Atoyi 10 - sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	3.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Январь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Atoyi 10 - sinf

Купить

10-sinf adabiyot darsligi asosida 5-mavzu: ATOYI (XV asr)

Atoyi XV asrda Balxda tug‘ilgan. Atoyining hayot yo‘li, shaxsiyati haqida ma’lumotlar juda kam. U asli Ahmad Yassaviylar nasabiga mansub bo‘lgan Ismoil Ota avlodlaridan.

Samarqand, Bux oro va Balxda yashagan. Mirzo Ulug‘bek saroyida xizmat qilgan. Atoyi turkiy, fors va arab adabiyotlarini chuqur o‘rgangan. Turkiy va fors tillarida ijod qilgan.

Taxallusini mashhur shayx ota-bobolariga ishora qilib, « Ato » (« Ota ») deb olgan. Hozirgi Qozog‘istonning Turbat qishlog‘ida unga nisbat berilgan qabr bor.

Navoiy (« Majolis un-nafois ») Atoyi hayoti va ijodi haqida to‘xtalib: «Mavlono Atoyi Balxda bo‘lur erdi. Ismoil ota farzandlar idindur, darveshvash va xushxulq, munbasit (ochiq chehrali) kishi erdi.

O‘z zamonida she’ri atrok (turkiy tilda so‘zlovchilar) orasida ko‘p shuhrat tutti. Bu matla’ aningdurkim: Ul sanamkim suv yaqosinda paritek o‘lturur, G‘oyati nozuklukindin suv bila yutsa bo‘lur.

... Mavlono ko‘p turkona (sodda, ravon) aytur erdi...» – deydi. Navoiy « Nasoyim ul-muhabbat » (« Muhabbat shabadalari ») asarida Ismoil ota Ahmad Yassaviyning inisi Ibrohim otaning o‘g‘li ekanini aytadi.

Atoyi devoni qo‘lyozmasining oxirida « Devoni Shayxzoda Atoyi » degan qayd Atoyining shayxlar oilasidan kelib chiqqaniga qo‘shimcha dalolat bo‘ladi.

Atoyi g‘azallarida muhabbat bilan bir qatorda boshqa hayotiy mavzular ham kuylangan. Atoyi ijodida Umar Xayyom ruboiylari va Ho fi z g‘azallaridagi kabi hayot zavqi, uning barcha go‘zalliklari va lazzatlari may timsolida vasf etiladi.

Atoyi lirikasida xalq iboralari, ta’birlar, maqol va matallar, og‘zaki nutqqa oid so‘zlar ko‘p. G‘azallarini, asosan, aruzning turli bahrlarida yozgan, ular orasida ramalda yozilganlari ko‘proq; vazni yengil, misralari qisqa, so‘zlari oddiy, uslubi sodda va ravon.

Shuning uchun ham uning she’rlari xalq qo‘shiqlar iga aylanib ketgan. Atoyi tajohil ul-orif, laff va nashr kabi o‘ziga xos tasvir vosita va usullaridan ham unumli foydalangan.

Shoir ijodi bizgacha to‘la yetib kelmagan. Devonining taxminan XVI asrda ko‘chirilgan, 260 g‘azalni o‘z ichiga olgan qo‘lyozma nusxasi Sankt-Peterburgda saqlanadi.

G‘AZALLAR Ul sanamkim su(v) yaqosinda paritek o‘lturur, G‘oyati nozukligidin suv bila yutsa bo‘lur. To magarkim salsabil obina javloni qila, Keldi jannat ravzasindin obi Kavsar sori hur. Ul ilikkim suvdin oriqtur, yumas oni suda, Balki suvni pok bo‘lsun deb iligi birla yur. Emdi bildim rost ermish, balki ko‘rdim ko‘z bila, Ulki derlar suv qizi goh-goh ko‘zga ko‘runur. Qoshlaring yosin Atoyi ko‘rgali husn ichra toq, Subhidam mehroblarda surayi yosin o‘qir. – V – – /– V – – / – V – – / – V – foilotun / foilotun / foilotun / foilun Ramali musammani mahzuf

* * * Jamoling vasfini qildim chamanda, Qizordi gul uyottin anjumanda. Tamanno qilg‘ali la’lingni ko‘nglum, Kishi bilmas oni kim qoldi qanda. Chu jonimdin aziz jonona sensan, Kerakmas jon manga sensiz badanda. Manga ul dunyoda jannat ne hojat, Eshiging tuprog‘i basdur kafanda. Solib borma meni, ey Yusufi husn, Bukun Ya’qubtek bayt ul-hazanda. Uzun sochingdin uzmasmen ko‘ngulni, Ayog‘ing qanda bo‘lsa boshim anda. Tilar el mansabi oliy, va lekin Atoyi sarvi ozodingg‘a banda. V – – – / V – – – / V – – mafoilun / mafoilun / mafoil Hazaji musaddasi mahzuf

* * * Sensiz bu jahon ayshi alamdur manga, ey do‘st, Shodlig‘i ham mehnat-u g‘amdur manga, ey do‘st. Lutf-u karamingni sen agar mendin ayasang, Javr-u sitaming lutf-u karamdur manga, ey do‘st. Diydor ila qoni’ emas erdim esa, hajring Bisyor jafo ayladi, kamdur manga, ey do‘st. Ko‘nglum yuzini javr ila chun sendin uyurmon, Oxir necha bu javr-u sitamdur manga, ey do‘st. Odamg‘a seni o‘xshata bilmonki, parisen, Nortek yanoqing bog‘i Iramdur manga, ey do‘st. Qo‘y qissayi Jamshedni jomi ilgingdin, Gar bo‘lsa dame mulkati Jamdur manga, ey do‘st. Og‘zingg‘a fi do jonki, tabassum qilib aytur: «Har lahza Atoyi ne adamdur manga, ey do‘st». – – V / V – – V / V – – V / V – ~ maf’uvlu / mafoiylu / mafoiylu / mafoiyl Hazaji musammani axrabi makfu fi maqsur

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar