiqqan. « Qa

Ko‘rinib turibdiki, birinchi misradagi ikki so‘z keyingi misrada o‘rinlari almashingan holda qo‘llanmoqda. Mazkur g‘azal boshdan oyoq shu san’atga tayanadi. Uning nomi tardi aksdir. Ayni paytda, keyingi « qaro »ning fe’l so‘z turkumiga oid « qara » o‘rnida qo‘llangani ham seziladi (Bunday holatda iyhom san’ati yuzaga keladi). Bunda u « qaragin », «ko‘rgin» ma’nolarini anglatadi (« qaragin, jonga balo bo‘lubdi »). Majmu’i davoni dard qildi, Dardingki, manga davo bo‘lubtur. Bu yerda so‘zlarning o‘rni oddiygina tarzda almashib kelayotgani yo‘q. Bu almashishlar natijasida yangi so‘z o‘yinlari hosil bo‘lmoqda. Dastlabki misrada « davo » va « dard » so‘zlari shu ketma-ketlikda qo‘llangan edi. Dard qilmoq, qiyinchilikka ro‘para kelmoq, qiyinchilikni ro‘para qilmoq ma’nolarini beradi. Bunda muayya

Ularda shu ma’no yanada kuchaytirilgan holda namoyon bo‘ladi. Keyingi misrada ularning o‘rni almashgan holda kelmoqda. Garchi shaklan « dard » so‘zi o‘zgarishsiz qo‘llanayotgan bo‘lsa- da, bu yerda u ishq, o‘y, orzu singari ma’nolarni anglatib turibdi. Ishq ichra oning fidosi yuz jon, Har jonki, sango fi do bo‘lubtur.

Baytda yana so‘z o‘yinlari ko‘zni qamashtiradi. Ayniqsa, « yuz jon » ifodasiga e’tibor bering. U metonimiya sifatida yuzta odam, ya’ni oshiqni anglatadi. Albatta, uning « oshiqning barcha joni » shakli ifodalaydigan ma’nosi ham mavjud. Begona bo‘lubtur oshnodin, Begonag‘a oshno bo‘lubtur.

Mumtoz adabiyotdagi ma’shuqa qahri qattiqligi va vafosizligi bilan «mashhur». Baytda shu ma’noga urg‘u berilgan. Ular ham yana o‘sha so‘zlarning o‘rnini almashtirish evaziga hosil qilingan. To qildi yuzung havosi jonim, Yuz sari anga havo bo‘lubtur.

Birinchi misra ma’shuqa ishqiga mubtalolik dardining e’tirofidan iborat. Buning uchun « yuzung havosi » ifodasi imkon bergan. Ayni paytda u «yuzungning havasi» tarzida ham tushunilishi mumkin. Keyingi misrada esa « yuz »ning « havo » so‘zidan oldinga o‘tkazilishi bilan yangi-yangi ma’nolar paydo bo‘lgan. Unda « yorning yuzi tomon », « yanada » (« borgan sari » degan ifodani eslang) kabi ma’nolar ko‘zga tashlanadi. Boqiy topar ulki, bo‘ldi foniy, Rahravg‘a baqo fano bo‘lubtur.

Endi gal zid ma’noli so‘zlarni qo‘llashga keladi. « Boqiy » va « foniy » so‘zlari sof tasavvu fi y ma’noga ega. Moddiy dunyo orzu havasidan ustun kelsagina, inson haqiqiy olam sirlarini anglash imkoniga ega bo‘ladi. Bu yerdagi « rahrav » obrazi ham e’tiborlidir. U « yo‘l yuruvchi », ya’ni « solik » demakdir. Solikning asl maqsadi baqo-boqiylik, mangulikdir. Mangulik esa fanoda, ya’ni yo‘qlikdadir. Bu, albatta, moddiy olam hoyu havaslarini emas, ma’naviyatning o‘ziga xos qadriyatlarini nazarda tutadi. To tuzdi Navoiy oyati ishq, Ishq ahli aro navo bo‘lubtur.

Yakunlovchi bayt ham tardi aksni saqlab qolgan. Endi navo va ishq so‘zlariga urg‘u beriladi. Keyingi misradagi so‘zlarning ma’no tovlanishi diqqatga sazovor. « Ishq ahli aro navo bo‘lubtur » degan dagi « navo » ko‘p ma’noli. Uning « ovoza », « shon-shuhrat », « boylik », « navo bo‘lmoq » – ovozasi yoyilmoq, « Navo » kuyi vositasida kuylamoq» singari ma’nolari ko‘zga tashlanadi.

«Meni men istagan...» Meni men istagan o‘z suhbatig‘a arjumand etmas, Meni istar kishining suhbatin ko‘nglum pisand etmas. Ne bahra topqamen andinki, mendin istagay bahra, Chu ulkim, bahrayi andin tilarmen, bahramand etmas. Netay hur-u pari bazminki, qatlim yo hayotimg‘a Ayon ul zahr chashm aylab, nihon bu no‘shxand etmas. Kerakmas oy ila kun shaklikim, husn-u malohatdin Ichim ul chok-chok etmas, tanim bu band-band etmas. Kerak o‘z chobuki qotilvashi Majnunshiorimkim, Buzug‘ ko‘nglumdin o‘zga yerda javloni samand etmas. Ko‘ngul uz charx zolidin, fi ribin yemakim, oxir Ajal sarishtasidin o‘zga bo‘ynung‘a kamand etmas. Ul oy o‘tlug‘ yuzin ochsa, Navoiy, tegmasin deb ko‘z, Muhabbat tuxmidin o‘zga ul o‘t uzra sipand etmas. mafoiylun / mafoiylun / mafoiylun / mafoiylun Hazaji musammani solim

Ushbu g‘azal «Badoye’ ul-vasat» devoniga kiritilgan bo‘lib, Navoiyning falsa fi y-didaktik qarashlarini ancha yorqin ifodalashi bilan ajralib turadi. Olam turfa hodisotlarga boy. Shulardan biri kishi ko‘nglining nozikligi bilan bog‘liq. Jumladan, hammaga hamma har doim yoqavermaydi, ma’qul kelavermaydi. Meni men istagan o‘z suhbatig‘a arjumand etmas, Meni istar kishining suhbatin ko‘nglum pisand etmas.

Navoiy nihoyatda hayotiy muammoni, yechimi og‘ir, qiyin masalalarni kun tartibiga qo‘yar ekan, ularning poetik ifodasini juda sodda va yengil tarzda hal qiladi. Mazkur baytda biz so‘zlar takrori zimmasidagi vazifalarni ko‘rib turibmiz. Baytda « men » olmoshi uch marta, « istamoq » fe’li ikki marta, ot so‘z turkumidagi « suhbat » ikki marta, « etmas » yordamchi fe’li ikki marta qo‘llangan. Ammo bu yerda so‘zlar takrori emas, balki ma’nolarning ajoyib tovlanishi kishini mahliyo etadi. So‘zlar takrori ma’nolar jilvasinig yuzaga chiqishi uchun imkon hozirlab beradi. A hamda unlilarining faolligi, radifning ishtiroki bayt ohangdorligiga o‘zlarining munosib hissalarini qo‘shib turibdi.

Nega kishi o‘ziga ma’qul kishilar bilan hamsuhbat bo‘lish uchun ham ko‘p qiyinchiliklarga duch kelishi kerak? Buning sabablari ko‘p. Shulardan biri, inson o‘ziga ma’naviy oziq berishi mumkin bo‘lganlarga intiladi. Ammo intiltiruvchining imkoniyatlari intiluvchi istagan darajada bo‘lmasligi mumkin: Ne bahra topqamen andinki, mendin istagay bahra, Chu ulkim, bahrayi andin tilarmen, bahramand etmas. Boshqalarga bahra yetkazish imkoniga ega bo‘lmagan kishiga ko‘z tutish o‘rinli bo‘lmaydi, imkoni borning esa menga nisbatan rag‘bati mavjud emas, demoqda shoir. So‘zlar takrori bu yerda ham asosiy mavqeni egallab turibdi. Shunga ko‘ra, lirik qahramonni hur-u parilarning bazmlari ham o‘ziga tortmaydi, qiziqtirmaydi.

Alisher Navoiyning «Ilk devon»i sahifasi Netay hur-u pari bazminki, qatlim yo hayotimg‘a Ayon ul zahr chashm aylab, nihon bu no‘shxand etmas. Bu yerda jam’u taqsim degan she’riy san’atning san’atkorona tatbiqi ko‘zga tashlanadi. U « hur-u pari » so‘zlari hamda « ul » va «bu» olmoshlari ishtirokida sodir bo‘lmoqda. Olmoshlar ularning barchasiga ham daxldor.

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar