Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 50000UZS
Hajmi 1.5MB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 30 Mart 2026
Kengaytma docx
Bo'lim Diplom ishlar
Fan Informatika va AT

Sotuvchi

Rajabov Yorbek

Ro'yxatga olish sanasi 19 Mart 2026

0 Sotish

Android platformasida java dasturlashtrish tilidan foydalanib akt ga oid lug’at yaratish

Sotib olish
Android platformasida java dasturlashtrish tilidan
foydalanib akt ga oid lug’at yaratish
mavzusida 
BITIRUV MALAKAVIY ISHI  
                                                                          MUNDARIJA 
  Kirish  7 
I   Android platformasi  9 
1.1 
  Android operatsion tizimi va uning yaratilish tarixi     9 
1.2. 
Android operatsion tizimi va uning versiyalari  13 
1.3. 
Android platformasining O’zbekistonda keng qo’llanishi  18 
II        Android platformasida yaratilayotgan dasturiy ta’minot  22 
2.1. 
JAVA dasturlash tili va muxiti  22 
2.2. 
 NetBeans dasturi  27 
 2.3 
 Eclipse dasturi  34 
 2.4 
SQLite ma’lumotlar bazasi  53 
III    AKT sohasiga oid Ruscha-O’zbekcha-Inglizcha lug’at dasturiy     
ta’minoti  59 
3.1 
Android platformasida yaratilgan lug’atlar  59 
3.2 
Tarjima amalyoti va malumotlar bazasi bilan ishlash  62 
3.3 
AKT sohasiga oid lug’at interfeysi   
    Hayot faoliyati xavfsizligi   75 
   
Umumiy  xulosa va tavsiyalar  82 
  Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati  83 
-  1  -                              
 
Kirish    
      Mavzuning   dolzarbligi.   Zamonaviy   dunyoda   yashayotganimz   uchun   texnikani
kichkina   va   qulay   bo’lishiga   harakat   qilamiz,   noqulay   sharoitlar   tufayli   esa
imkoniyatilarimiz   cheklamasligi   lozim.   Hozir   Sumsung   firmasi   plansheti   smartfoni
yoki   telefoni   kimda   yo’q   deysiz.   Zamonaviy   planshet   yoki   smartfonda   ishlaydigan
dasturlarni   ANDROID   platformasida   yaratilishini   hammamiz   bilamiz.Unda
yaratilgan milliy   va mahalliy dasturlar esa kam. Chet tillariga bo’lgan talab kundan
kun   oshayotgani   uchun   kundalik   lug’atdan   tashqari   maxsus   soha   lug’atlarni   kam
uchryapti.  Ta’lim   tizmidagi   olib  borilayotgan  shiddatli   o’zgarishlar   tufayli   arzon   va
qulay kam harajatli vositalardan foydalanish davr talabi bo’lib qoldi. Shu bilan birga,
chet   tillarni   o’rganishni   tashkil   qilishning   amaldagi   tizimini   tahlil   etish   shuni
ko’rsatmoqdaki, ta’lim standartlari, o’quv dasturlari  va darsliklar  zamon talablariga,
xususan,   ilg’or   axborot   va   media-texnologiyalardan   foydalanish   borasidagi   talabga
to’liq javob beradi.    
               ANDROID platformasi ochiq listenziyali dasturiy ta’minot bo’lganligi uchun
uning   platformasida   yaratiladigan   dasturlar   ham   ko’payib   bormoqda.   Google
kompaniyasi   bilan   hamkorlikda   yaratilgan   loyiha   orqali   esa   mijozlari   va
iste’molchilari ko’nglidan yaxshi joy olgan.   Biz yaratadigan maxsus soha lug’ati Java
dasturlashtirish   tilida   yaratilib,   apk   kengaytimasi   bilan   o’rnatiladi.     Ingliz   tilida   har
qanday holda allaqachon mavdud hech kanday o’zgarishlarsiz va aytishlarsiz tashkil
topgan.   Bunday     yangi   so’zlar   tarkibi   konversiya   deb   ataladi.   Konversiyaning
tarqalgan ko’p ko’rinishlari bu ot nomlaridagi fe’llardan tarkib topgan. Motor otidan
dvigatel  to motor dvigatel rejimida ishlamoq so’zi bila tarjima qilinadi. 
            Nima uchun  aynan  android sistemada   lug’at   tayyorlandi.  Chunki   ommabobligi
uchun, ham sistemani ishlatish qulay bo’lgani uchun. 
 
-  2  -  Ishning maksadi.    ANDROID platformasida Java tilidan foydalanib smartfonlar va
plashetlar   uchun   AKTga   oid   lug’atni   ishlab   chiqish   uchun   bir   necha   vazifalarini
amalga oshirish qo’yidagi vazifalarni belgilanib qo’yildi  
1.Ingliz tilida so’zlarni o’zbek va rus iliga tarjima qilish; 
2.Lingivist mutuxassislar bilan ishlash va AKT ga oid so’zlarni to’g’ri tarjima qilish;
3.Bir necha axborot texnologiyalari yo’nalishlari uchun maxus kurslarni ng so’zlarini
ishlab chiqish;  
4.Soha   mutaxassislari   bilan   hamkorlikda     AKTga   oid   ingliz   tilidagi   so’zlarni
qidirirish va tarjima qilishda  yangi ma’no beradigan so’zlarni alohida tarj ;ma qilish
ishlari va natijalarini tahlil qilish; 
5. SQLite  da so’zlarning bazasini shakllantirish; 
6. Foydalanuvchi interfeysini yaratish; 
Tadqiqot ob’ekti.     ANDROID platformasida Java dasturlashtirish tilidan foydalanib
uch tilda maxsus soha lug’atini yaratish.  
Tadqiqot   predmeti.   ANDROID   platformasida   foydalanib   uch   tilda   maxsus   soha
lug’atini     yaratishda   Java   dasturlashtirish   tilidan     va   SQLite   ma’lumotlar   bazasidan
foydalaniladi.  
Amaliy axamiyati.  ANDROID platformasida Java dasturlashtirish tilidan foydalanib
uch tilda maxsus soha lug’atini    ingliz tilida chet el adabiyotlarini bemalol o’qiy oladi
va keng programmistlar va soha mutuhassislari uchun mo’ljallangan.  
Ilmiy   ahamiyati.   ANDROID   platformasida   Java   dasturlashtirish   tilidan   foydalanib
uch   tilda   maxsus   soha   lug’atini       majmua   shu   soha   bo’yicha   ilmiy   izlanish   olib
boradigan lingivist  tadqiqotchilarga kelajakda foydalanishlari mumkin.  
 
 
 
-  3  -  I . Bob.  Android platformasi   1.1.Android operatsion tizimi va uning yaratilish tarixi 
              Android     tizimida   ishlovchi   milliy   dasturlar   ishlab   chiqishning   ahamiyati
Android (yunoncha so’z bo’lib, ikki bo’g’ini — «erkak» va «o’xshash») — odamsifat
robot   ma‘nosini   ifoda   etadi.   Balki   mana   shuning     uchun   Android   operatsion   tizimi
logotipida   robot   tasvirlangandir.   Android     operatsion   tizimining   yaratilishi   tarixi
2002-yillardan boshlangan. Mana shu davrda Google korporatsiyasi yaratuvchilari  E.
Rubinning   dasturiy   ishlanmalari   to’plami   bilan   qiziqib   qoladilar.   Dastlab   mobil
qurilmalar   uchun   yangi     operatsion   tizimni   yaratish   loyihasi   bilan   katta   maxfiylik
ostida   Android   Inc.   Kompaniyasi   shug’ullangan,   ushbu   kompaniyani   keyinchalik
Google   sotib   oladi.   Android   —   Linux   yadrosiga   asoslangan   kommunikatorlar,
planshetli   kompyuterlar,   elektron   kitoblar,   raqamli   musiqa   uskunalari,   qo’l   soatlari,
netbuklar  va smartbuklar  uchun  portativ (tarmoqli)  operatsion  tizimdir.   Keyinchalik
Google   Open   Handset   Alliance   (OHA)   alyansini   tashkil   qildi,   u   hozirda   ham
platformani qo’llab-quvvatlash va yanada rivojlantirish bilan shug’ullanadi. Android
Google   tomonidan   ishlab   chiqilgan   kutubxona   orqali   qurilmani   boshqaruvchi   Java-
ilovasini   yaratishga   imkon   beradi.   Android   Native   Development   Kit   Si   va   boshqa
tillarda   yozilgan   ilovalarni   yaratadi.   2012-yilning   uchinchi   choragida   sotilgan
smartfonlarning 75 foizida Android operatsion tizimi o’rnatilgan. Android operatsion
tiziminig ustunliklari: 10 - Ba‘zi sharhlovchilar Android qator hollarda veb-syorfing,
Google   Inc.   servislari   bilan   mosligi   kabi   va   boshqa   xususiyatlari   bilan   o’z
raqobatchilaridan   biri   Apple   iOS   kompaniyasiga   qaraganda   o’zini   yaxshi   namoyon
qilishini   aytadilar.   Android,   iOS   ga   nisbatan   ochiq   platforma   hisoblanadi,   bu   holat
unda   ko’proq   funksiyalarni   amalga   oshirishga   imkon   beradi;   -   iOS   va   Windows
Phone 7 dan farqli ravishda, Androidda fayllarni qabul qilish va uzatishga ham imkon
beruvchi   Bluetooth   oqimini   to’la   amalga   oshirish   mavjud.   FTP-serverini,   tarmoqqa
ulanish   nuqtasi   rejimi   (PAN   xizmati)   va   Bluetooth   orqali   guruhli   birinchi   darajali
tarmoqni   (GN   xizmati)   amalga   oshirish   mavjud;   -   Android-apparatlarida,   odatda,
USB   va   xotira   kartalarini   olmasdan   turib   boshqa   uzatish   usullari   tezlik
cheklanishlaridan   qatiy   nazar   kompyuter   fayllarini   tezlikda   telefonga   ko’chirishga
imkon   beruvchi,   MicroSDkardrider   mavjud;   bundan   tashqari,   iOS   va   Windows
-  4  -  Phone   7   sinxronlashtirish   dasturi   (iTunes   va   Zune),   orqali   amalga   oshirishdan
tashqari,   biror-bir   fayllarni   telefonga/telefondan   to’g’ridan-to’g’ri   uzatish   mumkin
emas, Android  operatsion tizimidagi telefonlar esa xotira kartasi fayllar tizimini USB
mass   storage     device   («fleshka»)   kabi   uzatish   imkoniga   ega;   -   А vvaldan   dasturni
«tekshirilmagan     manbalardan»   (misol   uchun,   xotira   kartasidan)   o’rnatish
taqiqlanishiga   qaramay,   ushbu   cheklash   apparat   sozlashlarida   doimiy   vositalar
yordamida   o’chiriladi,   bu   holat   esa   internet-ulanishlarsiz   dasturlarni   telefonlar   va
planshetlarga o’rnatishga   imkon beradi (misol uchun, Wi-Fi-ulanish nuqtalariga ega
bo’lmagan   va   odatda   juda   qimmat   turadigan   mobil   internetga   pul   sarflashni
istamaydigan     foydalanuvchilar   uchun),   hamda   barcha   istaganlarga   Android   uchun
ilovalarni   bepul   yozish   va   o’z   apparatida   test   sinovlaridan   11   o’tkazish   imkonini
beradi, shu bilan birga, iOS va Windows Phone 7 da hatto o’z dasturlarini tarqatish
istagi   bo’lmaganda   ham   loyihachining   qayd   etish   ro’yxatini   sotib   olishi   kerak
bo’lardi;   -   Androiddan   ARM,   MIPS,   x86   kabi   turli   apparatli   platformalarda
foydalanish   mumkin;   -   Ilovalar   boshqa   muqobil   Google   play   magazinlari   mavjud,
misol uchun Amazon‘dan Appstore for Android, Opera Store, Yandex.Store. Android
operatsion tizimi uchun telefonlar ishlab chiqarish: Hozirda bir qancha kompaniyalar
Android uchun o‘z telefonini sotuvga chiqarmoqda, masalan  HTC kompaniyasining
Dream, Magic, Droid hamda Motorola kompaniyasining Motorola 
Droid   telefonlaridir.   Motorola   Droid   chiqarilganidan   so‘ng   birinchi   haftadayoq
Motorola kompaniyasi 150000 ta telefonni sotishga ulgurdi. Android grafik rejimi va
animatsion   muhiti   qolgan   iPhone,   Windows   mobile   sistemalari   darajasiga   ko‘tarish
maqsadida   shu   sistemalarning   dasturiy   ta‘minotidan   Androidda   ham   yaratila
boshlandi  masalan  ―compass.  Siz ―compass ni  99$ lik iPhonda uchratmasligingiz‖
mumkin lekin buni 99$ lik Droid telefonlariga tekin yuklab olishingiz yoki standart
o‘rnatilgan kompasdan foydalanishingiz mumkin. Hozirgi kunda HTC Droid telefoni 
Amerikada   50$   ga   arzonlashishga   ulgurdi.   Shu   kabi   telefonlarning   narxlari   va
xususuiyatlari   jadvalda   solishtirilgan(Ilova   4).   Android   operatsion   tizimi   uchun
yaratilgan   dasturlardagi   qo`shimcha   qulayliklar:   Oddiy   foydalanuvchi   uchun   yana
ko‘plab   dasturiy   ta‘minotlar   yaratilgan   bo‘lib   bular   sizga   bir   qator   qulayliklar
-  5  -  yaratishga   xizmat   qiladi.   Masalan,   Quickpedia   –   Wikipedia   bilan   ishlash   uchun
yaratilgan.   Bunda   dastur   Wikipedia   12   sahifasini   sizning   telefon   ekrani   hajmiga
moslashtirib   ko‘rsatadi,   siz   ko‘rgan   maqolaning   matnini   xotiraga   saqlab   qo‘yish
imkoniyati mavjud. Life360 – sizga qaysidir butun rayon bo‘ylab ma‘lumot uzatishga
yoki qabul qilishga yordam beradi, dastur ko‘proq tog‘lik hududlarda xatardan ogoh
qilishda   kerak   bo‘ladi   masalan   siz   tog‘lik   hududlarni   o‘rganuvchi   tadqiqotchisiz
qishloqni   qor   bosish   xavfini   hisoblab   chiqib   buning   70%   aniqligiga   ishonch   hosil
qildingiz   shunda   dastur   orqali   butun   qishloqdagi   fuqarolarning   mobil   telefoniga
ogohlantirish   uzatishingiz   mumkin.   Locale   –   sizni   har   daqiqada   bezovta   qiladigan
telefonni nazorat qiluvchi dastur bo‘lib telefoningizni qaysi hududda qanday rejimda
bo‘lishini   belgilab   qo‘yasiz,   natijada   GPS   orqali   nazorat   qilinayotgan   telefoningiz
belgilangan   hududga     kirganda   tebranish   rejimida   ishga   tushadigan   yoki   qo‘ng‘iroq
rejimida   ishga   tushadigan   bo‘ladi.   Endilikda   Android   yana   bir   imkoniyatini   taqdim
qildi, ya‘ni Microsoft Office 2007 Word, Excel va PowerPointda yaratilgan fayllarini
o‘qish   va   ularni   telefoningizning   o‘zida   yaratishingiz   uchun   QuickOffice   dasturi
yaratildi,   siz   bu   dastur     bilan   bemalol   Word,   Excel   va   PowerPointda   yaratilgan
fayllarni o‘qib ularga o‘zgartirishlar kiritib xotiraga saqlab qo‘yishingiz mumkin. 
        Android tizimida ishlovchi   milliy resurslar tahlili Hozirgi kunda har bir kishi o`z
mobil   telefoniga   ega   va   biz   telefonlarning   rusumlari   haqida   ko`p   eshitganmiz.
Telefonlarning   rusumlariga   qarab   tanlaymiz   va   narx   ham   shunga   bog`liq   deb
o`ylaymiz.   Mobil   telefonning   narxi   bir   jihatdan   unda   ishlayotgan   operatsion
sistemaga     ham   bog‘liqdir. Telefonimizda   ishlayotgan   dasturiy     ta‘minot nafaqat
uning     narxiga,     balki     telefonning     boshqa   xususiyatlari     va   qulayliklarini     ham
belgilab   beradi.   Bugungi   kunda   mobil   tizimlar   sohasida   qo‘llanilayotgan   13   asosiy
dasturiy     ta‘minotlar     Symbian,   Windows   Mobile,   iPhod   systemasi,   Android,   Web
OS   va   yana   bir   ochiq   kodli   yosh   sistema   Samsung   Electronics   ning   kechagina
yaratilgan   Bada   sistemasi.   Bugungi   kunda   juda   tez   ommalashayotgan,   mobil
qurilmalar uchun yaratilgan ochiq kodli operatsion sistema – Android tizimidir. 
-  6  -  Android   tarixi   (Operatsion   Sistemaning   yaralishi   va   bosgan   yo’li)   1991-yil   Linus
Torvalds boshlab bergan erkin va ochiq kodli operatsion sistemalar 2007 yilga kelib
telefonlarni   ham   egallay   boshladi.   Aslida   bu   qanday   boshlangan   edi?   2005-yil   iyul
oyida Google kompaniyasi  telefonlarga dastur  ishlab  berish   bilan shug‘ullanadigan
Android   Inc.   nomli   kichik   kompaniyani   sotib   oladi.   Ushbu   Android   Inc.
kompaniyasining   asoschilaridan   biri   Andy   Rubin   bugungi   kunda   Googlening   mobil
aloqalari   bilan   shug‘ullanuvchi   bo‘limiga   rahbarlik   qiladi.   Andy   Rubin   Biznes
haftaligi   (Business   Week)   gazetasiga   bergan   interviuvsida:   ―Egasini   yaxshi
tushunadigan telefonlar yaratish uchun katta ehtiyoj mavjud deb ta`kidlab o`tgan edi.
Buni   qarangki   haqiqatdan   ham   2007   yilga   kelib   Google   butun   dunyoni   hayratga
solishga muvoffaq bo‘ladi, ya‘ni xuddi shu yili u Symbian, Windows mobile, iPhone
sistemalari   bilan   raqobatlasha   oladigan   yangi   mobil   sistemaga   asos   soldi.   Siz
―Xo‘sh   nima   qipti,   telefon   operatsion   sistemalari   (OS)   yana   bittaga   ko‘payiptida!
deyishingiz   mumkin.   Haqiqatdan   ham   bittaga   ko‘padi-yu   ammo   ulardan   butunlay
farq   qilar   edi.   Bu   farq   unig   asosida   Linux   Kernel   2.6   dan   foydalanilganida   edi.   Ha
endi Linux kompyuter yoki notebuklarda telefonlarda ham mavjud. Shu tariqa 2007
yil   noyabrda   Google   tomonidan   tashkil   etilgan   Open   Handset   Alliance   (OHA)
ommaga Google Androidning Software Developing Kit(SDK)ni taqdim etdi. OHAga
birinchilardan bo‘lib HTC, LG, Samsung, T-mobile kabi kompaniyalar, keyinroq esa
protsessorlar   va   chiplar   bo‘yicha   ishlovchi   QUALCOMM   va   Texas   Instrumentslar
a‘zo bo‘lishdi. Hozirda OHAga 47 ta dasturiy va texnik qismlar bilan 14 ishlaydigan
kompaniyalar   a‘zo   bo‘lgan.   2008-yil   21-oktabrda   programistlarni   quvontiradigan
voqea   yuz   berdi,   ya‘ni   OHA   Androidni   ochiq   kodli   deb   e‘lon   qildi.   Android   OHA
GPLv2 va          Apache2.0 litsenziyalari ostida 1.5 versiyasi butun ommaga taqdim
etildi.   
 
 
1.2.Android operatsion tizimi va uning versiyalari 
                 Android – yadro   Linux yordamida mobil telefonlar, planshet  kompyuterlar,
aqlli   soatlar,   televizorlar     va     smartbooks   uchun   bepul   operatsion   tizimi,   Open
-  7  -  Telefon   Alliance   ishlab   chiqilgan   va   Google   tomonidan   egalik   qilgan.   2008   yil
sentyabr oyida birinchi   versiyasi  ozod beri, 40 tizimi yangilanishlar bor edi. Ushbu
yangilanishlar  xato o'zgarishlar  bilan bog'liq va tizimiga yangi  xususiyatlar  odatda
qo’shadi.   Google   dastlab   Android   robotlar   mashhur   versiyalarida   ismlarini   berish
muammolar   bosh   tortdi.   1.5   bilan   boshlab   tizimi,   har   bir   versiyasi   shirinliklar
mavzusiga sobstvennoekodovoe nomini oladi. Code nomlari lotin alifbosidagi alifbo
tartibida beriladi. 
    Versiya 3.1 bilan  boshlab, yangilash  har 6 oyda chiqadi. Konferensiyada, Google
I  /  O  2014  chiquvchilar    uchun  hozircha    mavjud    emas  Android  operatsion   tizimi,
kod-nomli   "L"   (Lollipop),   yangi   versiyasini   taqdim   etildi.   Hozircha   tizimining   12
versiyasini   chiqazdi.   May   5,   2015   uchun   statistika   asoslangan,   versiyalari   ulushi
quyidagicha: 
• 2.2.x  ( Froyo )  ▼  0,3 % 
• 2.3.x  ( Gingerbread )  ▼  5,7 % 
• 4.0.x  ( Ice Cream Sandwich )  ▼  5,3 % 
• 4.1.x  ( Jelly Bean )  ▼  15,6 % 
• 4.2.x  ( Jelly Bean )  ▼  18,1 % 
• 4.3.x  ( Jelly Bean )  ▼  5,5 % 
• 4.4.x  ( KitKat )  ▼  39,8 % 
• 5.0.x  ( Lollipop )  ▲  9,0 % 
• 5.1.x  ( Lollipop )  ▲  0,7 % 
1.1-rasm. Android versiyasini yangilanishi. 
-  8  -  Android 2.2 «Froyo  
OS Android, xotira va ishlash. 
 Umumiy optimallashtirish. 
        Bundan   tashqari     JIT-kompilyatsiya     yordamida     dasturlar     tezligini   oshirish
oldindan   chrome     amalga     oshirilayotgan     brauzeringiz     JavaScript-motor
integratsiya,   Microsoft     Exchange     uchun     ishlab     chiqilgan     qo'llab-quvvatlash
(xavfsizlik   siyosati,   avtomatik   aniqlash,   ko'rish   GAL,   hamohang   kalendarlar,   uzoq
xizmati). 
      Telefon   va   brauzer   yorliq   orqali   Kengaytirilgan   dastur   uchirish.USB   va   Wi-Fi
orqali   qo'shilgan   faoliyati   tering.   Mobil   ma'lumotlarga   kirishni   oldini   qobiliyatini
qo'shilgan. 
   Guruh qobiliyatini va avtomatik yangiliklarini qo'shimchalar Android Market bilan
ishlash   uchun  ariza  yangilangan.  Tez  bir   necha  klaviatura  va  ularning  mos  lug'atlar
o'rtasida   biridan   ikkinchisiga   o'tish,bluetooth   orqali   Ovozli   terish   va   aloqa
almashish,Brauzerida   Fields   faylni   yuklab   olish   uchun,kengaytirilgan   xotirasida
dasturlar   o'rnatish   uchun   Support   ,   Support   Adobe   Flash   10.2,     bunday   720p   bir
qarori   bilan   4-dyuymli   ekranga   sifatida   ultra-yuqori   aniqlikda   (320   dpi)   bilan
ekranlar, qo'llab-quvvatlaydi. 
 
Android 2.3.x «Gingerbread 
            Yangilangan   foydalanuvchi   interfeysi   dizayn   ultra-yuqori   ekran   registri   va
qarorlarni (WXGA va yuqori) qo'llab-quvvatlash,  ajralmas qaror SIP VoIPtelefoniya
video   format     WebM   /   VP8,     ijro   etish     uchun   qo'llab-quvvatlash,   shuningdek,
standart AAC audio qo'llab-quvvatlash. Tizim qo'llab-quvvatlash nusxa ko'chirish va
joylashtirish. 
               Bir    necha   tegish    uchun   qo'llab-quvvatlash   bilan qayta  ishlangan dasturiy
klaviatura,   audio,   grafika   va   kirish   qismi   sohasida   o'yin   chiquvchilar   uchun
Enhancements.   Ajralmas   ko'proq   Sensor   uchun   qo'llab-quvvatlash   (masalan,
-  9  -  jiroskopun   va   barometr   uchun).   Uzoq   yuklash   uchun   Download   menejeri,
kengaytirilgan   kuch   boshqarish   va   nazorat   qilish   ilovalar,   ajralmas   bir   necha
kameralar uchun qo'llab-quvvatlash.  
Android 3.x «Honeycomb 
                Ko'p   yadroli   CPU   qo'llab-quvvatlash   muhiti.Yangi   foydalanuvchi   interfeysi
Kengaytirilgan   planshetli   qo'llab-quvvatlash,   Widgets   qayta   yozilgan   bilan   uch
o'lchovli   ish   stoli     kengaytirilgan.   Google   Chrome,   xususiy     varaqlash     holatidan
ochiq   veb-sahifalar   uchun   yorliqlarni,   avto-to'liq   shakllari   keltirilgan.   Google   Talk
orqali   video   suhbatlar   uchun   ko'mak   apparatni     tezlashtirish   qo'llab-quvvatlash
uchun.  
Android 4.0 «Ice Cream Sandwich  
               Ice Cream Sandwich anjumanida Google I / O   2011   da May 10, 2011 e'lon
qilindi va birga smartfon Galaxy Nexus  bilan shartnoma imzolandi. 
                                                  4.0.1 versiyasi  
               OS Android   asosida   planshetlar, smartfon va boshqa   qurilmalar uchun   bir
qobiqdan   foydalanish,   o'smir API Open - integratsiyasi uchun API uskunalar, ovoz
uchun   Real-vaqti     Transport   Protocol   API   qo'llab-quvvatlash.   Kengaytirilgan     e'lon
satrini   o'zgartirish.   E-mail   bilan   ishlash   uchun   xabarlar   va   Menyu   matnini   tez
uchirish,   kamera,   telefon     vazifalari   (qo'ng'iroqlari)ga     kirish,   foydalanish   uchun
yorliq   Modified   panel   himoyasi.Kengaytirilgan   matn   kiritish   va   spell   checking
Superior ovoz rejimi, internet trafikdan  foydalanish  nazorat  tizimidan iborat. 
              Palatalarning     yaxshilash:   a   panorama   tortishish   joriy   etish,   dasturiy   ta'minot
tasvir   barqarorligi,   real   vaqt     paytida   video.   Operatsion     tizim     tomonidan   ekran
tasvirini qo'llab-quvvatlash (ekran ta'qib) uchun mo’ljallangan. 
              Yorliqlar     bilan     yangilangan     brauzer,     xatcho'plar     Google   Chrome
sinxronlashtirish.   Bundan     tashqari,   tirsakli     val     uchun     qo'llab-quvvatlash   bilan
-  10  -  yadro   WebKit     qidiruvi   yangilangan.   Kengaytirilgan   xavfsizlik:   egasiga   ,   to'liq
shifrlash qurilmalar,  ASLR, yangi VPN API  orqali  qurilmani  blokirovka qilish. 
  Wi-Fi Direct qo'llab-quvvatlash  
Android 4.1 / 4.2 / 4.3 «Jelly Bean  
              Google   I   Iyun   27,   2012   /   O,   Google   o'zgarishlar   asosan   interfeysi   uzluksiz
ishlashiga ta'sir Nexus 7. bilan Android 4.1 Jelly Bean Jadvalning keyingi versiyasini
e'lon qildi. yangi yangilash ishlashi yaxshilash olib keldi - parallel ravishda CPU va
GPU    tufayli    ba'zi   Android    4.1    qurilmalarda    bu    sekundiga    boshiga  60  kvadrat
chastotada ishlaydi. Nexus 10 planshetli Oktyabr 29, 2012 va LG Nexus 4 smartfoni
rasman Android 4.2  Jelly Bean  operatsion tizimi e'lon qilindi. Iyul 25, 2013 rasmiy
o'zgarish   kichik   miqdori   bilan   operatsion   tizimi   Android     4.3     Jelly     Bean   e'lon
qilindi.Simsiz   video   uzatish   va   televizorlar   mos   texnologiya   Miracast   bo'yicha
o'yinlar   uchun   qo'llab-quvvatlash   bor.   Panel   ogohlantirishlar   foydalanish
imkoniyatiga   ega.   Qurilma   bir   docking   stantsiyasiga   ulangan   yoki   uyqu   holatida
bo'lganda   yangi   kutish   Daydream,   u   sizning   albomingiz   turli   foydali   ma'lumot,
yangiliklar, ob-havo, yoki  oddiygina  rasmlar  ko'rsatishi  mumkin. 
   Google Endi ham  hozir  u bunday uchrashuvga aviakompaniyasi chipta yoki taklif
sifatida   turli   tegishli   kontentni,   topish   uchun   Gmail   harakatlanish,   va   bir   eslatma
kartani   yaratishingiz   mumkin,   bir   oz   yaxshilash   oldi.     Endi   siz   qulf   ekranda   vidjet
qo'yishngiz     mumkin.   Yangilangan   kamera   interfeysi.     3.4   tarmoqlar   Linux   yadrosi
oshirish.  Ko'targan  klassik  planshet  interfeysi  3.0-4.0.4 ishlatiladi. 
Android 4.4 «KitKat»  
            Oktyabr   31,   2013   Google   Android     KitKat   keyingi     versiyasini   taqdim   etdi.
Android ham RAM 512 MB bilan arzon narxlardagi smartfonlar uchun 
optimallashtirildi.         Android   Google   yangi   versiyasi   bilan   birga,   shuningdek,
smartfon Google Nexus 5. Innovations Version joriy etdi. 
-  11  -  4.4 versiyasi 
          Doimiy   faol   ovozli   yordamchisi     kerak   emas   ekranga   tegib,   siz   faqat   «OK
Google»,  buyruq bering, yoki topish kerak, deb aytishni o’zi kifoya. 
    Smart Mening. Raqami "Contact" topilgan bo'lsa, telefon qaysi tashkilot qo'ng'iroq
dan, Google Maps ko'ra aniqlash uchun harakat qiladi. Aloqa markazi. Hangouts App
qilish   va   video   qo'ng'iroqlarni   qabul   yuborish   va   SMS   va   MMS-xabarlarni   qabul
qilish va GIF-ko'rsatuvlar bilan baham ko'rish uchun, lahzali xabar beradi. 
                                          Android 5.0 / 5.1 «Lollipop»  
              "Materiallar   dizayn"   -   soddalik,   yorqinligi,   tiniqligi   va   funksional   asoslangan
foydalanuvchi   interfeysi,   yangi   komponenti.Lock   ekranda   ogohlantirish.
Ogohlantirishlar   birini   ochish   uchun,   siz   uning   ustida   ikki   marta   bosishingiz
kerak.Tezkor   sozlamalar   menyu   qo'shilgan.Avto   ekran   yorqinligi   ostida   qayta
ishlangan holati ham bor. 
 
 
 
 
1.3.Samsung  Galaxy A3 smartfoni O‘zbekistonda  
 
-  12  -   
1.2 – rasm.  Gallaxy A3 Smartfoni 
      O‘zbekistonda     to‘liq   metall   korpusli   Samsung   Galaxy   A3   smartfoni   sotila
boshladi. 
     Smartfonga 4,5 dyuym 540×960 pikselli Super AMOLED displey, 1,2 chastotaga
ega   to‘rt   yadroli   protsessor,   1   Gb   tezkor   va   16   Gb   ichki   xotira   (+MicroSD),
1900mA·soat   quvvatga     ega     batareya     o‘rnatilgan.   U   android     KitKat     operatsion
tizimida   ishlaydi.   Qurilma   o‘lchamlari   130,1×65,5×6,9   mm,   og‘irligi   110,3
grammga teng. Poytaxtdagi  “Fleshka” savdo majmuasida Galaxy A3’ni 1,1 million
so‘mga xarid qilish mumkin.   
       Artel   savdo  belgisining  tarixi 2011  yilda   boshlandi, o‘shanda maishiy texnika
oilasini o‘z savdo belgimiz ostida ishlab chiqarish bo‘yicha sanoat sektorlarini ishga
tushirish   haqida   qaror   qabul   qilingandi.Yangi   biznes-yo‘nalishning   shakllanishi
mazkur   sohaning   tan   olingan   yetakchilari,   xususan   Janubiy   Koreyaning   Samsung
brendi, Xitoyning  taniqli Midea kompaniyasi, Italiyadagi eng yaxshi sanoatchilardan
biri   bo‘lgan   Gloria   hamda   Turkiyaning   yirik   Odul   kompaniyasi   bilan   strategik
hamkorlik to‘g‘risidagi shartnomani tuzishga asoslangan.  Agar talabga ega bo‘lishni
istasang va bozorda yetakchi o‘rinlarda qolishga harakat qilsang, muntazam ravishda
biror   yangi,   original,   tashqi   tomondan   maftunkor   va   qiziqarli   mazmuni   bilan   farq
-  13  -  qiluvchi   mahsulotni   taqdim   etish   kerakligi   sir   emas.   Artel   kompaniyasining   har   bir
xodimi kreativ fikrlash qobiliyatiga ega, turli g‘oyalarni ilgari suradi, rejalar tuzadi va
ularni amalga oshirishga harakat qiladi. 
      Artel   kompaniyasining asosiy  tamoyili  – qulaylik, oddiy yechimlar  va klassikani
qadrlovchi   iste’molchilar   uchun   sifatli,   zamonaviy   yuqori   texnologik   mahsulotlarni
ishlab   chiqarish.   Bejirim   ergonomik   dizayn,   faqat   sertifikatlangan   xomashyo   va
maksimal   darajada   avtomatlashtirilgan   tarkibiy   qismlar   Artel   kompaniyasining
yaxshi   didga     va   yuqori     darajadagi   iste’molchi     talablariga   ega   kishilar   uchun
maishiy   texnika   ishlab   chiqaruvchisi   sifatidagi   imijini   saqlab   turadi.Bugungi   kunda
Artel  quyidagilarni taklif etmoqda: 
• Konditsionerlar; 
• Changyutkichlar; 
• Mikroto‘lqinli pechlar; 
• Gazli, elektrli va kombinatsiyalashgan plitalar; 
• O‘rnatiladigan oshxona texnikasi; 
• Elektr mini-pechlari; 
• Televizorlar; 
• Kir yuvish mashinalari; 
• Sovutgichlar; 
• Mobil telefonlar; 
Artel   –   muvaffaqiyatli   loyiha   bo‘lib,   biz   hamkorlar   va   raqobatchilarning   ijobiy
tajribasini to‘plashga, KAIZEN metodikasini joriy etishga (uning asosiy tamoyillari:
mehnatga   tejamkor   munosabatda   bo‘lish   va   zaxiralardan   samarali   foydalanish),
mahsulotlar   sifatini   standartlashtirishga,   kafolatli   xizmat   ko‘rsatish   tizimini   joriy
etishga, butun O‘zbekiston bo‘ylab firma do‘konlari va shou-rumlar faoliyatini yo‘lga
qo‘yishga muvaffaq bo‘ldik. 
          Brendimizning ranglari – oq va yorqin yashil ranglar. Bu tasodif emas! Ranglar
spektri,   ya’ni   kamalak   notalar   bo‘yicha   quyidagi   tarzda   joylashadi:   Do-Qizil,
ReZarg‘aldoq,   Mi-Sariq,   Fa-Yashil,   Sol-Zangori,   Lya-Ko‘k,   Si-Siyohrang.   Mazkur
-  14  -  nazariya doirasida shuni aytish mumkinki, o‘rtada turuvchi yashil quloq yaxshi qabul
qiladigan va o‘qiganda qulay rang hisoblanadi, u uyg‘unlik, tabiat, musaffolik, ruhiy
xotirjamlik   rangi.   Oq   rang   ham   yaxshi   –   u   barcha   ranglarni   qamrab   olgan   bo‘lib,
chizgilar   va   his-tuyg‘ularning   tugalligini   ifodalovchi   neytral   rang   hisoblanadi.
Artel   —   bu   uy   ishlarini   tez   va   oson   bajarish   hamda   o‘zingiz   va   yaqinlaringizga
ko‘proq   vaqt   ajratish   imkonini   yaratuvchi   maishiy   texnikadir.   Biz   turmushingizni
baxt, samimiy muhabbat va qalb tafti bilan to‘ldirishga intilamiz! 
    "Mobinfo.uz”   sayti     2014-yilda     e’lon   qilingan     smartfonlarning   17   ta   eng
ommabopi   o‘rtasida   o‘tkazilgan   so‘rovnoma   yakunlarini   e’lon   qildi .   Jami   970   kishi
qatnashgan   ushbu   so‘rovnoma   sayt   versiyasi   bo‘yicha   yilning   eng   yaxshi
smartfonlarini   aniqlab   berdi.   Birinchi   o‘rinni   19   foiz   ovoz   bilan   Samsung   Galaxy
Note   4   egalladi.   Galaxy   Note   4’ning   old   kamerasi   120   daraja   burchak   ostida   surat
oladi. Shu bois uning yordamida selfi surat olish ancha qulay. Uning old kamerasida
ham   panorama   surat   olish   mumkin.   Unda   5,7   dyuym   2560×1440   pikselli   Super
AMOLED   displey   3,7   megapikselli   old   va   16   megapikselli   orqa   kamera,   3220
mA·soat   quvvatga   ega   batareya,   3   Gb   tezkor   va   MicroSD   yordamida   kengaytirish
mumkin   bo‘lgan   32   Gb   ichki   xotira   o‘rnatilgan.   Uning   to‘rt   va   sakkiz   yadroli
protsessorga ega turlari bor. Gadjetda tezkor quvvatlash funksiyasi mavjud. Bu bilan
planshetofon   batareyasining   quvvatini   50   foizga   to‘ldirish   uchun   30   daqiqa
sarflanadi. 
      Ikkinchi o‘rinni 17 foiz ovoz to‘plagan Sony Xperia Z3 egalladi. Sony Xperia Z3
smartfonining qalinligi 7,3 millimetr, og‘irligi esa 152 gramm. Smartfonning boshqa
o‘lchamlari   146×72   millimetrni   tashkil   etadi.   Uning   burchaklari   aylana   shaklida.
Smartfon   chang   va   suvga   chidamlilik   IP68   sertifikatiga   ega.   Unda     5,2   dyuym
1080×1920   pikselli   displey,   3   Gb   tezkor   va   16   yoki   32   Gb   ichki   xotira,   2,5   GGs
chastotaga ega to‘rt yadroli protsessor, 3100 mA·soat quvvatga ega batareya, Android
4.4   KitKat   operatsion   tizimi   o‘rnatilgan.     Asosiy   kamerasi   —   20,7   megapikselli.
Kutilmaganda iPhone 6 15 foiz ovoz bilan uchinchi o‘rinni egalladi. 
-  15  -  Shuningdek, kuchli beshlikdan Samsung Galaxy S5 va LG G3 samrtfonlari ham o‘rin
olgan. iPhone 6 Plus va HTC One M8 kabi smartfonlar esa yuqori baholanmagan. 
   Quyida to‘liq reyting bilan tanishishingiz mumkin: 
• Samsung Galaxy Note 4 (17%); 
• Sony Xperia Z3 (15%); 
• Apple iPhone 6 (14%); 
• Samsung Galaxy S5 (10%); 
• LG G3 (8%); 
• Nokia Lumia 930 (5%); 
• HTC One M8 (5%); 
• iPhone 6 Plus (5%); 
• Samsung Galaxy Alpha (4%); 
• Xiaomi Mi 4 (4%); 
• Huawei Ascend Mate 7 (3%); 
• Lenovo Vibe Z2 (2%); 
• OnePlus One (2%); 
• Nexus 6 (2%); 
• Huawei Ascend P7 (2%);    BlackBerry Passport (1%);    Moto X (1%). 
 
 
 
      
II.  Bob.  Android platformasida yaratilayotgan dasturiy ta’minot  
2.1.   JAVA dasturlash tili va muhiti 
Java dasturlash tilining paydo bo’lishi  
 
-  16  -  2.1.rasm.  Java ko’rinishi. 
          Java   dasturlash   tili   –   eng   ommalashgan   dasturlash   tillaridan   biri   bo’lib   unda
korporativ darajadagi mahsulotlarni(dasturlarni) yaratish mumkin. Bu dasturlash tili 
Oak dasturlash tili asosida paydo bo’ldi. Oak dasturlash tili 90-yillarning boshida Sun
Microsystems tomonidan platformaga (Operatsion tizimga) bog’liq bo’lmagan holda
ishlovchi   yangi   avlod   aqlli   qurilmalarini   yaratishni   maqsad   qilib   harakat   boshlagan
edi.   Bunga   erishish   uchun   Sun   hodimlari   C++   ni   ishlatishni   rejalashtirdilar,   lekin
ba’zi   sabablarga   ko’ra   bu   fikridan   voz   kechishdi.   Oak   muvofaqiyatsiz   chiqdi   va
1995-yilda   Sun   uning     nomini   Java   ga   almashtirdi   va   uni   WWW   rivojlanishiga
hizmat qilishi uchun ma’lum o’zgarishlar qilishdi. 
     Java Obyektga Yo’naltirilgan Dasturlash(OOP – object oriented programming) tili
va   u   C++   ga   ancha   o’xshash.   Eng   ko’p   yo’l   qo’yildigan   xatolarga   sabab   bo’luvchi
qismlari olib tashlanib, Java dasturlash tili ancha soddalashtirildi. 
           Java kod yozilgan fayllar (*.java   bilan nihoyalanuvchi) kompilatsiyadan keyin
bayt   kod   (bytecode)   ga   o’tadi   va   bu   bayt   kod   interpretator   tomonidan   o’qib
yurgizdiriladi. 
-  17  -  Java dasturlash tili 
            Java   dasturlash   tili   Sun   Microsystems   kompaniyasi   xodimlari   James   Gosling,
Patick Naughton, Christ Warth, Ed Frank va Mike Sheridan lar tomonidan 1991 yilda
o’ylab topilgan. Birinchi ishga yaroqli talqini tayyorlash uchun 18 oy vaqt ketdi. Bu
dasturlash   tili   birinchi   nomi   “Oak”(Dub)   deb   nomlangan   lekin   1995   yilda   “Java”
nomiga o’zgartirilgan. 
              Java   texnologiyasi   o'ta   sodda,   xavfsizlikni   yuqori   darajada   ta'minlab   bera
oladigan,   kuchli,   to'la   obyektga   yo'naltirilgan   dasturlash   tili   bo'lib,   muhit
(platforma)ga   bog’liq   bo'lmagan   holda   ishlaydi.   U   bilan   xatto   eng   kichik
qurilmalarga   ham   dasturlar   yozish   mumkin.   Java   texnologiyasi   to'laligicha     Java
Virtual   Machine(JVM)   ga   asoslangan.   JVM   ning   vazifasi   tarjimonlik   ya'ni,   dastlab
biz   yozgan     *.java   fayl   kompilyator   yordamida   bayt   kodga   o'giriladi   va   JVM
yordamida esa mashina tiliga o'giradi. 
JAVA ning C & C++ dan ustunligi  
             WORA - Write Once, Run Anywhere (portable).Havfsizlik (ishonch yuq kodni
havfsiz   ishga   tushirish).Hotirani   havfsiz   boshqarish   (avtomat   ravishda   musorlarni
yig’adi).   Tarmoqga   dasturlash   ko’p   oqimli   (Multi-thread)   dasturlash,   dinamik   &
kengaytirish,   class   lar   alohida   fayllarda   saqlanadi,   kerak   bo’lsa   ishlatiladi,   dinamik
ravishda imkoniyatini oshirish xam mumkin. 
                           
 
                             
 
 
 
 
 
Java texnologiyasining mohiyati va turlari.  
-  18  -  2.2.rasm.  Java texnologiyasi 
              Java   texnologyasi   o’ta   sodda,   xavfsizlikni   yuqori   darajada   ta’minlab   bera
oladigan,   kuchli,   to’la   obyektga   yo’naltirilgan   dasturlash   tili   bo’lib,   muhit
(platforma)ga   bog’liq   bo’lmagan   holda   ishlaydi.   U   bilan   xatto   eng   kichik
qurilmalarga   ham   dasturlar   yozish   mumkin.   Java   texnologiyasi   to’laligicha     Java
Virtual Machine  (JVM) ga asoslangan. JVM ning vazifasi   tarjimonlik ya’ni, dastlab
biz   yozgan     *.java   faylni   compilyator   yordamida   bayt   kodga   o’giriladi   va   JVM
yordamida esa mashina tiliga o’giriladi. 
                       
Java texnologiyalari:  
• Java   SE   –   Java   SE   yoki   Java   Standart   Edition,   serverda,   shaxsiy   kompyuterda
desktoplarda ishlovchi dasturlar, applet’lar yaratish uchun ishlatiladi. Bu texnologiya
yordamida   yaratilgan   dasturlar   deyarli   barcha   Operatsion   tizimlarda   ishlay   oladi
-  19  -  (Windows  NT,  Macintosh,   Linux  va  Solaris).  Shu  bilan  birga  Java  SE   boshqa  Java
turlarining asosi hisoblanadi. 
• Java   EE   –   Java   Enterprise   Edition   Java   texnologiyalari   orasida   eng   keng
tarqalgan turi hisoblanib unda asosan serverda ishlovchi dasturlar yaratiladi. Masalan
ko’p   foydalanuvchilarga   mo’ljallangan   web-saytlar   yaratishda   keng   qo’llaniladi   va
asosan   internetda   ishlovchi   dasturlarda   qo’llaniladi.   Java   SE   ni   Java   EE   dan   eng
asosiy   farqi   Java   EE   o’z   tarkibiga     Java   SE   ni   olibgina   qolmay   shu   bilan   birga
ko’pgina   boshqa   qo’shimcha   kutubxonalarni   (odatda   *.jar)   ham   o’z   ichiga   oladi
ya’ni:   Servlet,   JavaMail,   JSF(Java   Server   Face)   va   boshqa   ko’pgina   internetga
asoslangan qo’shimcha kutubxonalar. 
• Java ME  – Java ME yoki Java Micro Edition  Java SE  ning ba’zi qismlarini o’z
ichiga   oladi.   JavaME   yordamida   kichik   qurilmalar   uchun   dastrular   yozish   mumkin.
Masalan, mobil telefon uchun o’yinlar, dasturlar yaratish mumkin. 
   Xulosa qilib aytganda Java ni o’rganish darajasi bo’yicha 3 ga bo’lishimiz mumkin:
1. Java yadrosi(Core Java) 
2. Rivojlangan Java(Advanced Java) 
3. Java Enterprise Edition 
     Bundan kelib chiqib, Core Java va Advanced Java bu Java SE ga tegishli bo’lgan
bilimlar   deydigan   bo’lsak,   bu   ikkovini   o’rganmay   Java   EE   ga   o’tish   mantiqan
noto’gri.   Shuning   uchun   dastlab   Core   Java   ni   o’rganish   kerak.   Hulosamizga
qo’shimcha   ravishda   shuni   ham   ta’kidlab   o’tishimiz   mumkinki,   hozirgi   kunda   juda
keng   tarqagan   Android   OS   asosida   ishlovchi   qurilmalarga   ham   aynan   shu   java   tili
asoslangan tehnologiya asosida dastur tuziladi.  Talab ko‘pligi va mashhurligiga qarab
eng yaxshi dasturlash tillari ro‘yxati e’lon qilindi.   
-  20  -   
 
 
 
 
 
 
 
-  21  -  
2.3. rasm .  
Dasturlash tillari o’rni   va darajasi.   2.2.      NetBeans IDE muhitida ishga tushirish  
        Qolgan   maqolalarda   NetBeans   IDE   muhitidan   foydalanib,   dasturlar   tuzishni
davom   ettiramiz.   Oldingi   maqolalarning   birida   konsol( Командная   строка )
yordamida   dastlabki   dasturimizni   tuzgan   edik,   endi   konsolni   esdan   chiqarib,   qulay
muhitda(NetBeans IDE) dasturlar tuzishni boshlaymiz. 
      Demak,   dastlab   ,biz   o‘rnatgan   NetBeans   IDEsini   ishga   tushiramiz( NetBeansni
ishga tushirish )  va quyidagi oyna hosil bo‘lganini ko‘ramiz. 
2.4.rasm. NetBeans ishga tushirish 
Hosil   bo‘lgan   oynadan,   " Файл   ->   Создать   проект "     menyusini   tanlab,   dastlabki
proyektimizni yaratishni boshlaymiz. 
So‘ng,  kategoriyalardan  " Java "ni  tanlaymiz(chunki  java  dasturlashni
o‘rganmoqdamiz :)).  Далее  
-  22  -  2.5.rasm NetBeans ishga tushirish 
Имя   проекта : proyektga nom beramiz(test-java) . 
Расположения   проекта :   Proyekt  saqlanadigan  kataloglogni
ko‘rsatamiz (D:\Java\project1 ) 
Папка   проекта :  Proyekt nomi kabi papka ochib beradi va uni shu joyda ko‘rsatadi,
ya'ni   proyekt   papkasi.Keyin   yana   bir   narsa,   " Создать   главный   клас "   degan
joyidagi belgini olib tashlaymiz, asosiy klasni keyin yaratamiz.  Готово  
2.6.rasm NetBeans ishga tushirish 
-  23  -  Endi   asosiy   klasni   yaratamiz,   uning   uchun   chap   tomondagi     " Пакеты   иfодных
кодов "   degan   yozuvda   sichqonchani   o‘ng   tomonini   bosamiz,   " Новый   ->   Клас
Java "ni tanlaymiz. 
                                           2.7.rasm .NetBeans ishga tushirish 
Shunday so‘ng, klassga nom beramiz( test ) , qolgan ma'lumotlar o‘zi chiqgan bo‘ladi
va  Готово  tugmasini bosamiz. 
2.8.rasm. NetBeans ishga tushirish 
Oldimizda   kod   yozish   uchun   joy   paydo   bo‘ladi(1   ta   klassga   ega).   Yuqoridagi   xira
yozuvlar( kommentariya )ni   o‘chirib   yuboramiz   va   quyidagi   kodlar(konsol
variantidagi misol)ni klass ichiga kiritamiz, quyidagiga ega bo‘lamiz. 
-  24  -  2.9.rasm. NetBeans ishga tushirish 
Endi, proyektni yig‘amiz, ya'ni kodlarni tekshiramiz. Uning uchun  F11  tugmasi yoki
NetBeansdagi   Выполнить   menyusidan,   " Собрать   Проект "ni   tanlaymiz.   Agar
hammasi to‘g‘ri yozilgan bo‘lsa, xatosiz yig‘ildi degan ma'lumot chiqadi. 
Shundan so‘ng, proyektni ishga tushiramiz, uning uchun  F6  yoki NetBeansdagi 
Выполнить   menyusidan,   " Запустить   Проект "ni   tanlaymiz.   Shundan   so‘ng
proyekt   ishga   tushib,   biz   kutgan   " HellO   WorlD "   yozuvi   pastki   qismda   paydo
bo‘ladi. 
 
2.10.rasm. NetBeans ishga tushirish 
Kodlar   ma'nosini   keyingi   maqolalarda   berib   boraman,   bu   maqolada   faqat   NetBeans
IDEsi yordamida kod yozib, uni ishga tushirishni ko‘rsatib o‘tdim. 
-  25  -  NetBeans  muhitini o’rnatish  
2.11.rasm.  NetBeans  muxitini o’rnatish  
          Hosil   bo’lgan   oynadan   o’rnatilishi   kerak   bo’lgan   komponentalarni   tanlab
olamiz.Uning   uchun   Настроить …”   kerakli   komponentalarni   tanlaymiz.Hammasini
o’rnatish   shart   emas   iloji   boricha   soddaroq   qilib   o’rnatamiz.   Demak   quyidagilarni
belgilaymiz.     JAVA SE 
    JAVA EE 
     JAVA ME 
     HTML5 
Shundan so’ng “ далее ” tugmasini bosib, keyin oynaga o’tamiz. 
-  26  -  2.12.rasm.  NetBeans  muxitini o’rnatish  
Litsenziyaga oid matnni o’qib chiqib unga rozilik beramiz.” далее ”. 
                                     2.13.rasm  NetBeans  muxitini o’rnatish     Navbatdagi oyna 
ham litsenziyaga oit matndan iborat.Bu safar java dasturini modulini tekshirish 
-  27  -  kutubxonasi(JUNIT-Java Unit) litsenziyasi haqida gap ketmoqda, rozi bo’lamiz va 
Далее  
2.14.rasm.  NetBeans  muxitini o’rnatish  
    IDE NETBEANS dasturini qaysi papkaga o’rnatish kerakligini “ обзор ” nugmasini
bosgan   holda   tanlaymiz,undan   tashqari   biz   ornatgan   JDK   paketini   ham   o’rnatgan
joyini   ko’rsatamiz.Bunda   NetBeans   va   JDK   bir   biri   bilan   bog’lanadi   va   netbeans
orqali komplatsiya qilish va java mashinani ishlatishimiz mumkin bo’ladi. Далее  
 
2.15.rasm.  NetBeans  muxitini o’rnatish  
        Keyingi   oynada   o’rnatilayotgan   dasturni   saytdagisi   bilan   solishtirib   beradi   yani
dasturni   yangilash   kerakmi   yo’qligi     dastur   o’rnatilayotgan   joy   va   hajmi   haqida
-  28  -  ma’lumot   chiqadi.So’ng   ustanovid   tugmasini   bosib   dasturni   o’rnatamiz.Shundan
so’ng dasturni o’rnatilishi yakunlanadi va quydagi oynada paydo bo’ladi. 
2.16.rasm.  NetBeans  muxitini o’rnatish  
    Dasturni   ishga   tushirish   uchun   “ Рабочий   столдан ”   Netbeans   yarligi   ishga
tushuriladi . 
                                        
 
 
 
 
2.3 .  Eclipse dasturi 
              Qulay va chiroyli ko’rinishga ega bo’lgan Eclipse dasturlash muhitini mana
bu yerdan yuklab olamiz. 
-  29  -        Google   bizga   Eclipse   Classic   versiyasini   tavsiya   etadi.   Shuning   uchun   mana   shu
versiyasini   yuklab   olib   Android   papkamiz   ichida   (android-sdk-windows   papkasi
yonida) arxivdan ochamiz. Eclipse dasturi ochilgandan keyin unda darrovgina 
Android   dasturlarini   yaratish   imkoniyati   mavjud   bo’lmaydi.   Buning   uchun
Eclipsening maxsus ADT (Android Development Tools) plaginini olishimizga to’g’ri
keladi.   Buning   uchun   Eclipseni   (<Android>\eclipse\eclipse.exe)   ochamiz.   Birinchi
yuklangan   paytda   Eclipse   bizlardan   ishchi   katalogni   qayerda   joylashtirilishini
so’raydi.   Ushbu   katalogni   ham   Android   papkamiz   ichida   joylashtiramiz,   ya’ni
<Android>\workspace. 
                                 2.17.rasm. Eclipse dasturini yuklash 
    Androidning ishchi papkasini ko’rsatish. 
Demak, Eclipse yuklandi. ADT plaginni yuklashga kirishamiz.Menyudan quyidagini
ishga tushiramiz: Help > Install New Software. 
-  30  -  2.18.rasm. Eclipse dasturini yuklash 
Eclipseda   ADTni   o’rnatish.   O’ng   tomonda,   yuqoridagi   Add   (Qo’shish)   tugmasini
bosamiz. 
2.19.rasm. Eclipse dasturini yuklash 
Eclipseda ADTni o’rnatishning keyingi oynasi, Name maydonida “ADT Plugin” deb
kiritamiz. 
-  31  -  2.20.rasm. Eclipse dasturini yuklash 
Eclipseda ADTni o’rnatish. 
   OK ni bosamiz va Developer Tools chiqqunicha kutib turamiz. So’ngra Deceloper
Toolsga galochka qo’yib Nextni bosamiz. 
2.21.rasm  Eclipse dasturini yuklash 
                                              Eclipseda ADTni o’rnatish 
              O’rnatiladigan   komponentlar   ro’yxatini   ko’ramiz.   Yana   Nextni   bosamiz.
Litsenziya   bitimini   o’qib   chiqib   Finishni   bosamiz.   Natijada   komponentlarning
yuklanishi   boshlanadi.   Agar   biror   bir   ogohlantiruvchi   oyna   chiqsa   OK   tugmasini
bosamiz.   Jarayon   taxminan  1-2   minut   vaqtni   oladi.   Shundan  so’ng   Eclipseni   qaytib
-  32  -  yuklaymiz Eclipse - Restart Now. Qayta yuklangandan so’ng quyidagi dialog oynasi
chiqadi: 
    Birinchi punktda agar ba’zi bir sabablarga ko’ra SDK yuklanmagan bo’lsa Eclipse
avtomatik   ravishda   o’zi   yuklab   olishi   mumkin.   Bundan   tashqari   u   yangi   Android
platformasini ham yuklashi mumkin. 
     Ikkinchi punktida esa SDK ning manzili ko’rsatiladi, bizda bu manzil <Android>\
android-sdk-windows. Nextni va Finishni bosamiz. 
2.22.rasm. Eclipseda ADTni o’rnatish 
 
Undan so’ng quyidagi oyna chiqadi: 
-  33  -  2.23.rasm. Eclipseda ADTni o’rnatish 
Eclipseda  ADTni  o’rnatgandan keyingi oyna,   OK ni  bosamiz. Android Platformasi
SDK Managerni ochganimizda kattagina komponentlar ro’yxatini ko’ramiz. 
2.24.rasm. Eclipseda ADTni o’rnatish 
                         
                                                    SDK Manager oynasi 
                    Ushbu   ro’yxatda   Androidning   har   xil   versiyalari   uchun   ishlatiladigan
komponentlari   ro’yxati   berilgan.   Ulardan   o’rnatilganlari   to’g’risida,   Status   ustunida
Installed   deb   yozilgan   bo’ladi,   qolganlarida   esa   Not   installed   degan   yozuvni
ko’rishimiz   mumkin.   Ro’yxatdan   muhim   komponentlarni   yuklab   olish   uchun   ularni
belgilab chiqamiz.  
Ular quyidagilar: 
-  34  -  – Tools papkasi; 
– Extras papkasidagi Android Support Library komponenti; 
– 4.* versiyalari uchun SDK Platform (tizim platformasi) hamda Emulyator ishlashi
uchun ARM EABI v7a System Image komponenti; 
– Qolgan versiyalar uchun asosan SDK Platformning o’zi. 
   Ta’kidlab o’tishimiz kerakki, har bir komponent va platformalar yuklab olish uchun
kattagina hajmga ega. Shuning uchun boshlang’ich o’rganish ishlarida faqatgina 2.3.3
(API10)   versiya   uchun   kerak   bo’lgan   komponentlarni   olish   yetarli.   Agar   internetda
trafik   masalasi   chegaralanmagan   bo’lsa,   u   holda   barcha   punktlarni   yuklab   olsihni
tavsiya   qilamiz.   Keyingi   ochiladigan   oynada   Install   X   packages   tugmasi   bosiladi,
so’ngra Accept All ni bosib Install tugmasi orqali yuklab olinadi. 
2.25.rasm. SDK Manager komponentlarini yuklash 
Yuklab olingandan so’ng Eclipse dasturi qayta yuklanadi. 
Eclipse yuklangandan so’ng Windows menyusi Preferences bandiga kiriladi. 
-  35  -  2.26.rasm. SDK Manager komponentlarini yuklash 
   Chap tomondan Android tanlanib, o’ng tomondan Browse tugmasi bosiladi va SDK
-   <Android>\android-sdk-windows   papkasi   tanlanadi.   Apply   tugmasi   bosilgandan
so’ng OK tugmasi bosiladi. 
      Shu   bilan   sozlash     ishlari   nihoyasiga     yetadi.   Endi     Androidda   birinchi
proyektimizni yaratishga kirishsak bo’ladi. 
      Androidda   dastur   yaratishdan   oldin   uni   qaysi   muhitda   tekshirish,   testdan
o’tkazishni  bilishimiz lozim. Buning uchun  bizga  Android Virtual  Device (AVD)  –
Android smartfoni emulyatori yordam beradi.  
      Birinchi   navbatda   AVDni   sozlab   olishimiz   kerak.   Buning   uchun   Eclipseda
Windows   menyusidan   Android   AVD   Managerga   kiramiz.   Chap   tomondan   Virtual
Devicesni  tanlab  New  tugmasini   bosamiz.  Ochilgan oynaning  Target   ro’yxatida  biz
yuklab   olgan   Androidning   turli   Versiyalari   joylashgan.   Undan   2.3.3   platformasini
tanlab   olamiz.   Name   (nomi)   degan   joyda   AVD_233   ni   kiritamiz.   SDCard   =100   va
ekran rejimini HVGA deb tanlaymiz. 
-  36  -   
2.27.rasm. AVD hosil qilish 
  Creat   AVD   tugmasini   bosamiz   va   AVD   Manager   oynasini   yopamiz.   Endi   yangi
proyekt yaratishga o’tamiz. Buning uchun Eclipsening File menyusidan New-Project
bosiladi   va   ochilgan   oynadan   Android   Application   Project   tanlanadi.   Next   tugmasi
bosilgandan so’ng Proyektning fayllari parametrlari kiritish boshlanadi. 
-  37  -  2.28.rasm. Yangi Proyekt yaratish. 
– Application Name – yaratadigan dasturimizning nomi; 
– Project Name – yaratadigan proyektimizning nomi; 
– Package   name   –   bizning   proyektimizda   ishlatiladigan   klasslar   uchun   prefiks
vazifasini   bajaradi.   Build   SDK   da   qaysi   Android   versiyasi   uchun   proyekt
tuzayotganligimiz keltiriladi. Next oynasi bosilganda Activity oynasi chiqadi. Mana
shu   yerda   izoh   keltirib   o’tishimiz   kerak.   Androidda   dasturlashda   Activity,   Layout
va   View   tushunchalari   mavjud.   Activity   –   bu   forma,   ya’ni   barcha   obyektlar
joylashadigan oyna tushuniladi. Layout – bu obyektlarni tartib bilan joylashtiruvchi
guruh. View esa aynan mana shu obyektlar  (Button, Edit  va h.k.).   Next va Finish
tugmalari bosiladi va Eclipse oynasiga o’tiladi. 
-  38  -        Eclipse   oynasi   bir   necha   qismdan   iborat   bo’lib,   o’rtadagi   oynada   bizning
proyektimizning   ko’rinishi   hamda   kodlari   joylashgan.   Bizga   kerakli   fayllar   esa
oynaning chap qismida joylashgan. Ular daraxtsimon ko’rinishga ega. 
 
2.29.rasm. Eclipse oynasi 
– src papkada biz yaratgan va yozgan barcha kodlar joylashadi; 
– gen   papkasida   generasiya   qilingan   fayllar   joylashgan   bo’lib   dasturning   to’g’ri
ishlashi uchun kerk.  Shuning uchun bu papkaga tegilmaymiz; 
– Android 2.3.3 papkasida ushbu versiyaning bibliotekalari joylashgan; 
– assets va res papkalarida esa boshqa turli tipdagi fayllar joylashgan; 
– AndroidManifest.xml – dasturning config fayli hisoblanadi. 
     Android dasturini  ishga tushirish, kompilyasiya qildirish uchun Package Explorer
oynasidan   Proyekt  nomi   tanlanadi  va  Ctrl+F11  tugmasi  bosiladi.   Ochilgan  oynadan
Android Application tanlanadi. 
-  39  -   
2.30.rasm.  Eclipse oynasi 
      OK   tugmasi   bosilgach,   1-1,5   daqiqa   kutishga   to’g’ri   keladi.   Android   operatsion
tizimi   AVDda   yuklangandan   so’ng   Hello   world!   Yozuvli   Android   oynasini
ko’rishimiz   mumkin.   Android   ekranida   dastur   elementlari   quyidagi   sxemadagiday
joylashadi: 
2.31.rasm. Dastur elementlari 
Eclipse oynasining o’rtadagi qismi, ya’ni asosiy qismini ko’rib chiqamiz: 
-  40  -  2.32.rasm. Eclipse oynasi. 
               Ko’rib turganimizday, yuqorida main.xml yozuvi turibdi. Bu proyektimizning
Activity oynasi, undagi Viewlar uchun javob beruvchi xml fayli hisoblanadi.   Ushbu
faylni 2 xil ko’rinishda ko’rishimiz mumkin.  
1. Grafik   ko’rinishda   –   bunda   Activitydagi   barcha   Viewlar,   formalar,   yozuvlar,
grafik   obyektlar   dasturda   ko’ringanidek   ko’rinadi.   Bu   konstruktor   vazifasini   ham
bajaradi. 
2. XML ko’rinishda – bunda yuqorida sanab o’tilgan barcha view elementlari, nomi,
IDsi,   hajmi,   joylashuvi,   rangi   va   hokazo   xususiyatlari   XML   baza   ko’rinishida
namoyish   etiladi.   Ushbu   ikki   xil   ko’rinishga   pastki   Graphical   Layout   va   main.xml
tablari   orqali   o’tishimiz   mumkin.   Ekranning   chap   tomonida   esa   Viewlar   palitrasi
joylashgan   bo’lib,   ixtiyoriy   element   kursor   bosilgan   holatda   Activityga   eltib
joylashtirilishi   mumkin.   Palitraning   elementlarini   qanday   ko’rinishda   namoyish
qilinishi esa quyidagi rasmda ko’rsatilgan. 
-  41  -   
2.33.rasm. Eclipse oynasi. 
   Oynaning o’ng tomonida esa Outline oynasi mavjud bo’lib, bu oynada joriy activity
uchun qaysi Viewlar olib qo’yilganligini ko’rishimiz mumkin. 
Android OT da  dars  jadvali dasturini  yaratish. 
Dars jadvali dasturini yaratishda bizga quyidagi bilimlar kerak bo’ladi: 
1. Androidda oynalar bilan ishlash (Intentlar) 
2. Androidda ma’lumotlar ombori bilan ishlash (SQLite) 
3. Androidda formalar bilan ishlash (View) 
4. Androidda tizim resurslari bilan ishlash (Time, Date) 
Intentlar   bu   Android   dasturidagi   oynalarni   boshqaruvchi   maxsus   obyekt   bo’lib,   bir
oynadan   ikkinchi   oynani   chaqirish,   oyna   holatlarini   boshqarish,   oynani   yopish,
oynani o’chirib tashlash kabi amallarni bajaradi. 
      Androidda   tuziladigan   dasturlarning   aksariyati   ko’p   oynali   dasturlar   hisoblanadi.
Masalan,   biror   bir   foydali   dastur   yaratganimizdan   so’ng,   foydalanuvchi   dasturning
muallifi   haqida   ma’lumot   olmoqchi   bo’lsa,   “Dastur   haqida”   tugmasini   bosganda
-  42  -  dastur   haqida   to’liq   ma’lumot   beruvchi   oynaga   tushib   qoladi.   Bu   veb   sahifalarda
gipermatn   orqali   birinchisidan   ikkinchisiga   o’tishga   juda   o’xshaydi.   Oddiy   misol
orqali bir oynadan ikkinchisiga o’tilishi quyidagicha bajariladi. 
    Eclipseda   yangi   proyekt   yaratib,   unda   yangi   XML   layout   yaratamiz   va   about.xml
deb nomlaymiz. Bu faylni quyidagi XML kod bilan to’ldiramiz. 
<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> 
<ScrollView 
xmlns:android="http://schemas.android.com/apk/res/android"     
android:layout_width="fill_parent"     
android:layout_height="fill_parent"     android:padding="10dip">
<TextView     
android:id="@+id/about_content"     
android:layout_width="wrap_content"     
android:layout_height="wrap_content"     
android:text="@string/about_text" /> 
</ScrollView> 
      Ma’lumot   oldindan   e’lon   qilingan   o’zgarmaslarda   olinadi.   Shuning   uchun   bu
o’zgarmaslarni res/values/strings.xml faylida e’lon qilib qo’yamiz. 
<string name="about_text"> 
    Dars jadvali dasturiga xush kelibsiz</string> 
Endi oyna sarlavhasi uchun o’zgarmas e’lon qilinadi. 
<string name="about_title">Dastur haqida</string> 
-  43  -  So’ngra  dastur  kodlarini  yozish  uchun  yangi  Class  yaratiladi 
va  uni AboutActivity.java deb nomlaymiz. Ichida quyidagi kod yoziladi. 
package dars.jadvali.helloworld; import android.app.Activity; import 
android.os.Bundle; public class AboutActivity extends Activity  
{ 
        @Override           protected   void   onCreate(Bundle
savedInstanceState)  
    { 
                super.onCreate(savedInstanceState);
setContentView(R.layout.about); 
    } }
       Bu klassda eng asosiy metod bu onCreate() va setContentView() metodlaridir. 
Chunki   aynan   ular   klass   yaratilayotgan   vaqtda   kerakli   ma’lumotni   ko’rsatish   uchun
xizmat qiladi. Endi Helloworld.java klassi orqali undagi tugma bosilganda 
AboutActivity.java   ga   o’tish   kodlari   yoziladi.   Bunda   bizlarga   Intent   klassi   qo’l
keladi. 
import android.content.Intent; 
Tugma uchun Click metodini yozamiz: 
public void onClick(View v) 
{ 
        Intent   intent   =   new   Intent(HelloWorld.this,   AboutActivity.class);
startActivity(intent); 
} 
-  44  -        Yangi   oyna   yuklanishi   uchun   Intent   klassida   AboutActivity   klassini   ko’rsatib
qo’yish   kerak   bo’ladi.   Undan   so’ng   startActivity()   metodi   chaqiriladi.   Undan   oldin
esa yangi Activity klassni AndroidManifest.xml ga kiritib qo’yish kerak bo’ladi. 
<activity   android:name=".AboutActivity"
android:label="@string/about_title"> 
</activity> 
Emulyatorni ishga tushirib natijani ko’rishimiz mumkin. 
 
2.34.rasm.  Dasturni ochilishi. 
     Android ma’lumotlar bazasi bilan ishlash mexanizmi strukturali informatsiyalarni 
qayta   ishlash   va   saqlash   imkoniyati   mavjud.   Istalgan   ilova   o’ziga   tegishli
ma’lumotlar bazasini yaratishi va ular ustida to’liq nazorat qila oladi. Android SQLite
kutubxonasidan foydalanib, MBBT ma’lumotlarini o’zidan ko’rsatib, quyidagi o’ziga
-  45  -  xos xususiyatlarga ega: ko’lami kengligi (open source), tranzaksiya va so’rovlarning
standart tili, osonligi va bir xil darajaliligi. Kursorlar (Cursor) vaContentValues. 
     So’rovlar  MBBTga   Cursor   tipining  obyektlarini   qaytaradi. Resurslar   tejamkorligi
uchun   ma’lumotlar   qabul   qilanayotganda   MBBTdan   ularning   qiymatlarini
qaytarmaydi. Cursor yaratilayotganda esa dastlabki ma’lumotlarning to’plamiga yo’l
beradi.   Cursor   obyektining   metodlari   har   xil   navigatsiya   imkoniyatlarini   taqdim
etadi: 
-moveToFirst; 
-moveToNext; 
-moveToPrevious; 
-getCount; 
-getColumnIndexOrThrow; 
-getColumnName; 
-getColumnNames; 
-moveToPosition; 
-getPosotion; 
      MBBT   jadvallariga   ma’lumotlarni   qo’shishda   ContentValues   sinfining   obyektlari
ishlatiladi. Har bir shunday obyekt jadvalda bir satr ma’lumotlarini o’z ichiga oladi.  
 
        
 
 
 
-  46  -   
 
 
 
2.4 SQLite haqida  
         SQLite bir Open Source bazasi hisoblanadi. SQLite SQL sintaksisi, bitimlar va
tayyor jadvallar kabi standart ilişkisel bazasi xususiyatlarini qo'llab-quvvatlaydi. 
Ma'lumotlar bazasi Runtime uni boshqa ish vaqti ko'milgan bo'lgan yaxshi nomzod
qiladi (taxminan. 250 KBayt) da cheklangan xotira talab qiladi .  SQLite va (Java ikki
barobarga o'xshash) REAL (Java uzoq o'xshash), INTEGER (Java string o'xshash)
ma'lumotlar turlari bulsin qo'llab-quvvatlaydi. Boshqa barcha turdagi ma'lumotlar 
bazasida saqlanadi olaman oldin bu sohalarda biriga aylanadi lozim. Ustunlar uchun
yozilgan turlari belgilangan xil, masalan, aslida bo'lsa, SQLite o'zi tasdiqlamoq emas
Android ichida SQLite  
       
              SQLite har bir  Android qurilmaning ichiga joylashganki.  Android bir  SQLite
ma'lumotlar   bazasini   foydalanish   bazasi   o'rnatish   amaliyoti   yoki   boshqaruvini   talab
qilmaydi.
  Siz   faqat   yaratish   va   ma'lumotlar   bazasini   yangilash   uchun   SQL   iboralar
aniqlash kerak. Keyin bazasi avtomatik ravishda Android platformasi  tomonidan siz
uchun   boshqariladi.   Bir   SQLite   ma'lumotlar   bazasiga   Access   fayl   tizimini   fosh   o'z
ichiga   oladi.   Bu   sekin   bo'lishi   mumkin.   Shuning   uchun   u   doim   mos   kelmaydigan
ma'lumotlar bazasi operatsiyalarini amalga oshirish tavsiya etiladi.Dastur ma'lumotlar
bazasini yaratadi bo'lsa, bu ma'lumotlar bazasi katalog DATA / Data / APP_NAME /
bazalari   /   filename   saqlangan   sukut   hisoblanadi.
  Yuqorida   axborotnamasining
qismlari   quyidagi   qoidalar   asosida   barpo   etiladi.   DATA   yo'l   qaysi
Environment.getDataDirectory   ()   usul   qaytib   hisoblanadi.   APP_NAME   dastur
nomidir.   Filename   siz   bazasi   uchun   dastur   kod   tanlashingiz   nomidir.   Yaratish   va
SQLiteOpenHelper   bilan   ma'lumotlar   bazasini   yangilash.
  Yaratish   va   Android   ilova
bir ma'lumotlar bazasini yuksaltirish uchun siz SQLiteOpenHelper sinfning bir kichik
-  47  -  sinfida   yaratish.   Sizning   kichik   guruhi   konstruktor   Siz   bazasi   nomini   va   joriy
ma'lumotlar   bazasi   versiyasini   aniqlash,   SQLiteOpenHelper   super   ()   usulini
chaqiradi.
  Bu   sinfda   yaratish   va   ma'lumotlar   bazasini   yangilash   uchun   quyidagi
usullari bekor qilish kerak.
 
• onCreate () - ma'lumotlar bazasi murojaat lekin hali yaratilmagan bo'lsa, doirasida
tomonidan, deyiladi. 
• onUpgrade () - ma'lumotlar bazasi versiya dastur kodi ko'paydi bo'lsa, deb atalgan.
Bu   usul   mavjud   ma'lumotlar   bazasi   diagramma   yangilash   yoki   mavjud   ma'lumotlar
bazasini tomchi va onCreate () usuli orqali uni qayta imkonini beradi. 
         Har   ikki   uslub  bazasi  Java   vakillik  parametr   sifatida  bir   SQLiteDatabase   ob'ekt
olasiz.SQLiteOpenHelper   sinf   getReadableDatabase   ()   va   getWriteableDatabase   ()
anSQLiteDatabase   ob'ektga   kirish   uchun   usullar   beradi;   ham   o'qib   yoki   holatini
yozish.Ma'lumotlar bazasi jadvallarni jadvalda birlamchi kalit uchun identifikator _id
foydalanish kerak. Bir necha Android vazifalari Ushbu standarti tayanib. 
SQLiteDatabase 
    SQLiteDatabase  Android bir SQLite ma'lumotlar bazasi bilan ishlash uchun asosiy
sinf   va   ochish   uchun   usullarini,  so'rog'ini,   yangilash   beradi   va  ma'lumotlar   bazasini
yopish.   Batafsil   o'ziga   xos   SQLiteDatabase   Insert   (),   yangilash   ()   va   o'chirish   ()
usullarini   beradi.   Bundan   tashqari,   u   to'g'ridan-to'g'ri   SQL   iboralar   amalga   oshirish
imkonini beradi execSQL () usulini beradi.
  rawQuery () to'g'ridan-to'g'ri usuli sifatida
bir   SQL   ni   tanlang   bayonot   qabul   qiladi.So'rovlar   ()   SQL   so'rovlar   aniqlash   uchun
tuzilgan   interfeysi   beradi.   SQLiteQueryBuilder   SQL   so'rovlarni   hosil   qilishga
yordam beradi, bir qulaylik sinf. 
                                          SQLite foydalanish  
                Quyida   bir   SQLite   ma'lumotlar   bazasi   bilan   ishlash   uchun   qanday   qilib
ko'rsatadi.   Biz   uchun   ma'lumotlarni   boshqarish   uchun   ma'lumotlar   kirish   obyekti
-  48  -  (DAO)   foydalanadi.   DAO   bazasi   aloqasi   tashish   uchun   va   ma'lumotlarni   kirish   va
o'zgartirish uchun mas'ul hisoblanadi. Bizning foydalanuvchi interfeysi kodi shijoati
qatlami bilan shug'ullanish kerak emas, shuning uchun u ham, real Java ob'ektlariga
ma'lumotlar bazasi moslamalarni o'zgartiradi. 
Olingan dastur quyidagi kabi paydo bo'ladi. 
2.35.rasm. SQLite baza. 
         A DAO foydalanish har doim ham to'g'ri yondashuv emas. A DAO Java model
moslamalarni   yaratadi;   Agar   model   ob'ektlarini   yaratish   oldini   olish   mumkin,   deb
to'g'ridan-to'g'ri   yoki   ContentProvider   orqali   ma'lumotlar   bazasi   yordamida   odatda
ko'proq   resurs   samarali   hisoblanadi.   SQLite   MBBT   bilan   ishlash   ilova   yaratilishida
MBBTdan foydalaniladi. Ko’p hodisalarda ORM (Object-Relationship Mapping) deb
nomlanuvchi qulay instrumentalar ishlatiladi. Berilgan ma’lumotlarni obyektlarga bir
yoki  bir necha  jadvallarga joylashtirish dasturlash tilida beriladi. Bundan tashqari 
ORM   MBBT   bilan   birgalikda   majburiyatlarni   o’zi-ga   olib,   jadval     strukturasini   va
konkertlikdan qochib eng muhim tomonlaridan foydalanishga harakat qiladi. Afsuski,
hozirgi   vaqtda   ORM   mobil   platformasining   kuchi   chegaralanganligi   bois   androidda
amaliyotda   qo’llanilamaydi.   Ilova   ishlashi-da   aql     bilan   yondashish   MBBT   bilan
barcha   o’zaro     aloqalarni   bir   sinfda   inkapsyu-latsiya   qilishdir.   Metodlar   esa   ilova
qolgan   komponentlarning   kerakli   xizmatlarini   bajaradi.Yaxshi   amaliyot   MBBTdan
o’zining   ishiga   olib,   yordamchi   sinfining   yaratilishidan   iborat.   Mazkur   sinf   odatda
ma’lumotlar   bazasi   bilan   o’zaro   birgalik-da   inkapsyulatsiya   bo’lib,   obyektlarni
-  49  -  qo’shish,   o’chirish   va   o’zgartirishning   o’ziga   xos   usullarni   intuitive   ravishda   qat’iy
mazmunini   beradi.   Ma’lumotlar   bazasi   adapteri   shuningdek   ma’lumotlar   bazasini
yaratish,   yopish   va   ochish   uchun   metodlarni   hammasini   aniqlaydi   va   ma’lumotlar
bazasiga so’rovlarni qayta ishlashga yuboradi. Adapterning ishlashi  pastda berilgan.
public   class   SampleDBAdapter   {   private   static   final   String   DATABASE_NAME   =
"SampleDatabase.db"; private static final String DATABASE_TABLE = "SampleTable";
private static final intDATABASE_VERSION = 1; 
// Indeks ustunining nomi public static final String KEY_ID = 
"_id"; // Har bir ustun uchun nom berish  public static final 
String KEY_NAME = "name"; public static final 
intNAME_COLUMN = 1; // MBni yaratish uchun SQL- so’rov 
private static final String DATABASE_CREATE = "create table "
+ DATABASE_TABLE + " (" + KEY_ID 
+ " integer primary key autoincrement, " + KEY_NAME 
+ " textnotnull);"; 
// MB obyektini saqlash uchun o’zgaruvchi
private SQLiteDatabasedb;  // Dastur 
konteksti  private finalContextcontext; 
// MBni yangilash va ochish uchun yordamchi klass private
myDbHelperdbHelper; 
-  50  -  // Konstruktor public SampleDBAdapter(Context _context) 
{ context = _context; dbHelper = new myDbHelper(context, 
DATABASE_NAME, null, 
DATABASE_VERSION); 
} 
// Ma’lumotlar omboriga kirish public 
SampleDBAdapter open() throws SQLException { 
try { 
db = dbHelper.getWritableDatabase(); 
}  
catch (SQLiteException e) { db = 
dbHelper.getReadableDatabase(); 
} 
return this; 
} 
// Mbni yopish public
void close() 
{ db.close(); 
} 
-  51  -  // Ma’lumotlarni qo’shish metodi, bu metod ma’lumot indeksini qaytaradi. 
public long insertEntry(SampleObject _SampleObject) { 
// Bu yerda o’z ichida kerakli ma’lumotlar joylashgan va MBga qo’yilishi 
//rejalashtirilgan ContentValues obyekti yasaladi returnindex;
} 
// Indeksi bo’yicha ma’lumotni o’chirish public 
booleanremoveEntry(long _rowIndex) 
{ returndb.delete(DATABASE_TABLE, KEY_ID + "="
+  
_rowIndex, null) > 0; 
} 
// Barcha ma’lumotlarni olish metodi public Cursor getAllEntries() 
{ returndb.query(DATABASE_TABLE, new String[] { KEY_ID, 
KEY_NAME }, 
null, null, null, null, null); 
} 
// indeksi bo'yicha obyektning ekzemplyarni natija sifatida qaytaradi public
SampleObjectgetEntry(long _rowIndex) { 
// kursorni qabul qiladi, MBdan kerakli ma’lumotlarni ko’rasatadi 
returnobjectInstance; 
} 
-  52  -  // Indeks bo’yicha obyektni o’zgartirish public boolean updateEntry(long 
_rowIndex, SampleObject _SampleObject) { 
// SampleObject asosida ContentValues obyektini yasash 
// jadvalda satrni yangilash uchun qo’llash return
true; // Yangilansa true, aks holda false 
} 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
III. Bob.  AKT sohasiga oid Rusch-O’zbekcha-Inglizcha lug’at dasturiy 
-  53  -  ta’minoti 
3.1.Android platformasida yaratilgan lug’atlar 
 
3.1.rasm.  Lug’atlar interfeysi  
            Inglizcha-O'zbekcha   Lug'at   -   hamma   yoshdagi   Ingliz   hamda   O'zbek   tilini
o'rganuvchilar uchun eng so'nggi so'zlar va so'z birikmalari to'plami. Dastur kundalik
hayotda   ko'p   ishlatiladigan   Inglizcha   va   O'zbekcha   so'zlarni   o'z   ichiga   olgan   va
quyidagi ikki qismdan iborat:  
*Inglizcha-O'zbekcha 
*O'zbekcha – Inglizcha 
 
    Dastur imkoniyatlari: 
*Ingliz  va  O'zbek  tilida  ko'p  qo'llaniladigan  so'zlar  jamlanmasi 
-  54  -  *Tezkor   qidiruv,   qidirilayotgan   so'zlarni   kiritishni   boshlashingiz   bilan,   natijalar
filtrlanadi va tanlash uchun qulay ro'yhat taqdim etiladi 
*Ingliz   tilidagi   so'zlarni   transkriptsiyalari   berilgan,   so'zlarni   to'g'ri   talaffuz   qilish
imkoniyati. 
*Yangi so'zlarni ro'yhatga kiritib borish 
*Planshetlar uchun ham muammosiz ishlaydi 
 
3.1.rasm. Lug’atlar interfeysi. 
             Kompilyator Akbar Kholmuradov (2008, Toshkent shahri, ko'k, qattiq qopqoq)
tomonidan mashhur ingliz-o'zbek va ingliz-o'zbek lug'atiga asoslangan EnglishUzbek
Uzbek-English Dictionary Android ilova. A va og'zaki tarjimon ingliz kelgan o'zbek
tiliga va aksincha, talabalar va faqat ingliz o'quvchilar uchun App-bo'lishi kerak. 
       Asoslangan eng yaxshi ingliz-o'zbek va shaxsan ko'proq yangisini uning bazasini
ta'minlash va qo'shib bu App rivojlanayotgan ishtirok etdi hech Akbar Kholmuradov
tomonidan O'zbekiston-English Dictionary, 
     Agar qiyin boshqa lug'atlar ichida topasiz o'zbek milliy sobit iboralar, maqollar va
iboralar   poda   tarjima   shu   jumladan   O'zbekiston-English   qismida   English-o'zbek
qismida   25000   dan   ortiq   yozuvlari   va   30000   dan   ortiq   yozuvlari   o'z   ichiga
oladi.To'liq off-line - Internet aloqasi talab har bir English bosh-so'z nusxa ko'chirish
va matn-to-so'z hisobot bor. 
-  55  -      Faylni yuklab arxivdan oching va trans.exe faylini oching.  
 
3. 4.rasm. Uzbekcha –ruscha lug’at. 
                  3.2.  Tarjima amalyoti va malumotlar bazasi bilan ishlash 
      Birinchi bo’lib navicat ni ishga tushuramiz va File menusidan New Connection va
SQLite   malumotlar   bazasini   tanlaymiz   .Data   Base   File   ga   nom   kiritib   tablisa   hosil
qilib olamiz. 
-  56  - Android uchun ruscha 
o’zbekcha lug’at  
 
 
         3.2. rasm .  
Android uchun ruscha o’zbekcha lug’at   3.5.rasm.  Bazaga kiritish. 
            Excelgi   yoki   Worddagi   tayyorlangan   lug’atlarni   Navicatdagi   SQLitega   tashlab
chiqamiz.Bu lug’at  ikki  xil  bo’lib, biri  Vocabulary ikkinchisi  Leksikon lug’atlardan
iborat. 
3.6.Bazaga kiritilgan so’zlari. 
 Lection ko’rinishi. 
-  57  -                                                      3.7.rasm. Leksikon lug’atning ko’rinishi. 
 
Baza bilan bog’langan qismi 
package com.aiw.ictdictionary; 
 
import android.content.Context; import 
android.database.Cursor; import 
android.database.sqlite.SQLiteDatabase; import
android.util.Log; import android.widget.Toast; 
 
import java.io.File; import 
java.io.FileOutputStream; import
java.io.IOException; import 
java.io.InputStream; import 
java.io.OutputStream; import 
java.sql.SQLException; import 
java.util.ArrayList; 
 
public class DatabaseManager { 
 
-  58  -      public final String APP_TAG   = "ICT_DICTIONARY";  
public final String DB_NAME   = "ict_dict.db";     public
final String DB_FOLDER = "databases"; 
 
    private static DatabaseManager instance;
private SQLiteDatabase db;     private 
Context context; 
 
 
    private DatabaseManager(Context context) { 
 
        this.context = context;         this.db =
openDatabase(DB_NAME); 
    } 
 
    public static DatabaseManager getInstance(Context context) { 
 
        if (instance == null) { 
 
            instance = new DatabaseManager(context); 
        } 
 
        return instance; 
    } 
 
    private SQLiteDatabase openDatabase(String dbName) { 
 
        File dbFile   = this.context.getDatabasePath(dbName);         String dbPath = dbFile.toString(); 
        File dbDir    = new File(dbPath.substring(0, dbPath.lastIndexOf('.'))); 
 
-  59  -          if ( ! dbFile.exists()) { 
 
            if ( ! dbDir.exists() )    dbDir.mkdirs(); 
 
            copyDatabase(dbFile, dbName); 
        } 
 
        return SQLiteDatabase.openDatabase(dbPath, null, 0); 
    } 
 
    private void copyDatabase(File dbFile, String dbName) { 
         try 
{ 
            InputStream istream = this.context.getAssets().open(DB_FOLDER + "/" + dbName);
OutputStream ostream = new FileOutputStream(dbFile);             byte[] buffer = new 
byte[100 * 1024]; 
            int length; 
 
            while ((length = istream.read(buffer)) > -1) 
{                 ostream.write(buffer, 0, length); 
            } 
        } 
        catch (IOException e) { 
 
            Log.e(APP_TAG, e.toString()); 
            Toast.makeText(this.context, e.getMessage(), Toast.LENGTH_LONG).show(); 
        } 
    } 
 
    public ArrayList<String> getWordsLike(String word, int langCode) { 
 
-  60  -          ArrayList<String> result = new ArrayList<String>(); 
        Cursor cursor; 
 
        String lang = "uz"; 
 
        switch (langCode) { 
 
            case 0: lang = "uz"; break;         
case 1: lang = "en"; break;             
case 2: lang = "ru"; break; 
        } 
 
        cursor = db.query( "dictionary",         
new String[] { "word_" + lang }, 
                "word_" + lang + " like \"%" + word + "%\" limit 10", 
                null, null, null, null 
        ); 
 
 
        cursor.moveToFirst(); 
 
        if ( ! cursor.isAfterLast() ) { 
             
do 
            { 
                result.add( cursor.getString(0) ); 
            } 
            while (cursor.moveToNext()); 
        } 
 
-  61  -          cursor.close(); 
 
        return result; 
    } 
 
    public String getTranslation(String word, int fromLangCode, int toLangCode) { 
 
        String fromLang, toLang, returnString; 
        Cursor cursor; 
 
        switch (fromLangCode) { 
 
            case 0: fromLang = "word_uz"; break;         
case 1: fromLang = "word_en"; break;             
case 2: fromLang = "word_ru"; break; 
 
            default: fromLang = "word_uz"; 
        } 
 
        switch (toLangCode) { 
 
            case 0: 
                toLang = "word_uz";                 
returnString = "Bunday so'z topilmadi."; 
                break; 
 
            case 1: 
                toLang = "word_en";                 
returnString = "This word was not found"; 
                break; 
 
-  62  -              case 2: 
                toLang = "word_ru";                 returnString 
= " Такое   слово   не   найдено ."; 
                break; 
 
            default: 
                toLang = "word_en";                 
returnString = "This word was not found"; 
        } 
 
        cursor = db.query( "dictionary",      
new String[] {toLang},             fromLang 
+ " = \"" + word + "\"",             null, null,
null, null 
        ); 
 
        Toast.makeText(context, fromLang.toString()) 
 
        cursor.moveToFirst(); 
 
        if ( ! cursor.isAfterLast() ) { 
 
            return returnString; 
        } 
 
        return cursor.getString(0); 
    } 
} 
Baza bilan bog’langan qismi 
 
package com.aiw.ictdictionary; 
-  63  -   
import android.app.Activity; import 
android.app.AlertDialog; import 
android.content.DialogInterface; import 
android.content.SharedPreferences; import 
android.os.Bundle; import 
android.text.Editable; import 
android.text.TextWatcher; import 
android.util.Log; import 
android.view.LayoutInflater; import 
android.view.View; import 
android.widget.ArrayAdapter; import 
android.widget.AutoCompleteTextView; import
android.widget.Button; import 
android.widget.ImageButton; import 
android.widget.TextView; import 
android.widget.Toast; 
 
import java.util.ArrayList; 
 
 
public class MainActivity extends Activity implements View.OnClickListener, TextWatcher { 
 
    public final String APP_TAG = "ICT_DICTIONARY"; 
     
    public final int LANG_UZ    = 0x00000000;     
public final int LANG_EN    = 0x00000001;     public
final int LANG_RU    = 0x00000002; 
 
    private AutoCompleteTextView wordInput;   
private DatabaseManager dm = null;     private 
-  64  -  SharedPreferences preferences;     private int 
fromLang, toLang;     private Button 
fromLangBtn, toLangBtn;     private TextView 
wordView, translationView; 
 
    public String word; 
 
    private CharSequence[] langList = {"O'zbek", "English", " Русский "}; 
 
    @Override     protected void onCreate(Bundle 
savedInstanceState) 
{         super.onCreate(savedInstanceState);         
setContentView(R.layout.dictionary_layout); 
 
        this.dm = DatabaseManager.getInstance(this); 
 
        this.InitializePerferences();         
this.InitializeListeners(); 
    } 
 
    private void InitializePerferences() { 
 
                this.preferences   =   getSharedPreferences(APP_TAG,   MODE_PRIVATE);                   this.fromLang   =
preferences.getInt("from_lang", LANG_UZ);         this.toLang   = preferences.getInt("to_lang", LANG_RU); 
 
        if (this.fromLang == this.toLang) { 
 
            this.toLang = (this.toLang + 1) % 3; 
        } 
 
-  65  -          this.preferences.edit() 
                .putInt("from_lang", this.fromLang) 
                .putInt( "to_lang" , this.toLang) 
                .commit(); 
    } 
 
    private void InitializeListeners() { 
 
        wordInput             = (AutoCompleteTextView) findViewById(R.id.wordInput);
ImageButton searchBtn = (ImageButton) findViewById(R.id.searchBtn);         
ImageButton swapLangs = (ImageButton) findViewById(R.id.swapLangs);         
this.fromLangBtn      = (Button) findViewById(R.id.fromLangBtn);         
this.toLangBtn        = (Button) findViewById(R.id.toLangBtn);         this.wordView  
= (TextView) findViewById(R.id.word);         this.translationView  = (TextView) 
findViewById(R.id.translation); 
 
        searchBtn.setOnClickListener(this);         
swapLangs.setOnClickListener(this); 
 
        wordInput.addTextChangedListener(this);         
fromLangBtn.setText(langList[this.fromLang]);         fromLangBtn.setOnClickListener(this);       
toLangBtn.setText(langList[this.toLang]);         toLangBtn.setOnClickListener(this); 
    } 
 
    public void onClick(final View view) { 
 
        AlertDialog.Builder builder; 
        AlertDialog dialog; 
 
        switch (view.getId()) { 
 
-  66  -              case R.id.searchBtn: 
                wordView.setText(word);                 
translationView.setText(dm.getTranslation(word, fromLang, toLang)); 
                break; 
 
            case R.id.swapLangs: 
                int tmp = this.fromLang;                 this.fromLang = 
this.toLang;                 this.toLang = tmp;                 
this.fromLangBtn.setText(langList[this.fromLang]);                
this.toLangBtn.setText(langList[this.toLang]); 
                break; 
 
            case R.id.fromLangBtn: 
                builder = new AlertDialog.Builder(this);                 
builder.setTitle("Tilni tanlang") 
                        .setItems(this.langList, new DialogInterface.OnClickListener() {                             public void 
onClick(DialogInterface dialog, int which) { 
 
                                if (which == toLang) { 
 
                                    Toast.makeText(getApplicationContext(), "Impossible", Toast.LENGTH_SHORT).show(); 
                                    return; 
                                } 
 
                                fromLangBtn.setText(langList[which]);                  
fromLang = which; 
                            } 
                        }); 
 
                dialog = builder.create();
dialog.show();                 break; 
-  67  -   
            case R.id.toLangBtn: 
                builder = new AlertDialog.Builder(this);                 
builder.setTitle("Tilni tanlang") 
                        .setItems(this.langList, new DialogInterface.OnClickListener() {            
public void onClick(DialogInterface dialog, int which) { 
 
                                if (which == fromLang) { 
 
                                    Toast.makeText(getApplicationContext(), "Impossible", Toast.LENGTH_SHORT).show(); 
                                    return; 
                                } 
 
                                toLangBtn.setText(langList[which]); 
                                toLang = which; 
                            } 
                        }); 
 
                dialog = builder.create();
dialog.show();                 break; 
        } 
    } 
 
    @Override     public void beforeTextChanged(CharSequence s, int start, int 
count, int after) { 
 
    } 
 
    @Override     public void onTextChanged(CharSequence s, int start, int 
before, int count) { 
-  68  -   
    } 
 
    @Override     public void 
afterTextChanged(Editable s) { 
 
        word = wordInput.getText().toString(); 
 
        ArrayList<String> mAdapter = dm.getWordsLike(word, fromLang); 
        wordInput.setAdapter( new ArrayAdapter<String>(getApplicationContext(), R.layout.my_list_item, 
mAdapter ) ); 
    }   
} 
 
IV. Bob. Hayot faoliyati xavfsizligi.  
Korxonalarda mehnat muhofazasini rejalashtirish  
          Ishlab   chiqarishda   mehnat   sharoitini   yaxshilash   hamda   sog‘lom   va   xavfsiz   ish
sharoitini   tashkil   etish   uchun   birinchi   navbatda   mehnat   muhofazasini   yaxshilash
bo‘yicha   rejali   tadbirlar   ishlab   chiqish   talab   etiladi.   Bu   rejali   tadbirlar   Kasaba
uyushmasi   qo‘mitasi   bilan   kelishilgan   holda   tuzilmog‘i   va   zarur   mablag‘lar   bilan
ta’minlanmog‘i zarur. Mehnat muhofazasini yaxshilash bo‘yicha bajariladigan barcha
ishlar   bir   yilga,   besh   yilga   va   kelajakka   mo‘ljallangan   rejalar   asosida   amalga
oshiriladi. 
            Mehnat   muhofazasini   yaxshilash   bo‘yicha   tuziladigan   bir   yillik   rejada   ko‘zda
tutilgan   tadbirlar   ma’muriyat   bilan   kasaba   uyushmasi   qo‘mitasi   o‘rtasida   tuzilgan
mehnat   muhofazasi   bo‘yicha   jamoa   shartnomasida   o‘z   ifodasini   topadi.   Jamoa
shartnoma   loyihasi   yil   boshida   ishchilarning   umumiy   majlisida   muhokamaga
qo‘yiladi   va   u   ma’qullangach   tashkilot   ma’muriyati   hamda   kasaba   uyushmasi
qo‘mitasi tomonidan tasdiqlanadi. 
-  69  -  Mehnat   muhofazasini   yaxshilash   bo‘yicha   tuziladigan   tadbirlar   asosan   quyidagi
bo‘limlarni o‘z ichiga olishi mumkin:  
a)  Ishlab  chiqarishda baxtsiz hodisalarni oldini olish: 
-barcha   yangi   qurilayotgan   ob’yektlarni   mehnat   muhofazasi   va   xavfsizlik   texnikasi
masalalarini qamrab olgan ishlab chiqarish ishlari loyihasi bilan ta’minlash;  
-ish joylarida ishlayotgan barcha mashina va mexanizmlarning sozligi va texnikaviy
holati ustidan qat’iy nazorat qilib borish hamda ularni belgilangan vaqtlarda sinovdan
o‘tkazish;  
-sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar yana takrorlanmasligi uchun ularni tahlil qilib borish;
-xavfsizlik texnikasi holati ustidan uch bosqichli ma’muriy-jamoat nazoratini doimiy
ravishda olib borish; 
-xavfsiz mehnat sharoitini ta’minlaydigan yangi moslama va vositalar ishlab chiqish;
-elektr qurilmalari va jihozlarining yerga ulanganligini tekshirib borish;  
-ishchilarni   maxsus   kiyim   boshlar   va   shaxsiy   himoya   vositalari   bilan   ta’minlash,
ulardan foydalanish darajasini nazorat qilib borish;  
-ishchilar   va   injener-texnik   xodimlarni   xavfsizlik   texnikasi   bo‘yicha   qo‘llanmalar
bilan ta’minlab borish. 
b)  Ishlab chiqarishda kasallanishning oldini olish uchun :  
-ish joylarida va dam olish xonalarida me’yoriy mikroiqlim bo‘lishini ta’minlash;  
-ishchilar   va   xodimlarni   ishga   va   ishdan   avtobuslarda   yoki   shu   maqsadlar   uchun
maxsus jihozlangan avtomobillardagina tashish;  
-ishlab   chiqarishda   kasb   kasalligini   oldini   olish   bo‘yicha   kompleks   tadbirlar   ishlab
chiqish;  
-  70  -  -belgilangan ish turlari uchun tibbiy ko‘riklarni tashkil qilish;  
-ish joylari va dam olish xonalarining sanitariya holatini yaxshilash;  
-loyiha   asosida   talab   etiladigan   ish   joylari   va   binolarida   shamollatish,   shovqin   va
titrashni kamaytirish moslamalarini o‘rnatish;  
-maxsus   kiyim   boshlarni   quritish,   yuvinish   xonalarini   hamda   issiq   tsexlarda   gaz
suvlarini tashkil etish;  
-belgilangan   ish   turlaridagi   ishchilarni   sut   va   boshqa   profilaktik   oziq-ovqatlar   bilan
ta’minlashni tashkil etish: 
 
 
 
v)  Mehnat sharoitlarini yaxshilash uchun:  
-ishlab   chiqarish   madaniyatini   yuksaltirish,   ishlab   chiqarishga   yangi   texnologiyalar
va yangi texnikalarni joriy etish;  
-xavfsizlik   texnikasi   holatini   yaxshilashga   yo‘naltirilgan   ratsionalizatorlik   va
ixtirochilik ishlarini keng yo‘lga qo‘yish;  
-xavfsizlik texnikasi holatini yaxshilashga yo‘naltirilgan musobaqalar tashkil etish;  
-ish   joylari,   sanitar   vagon-uychalar   va   boshqa   ishlab   chiqarish   binolarini   yangi
zamonaviy shamollatish hamda isitish qurilmalari bilan jihozlash; 
g) Mehnat muhofazasi va xavfsizlik texnikasi bo‘yicha o‘qitish hamda targ‘ibot 
ishlarini olib borish uchun:  
-barcha  ishchilar va injener-texnik xodimlarni xavfsizlik texnikasi bo‘yicha o‘qitish,
yo‘riqnomalar o‘tish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish;  
-mehnat muhofazasi va xavfsizlik texnikasi bo‘yicha maxsus xonalar tashkil etish;  
-  71  -  - mehnat muhofazasi bo‘yicha seminarlar tashkil etish;  
- yangi   joriy   etilgan   texnik   vositalardan   foydalanish   bo‘yicha   yo‘riqnoma   va
qo‘llanmalar ishlab chiqish. 
              Yuqorida   keltirilgan   tadbirlar   majmui   korxonaning   ishlab   chiqarish   sohasiga
bog‘liq     holda   kerakli   qo‘shimchalar   bilan   to‘ldirilishi   yoki   o‘zgartirilishi   mumkin.
Ushbu   tadbirlarni   amalga   oshirish   uchun   rejalashtirilgan   mablag‘larni   quyidagi
tartibda taqsimlash maqsadga muvofiq hisoblanadi: ishlab chiqarishda sodir bo‘lgan
baxtsiz hodisalarni oldini olish uchun – 40%; kasallanishni oldini olish uchun – 20%;
mehnat   sharoitini   yaxshilash   uchun   –   30%;   mehnat   muhofazasi   va   xavfsizlik
texnikasi   bo‘yicha   o‘qitish   hamda   targ‘ibot   ishlarini   olib   borish   uchun   –   10%.
Korxona ma’muriyati kasaba uyushmasi qo‘mitasi va yuqori tashkilotlarning roziligi
bilan   sarflanadigan   mablag‘larni   bir   guruh   tadbirlardan   ikkinchisiga   o‘tkazishi
mumkin.   Bu   tadbirlar   uchun   ko‘zda   tutilgan   mablag‘larni   boshqa   tadbirlar   uchun
sarflash taqiqlanadi. 
Mehnatni   muhofaza   qilishni   moliyaviy   ta’minlash   davlat   tomonidan,   shuningdek
mulk   shaklidan   qat’iy   nazar   jamoa   birlashmalari,   korxonalarning   ixtiyoriy   badallari
hisobiga amalga oshiriladi. 
Favqulodda vaziyatlar vaqtida xalq xo‘jaligi ob’yektlarining barqaror ishlashini 
ta’minlash. 
             Xalq xo‘jalik ob’yektlarining (XXO) barqarorligi   ularni   FV larning xavfli va
zararli   omillari   ta’siriga   chidamliligi   ya’ni,   FVlar   sharoitida   rejalashtirilgan   hajmda
va nomenklaturada maxsulot  ishlab chiqarish, ishchi  va xizmatchilar  hayot faoliyati
xavfsizligini to‘liq ta’minlash hamda ishlab chiqarishga zarar yetgan vaziyatlarda o‘z
ish qobiliyatini tiklashga moslashishi orqali baholanadi. 
FV   lar   vaqtida   ob’yektning   barqaror   ishlashiga   tashkiliy,   injener-texnik   va   boshqa
tadbirlarni kompleks ravishda amalga oshirish natijasida erishiladi.                         Ushbu
tadbirlar   birinchi   navbatda   ishchilar   va   xizmatchilarni   himoyalashga   qaratilgan
-  72  -  bo‘lishi   kerak.   Chunki   inson   resursi   hamda   XXOlarini   FVlarning   xavfli   va   zararli
omillaridan   himoyalamasdan   turib,   ularni   barqaror   ishlashini   ta’minlab   bo‘lmaydi.
Bundan tashqari, ob’yektdagi  ishchilar  va ob’yekt yaqinida yashovchi  aholini  hayot
faoliyati   xavfsizligini   ta’minlashda   FVlarning   xavfli   omillari   ta’sirida   yuzaga
keluvchi ikkilamchi omillar  sodir bo‘lish xavfining oldini olishga qaratilgan tadbirlar
ham muhim rol uynaydi. Ikkilamchi xavfli omillar, ichki va tashqi sabablar natijasida
vujudga kelishi mumkin.  
XXO   larning   FVlar   vaqtida   barqaror   ishlashini   ta’minlashga   qaratilgan   tadbirlar
kompleksi ichidan asosiy ikkita quyidagi tadbirlar muhim rol o‘ynaydi:    
 FVlarda ishchi va xizmatchilar hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlash;  
 ikkilamchi xavfli omillar hosil bo‘lishini bartaraf etish. 
  FV vaqtida   ishchi-xizmatchilarni himoyalash tadbirlar i: 
 texnologik   jarayonlarda   portlashga   va   yong‘inga   xavfli   hamda   zaharli   va
radiaktiv   moddalar   ishlatiladigan   ish   sharoitlarida   ish   rejimini   to‘g‘ri   tashkil   etish;  
zaharlanish   o‘chog‘ini   bartaraf   etishga   qaratilgan   ishlarni   aniq   bajarish   yo‘llari
bo‘yicha o‘qitish; 
 ob’yektdagi   ishchi  va  xizmatchilar  hamda  ob’yekt   yaqinidagi  aholiga,  ob’yektda
hosil   bo‘lgan   xaf   to‘g‘risida   xabar   berishning   lokal   tizimini   tashkillashtirish   va   uni
doimiy tayyor vaziyatda saqlash. 
          FV   larning   xavfli   va   zararli   omillari   ta’sirida   yuz   beradigan   yong‘inlar,
portlashlar,   zaharli,   radiaktiv   moddalarni   muhitga   tarqalishi   ikkilamchi   omillar
jumlasiga   kiradi.   Ma’lumki,   me’yoriy   ish   sharoitida   ob’yektning   xavfsiz   va
halokatsiz   ishlashini   ta’minlashga   qaratilgan   qator   tadbirlar   amalga   oshiriladi.
Lyokin,   bu   omillar   FVlar   uchun   yetarli   hisoblanmaydi.   Shu   sababli,   FVlarning
ikkilamchi   omillaridan   himoyalashga   qaratilgan   qo‘shimcha   quyidagi   tadbirlarni
ham amalga oshirish talab etiladi: 
 saqlanadigan   portlashga,   yong‘inga   xavfli   va   zaharli   moddalar   zahirasini   minimum
darajagacha kamaytirish; 
-  73  -   saqlash   omborxonalarini   xavfsiz   joyda,   mustahkam   qilib,   shamol   yo‘nalishini,
yong‘in   oraliqlari   va   yo‘laklarini,   yong‘inga   qarshi   suv   ta’minotini   xisobga   olgan
xolda qurish; 
 barcha   binolarni   yong‘in   o‘chiruvchi   vositalar,   zahira   elektr   manbalari,   aloqa
vositalari avtomat signalizatsiya kabi vositalar bilan ta’minlash. 
Favqulodda   vaziyatlar   oqibatlarini   bartaraf   etish.   Halokatlar   va   tabiiy   ofatlar
oqibatlarini   bartaraf   etish,   mamlakatning   halokat-qutqaruv   xizmatini   domiy   tayyor
holatini   ta’minlash   hamda   ishlab   chiqarish   korxonalarida   texnogen   tusdagi
xalokatlarni   oldini   olishga   qaratilgan   chora-tadbirlarning   bajarilishini   nazorat   qilish
maqsadida   O‘zbekiston   Respublikasi   Prezidentining     1996   yil     4   martdagi   Farmoni
bilan Favqulodda vaziyatlar vazirligini tashkil etish etilgan . 
      FVlar oqibatlarini bartaraf etishga qaratilgan barcha vazifalar bosqichma-bosqich
aniq ketma-ketlik asosida maksimal qisqa muddatlar ichida bajarilishi lozim. 
            Birinchi   bosqichda   aholini   tezkor   himoyalash   masalalari,   FVlar   xavfli
omillarining   tarqalishini   cheklash   va   uning   ta’sir   darajasini   kamaytirish   chora-
tadbirlari hamda qutqaruv ishlarini amalga oshirish kabi vazifalar amalga oshiriladi. 
Aholini tezkor himoyalashning asosiy tadbirlariga: 
 xavf to‘g‘risida xabar berish;  
 himoya vositalaridan foydalanish; 
 FV lardagi rejimga rioya qilishni ta’minlash;  
 xavfli zonalardan evakuatsiya qilish;  
 tibbiy profilaktik tadbirlarni amalga oshirish;  
 jarohatlanganlargi   tibbiy   va   boshqa   turdagi   yordamlar   ko‘rsatish   kabi   ishlar
kiradi. 
          FV   lar   ta’sir   doirasini   cheklash   va   uning   oqibatlarini   susaytirishga   qaratilgin
tadbirlar: 
 halokatlarni lokalizatsiyalash; 
-  74  -   ishlab chiqarishda texnologik jarayonlarni to‘xtatish yoki o‘zgartirish; 
 yong‘inni oldini olish yoki uni o‘chirish kabi vazifalarni o‘z ichiga oladi. 
           Qutqarish  va boshqa turdagi kechiktirib bo‘lmaydigan tadbirlarga: 
 boshqarish organlarini, kuch va vositalarni tayyor holatga keltirish; 
 zararlanish  o‘choqlarini  razvedka qilish;     mavjud holatni  baxolash kabi  vazifalar
kiradi. 
     Ikkinchi bosqich  vazifalariga  FVlar oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha qutqaruv
hamda   boshqa   kechiktirib   bo‘lmaydigan   ishlarni   amalga   oshirish   kiradi.   Bu   ishlar
uzluksiz   ravishda,   qutqaruvchilar   va   bartaraf   etuvchilar   smenalarini   almashtirgan
holda xavfsizlik texnikasi va ehtiyot choralariga to‘liq amal qilib bajarilishi shart. 
                                        
 
XULOSA  
      Ushbu bitiruv malakaviy ishini bajarish jarayonida Android operatsion tizimining
ishlash jarayonlari o’rganildi: 
– Android operatsion tizimi haqida nazariy ma’lumotlar o’rganildi; 
– ushbu OTga bog’liq bo’lgan barcha ma’lumotlar turli tillardan o’zbek tiliga tarjima
qilindi; 
– Android OT haqidagi adabiyotlar ko’zdan kechirildi; 
– *.apk kengaytmali fayllar, ularning ishlash tartibi aniqlandi; 
– Google Market internet magazinidagi dasturlar o’rganildi; 
– Eclipse SDK va Android SDK dasturlash muhitlari haqida ma’lumotlar to’plandi; 
– ularning o’rnatilish, sozlash jarayonlari haqidagi ma’lumotlar tizimlashtirildi; 
– Android OT uchun dasturiy ta’minot yaratish bosqichlari o’rganildi; 
-  75  -  – Java tilida Android OT da ishlaydigan dars jadvali dasturi tuzildi; 
– Tuzilgan dastur va jamlangan bilimlar asosida foydalanuvchilarga kerakli tavsiyalar
va xulosalar berildi. 
Yaratilgan   dasturni   har   bir   o’qituvchi,   talaba   yoki   boshqa   soha   vakillari   o’z   ish
sohalariga   moslab   dastur   imkoniyatlarini   kengaytirishlari   va   ICD_Dictionary
loyihasiga yuklab barchaga tavsiya etishlari mumkin. 
 
 
 
 
                                FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 
1. Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo’lidan. Asarlar, 6-jild. –T.: 
O’zbekiston, 1998. –429 b. 
2. Barkamol avlod orzusi. –T. O’zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2000.-246 b. 
3. Dmitriy   Volkov.   Google   Android   eto   neslojno.   Sbornik   urokov.   Elektronnoe
izdanie, 2012. 
4. Orlov L.V. Web-sayt bez sekretov. 2-e izd. M.: ZAO “Noviy izdatelskiy dom”,
2004. -512 s. 
5. Wikipedia. Internet ensiklopediya.  (ru.wikipedia.org/wiki/Android) 
6. Androidning rasmiy veb sahifasi. (android.com) 
7. Spravka – OS Android. ( http://support.google.com/android/?hl=ru )  
8. Programmirovanie  dlya  android,  java  –  s  samix  pervix
shagov. 
( http://davidmd.ru/tag/eclipse/ )  
-  76  -  9. API Guides for Android App.  
( http://developer.android.com/guide/components/index.html )  
10. D.Vinogradov. Start Andorid. (Sbornik urokov) – 2012.  703 b. 
11.Paxomova   N.Yu.   Metod   uchebnogo   proekta   v   obrazovatelnom   uchrejdenii:
posobie dlya uchiteley i studentov pedagogicheskix vuzov. M., 2003. 
12.Paxomova N.Yu. Proektnoe obuchenie — chto eto? //Metodist, №1, 2004.   
13.Djonsons Dj. K. Metodы proektirovaniya.  M., 1986. – 326 s.  
14.Komisarova   A.V.   Metod   proektov   kak   pedagogicheskoe   uslovie   formirovaniya
informastionnoy   kompetentnosti   studentov   texnicheskogo   vuza.     akademii
obrazovaniya // Pedagogika. 2008. № 8. 
     15.Polat E.S., Buxarkina M.Yu. Sovremenn ы e pedagogicheskie i informastionn қ e
texnologii v sisteme obrazovaniya. M.: «Akademiya», 2008  
         16.Prokopeva  N.I. Proektnoe obuchenie v zarubejnoy pedagogike.  K voprosu  o
stanovlenii   i   razvitii   //Sibirskiy   uchitel.   2004.   №   2.   Mart-   aprel.   URL:
www.websib.ru  
     17.Russko-uzbekskiy slovar. Tashkent, 1982 
     18.Serdyuk M.L. Metod proektov kak sredstvo razvitiya tvorcheskix sposobnostey
ucha щ ixsya. (Na primere obrazovatelnoy oblasti «Texnologiya»): dis. … kand. ped. 
nauk. Kirov, 2002. 
      19.Sternberg V.N. Teoriya i praktika «metoda proektov» v pedagogike XX veka:
dis. kand. ped. nauk. Vladimir, 2002. 
          20.Semenov   I.N.,   Stepanov   S.Yu.   Refleksiya   v   organizastii   tvorcheskogo
m ы shleniya i samorazvitiya lichnosti. //Vopros ы  psixologii. — 1983, № 3.  
     21.Fedotova V. A. Proekt — effektn ы y metod obucheniya              //Spestialist.  
2006. № 1. 
      22.Yusupov V.Z.Proektirovanie adaptivnoy obrazovatelnoy sred ы  – Kirov, 2001.
– 13 s. 
            23.Raximov   O.D.   Innovastion   pedagogik   texnologiyalar.   //Pedagoglar   uchun
қ o’llanma.  Қarshi, 2011y., 64 bet. 
-  77  -  24. Raximov   O.D.,   Mustafaev   Қ.O.,   Zoirov   N.I.   Masofaviy   ta’limning   didaktik
ta’minoti. ///O’қuv-uslubiy қo’llanma. TATU Қarshi filiali, Қarshi, 2012y., 46b. 
25. Raximov   O.D.,   Turgunov   O.M.   va   b.   Zamonaviy   ta’lim   texnologiyalari.
/Toshkent, «Fan va texnologiyalar» nashriyoti, 2013y, 170b.   
26. Raximov   O.D.   Axborotlashgan   jamiyat   ta’lim   tizimida   zamonaviy   axborot   va
ta’lim   texnologiyalari.   //O’қuv-uslubiy   қo’llanma.   TATU   Қarshi   filiali,   Қarshi,
2014y., 44b. 
27. Raximov O.D. Ҳayot faoliyat xavfsizligi. //O’қuv- uslubiy majmua.- Қarshi, 2012,
857b. 
 
-  78  -
Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Android tizimli telefonlar uchun skaner ilovasini yaratish
  • Web 2.0 servislar orqali oʻquv jarayonini tashkil etish
  • Elektron jadvalning vazifalari va imkoniyatlari mavzusini multimedia asosida o‘qitish
  • Adobe Muse dasturi yordamida A.Oripov hayoti va ijodi mavzusida multimediali elektron resurs yaratish
  • Informatika fanini o‘qitishda innovatsion ishlanmalar yaratish texnologiyasi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский