Asosiy kapitalni takror ishlab chiqarish va undan foydalanish - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	409.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Asosiy kapitalni takror ishlab chiqarish va undan foydalanish

Купить

Asosiy kapitalni takror ishlab chiqarish va undan foydalanish Reja: I. Kirish Mavzuning mazmun mohiyati va dolzarbliligi. II. Asosiy qism 1. Tadbirkorlik faoliyati tushunchasi, uning vazifalari va rivojlanish shart-sharoitlari. 2. Tadbirkorlik faoliyatining shakllari. 3.Tadbirkorlik kapitali va uning harakat bosqichlari. 4. Tadbirkorlik kapitalining aylanishi. Asosiy va aylanma kapital. 5. Asosiy kapitalni takror ishlab chiqarish va undan foydalanish. III. Xulosa IV. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. www.arxiv.uz

“ Iqtisodiy rivojlanish sur’atlari haqida gapirganda... uning mezonlariga va eng avvalo, sifat ko'rsatkichlariga ko'proq e’tibor qaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday o'sishlar iqtisodiyotimizda yuz berayotgan tarkibiy o'zgarishlar, uning izchil va barqaror rivoji uchun xizmat qilishi, xalqimizning hayot darajasini yuksaltirishga, bir so'z bilan aytganda, amaliy hayotimizni yaxshilashga olib kelishi lozim”. I.A. Karimov www.arxiv.uz

Kirish Ush bu mavzuda hozirgi kunda tadbirkorlarning ahamiyati, ularga yaratilayotgan sharoitlar va berilayotga yo’l yo’riq maslahatlar haqida boradi. Tadbirkorlarning yuksalishi ularning ishbilarmonligidadir. Ular qanchalik qo’l ostidagi moddiy boyliklaridan unumli foydalanib ularni qayta ishlab yoki aylantirib foyda olsa yuksalishi shunchalik bo’ladi. Ayniqsa hozirgi raqobatchilik sharoitida tadbirkor raqobatga chidasa mahsuloti raqobatbardosh bo’sa u gullab yashnaydi. Mana shuning uchun tadbirkorning kapitalini qayta ishlash va aylantirish zarurdir. www.arxiv.uz

1. Tadbirkorlik faoliyati tushunchasi, uning vazifalari va rivojlanish shart-sharoitlari. Ilmiy-nazariy iqtisodiy adabiyotlarda tadbirkorlik faoliyatiga doir olimlarning fikrlari, mulohazalari mavjud bo’lib, ularda ko’pincha tadbirkorlik faoliyati va biznesni bir xil tushuncha sifatida talqin qilinmoqda. O’zbekiston Respublikasining “Tadbirkorlik va tadbirkorlar faoliyatining kafolatlari to’g’risida”gi Qonunida ta‘riflarinishicha “Tadbirkorlik (tadbirkorlik faoliyati) – yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan mulkiy mas‘uliyat ostida mavjud qonunlar doirasida, daromad (foyda) olish maqsadida, tahlika bilan amalga oshiriladigan iqtisodiy faoliyatdir.” Tadbirkorlik – bu mahsulot ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishga ijodkorlik, yangilik yaratish bilan bog’liq faoliyatdir. Biznes (inglizcha

2. Tadbirkorlik faoliyatining shakllari. Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida barcha mamlakatlarda mukammal iqtisodiyotni yaratishda tadbirkorlik muhim faoliyat hisoblanadi. Ishlab chiqaruvchi kuchlar jadal rivojlanib, bir-biriga qo’shilib ketishi sodir bo’lmoqdaIshlab chiqaruvchi kuchlardan jamoa, guruh, xususiy va shaxsiy maqsadlarda ishlatiladigan turlari mavjud. Shunga mos ravishda tadbirkorlikning turli- tuman shakllari mavjud: a) davlat; b) jamoa; v) shaxsiy; g) xususiy; d) aralash va boshqa hosila shakllari rivojlanadi. Davlat korxonalari учта гуруhга бo’лиш мумкин: 1) Бюджет корхоналари; 2) Давлат ишлаб чиqариш корхоналари; 3) Аралаш корхоналар. www.arxiv.uz

• Huquqiy va xo’jalik mustaqilligiga ega bo’lmagan korxonalar byudjet korxonalari ga kiradi. Bu korxonalar davlatning ma‘muriy-boshqarish tizimiga kiradi va biron-bir vazirlik, mahkama yoki mahalliy o’zini-o’zi boshqarish organlariga bevosita bo’ysunadi. Ular olgan foydasidan soliq to’lamaydi, barcha daromad va xarajatlar davlat byudjeti orqali o’tadi. • Davlat ishlab chiqarish korxonalari - bu korxonalarning ancha keng tarqalgan tashkiliy, huquqiy shaklidir. Ular alohidalashgan mol-mulkka ega bo’lib, xo’jalik faoliyati bilan birga davlat tomonidan belgilangan doirada boshqarish va tartibga solish vazifalarini ham bajaradi. • Aralash kompaniyalar – hissadorlik jamiyatlari va majburiyatlari cheklangan shirkatlar shaklida tashkil qilinib, aktsiyalari davlatga va xususiy omonatchilarga taaluq

3. Tadbirkorlik kapitali va uning harakat bosqichlari Tadbirkor ixtiyorida bo’lib, foyda olish maqsadida ishlatiladigan barcha moddiy vositalar, tovarlar va pul mablag’lari birgalikda tadbirkorlik kapitali deb ataladi. Tadbirkorlik kapitali doimo ishlab chiqarish va muomala jarayonida harakatda bo’ladi. Bu harakatda kapital bir qancha bosqichlarni bosib o’tadi. Ishlab chiqarishga sarflanadigan har fanday sarmoya o’z harakatini pul shakli dan boshlaydi. Pul (P) tegishli resurslar bozoridan zarur tovarlar, ya‘ni ishlab chiqarish vositalari (Iv) va ishchi kuchi (Ik) sotib olishga sarflanadi (avanslanadi). Sotib olingan tovarlar ishlab chiqarish uchun zarur bo’lgan resurslardiрwww.arxiv.uz

Kapital birinchi bosqichda pul shakli da, ikkinchi bosqichda unumli yoki ishlab chiqarish omillari va uchinchi bosqichda tovar shakli da yuzaga chiqadi. Kapital doiraviy aylanish jarayonida uning har bir shakli alohida vazifani bajaradi va shunga ko’ra ular kapitalning harakati shakllari deyiladi. Kapital pul shaklining harakati iqtisodiy faoliyat uchun zarur bo’lgan shart-sharoitlarni yaratishda iborat. Bu jarayonda pul avanslanib, unga ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi sotib olishga sarflanadi. Kapital unumli shaklining harakati tovarlar ishlab chiqarish va xuddi shu jarayonda qiymatning o’sishiga erishishni ta‘minlash sodir bo’ladi. Kapital tovar shaklining harakati orqali ishlab chiqarilgan tovarlar qiymatining narx shaklida ro’yobga chiqishi sodir bo’ladi va o’sgan qiymatnin

4. Tadbirkorlik kapitalining aylanishi Asosiy va aylanma kapital Kapitalning harakati doimiy va uzluksiz aylanma harakatda bo’lishi lozim. Shu jumladan tadbirkorlik kapitali ham o’z aylanma harakatida takrorlanib turadi. Kapital harakatining ketma-ket uzluksiz aylanishi, takrorlanib, yangilanib turishi tadbirkorlik kapitalining aylanishi deyiladi. Aylanma harakatda bo’lgan kapitalning harakati bir xil tezlikda bo’lmaydi. Masalan,unumli iste‘molda bo’lgan xom ashyo va materiallar qiymati bir doiraviy aylanishdan keyin, boshqa qismi, masalan, mehnat qurollari qiymati bir necha doiraviy aylanishdan keyin o’zining boshlang’ich shakliga qaytadi. www.arxiv.uz

Kapital o’zining aylanishiga ko’ra ikki qism ga bo’linadi: 1. Asosiy kapital; 2. Aylanma kapital. Ishlab chiqarish jarayonida ko’p marta doiraviy aylanishda ishtirok etib, o’zining qiymatini tayyor mahsulotga va xizmatga bo’lib-bo’lib o’tkazib borishi va o’zining ashyoviy-buyum shaklini o’zgartirmasligi asosiy kapital deyiladi. Bir doiraviy aylanish davomida to’liq iste‘mol qilinib, o’zining qiymatini mahsulot va xizmatlarga to’liq o’tkazishi va ashyoviy-buyum shaklini o’zgartirishi yoki yo’qotishi aylanma kapital deyiladi. Asosiy va aylanma kapitallar bir-birlaridan farq qiladi: 1. Ishlab chiqarishda (jarayoni) harakat qilishi bo’yicha farqi bo’ladi . Asosiy kapital aylanma harakatda o’zining buyum ko’rinishini uzoq davrlar saqlab qoladi. Masalan, stanok 10 yil, bino 5-100 yil davomida fa

Tadbirkorlik kapitali o’z harakatida ishlab chiqarish va muomala bosqichlari ni bosib o’tadi. Shu sababli uning aylanish vaqti (Av) ishlab chiqarish vaqti (Iv) bilan va muomala vaqti (Mv) yig’indisida iborat bo’ladi: Av = Iv + Mv (7) Ishlab chiqarish vaqti uch qismdan iborat bo’ladi: 1) Bevosita mehnat jarayoni yoki ish davri (Id); 2) Turli tanaffuslar davri (Td); 3) Ishlab chiqarish vositalarining ishlab chiqarish zahiralarida bo’lish davri (Zd). Demak, Iv = Id + Td + Zd (8) Ish davri – ishlab chiqarish vaqtining asosiy tarkibiy qismidir. Bu vaqt davomida mahsulot mehnatning bevosita ta‘siri ostida bo’ladi. Ish davrining uzunligi ishlab chiqariladigan mahsulot xususiyatiga, qo’llaniladigan mehnatning miqdori va uning unumdorligi darajasiga bog’liqdir. Kapitalning aylanish tezligi ulardan

5. Asosiy kapitalni takror ishlab chiqarish va undan foydalanish Kapitalning samaradorlik darajasi turli omillarning ta‘siri ostida shakllanadi. Asosiy kapitalni takror ishlab chiqarish o’zaro bog’langan ichki jarayonga: asosiy kapitalning eskirishi, ya‘ni amortizatsiya jarayoni va amortizatsiya fondidan mehnat vositalarini jismoniy shaklda tiklash uchun foydalanishga tayanadi. www.arxiv.uz

Mehnat vositalari jismoniy eskirishining ikki shakli mavjud: ularni foydalanish jarayonida va harakatsiz turishi natijasida, tabiiy kuchlarning ta‘sirida jismoniy eskirish. Mehnat vositalari jismoniy eskirish binoan birga ma‘naviy jihatdan ham eskiradi. Ma‘naviy eskirishning ikki xil turi mavjud bo’lib, u bir-biridan farq qiladi. Ma‘naviy eskirishning birinchi turi mehnat vositalari tayyorlanadigan tarmoqlarda mehnat unumdorligi oshganligi natijasida ular qiymatining pasayishida ifodalanadi. Bu ishlab turgan uskunalarni yangilari bilan almashtirishni zarur qilib qo’ymaydi, chunki ishlab turgan va yangi uskunalarning texnika darajasi bir xil bo’lib qolaveradi. www.arxiv.uz

Ma‘naviy eskirishning ikkinchi turi da ancha mukammal, arzon va unumli mashinalarning ishlab chiqarishga kirib kelishi bilan ilgari o’rnatilgan mehnat vositalaridan foydalanish maqsadga muvofiq bo’lmay qoladi va yangilari bilan almashtiriladi. Asosiy kapitalni takror ishlab chiqarish uchun qilingan xarajatlarning bir qismi amortizatsiya fondi yordamida qoplanadi. Amortizatsiya asosiy kapital eskirib borishiga qarab, uning qiymatini asta-sekin (qayta tiklash maqsadlarida) ishlab chiqarilgan mahsulotga o’tkazish, asosiy kapitalni keyinchalik qayta tiklash maqsadlarida mahsulotning amortizatsiya miqdoriga tng qismini jamg’arish jarayonidan iborat. www.arxiv.uz

Amortizatsiya normasi amortizatsiya ajratmalari yillik summasining shu asosiy kapital qiymatiga nisbatan aniqlanadi va foizda ifodalanadi. Amortizatsiya ajratmalarining umumiy normasi asosiy kapitalni takror ishlab chiqarishning o’ziga xos xususiyatlariga muvofiq ravishda ikki qismdan iborat bo’ladi: bir qismi asosiy kapitalni to’la qoplashga (qayta tiklashga), ikkinchisi ularni qisman qoplashga (kapital ta‘mirlashga) mo’ljallanadи. Amaliyotda umumiy yillik amortizatsiya normalarini (An) belgilashda asosiy kapital qiymati (Kas) asosiy kapitalning harakat qilishi muddati davomida kapital ta‘mirlash uchun sarflar (Tk), eskirgan mehnat vositalarini tugatishdan olingan mablag’ (Mt) va shu vositaing xizmat davri (Xd) hisobiga olinadi: An =Kas + Tk + Mt / Xd х 100% (10) Agar amortizatsiya normal

• Xulosa – Xulosa qilib shuni aytish mumkinki hozirgi kunda tadbirkorlik va hususiy biznes davlatning asosiy budjet manbai hisoblanadi. Shuning uchun davlatimiz tadbirkorlarga juda katta e’tibor qaratib sharoitlar yaratilmoqda. Tadbirkorlar qanchalik bilim va malakalarga ega bo’lsa ular o’z moddiy bazasini yangilab qayta ishlab, aylantirib tursa ularning foyda miqdori shuncha bo’ladi va rivojlanishiga zamin yaratadi. Raqobatbardosh tadbirkor uzoq yillar mobaynida ish faoliyatini olib boradi. Buning uchun esa tadbirkor o’z kapitalini uddabilarmonlik bilan boshqarishi lozim bo’ladi. – Men bu mavzuni yoritar ekanman juda ko’plab bilim va malakalarga ega bo’ldim. Kelgusida ushbu bilim va malakalarim menga tayanch vazifasini o’taydi deb umid qilaman. www.arxiv.uz

Купить