Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostonini o’rganishda interfaol metodlardan foydalanish - Литература - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Литература

Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostonini o’rganishda interfaol metodlardan foydalanish

Купить

“Alisher Navoiyning “ Hayrat ul-abror ” dostonini o’rganishda interfaol metodlardan f oydalanish ” mavzusidagi

Mundarija KIRISH I BOB. “HAYRATUL ABROR” DOSTONINI O‘QITISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI 11. Alisher Navoiyning “Hayratul abror” dostoni modulida o‘rganiladigan asosiy masalalar 1.2. Alisher Navoiyning “Hayratul abror” dostoni modulini o‘qitishga doir zamonaviy yondashuvlar I BOB . Alisher Navoiyning “Hayratul abror” dostoni modulini o‘qitishda interfaol metodlardan foydalanishning o‘quv-uslubiy ta’minoti. 2.1. o‘quv fani dasturining qisqacha tavsifi. 2.2. Ma’ruza va amaliy mashg‘ulotlarning ta’lim t exnologiyasi. XULOSA VA TAVSIYALAR FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

KIRISH Ma vzuning dolzarbligi. Y u rtimiz mustaqillikka erishgach, ijtimoiy- siyosiy, madaniy hayotning barcha jabhalarida bo‘lgani kabi ta’lim sohasida ham tub islohotlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatimizda kun tartibiga qo‘yilayotgan samarali chora-tadbirlar natijasida ta’lim tizimi rivojlanishning o‘ziga xos yangi yo‘liga kirmoqda. Mustaqil yurtimizda shaxsni intellektual, ma’naviy-axloqiy, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning muhim shartlaridan biri, ta’lim tizimini shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim kon s ep s iyasi va kompeten s iyaviy yondashuv asosida tashkil etishdan iborat. Ta’lim tizimidagi rivojlanish jamiyat taraqqiyotining negizini tashkil etadi. Buning uchun muntazam tarzda ta’lim tizimida qo‘llaniladigan innovatsion texnologiyalarni o‘zlashtirish, shu orqali talaba larning komp

asosi yaratildi. Zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan foydalanib dars o‘tish yangi ta’lim standartiga aylanmoqda. Zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash jarayoni mustaqil O‘zbekiston davlatining ta’lim-tarbiya tizimida umumiy o‘rta ta’limning dastlabki bosqichi sifatida namoyon bo‘ladi. O‘zbekiston Respublikasining “ Ta’lim to‘g‘risida ”gi va “ Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida ”gi Qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi birinchi Prezidentining 2015 yil 12 iyundagi “Oliy ta’lim muassasalarining rahbar va pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-4732-sonli Farmoni va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2015 - yil 20 - avgustdagi «Oliy ta’lim muassasalarining rahbar va pedagog kadrlarini

bo‘lmas haqiqatlardan hisoblanadi. Shu bois, ma’naviyatning umrboqiy sarchashmalariga doimiy ehtiyoj sezadigan bashariyat farzandlari bugungi kunda ham Navoiyning o‘lmas satrlarida tajassum topgan hayotiy hikmatlardan ko‘proq bahramand bo‘lishga harakat qiladi. Bu muazzam ijodni o‘rganish, tadqiq va talqin etish Navoiyning hayotligi davrlaridayoq boshlangan bo‘lib, o‘tgan besh asr davomida so‘z san’ati bilan shug‘ullanadigan ko‘plab olim va ijodkorlar turli shaklda Navoiy merosini o‘qib- o‘rganish va boshqalarni ham bahramand qilishga harakat qilganlar. Mamnuniyat bilan aytish kerakki, Navoiy ijodini bor bo‘y-basti bilan, xolislik va ilmiylik mezonlariga mos holatda o‘rganish va o‘rgatish imkoniyati istiqlol sharofati bilan yanada kengaydi. Respublikamiz ning birinchi Prezidenti I.A.Karimo

toptirish imiz da shunchalik kuchli ma’naviy qurolga ega bo‘lamiz. Shuning uchun ham Alisher Navoiy asarlarini o‘qib-o‘rganish, shoir ilgari surgan yuksak gumanistik g‘oyalarning mohiyatini tushunib etish mamlakatimizning har bir fuqarosi uchun g‘oyatda muhimdir. Mazkur bitiruv ishida Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostonini interfaol metodlar asosida o‘rganish maqsadi ko‘zda tutildi. Shu orqali dostonni o‘rganishdagi zamonaviy yondashuvlarni tahlil etish, asarni o‘qitishning didaktik ta’minotini takomillashtirishga harakat qilindi.Bu ishimizning dolzarbligini belgilaydi. toptirish imiz da shunchalik kuchli ma’naviy qurolga ega bo‘lamiz. Shuning uchun ham Alisher Navoiy asarlarini o‘qib-o‘rganish, shoir ilgari surgan yuksak gumanistik g‘oyalarning mohiyatini tushunib etish mamlakatim

gumanistik g‘oyalarning mohiyatini tushunib etish mamlakatimizning har bir fuqarosi uchun g‘oyatda muhimdir. Mazkur bitiruv ishida Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostonini interfaol metodlar asosida o‘rganish maqsadi ko‘zda tutildi. Shu orqali dostonni o‘rganishdagi zamonaviy yondashuvlarni tahlil etish, asarni o‘qitishning didaktik ta’minotini takomillashtirishga harakat qilindi.Bu ishimizning dolzarbligini belgilaydi. Bitiruv ishining maqsadi . Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni” mavzusini interfaol metodlar asosida o‘rganish ning samarali yo‘llari, metodik tizimini ishlab chiqish hamda didaktik vositalardan foydalanish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iboratdir. Bitiruv ishining vazifalari quyidagilar : - “Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni” modulini o‘qit

lozim . Bu jarayonda u, birinchi navbatda, talabalarni sevishi va hurmat qilishi zarur. Bitiruv ishi ning obekti : “Alisher Navoiyning“Hayrat ul-abror” dostoni” modulini o‘qitishda interfaol metodlardan foydalanish jarayoni. Bitiruv ishining pr edmeti : “Alisher Navoiyning“Hayrat ul-abror” dostoni” modulini o‘qitishda interfaol metodlardan foydalanishning mazmuni, shakli va vositalari. Bitiruv ishining metodologik asoslari: O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, «Ta’lim to‘g‘risida» gi qonun, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi», tadqiqot mavzusiga oid O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmonlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, Davlat ta’lim standartlari, O‘zbekiston Respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining Nizomlari va buyruqlari; mavz

I BOB. ALISHER NAVOIYNING“HAYRAT UL-ABROR” DOSTONINI O‘ QITISHNING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI 1.1. “Alisher Navoiyning“Hayrat ul-abror” dostoni” modulida o‘rganiladigan asosiy masalalar Mamlakatimiz mustaqillikka erishgach, ta’lim tizimida bir qator ishlar amalga oshirildi. “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun qabul qilingandan so‘ng oliy o‘quv yurtlarida o‘qitiladigan fanlardan davlat ta’lim standartlari hamda o‘quv dasturlari ishlab chiqildi va hukumat tomonidan tasdiqlandi. Mamlakatimizda ta’limning huquqiy asoslari, istiqbollari qonun bilan, uning mazmun va sifati standartlar bilan, tashkiliy-amaliy jihatlari o‘quv dasturlari bilan belgilangan, o‘quv-metodik tadbirlar darslik va qo‘llanmalarda tavsiya etilgan. Demak, jamiyatda sohaning qonuniy, huquqiy, tashkiliy asoslari yaratilgan, tizimga solin

“ Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi Qonunda ta’kidlanganidek: “ yoshlarni vatanparvarlik, fuqarolik tuyg‘usi, bag‘rikenglik, qonunlarga, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida, zararli ta’sirlar va oqimlarga qarshi tura oladigan, hayotga bo‘lgan qat’iy ishonch va qarashlarga ega qilib tarbiyalash” 1 , muhim masalalardan biridir. Adabiy ta’limda mumtoz adabiyot namunalariga, xususan, Alisher Navoiy hayoti va ijodini o‘rganishga muayyan o‘rin ajratilgan bo‘lsa-da, lekin ta’lim bosqichlarida bu davr adabiyoti jumladan, Navoiy ijodi namunalarini o‘qitish silliq kechmayotgani, bu borada ko‘p muammolar borlngi sohaga daxldor shaxslarga ma’lum haqiqat. Birinchi Prezidentimizning 2016 yil may oyida Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti

– Navoiy asarlarini tabdil qilish va sharhlash uchun manbalardan foydalana olish malakasi; – Navoiy hayoti va ijodi haqida maktab, kollej, litsey va oliy o‘quv yurtlarda talaba, talabalarga dars bera olish malakasi; – Navoiy asarlarining turli jihatlarini ilmiy jihatdan tadqiq qila olish malakasi va shu yo‘nalishda izlanishlarni davom ettirish. Endi bu maqsadlar bir qancha vazifalarni hal qilishni kun tartibiga qo‘yadi: Bu, bir tomondan, direktiv hujjatlar - standart, dasturlar va ular asosida yaratilgan darslik, metodik qo‘llanmalar bilan bog‘liq bo‘lib, endilikda ular ilmiy jihatdan isbotlangan va amaliyotda o‘z tasdig‘ini topgan mezonlar asosida qayta ko‘rib chiqilishi va takomillashtirilishi lozim. Ikkinchi tomondan, darsning ijodkori amaliyotchisi va ijrochisi bo‘lmish o‘qituvchi shax

topishi - tozarishi maqsad qilib olinsa, ikkinchi tomondan, ularda milliy vatanparvarlik, yurt uchun mas’ullik tuyg‘usini kamol toptirish vazifasi amalga oshiriladi. Mumtoz adabiyot namunalari qatori Navoiy ijodini o‘qitishdagi murakkab holat to‘g‘risida so‘z ketganda, mutaxassis o‘qituvchilar ko‘pincha matnlarni tushunish, tushuntirishdagi murakkabliklarni qayd etadilar. Murakkabliklar, bir tomondan, asarlarning tili, ya’ni ularning leksik qatlami, morfologik xususiyatlari, sintaktik qurilishi bilan bog‘liq bo‘lib, o‘qituvchi o‘rganilayotgan matnning bu uch sath bilan bog‘liq yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarini hal qila bilishi kerak. Masalan, notanish so‘zlarning lug‘aviy ma’nosini bilish hamma vaqt ham jumla, misra yoki bayt mazmuniii tushunishga yo‘l ochavermaydi. Aksar hollarda

yalang‘och shakllarda targ‘ib etish tarzida emas, balki go‘zal badiiy shakllar, yuksak poetik vositalar tahlili orqali talabalar tuyg‘ulariga, qalb olamiga ta’sir etish bilan ularning aqliga, dunyoqarashiga mazkur oliy qadriyatlarni singdirish tarzida amalga oshirilishi kerak. Mamlakatimizda olib borilayotgan ta’lim tizimidagi islohotlarning va adabiyot o‘qitishning bosh maqsadi bo‘lmish barkamol shaxsni tarbiyalash ishida mumtoz adabiyotni, ayniqsa, Navoiy ijodini, xususan, “Hayrat ul-abror” dostonini asosiy manbalardan biri sifatida e’tirof etish mumkin. YAralishidan to bugungi kungacha insonlarga komillik yo‘llarida mayoq bo‘lib kelayotgan, qadimiy qadriyatlarimiz, ma’naviy an’analarimiz hamda uzoq tarixga ega pedagogik amaliyotimiz bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan tasavvuf ta’limoti g‘oy

o‘rganilayotgan asarning metodologik asosini yaxshi bilmaslikdir. Natijada muallif voqelikni qanday tasvirlashi va nima uchun aynan shunday tasvirlayotgani asar o‘rganilayotgan mashg‘ulotlarda aksar hollarda nazardan chetda qoladi. SHuning uchun metodologiyaning mohiyati, ahamiyati va mazkur predmetga nima uchun u asos bo‘lishi kerakligi alohida tadqiq etilishi va amaliyotchi o‘qituvchilar va bo‘lajak pedagoglarga etkazilishi zarur. Ma’lumki, Navoiy asarlarini o‘rganishda nazariy ma’lumotlarning muhim o‘rni bor. Talabalarda mazkur bilimlarni shakllantirishda adabiyotdagi nazariy ma’lumotlarni, qoidalarni o‘zaro qiyoslagan holda hamda fanlararo integratsiyani yo‘lga qo‘yish orqali murakkabliklarni soddalashtirish, qiyin tushuncha, qoidalarni osonlashtirish yo‘lini tutish maqsadga muvofiqdir

saylab olingan matnlarni qismlarga ajratib, har birini yaxlit tahlil qilib borish, so‘ng umumlashma xulosalar chiqarish maqsadga muvofiq. 1.2. ”Alisher Navoiyning « Hayrat ul-abror » dostoni” modulini o‘qitishga doir zamonaviy yondashuvlar Har tomonlama etuk insonni tarbiyalash bugungi jamiyatimiz oldida turgan dolzarb masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Hozirda universitet o‘rindiqlarida o‘tirgan yosh avlod ertaga bizning qo‘limizdan ishimizni oladigan, hayotimizni davom ettirib, o‘zidan keyingi avlodga etkazuvchi vorislarimiz, O‘zbekiston buyuk kelajagining egalaridir. Talabalarning “ Navoiyshunoslik ” fanini o‘zlashtirishlari uchun o‘qitishning ilg‘or va interfaol usullaridan foydalanish katta ahamiyatga egadir. Fanni o‘zlashtirishda darslik, o‘quv va uslubiy qo‘llanmalar, ma’ruza matnla

beruvchi amaliy, ko‘rsatmali tuzilmada o‘z ifodasini topadi. Pedagogik jarayonda atamalarni to‘g‘ri qo‘llash uchun ularning ma’nolarini aniq bilib olish lozim deb hisoblaymiz. Masalan, pedagogik faoliyatimiz jarayonida metod, usul, metodika, pedagogik texnologiya, interfaol metodlar kabi bir qancha terminlardan foydalanamiz. Metod - so‘zi yunoncha tadqiqot, maqsadga erishish yo‘li, usuli deganidir. Bu so‘zning kelib chiqishi ining ilmiy kategoriya sifatidagi talqinida ham aks etgan. Metod - eng umumiy ma’noda maqsadga erishish usuli, ma’lum tarzda tartibga solingan faoliyat. “ Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni” modulini o`qitishda samarali metodlardan fo`ydalanish lozim. Har bir metodni qo‘llash jarayonida uning samaradorligini inobatga olish lozim. Ta’lim metodlari deyilganda,

bosqichda qo‘llaniladigan shakl, metod va vositalarni oqilona tanlab olish, o‘qituvchi va talabaning harakatlarini oydinlashtrishga qaratilgan algoritmik ketma-ketlik. Tarbiya texnologiyasi – “ Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni” modulini o`qitishda tarbiya natijalariga asoslanib, tarbiyaning maqsad va vazifalarini oydinlashtrish, tarbiya jarayoninng har bir bosqichini alohida – alohida loyihalash, tarbiyaning shakl, metod va vositalarini aniq belgilab olishga qaratilgan tizmli jarayon. Interfaol metod – o‘quv jarayonining tarkibiy qismi bo‘lib, bir vaqtda ham o‘qituvchi, ham talabani faollashtirishga yo‘naltirilgan o‘qitish usullari majmui. Bunda “ Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni” modulini o‘qitishda interfaol metodlarni qo‘llash va bundan samarali natijalarni olish

faoliyatidagi asosiy maqsad-o‘qituvchining topshirig‘ini bajarish, o‘quv jarayonida beriladigan bilimni o‘zlashtirishdir. Talaba o‘qituvchining u yoki bu topshirig‘ini bajarish jarayonida bilim doirasi kengayi b, bilish faoliyati rivojlanayotganini sezadi, lekin o‘qiyotgan fani usulini egallab borayotganini his etmaydi. Shunga ko‘ra, o‘qituvchi ta’lim berish jarayonida talaba larda anglash faoliyatini hosil qilish, ularga adabiy materialni ongli va chuqur qabul qilish yo‘llarini, mustaqil vazifalarni bajarishda bu yo‘llardan foydalanishni o‘rgatishi lozim. Adabiyot o‘quv fani sifatida murakkab ko‘p qirrali mazmunga ega bo‘lganligi sababli, darsda talabalarning estetik, axloqiy va aqliy taraqqiyotiga, bilimlarni ongli, chuqur va puxta egallashlariga, ularda bilish va anglash ko‘nikmalarini

Talaba badiiy so‘zni tinglashni, qadrlashni, undan zavqlanishni, ifodali so‘zlash va yozishni bilishi kerak. Ijodiy o‘qish talabalarda ana shu ko‘nikmalarni o‘stirishni ta’minlaydi. Badiiy qabul qilish, estetik zavqlanish adabiyotni ilmiy asosda anglashda birinchi va muhim bosqich hisoblanadi. Chunki badiiy qabul qilish va estetik zavqlanish orqali asar obrazlari, til xususiyati o‘zlashtiriladi. Ushbu metod bilan bir qatorda mavzuni o‘zlashtirishda konseptual jadvallardan foydalanish metodi ham samarali natija beradi. Konseptual jadval o‘rganilayotgan hodisa, tushuncha, fikrlarni ikki va undan ortiq jihatlari bo‘yicha taqqoslashga asoslanadi. Mazkur jadvalning sifatini anglatuvchi “konseptual” so‘zi “yig‘indi”, “jamlanma” ma’nolarini bildiruvchi lotincha «conceptio» so‘zidan olingan bo‘li

GLOSSARIY ADABIYOT – (arabcha adab so‘zining ko‘pligi) san’atning bir turi; voqelikni so‘z yordamida obrazlar orqali aks ettirish. adabiyot – fikr, tuyg‘ularimizdagi to‘lqunlarni so‘zlar, gaplar yordami bilan tasvir qilib, boshqalarda ham shu to‘lqunlarni yaratmoqdir. SHu bilan yozilg‘an asarlarga adabiy asar deyiladi . (Fitrat) qiluvchi badiiy unsur. BAHS-MUNOZARA METODI – interfaol tafakkur metodi . Ojegovning lug‘atida «munozara» va «debat» atamalari ma’nodosh so‘zlar sifatida izohlanib , muayyan vaziyatlarni muhokama qilish, ular haqida b ahslashish, ziddiyatlarni bartaraf etish ustida fikr yuritishni anglatadi . INNOVATSION TA’LIM (inglizcha innovation – yangilik kiritish) – o‘qitish kechimiga yangi pedagogik usullarni qo‘llashga asoslangan ta’limiy yondashuv. Unda ta’limning fundamen

(xayolotini) uyg‘otadi, uni obrazli fikrlashga undaydi, his-tuyg‘ularini jonlantiradi, junbushga keltiradi. Tabiiyki, asarlar janriga qarab har xil o‘qiladi. Ijodiy o‘qishning o‘ziga xosligi ayni badiiy idrokni, badiiy kechinmalarni faollashtirishda, san’at vositalari yordamida badiiy moyilliklar va qobiliyatlarni shakllantirishda yaqqol ko‘rinadi. KONSEPTUAL JADVAL - o‘rganilayotgan hodisa, tushuncha, fikrlarni ikki va undan ortiq jihatlari bo‘yicha taqqoslashga asoslan gan jadval turi . Mazkur jadvalning sifatini anglatuvchi “konseptual” so‘zi “yig‘indi”, “jamlanma” ma’nolarini bildiruvchi lotincha «conceptio» so‘zidan olingan bo‘lib, konseptual jadval o‘rganilayotgan muammoni qiyosiy tahlil etish asnosida uning muhim belgilarini aniqlash, unga kompleks tarzda munosabat bildirish, istiqb

MODUL – 1) ma’lumotning nisbatan yakunlangan va mustaqil birliklari, qismlari; 2) har qanday sistema, tashkilotning bo‘linadigan, nisbatan mustaqil qismi. MODULLI O‘QITISH – Ta’lim jarayonini tashkil etish, unda o‘qish informatsiyasi modullarga bo‘linadi. Bir necha modullarning jamligi aniq bir ta’lim mavzusi yoki hattoki butun o‘quv ditsiplinasi mazmunini ochib berishga yo‘l qo‘yadi. Modullar (yangi hodisalar, faktlar haqida ma’lumot saqlaydilar), informatsion (materiallar, darsliklar, kitoblar), operatsion (amaliy mashg‘ulotlar va topshiriqlar) bo‘lishi mumkin. MUAMMOLI VAZIYAT (yunoncha problema - masala, topshiriq va lotincha situatio – vaziyat) – ziddiyatni o‘z ichiga olgan va bir xil ma’noli echimi bo‘lmagan vaziyat. Faoliyat jarayonida qandaydir bir ziddiyatni anglash (masalan, oldi

fanining ham rivojlanib, takomillashib borishiga, ayrim pedagogik hodisalarni tekshirishga, ularni to‘g‘ri hal etish yo‘llarini aniqlashga yordam beradi. TA’LIM - maxsus tayyorgalikdan o‘tgan kishilar rahbarligida o‘tkaziladigan, ta’lim oluvchilarni bilim, ko‘nikma va malakalar bilan qurollantiradigan, qobiliyatlarni o‘stirib, dunyoqarashlarni tarkib toptiruvchi jarayon. TA’LIM USULLARI – o‘qituvchi va talabalar orasida nazariy bilimlar berish va ularni olish maqsadida amalga oshiriladigan o‘zaro aloqalarni tartibga soluvchi pedagogik tadbir. TA’LIM TEXNOLOGIYASI – ta’lim kecimini zamon talablari asosida tashkil etishning barcha unsurlarini kompleks tarzda hisobga olishni ko‘zda tutadigan pedagogik yondashuv tizimi. TEXNOLOGIYA – (yunoncha techne san’at, mohirlik, uquv) biror ishda, mahora

II BOB. “ ALISHER NAVOIYNING “HAYRAT YL-ABROR ” DOSTONINI” MODULINI O‘QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANISHNING O‘QUV-USLUBIY TA’MINOTI 2.1. O‘quv fani dasturining qisqacha tavsifi. “Navoiyshunoslik” fanining 2017/2018 o‘quv yili uchun mo‘ljallangan SILLABUSI Fanning qisqacha tavsifi OTMning nomi va joylashgan manzili: Namangan davlat universiteti Namangan sh ahri , Uychi ko‘chasi , 316 -uy . Kafedra: “O‘zbek tili va adabiyoti ” kafedrasi Filologiya fakulteti Ta’lim sohasi va yo‘nalishi: 5120100 - O‘zbek tili va adabiyoti Bakalavriat bosqichining filologiya fakulteti talabalari uchun mo‘ljallangan Fanni (kursni) olib boradigan o‘qituvchi to‘g‘risida ma’lumot: Karimova Farida Isakovna e-mail: faridaxonk@mail.ru Dars mashg‘ulotin i o‘tkazishning vaqti va joyi: O‘quv-uslubiy boshqarma to

Individual grafik asosida professor- o‘qituvchinin g talabalar bilan ishlash vaqti: Haftaning dushanba, chorshanba va juma kunlari 14.00 dan 17.00 gacha Fanga ajratilgan o‘quv soatlarining o‘quv turlari bo‘yicha taqsimoti Auditoriya soatlari Mustaqil ta’lim: 2 8 Ma’ruz a: 1 4 Amaliyot 12 Seminar 1 2 Fanning boshqa fanlar bilan uzviy aloqasi (prerekvizitl ari): “O‘zbek adabiyoti tarixi”, “Aruz vazni”, “Tasavvuf va mumtoz poetika” Fanning mazmuni Fanning dolzarbligi va qisqacha mazmuni: Kursning predmeti va mazmuni: Istiqlol yillarida ijtimoiy- siyosiy, madaniy hayotning barcha jabhalarida bo‘lgani kabi ta’lim sohasida ham tub islohatlar amalga oshirilmoqda. Mamlakatimizda ko‘rilayotgan samarali chora-tadbirlar natijasida ta’lim tizimi rivojlanishning o‘ziga xos yangi yo‘liga kirmoqda. “Ta’l

qo‘yilgan. Ma’naviy etuk, barkamol avlodni tarbiyalash, zamon talablariga javob bera oladigan malakali milliy kadrlar tayyorlash bu islohotlarning mohiyatini tashkil etadi. Bu borada ajdodlarimiz qoldirgan va bugungi kunda yaratilayotgan boy adabiy merosni o‘rganish muhim ahamiyatga ega. Ana shunday boy ma’naviy qadriyatlardan biri bu buyuk shoir va mutafakkir Alisher Navoiy ijodiy merosidir. Prezidentimiz I.A.Karimov ta’kidlaganlaridek: “Buyuk shoir va mutafakkir Alisher Navoiy umumbashariyat madaniy xazinasidan munosib o‘rin olgan o‘lmas asarlarini aynan ona tilimizda yaratib, uning shuhratini butun dunyoga tarannum etdi” 1 . Alisher Navoiy hayot yo‘lini o‘rganish, uning asarlarini tahlil va talqin qilish bugungi kun talabasini har tomonlama barkamol shaxs va etuk mutaxassis sifatida kam

- talabalarda bu soha bo‘yicha qat’iy motivatsiyani shakllantirish, ularning bilimlarini bir tizimga keltirish; - talabalarda guruhlar orqali yangi pedagogik texnologiyalar orqali bilimlarni oshirish; - talabalarni faol kasbga kirish va ma’lumotlardan foydalana olishga o‘rgatish. Talabalar uchun talablar Universitetning odob-axloq qoidalari talablariga qat’iy rioya qilish, shuningdek: - uyali aloqa vositalarini o‘chirib qo‘yish; - professor-o‘qituvchidan so‘ng dars mashg‘ulotiga kech kelgan talaba auditoriyaga kiritilmaydi; - professor-o‘qituvchi va guruhdoshlarga qo‘pollik qilmaslik, so‘z talashmaslik, hurmat bilan munosabatda bo‘lish; - universitet ichki tartib - intizom qoidalariga rioya qilish; -kiyinish talablari (madaniyati) ga rioya qilish; -mashg‘ulotlar vaqtida o‘qituvchining ruxs

ishtirok etish; - qo‘shimcha ravishda bajarilgan taqdimot, mustaqil ish, esse, referat, kreativ fikrlash darajasi, turli xil tadbirlar va ilmiy-amaliy anjumanlarda ma’ruzalar bilan ishtirok etganligi uchun +2 bonus ballar beriladi; - talabaga o‘z vaqtida bajarilmagan mustaqil ish, uy vazifasi, tartib – intizomi bo‘yicha -2 jarima ballar belgilanadi; - talaba reyting ballidan norozi bo‘lsa fan bo‘yicha nazorat turlari e’lon qilingan vaqtdan boshlab 1 kun mobaynida fakultet dekaniga ariza bilan murojaat qiladi va apellyasiya komissiyasi shu kunning o‘zida talabaning arizasini ko‘rib chiqib xulosa chiqaradi. Elektron pochta orqali munosabatlar tartibi Professor-o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi aloqa elektron pochta orqali ham amalga oshirilishi mumkin, telefon orqali baho masalasi muhokama qi

mashg‘ulotining shakli Ma’ruza rejasi 1 .”Hayrat-ul abror” –falsafiy-ta’limiy doston. 2.Doston kompozitsiyasi va uning o‘ziga xosligi 3.Dostondagi maqolot va hikoyatlar. 4. “Hayrat ul-abror” va komil inson tarbiyasi. O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Navoiy “Xamsa”sining birinchi dostoni - “Hayrat-ul abror”ning o‘ziga xosligi, kompozitsiyasi va unda qo‘yilgan masalalar doirasi haqidagi talabalar bilimini mustahkamlash, yangi ma’lumotlar bilan tanishtirish. Pedagogik vazifa: O‘quv faoliyatining natijasi: 1. Navoiy “Xamsa”si birinchi dostoni “Hayrat ul-abror” va uning kompozitsion tuzilishi haqida ma’lumot berish. 1. Navoiy “Xamsa”si birinchi dostoni – “Hayrat ul-abror” va uning kompozitsion tuzilishi haqida ma’lumot oladilar. 2. “Hayrat-ul abror”ni Nizomiy dostonlari bilan qiyoslagan holda uni

Fan, 1992. 7-jild. 2. Navoiy Alisher. Xamsa: Hayrat ul-abror. TAT. 10 jildlik. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2011. 7-jild. 3. Navoiy Alisher. Hayrat ul abror . – T.: G ‘ .G ‘ ulom nomidagi NMIU , 2006. 4. Navoiy Alisher. Hayrat ul-abror (nasriy bayoni bilan). Tahrir hay’ati: A.Qayumov va boshq. – T.: Adabiyot va san’at nashriyoti, 1991. 5. Alisher Navoiy: qomusiy lug‘at. 1-2- jildlar /Mas’ul muharrir SH.Sirojiddinov/. – T.: SHarq, 2016. 6. Qayumov A. Asarlar. 10-jildlik.2-jild. – T., Mumtoz so‘z, 2008. 7. Hasanov S. Navoiyning etti tuhfasi. – T.: Adabiyot va san’at, 1991. O‘qitish usullari va texnikasi Ma’ruza, interfaol metodlar O‘qitish vositalari Kompyuter texnologiyasi ( fan bo‘yicha o‘quv-uslubiy majmua), slaydlar. O‘qitish shakli Ommaviy, jamoaviy, guruhli O‘qitish shart-s

oladi. 2-bosqich. Asosiy jarayon (60 daqiqa) 2.1 T ushuncha lar asosida matn tuzish metodi yordamida talabalarni faollashtiradi ,mavjud bilimlarni mustahkamla sh . ( 4 -ilova) 2.2. Navoiy “Xamsa”sining birinchi dostoni “Hayrat ul-abror” va uning kompozitsion tuzilishi haqida ma’lumot beri sh . (5-ilova) 2.3. “Hayrat-ul abror”ni Nizomiy, Dehlaviy dostonlari bilan qiyoslagan holda uning o‘ziga xos xususiyatlarini ochib berish. (6-ilova) 2.4.Dostondagi maqolot va hikoyatlar, ularda qo‘yilgan muammolar mohiyati, ularning ma’naviy-axloqiy tarbiyadagi ahamiyati kabi masalalarni tahlil qilish. 2.5.Dostondagi mukammal jamiyat va komil inson g‘oyalari tahlili orqali asarning bugungi kundagi ahamiyati xususida xulosalar chiqarish. O’quv topshirig’i bajaradi. Axborotni tinglaydi, muhim ma’lumotlarni

Ma’ruza mashg‘ulotining ta’limiy maqsadi : Ushbu m odul orqali talabalarga Alisher Navoi y « Hayrat ul- abror » dostonining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari, tahlil usullari, dostonni o‘qitishning zamonaviy usullari haqida innovatsion texnologiyalarga tayangan holda ma’lumot berish. Doston yuzasidan talabalarda mustaqil tadqiqotchilik ko‘nikma va malakalarini shakllantirish. Ma’ruza mashg‘ulotining tarbiyaviy maqsadi: Dostonni tahlil qilish asosida talabalarda yuksak insoniy fazilatlarni kamol toptirishdir. Ma’ruza mashg‘ulotining rivojlantiruvchi maqsadi : Mavzuni o‘rganish orqali talabalarda Navoiy badiiy mahorati haqida muayyan tasavvurlar hosil qilish. Tayanch tushunchalar: “Xamsa”, “Hayrat ul”, doston, an’ana, mahorat, innovatsiya, o‘ziga xoslik, konseptual jadval, keys, tahlil, metod, m

3-ilova 4-ilovaҲар бир маъруза ва амалий машғулоти учун 0,5 баллдан 2 баллгача қўйилади. Рейтинг бўйича натижалар баҳоси: 2 балл – “aъло” 1,5 балл – “яхши” 1 балл – “қониқарли” 0,5 балл – “қониқарсиз”

“ Xamsa”larning birinchi dostonlariga oid konseptual jadval Qiyoslanuvchi jihatlar Nizomiy Xusrav Dehlaviy Abdurahmon Jomiy Alisher Navoiy Doston nomlari “ Maxzan ul - asror ” “ Matla ’ ul - anvor ” “ Tuhfat ul - ahror ” “ Hayrat ul - abror ” Hajmi 3 600 bayt 33 10 bayt 1707 bayt 3988 bayt Tarkibiy tuzilishi Muqaddima , 20 bob, х otim а Muqaddima , 20 bob maqolat , 20 боб hikoyat , xotima Muqaddima , 20 bob, х otim а Muqaddima , 20 bob maqolat , 20 боб hikoyat , xotima Yozilgan vaqti 1180 yil 1299 yil 1481 yil 1483 yil 5-ilova Alisher Navoiy "Xamsa"sidagi birinchi doston "Hayrat ul-abror" («Y a xshi kishilarning hayratlanishi») 1483-yilda yaratilgan edi. Doston 3988 baytdan iborat bo‘lib, 63 bob, 20 maqolat va 20 hikoyatdan tashkil topgan. Shundan kirish (muqaddima) 21 bobn

va kitobot (harf) san’atining betakror namunasini yaratadi. Ikkinchi toifa, ya’ni qabul qiluvchilarga to‘xtalinganda endi bu harflarning ijobiy ma’no kasb etishini kuzatamiz. Xususan, "sin" harfi endi salomatlik yo‘lining zinasiga o‘xshatilsa, "mim" harfining maqsad manzilidagi buloq boshiga nisbat berilganligini ko‘ramiz. Bularning barchasida Navoiyning yuksak badiiy salohiyati namoyon bo‘ladi. Dostonning ikkinchi bobi Xoliq, ya’ni Olloh hamdiga bag‘ishlanadi. Mazkur bobda shoir hamma narsani yaratgan Xoliqning osmon va quyoshdan tortib har bir zarrani, butun o‘simliklar va hayvonot olamini, kishilik jamiyatini bir-biriga bog‘lab harakatlantirib turishini cheksiz hayrat bilan tasvirlaydi. Alisher Navoiy "Uning zoti lutf va safodan iborat, lekin vafo isi unga begona&#34

to‘xtalinar ekan, ushbu nazariyadagi "Odam Ato unga ham o‘g‘il, ham ota" degan tushuncha ta’rifi beriladi, "Nuri Muhammadiya"ga ko‘ra, Alloh barcha olamlarni yaratishdan oldin Muhammad nurini yaratgan bo‘lib, shu nur tufayli olamni va odamni yaratgan. Demak, Odam Ato ham Muhammad nuridan bino qilingan. SHuning uchun hazrati Muhammad (s.a.v) Odam Atoga ham ota, ham o‘g‘ildir: Bo‘ldi sanga Odami sabqatnamo, Avval o‘gul, so‘ngra gar o‘lsa ato. Keyingi na’tlarda Payg‘ambar (s.a.v.)ning bolaligi, payg‘ambarlik davridagi faoliyati, noyob insoniy xususiyatlari, me’roj tuni ta’riflari keltiriladi. Dostonning 12-bobi ulug‘ salaflar Nizomiy Ganjaviy va AmirXusrav Dehlaviy madhiga bag‘ishlangan. Dastlab Nizomiyga ta’rif berilar ekan, uning ismidagi harflar abjad hisobiga ko‘ra 1001 so

Ko‘rmadi men ko‘rmayin el nomasin. "Hayrat ul-abror" dostonining yozilishida aynan Jomiyning "Tuhfat ul- ahror" dostoni turtki bo‘lganligini aytiladi: Boshtin-ayoq gavhari shahvor edi, Qaysi guhar, "Tuhfat ul-ahror"edi... CHun o‘qimoq zamzamasi bo‘ldi bas, Ko‘nglum aro dag‘dag‘a soldi havas. Kim bu yo‘l ichraki alar soldi gom, Bir necha gom o‘lsa manga ham xirom. Dostonning 14-15-boblari so‘z ta’rifiga bag‘ishlangan. SHoir ushbu boblarda so‘zni tavsif etar ekan, nazmning qimmati, so‘zdagi ma’no, uning shaklga muvofiqligi, shakl va mazmun masalasi, umuman, ijod haqidagi masalalarga e’tibor qaratadi. Navoiy so‘zning buyukligini "kun" (yaral) so‘zining olam va odamni yaratishda vosita bo‘lganligi bilan dalillaydi: Dahr muqayyad bila ozodasi, Borcha erur "ko

kuch-qudratda Firdavsiy qahramoni Rustamga, adolat va fazlu kamolda Eronning afsonaviy podshosi Jamshidga o‘xshatadi. 17-bob "Ko‘ngul ta’rifida" deb nomlanadi. Bu bobda Navoiy qudratli dehqon (Xudo) ilk tongda insonni yaratgandan keyin unga ko‘ngul ato etganini bayon qilar ekan, ko‘ngulni yurak bilan adashtirmaslikka chaqiradi. SHoirning fikricha, yurak savdogarda ham bor, lekin uning butun fikri-yodi savdoda. YAratganning yodi bilan yashaydigan insondagina haqiqiy ko‘ngul bo‘ladi va ugi-na "ahli dil" sanalishi mumkin. SHuningdek, Navoiy ko‘ngulni olami kubro, Ka’badan-da ulug‘ joy deb ataydi. Muqaddimaning qolgan uch bobi (18-20 boblar) hayrat ta’rifiga bag‘ishlangan. Bu boblarda Xoja, ya’ni ko‘ngulning avval mulk (narsalar) olamiga, keyin malakut (farishtalar) olamiga va

Bo‘lg‘ali har safhasiga naqshband. Ayladi avroq munaqqash base, Naqsh raqam ayladi dilkash base. Bobning ikkinchi qismi naqshbandiya tariqatining o‘sha davrdagi mashhur pirlaridan biri Xoja Ubaydulloh Ahror madhiga bag‘ishlangan. Navoiy uni murshidi ofoq (yo‘lboshlovchi pir) deb ulug‘lar ekan, shohlar unga qulluq qilishga o‘zlari keladilar, hatto haqiqat sirlaridan ogohlar ham uning huzurida hushlaridan judo bo‘ladilar deb yozadi: YUz qo‘yubon qullug‘iga shohlar, Bazmida bexud o‘lub ogohlar. Alisher Navoiy bobni ulug‘ shayx faoliyatiga yuksaklik tilash va uning himmatidan bahramandlik umidi bilan yakunlaydi va bu umid bevosita muqaddimaga ham yakun yasaydi: Qo‘ymasun ayvoni jahonni tihi, Dabdabai ko‘si Ubaydullahi. Himmatidin bizni ham etsun Xudoy, Faqr yo‘lida gani, imong‘a boy. Dostonnin

2 Islom bobida Ibrohim Adham va Robiya Adviya haqidagi xikoyat 3 Salotin (sultonlar) zikrida SHoh G‘oziy hikoyati 4 Xirqa kiygan riyokor shayxlar xususida Abdulla Ansoriy haqidagi hikoyat 5 Karam (xayru ehson) vasfida Hotami Toyi hikoyati 6 Adablilik to‘g‘risida No‘shiravon va Nargis haqidagi hikoyat 7 Qanoat bobida Qanoatli va qanoatsiz ikki do‘st haqidagi hikoyat 8 Vafo bobida Ikki vafoli yor hikoyati 9 Ishk O‘ti ta’rifida SHayx Iroqiy haqidagi xikoyat 10 Rostliq ta’rifida SHer bilan Durroj hikoyati 11 Ilm osmonining yulduzlardek baland martabaliligi hakida Imom Roziy va Xorazmshoh haqi-dagi hikoyat 12 Qalam va qalam ahllari hakida Equt hakidagi hikoyat 13 Bulutdek foyda keltiruvchi odamlar haqi- da Ayyub va o‘g‘ri haqidagi hikoyat 14 Osmon tuzilishida shikoyat Iskandar haqidagi xikoyat

19 Xurosonning misli yo‘q viloyati bayonida Bahrom va bog‘ haqidagi xikoyat 20 Maqsadning o‘talgani haqida Xoja Muhammad Porso haqidagi hikoyat Eng avvalgi maqolat iymon sharhiga bag‘ishlanadi. Bu bejiz emas, zero dostonning bosh g‘oyasi komil inson timsolini vasf etishdir, komillikning bosh belgisi esa iymondir: Kimki jahon ahlida inson erur, Bilki nishoni anga iymon erur. Alisher Navoiy "Kimdaki iymonning uch belgisi bo‘lsa, u haqiqiy insondir" deydi va bu belgilar sifatida sabr, shukr va hayoni ko‘rsatib o‘tadi: Bas ani inson atag‘il beriyo, Kim ishidur sabr ila shukru hayo. Komil inson ta’rifidan keyin iymon sharhiga to‘xtalib o‘tiladi. Hazrat Navoiy iymonning 6 sharti sifatida quyidagilarni keltirib o‘tadi: 1) Haqning borligiga iymon keltirish; 2) farishtalarga iymon; 3) Alloh

deb aytish mumkin. N.Komilovning "Tasavvuf" kitobida yozilishicha, xavf tariqatning 6-maqomi bo‘lib, bunda solikning nafs makridan qo‘rqishi, shayton nayrangining ko‘ngilga xavf solishi nazarda tutiladi. Nafs shunday kuchli dushmanki, solik tariqatdagi tavba, vara’, zuhd, faqr, sabr kabi maqomlarni egallagan bo‘lishiga qaramay, nafsning iymonga daxl qilishi mumkinligidan doim xavfda bo‘ladi, Alisher Navoiy keyingi maqolatlarda ham birinchi maqolatda keltirilgan bosh mavzu - komil insonga xos sifatlar bayonini davom ettiradi. Xususan, 5- maqolat karam va saxovat, 6-maqolat adab, 7-maqolat qanoat, 8- maqolat vafo, 10-maqolat rostgo‘ylik ta’rifidadir. Bu maqolatlar orasida 7- maqolat badiiy timsollarga boyligi bilan alohida ajralib turadi. Navoiyning fikricha, kimki qanoatni o‘ziga ka

SHoh boshining sharafi toj emas, Angla ani shohki, muhtoj emas. SHoh agar ul bo‘lsaki, muhtojdur, Herf ila muhtojda ham tojdur. SHoh boshining sharofati tojdan emas, kimki muhtoj bo‘lmasa, o‘shani shoh deb tushun. Muhtojni ham shoh deb atash mumkin bo‘lsa, harf nuqtai nazaridan "muhtoj" so‘zida ham "toj" bor-ku! Maqolatga "Qanoatli va qanoatsiz ikki do‘st" haqidagi hikoyat ilova tarzida keltirilgan. Hikoyatda keltirilishicha, ikki do‘st Fors mulkidan CHin mamlakati tomon yo‘lga tushadilar. Biri taqdir berganiga qanoatli inson bo‘lib, ikkinchisi ochko‘z, tama’gir edi. Yo‘lda ketayotib, bir toshga ko‘zlari tushadi. Uning yarmi er ostida bo‘lib, yarmi er yuzasiga chiqib turardi. Tosh ustida: "Kimki mehnat qilib toshni aylantirib qo‘ysa, ostidagi afsonada vayrona ta

maqsaddan chalg‘itsa-da, Xudoning o‘zi unga marhamat ko‘rsatib, nihoyat bu ulug‘ muddaoni poyoniga etkazganini betakror tashbexlar vositasida bayon qilib beradi. Bob so‘ngida Navoiy g‘oyat nazokat va kamtarlik bilan agar yozganlari elga manzur bo‘lmasa, uni afv etishlarini so‘rab, Allohga iltijo qiladi: Jilva ber el ko‘ziga ham xo‘b ani, Qilg‘il ulus ko‘ngpiga marg‘ub ani. Har nechakim, jurmum erur pech-pech, Lekin erur rahmating olinda hech. 63-bobda oyog‘i toyib ketib, kosadagi oshni shohning boshiga to‘kib yuborgan va olijanob shohning xijolatdan o‘lar holatga etgan bu qulni afv etgani haqidagi hikoyat beriladi va bu hikoyat bevosita 62-bobga hamohang tarzda, unga ilovadek keltiriladi. Navoiy Allohni olijanob shohga, o‘zini oyog‘i toyib ketgan qulga o‘xshatar ekan, shunday yozadi: Har n

3. Amaliy mashg‘ulotning ta’lim texnologiyasi “ Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostonini o’rganishda interfaol metodlardan foydalanish” mavzusidagi mashg‘ulotning texnologik modeli Mashg‘ulotga ajratilgan vaqt : 2 soat Talabalar soni : 25 O‘quv mashg‘uloti shakli va turi Amaliy mashg’ulot Mashg‘ulot rejasi : 1 . Dostondagi maqolat va hikoyatlar tasnifi. 2. Dostondagi maqolatlarning g‘oyaviy mundarijasi. 3. Dostondagi hikoyatlar va ularda qo‘yilgan masalalar doirasi. 4. Komil inson tarbiyasi masalasi Navoiy talqinida . O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: “Hayrat ul-abror” dostoni tahlili orqali talabalarning mavzuga doir bilimlarini mustahkamlash. Pedagogik vazifalar: 1. Dostondagi maqolat va hikoyatlar tasnifi ni Cooperative learning (Hamkorlikda kichik guruhlarda ishlash) texnologiyasini

Talabalarning o‘quv faoliyatini tashkil etish shakli : Cooperative learning – hamkorlikda kichik guruhlarda ishlash Ta’limni tashkil etish sharoiti : Auditoriya Nazorat va baholash : Kuzatish, og‘zaki nazorat, savol- javobli so‘rov, o‘quv topshiriq. 3 Amaliy mashg‘ulotning ta’lim texnologiyasi “Hayrat ul-abror” dostonidagi maqolot va hikoyatlar” mavzusidagi amaliy mashg‘ulotning texnologik xaritasi Ish bosqichlari va vaqti Faoliyat mazmuni Ta’lim beruvchi Ta’lim oluvchi Tayyorlov bosqichi Mavzuni aniqlaydi, ta’limiy maqsadni belgilaydi va kutilayotgan natijalarni shakllantiradi. Belgilangan ta’limiy maqsadlarga mos o‘quv topshiriqlarini ishlab chiqadi. Ishchi guruhlar uchun topshiriqlarni tayyorlaydi O‘qituvchi ekspert guruhlarning ish natijalarini baholash mezonlarini ishlab chiqadi. O‘q

mantiqan t o‘ liq yoritilishini kuzatadi. (6-ilova) 2.4. Taqdimot boshlanishini e’lon qiladi. Guruhlarda sardorlar taqdimotini tashkillashtiradi. Aniqlik kiritilishi lozim b o‘ lsa, guruh sardorini to‘xtatadi, savollar beradi, muhokamasini jamoaga havola etadi. 2.5. Mavzular asosida berilgan ma’lumotlarni umumlashtiradi va xulosalaydi. Faol ishtirokchi talabalarni rag‘batlantiradi va umumiy baholaydi. beradi. Tinglaydi. Tinglaydi. 3–YAkuniy bosqich (1 0 daqiqa) 3.1. O‘ quv faoliyati yuzasidan xulosa bildiradi. 3.2. Mavzular maqsadiga erishishdagi talabalar faoliyatini tahlil qiladi va o‘ zlashtira olmagan joylarini qayta o‘qib chiqishni tavsiya etadi. Tinglaydi. 1-ilova Mavzu: “Hayrat ul-abror” dostonidagi maqolat va hikoyatlar Reja: 1. Dostondagi maqolat va hikoyatlar tasnifi. 2. Dostonda

2. Alisher Navoiy: qomusiy lug‘at. 1-2-jildlar /Mas’ul muharrir SH.Sirojiddinov. – T.: SHarq, 2016. 3. Rustamov A. Navoiyning badiiy mahorati. – T.: Adabiyot va san’at nashriyoti, 1979. 4. Qayumov A. Asarlar. 10-jildlik. 1-jild. – T.: Mumtoz so‘z, 2008. 5. Hayitmetov A. Navoiyxonlik suhbatlari. – T.: O‘qituvchi, 1993. 2-ilova E rkin yozish metodi asosida t alabalar ga besh daqiqa ichida Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni bo‘yicha o‘z xayollariga kelgan barcha fikrlarni to‘xtamasdan yozish taklif qilinadi. Besh daqiqa tugaganida “ besh daqiqa tugadi” deb e’lon qilinadi va ishni tugallash uchun yana bir daqiqa vaqt beriladi.Chunki asosiy, birlamchi, aniq fikrlar odatda so‘nggi, tang vaziyatlarda tug‘iladi. Ularga o‘z yozganlarini sheriklariga o‘qib berish taklif etiladi. O‘qituvchi

4-ilova 1. Cooperative learning (Hamkorlikda kichik guruhlarda ishlash) metodining boshqotirma (jigsaw) texnologiyasi asosida talabalarni 4 ta kichik guruhga bo‘ladi. Guruhlarda hamkorlik asosida ishlash usuli qoidalari bilan tanishtiradi. Har bir guruh mavzu rejasi asosida o‘zlariga berilgan mavzular bo‘yicha taqdimot tayyorlashini aytadi. 2. O‘ quv kursi mavzulari b o‘ yicha tayyorlangan tarqatma materiallarni beradi. 3. Guruhlarga topshiriqlarni bajarish uchun yordam beradi. Taqdimot materiallari mazmunan va mantiqan t o‘ liq yoritilishini kuzatadi. 4. Taqdimot boshlanishini e’lon qiladi. Guruhlarda sardorlar taqdimotini tashkillashtiradi. Aniqlik kiritilishi lozim b o‘ lsa, guruh sardorini to‘xtatadi, savollar beradi, muhokamasini jamoaga havola etadi. 5. Mavzular asosida berilgan ma’l

5-ilova Kichik guruhlar shakllantiriladiAmaliy mashg`ulot boshqotirma texnologiyasi asosida o`tkaziladi 1 - guruhga topshiriq “ Hayrat ul - abror ” dostonidagi maqolat va hikoyatlar 2 - guruhga topshiriq Maqolatlarda qo’yilgan masalalar doirasi 3 - guruhga topshiriq Maqolatlarga ilova qilingan hikoyatlarning mutanosibligi 4 - guruhga topshiriq Komil inson masalasi Navoiy talqinida Ko'rsatma berish va yo'naltirish 1 - guruh taqdimoti 2 - guruh taqdimoti 3 - guruh taqdimoti 4 - guruh taqdimoti S h uningdek, seminar va amaliy mashg‘ulotlarda quyidagi metodlardan foydalanish ham yaxshi samara beradi: 1.” C h alkashtirilgan mantiqiy zanjirlar ketma-ketligi” metodi. Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostonini o‘rganish bo‘yicha o‘tkaziladigan amaliy mashg‘ulotlarda ushbu metoddan foyd

Iymon sharhida Islom bobida Salotin zikrida Adablilik to‘g‘risida ....... ........ ....... ......... ......... ......... ....................... ............ ......... 2 . Tushunchalar asosida matn tuzish. “Tushunchalar asosida matn tuzish” metodi bilish-izlanish turidagi mustaqil ishlar sirasiga kirib, bu ish turli xil mantiqiy amallarni talab etadi: tahlil qilish va umumlashtirish, dalil va hodisalarni qiyoslash, ulardagi mushtaraklik va farqli tomonlarni aniqlash, asosiy va ikkinchi darajali belgilarni ajratish, sabab- oqibat aloqalarini ochib berish va boshqalar. Odatda tinglovchilar noma’lum hodisalar, yangi materiallarga duch keladilar, yangi bilimlarni egallash va o‘quv muammosini hal qilish yo‘llarini izlab topishni talab etadigan muammoli vaziyat paydo bo‘ladi. Mazkur metodni qo‘l

5. Kamtarlik, No‘shiravon, Nargis, adabli shoh, hayoning xosiyati, olijanoblik, ma’shuqa Talabalar qisqa muddatda matn tuzadilar. O‘qituvchi ulardan bir nechtasini o‘qitadi . Vaqtni inobatga olgan holda qolgan talabalardan yuqorida o‘qilgan mantlarda takrorlanmagan fikrlar mavjud matnlarni so‘raydi. SHu tariqa eng yaxshi bog‘lanishli matnlarni ajratib talabalarni rag‘batlantiradi. Bu bilan talabalar mavzuga ancha kirib boradilar. 3. Talabalardan doston hikoyatlari, xususan “Hotam Toyi hikoyati” hamda “Shoh G‘oziy hikoyati” qahramonlarini Nizomiy hikoyatlaridagi qahramonlar bilan qiyoslash asosida konseptual jadval tuzish haqida topshiriq berish. Nizomiy “ Xamsa”sidagi hikoyatlar Sulton Sanjar va kampir hikoyati Xayr va Sharr hikoyatiG’isht quyuvchi hikoyati MundarijaНавоий ва Низомий ҳикоя

Navoiy “Xamsa”sidagi hikoyatlarShoh G’oziy hikoyati Muqbil va Mudbir hikoyati Hotam Toyi hikoyati Mundarija 4. “T ushunchalar tahlili ” grafik organayzeri asosida notanish so‘zlar ma’nosi ustida ishlanadi (doskada bajariladi) : Tushuncha lar nomi Anglatadigan ma’nosi Qaysi tildan olingan? 1 Kizb Yolg‘on Arabcha 2 Kajrav E gri yuruvchi Forscha 3 Zol Kampir Arab cha KEYS «Hayrat ul-abror»dan olingan ushbu hikoyatni diqqat bilan eshiting va vaziyatni konseptual jadval asosida tahlil qiling. Oyog‘i toyib ketib kosadagi oshni shohning kosadek boshiga to‘kib yuborgan va olijanob shoh oldida o‘z oshini pishirgan

bir qul hikoyasi. Saxiy bir podshoh bor edi. Saxiyligidan xalqi uni hurmat qilar edi. Uning bir quli bor edi, xizmat darajasi bakovullik edi. Kunlardan bir kuni uning bazmida ovqat vaqtida, podshohning ham ishtaxasi yaxshi bo‘lib turganda, falokat bosib, falokat uningoyog‘iga tosh urdi: issiq oshni podshohning boshiga to‘kib yubordi. Odamlar: – Podshoh endi uni o‘ldiradi. Gunohiga loyiq jazo shudir! - deyishdi. SHoh esa qulning xafaligini ko‘rib kechirdi va ozod qilib yubordi. Vazir dedi: – Ey saxiylikda beg‘araz shoh, unga tig‘dan boshqa narsa loyiq emas edi- ku? SHoh esa zavq qilib, lutf bilan dedi: – Xijolat o‘zi uni o‘ldirib bo‘ldi. Hech kim o‘lgan o‘likni boshqatdan o‘ldirmagan; boshiga esa jazo tig‘in tortmagan. Xalq ichida kim eng gunohkor bo‘lsa, o‘sha afv va inoyatga eng ko‘p sazo

Mustaqil ta’lim ni tashkil etishning shakli va mazmuni (3-semestrda 28 soat) “Navoiyshunoslik” kursi bo‘yicha talabalarni mustaqil ta’limni tashkil etish, nazorat qilish va baholash tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 16-avgustdagi “Oliy ta’limning davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 343-son qaroriga muvofiq ravishda olib boriladi. Talabaning mustaqil ishi o‘quv rejasida “O‘zbek mumtoz va milliy uyg‘onish adabiyoti” fanini o‘zlashtirish uchun belgilangan o‘quv ishlarining ajralmas qismi bo‘lib, u metodik va axborot resurslari bilan ta’minlanadi hamda bajarilishi reyting tizimi talablari asosida nazorat qilinadi. Talaba mustaqil ta’limining asosiy maqsadi o‘qituvchining rahbarligi va nazorati ostida talabada muayyan o‘quv ishlarini mustaqil ra

- nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash; - seminar mashg‘ulotlarga tayyorgarlik ko‘rish; - maket, maqola, badiiy asar va namunalar yaratish va boshqalar; Talaba mustaqil ishini nazorat qilish o‘quv mashg‘ulotlarini olib boradigan o‘qituvchi tomonidan amalga oshiriladi. Talaba uchun fan bo‘yicha mustaqil ta’lim topshiriqlari tegishli kafedra professori tomonidan o‘quv mashg‘ulotini bevosita olib boruvchi o‘qituvchi bilan birgalikda tuziladi, hamda kafedra mudiri tomonidan tasdiqlanadi. Mustaqil ta’limni bajarish uchun talabaga axborot manbasi sifatida darslik va o‘quv qo‘llanmalar, badiiy adabiyotlar metodik qo‘llanma va ko‘rsatmalar, ma’lumotlar to‘plami va banki, ilmiy va ommaviy davriy nashrlar, internet tarmog‘idagi tegishli ma’lumotlar, berilgan mavzu bo‘yicha avval bajarilgan ishlar

12. “Muhokamat ul-lug‘atayn”da badiiy ijodga doir fikrlar 13. “Holoti Sayyid Hasan Ardasher” va “Holoti Pahlavon Muhammad” asarlarida ustozlar ta’rifi 14. “Nazm ul-javohir”da ruboiylar tahlili Mustaqil ishni bajarish uchun quyidagi adabiyotlar tavsiya etiladi: 1. Karimov I.A. YUksak ma’naviyat – engilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008. 2. Karimov I. Adabiyotga e’tibor – ma’naviyatga, kelajakka e’tibor. –T.: O‘zbekiston, 2009. 3. Karimov I. O‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida. – T.: O‘zbekiston, 2012 4. Alisher Navoiy. Mukammal asarlar to‘plami. Yigirma jildlik. – T.: Fan, 1991 – 2005. 5. Alisher Navoiy: qomusiy lug‘at. 1-2-jildlar /Mas’ul muharrir SH.Sirojiddinov. – T.: Sharq, 2016. 6. Vohidov R., Eshonqulov H. O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi. – T., 2006 7. Komilov N. Tasavvuf. – T.

16. Haqqul I. Navoiyga qaytish (1-3-kitoblar). – T., 2007-2016. E lektron ta’lim resurslari 1. www. z iyonet.uz 2 . www.edu.uz 3. www.o‘zbek adabiyoti.com. 4. www.ziyo.uz 5. www.alishernavoiy.uz XULOSA VA TAVSIYALAR 1. Bizning bitiruv ishimiz Alisher Navoiyning “ Hayratul abror ” dostoni ” mavzusini o‘qitishda interfaol metod lardan foydalanish ” deb nomlanib, unda mavzu bo‘yicha ma’lumotlar nazariy jihatdan o‘rganib chiqildi. Mavzuga aloqador bo‘lgan bir qator zarur ilmiy-metodik adabiyotlar tahlil qilindi. SHuningdek, pedagogik texnologiyalar, xususan interfaol metod lar ning o‘zbek mumtoz adabiyotini o‘qitishda qo‘llanilishiga oid ilmiy-uslubiy manbalar o‘rganildi va tahlil qilindi. Malaka oshirish davrida olingan bilimlarga tayangan holda malakaviy loyiha ishida “Navoiyshunoslik” fanid

talabalarni to‘g‘ri yo‘l sari yo‘naltiradi. Fikrlarni jamlashga o‘rgatadi, savollar yordamida muammoning echimini topishga undaydi. 3. Bugungi kunda zamonaviy ta’lim metodlari o‘z maqsadi va mohiyatiga ko‘ra an’anaviy ta’limdan farq qilib, ta’lim oluvchi shaxsining ichki imkoniyatlarini namoyon qilish, rivojlantirish uchun qulay sharoitni yaratishga xizmat qiladi. Bunda ta’lim oluvchilarning o‘zlarini o‘quv faoliyatining sub’ekti sifatida his qilishlari, o‘z ustida ishlashlari, o‘z-o‘zini rivojlantirishlari muhim ahamiyat kasb etadi. 4. Bugungi kunda zamonaviy ta’lim metodlari vositasida “ Hayratul abror ” dostoni ” m odulini o‘qitish asosida bo‘lajak o‘qituvchilarda fuqarolikka doir kompetentlikni rivojlantirish O‘zbekiston Respublikasida fuqarolik jamiyati barpo etilayotgan mavjud sharoi

8. Fanning o‘quv dasturi me’yoriy hujjat sifatida Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim faoliyating asosi hisoblanadi, unda o‘quv fanlari bo‘yicha talabalar tomonidan o‘zlashtiriladigan asosiy bilim, zaruriy ko‘nikma va malakalar nazarda tutiladi. Bugungi kunda oliy ta’lim muassasalarida fanlar bo‘yicha o‘quv dasturlarini tuzishda metodik ko‘rsatmalar va yo‘rinomalarning mavjud emasligi hozirgi kunda o‘z echimini kutayotgan dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. SHunday ekan, davlat ta’lim standarti, o‘quv reja va fan dasturlarini tuzishda tayanch OTMlari bilan birgalikda turdosh OTMlarning hamkorligini mustahkamlash va takomillashtirish maqsadga muvofiqdir. 9. Oliy ta’lim muassasalarida “Navoiyshunoslik” fanini o‘qitish jarayonida zamonaviy ta’lim texnologiyalarni keng joriy etish uchun ta’li

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – engilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008. 2. Karimov I. Adabiyotga e’tibor – ma’naviyatga, kelajakka e’tibor. –T.: O‘zbekiston, 2009. 3. Karimov I. O‘zbekiston – mustaqillikka erishish ostonasida. –T.: O‘zbekiston, 2012. 4. Karimov I. Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetini tashkil qilish haqidagi farmon // “Xalq so‘zi”, 14 may. 5. O’zbekiston Respublikasi Prezidienti Sh. Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. – T.: O’zbekiston, 2018. 6. Alisher Navoiy. Hayratul abror. Mukammal asarlar to‘plami. 20 jildlik. – T.: Fan, 1992. 7-jild. 7. Alisher Navoiy. Xamsa: Hayratul abror. TAT. 10 jildlik. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2011. 7-jild. 8. Alisher Navoiy. Hayrat ul-abror

17. Mirqosimova M. Talabalarda adabiy tahlil malakasini shakllantirish va takomillashtirish asoslari.- Toshkent, Fan, 2006 18. Navoiy asarlari uchun qisqacha lug‘at. - T.: Fan, 1993. 19. Navoiyning ijod olami. Maqolalar to‘plami. – T.: Fan, 2001. 20. Niyozmetova R.X. Uzluksiz ta’lim tizimida o‘zbek adabiyotini o‘rgatish maetodikasi. T., 2010. 21. To‘xliev B. Adabiyot o‘qitish metodikasi. – T.: YAngi asr avlodi, 2006. 22. Usmon Turar. Tasavvuf tarixi (Tarjimon Nodirxon Hasan). - T.: Istiqlol, 1999 23. YUsupova D. O‘zbek mumtoz adabiyoti tarixi (Alisher Navoiy davri) / - T: Akademnashr, 2013. 24. O‘zbek adabiyoti tarixi. 5 tomlik. T2. –T.: Fan, 1977. 25. O‘zbekiston Respublikasining Ta’lim to‘g‘risidagi qonuni. -T.: O‘zbekiston, 1998.. 26. Qayumov A. Asarlar. Ko‘p jildlik. J.1. – T.: MUMTOZ

38. www. p edagog.uz 39. www. z iyonet.uz 40. www.edu.uz 41. www.o‘zbek adabiyoti.com 42. www.alishernavoiy.uz

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar