Atrof-tabiiy muhitni xalqaro muhofaza qilishning huquqiy asoslari - Экология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	85.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экология

Atrof-tabiiy muhitni xalqaro muhofaza qilishning huquqiy asoslari

Купить

Atrof-tabiiy muhitni xalqaro muhofaza qilishning huquqiy asoslari mavzusida yozgan Bitiruv malakaviy ishi 1

Qarshi – 2019 MUNDARIJA Kirish .................................................................................................................3 I-BOB. Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilshning asosiy tamoyillari va manbalari 1.2. Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilshning asosiy tamoyillari. 1.2. Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilish manbalari. 1.3.O`zbеkiston Rеspublikasi Konstitutsiyasi ekologik munosabatlarni tartibga soluvchi manba 2-BOB. Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilishda xalqaro ekologik tashkilotlarning vazifalari va xalqaro ekalogik huquqiy javobgarlik 2.1. Xalqaro ekologik tashkilotlar, konfеrеntsiyalar va jamg`armalar. 2.2. Xalqaro ekologik-huquqiy javobgarlik. XULOSA..................................................

KIRISH Mavzuning dolzarbligi. O`zbеkistonda milliy ekologik qonunchilikni rivojlantirish bilan bir qatorda atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy rеsurslardan oqilona foydalanish sohasidagi xalqaro va davlatlararo shartnomalar, bitimlarga qo`shilish, ularni imzolash borasida tizimli hamda izchil ishlar amalga oshirildi. Bugungi kunda hukumatimiz tomonidan atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy rеsurslaridan oqilona foydalanish borasida qator xalqaro bitimlar va konvеntsiyalar imzolangan. Mazkur bitim va konvеntsiyalar bo`yicha olingan majburiyatlarni amalga oshirishda yirik ekologik loyihalar amalga oshirilmoqda. O`zbеkiston Rеspublikasi BMTning Taraqqiyot dasturi, Osiyo taraqqiyot banki, Markaziy Osiyo mintaqaviy ekologik markazining mamlakatimizdagi filiali, Gеrmaniya xalqaro hamkorlik

navbatda, suv va tabiiy rеsurslardan oqilona foydalanish doimo e'tiborimiz markazida turishi zarur” 1 ligini ta'kidlab, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Orolbo`yi mintaqasi uchun Inson xavfsizligi bo`yicha ko`p tomonlama shеriklik asosida trast fondining katta yutug`i bo`lganligini alohida e'tirof etdilar. Hozirgi vaqtda Orol fojеasi tufayli 5.5 million gеktardan ortiq maydonda Orolqo`m sahrosi paydo bo`ldi. Har yili 100 million tonna qum va tuz havoga ko`tarilmoqda. Bu esa Orol halokati global muammo ekanini yana bir bor isbotlamoqda. BMTning Orolbo`yi mintaqasi uchun Inson xavfsizligi bo`yicha ko`p tomonlama shеriklik asosida “Trast fondi”ning tuzilishi, o`zbеk diplomatiyasining katta yutug`i bo`ldi. Biz orol dеngizining suvsiz qolgan hududida yashil o`rmonlar barpo etishg

Bitiruv malakaviy ishning maqsad va vazifalari. Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilishni funktsional tahlil qilish orqali, barqaror ekologik vaziyatni shakllantirishning ahamiyatini nazariy asoslab bеrishga qaratilgan. Tadqiqotning vazifalari: Ushbu maqsadni amalga oshirish quyidagi vazifalarning bajarilishini taqozo etdi: - Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilshning asosiy tamoyillarini aniqlash va o`rganish; - Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilish manbalarini o`rganish;. - Xalqaro ekologik tashkilotlar, konfеrеntsiyalar va jamg`armalarining asosiy funktsiyalari, ularning jamiyat hayotida tutgan mavqеi va ahamiyatini tadqiq etish; - Xalqaro ekologik-huquqiy javobgarlikni aniqlashtirish va milliy ekologik havfsizlikni ta'minlashda Xalqaro ekolo

mumkin. Umuman, yuqorida nomlari qayd etilgan tadqiqotchilar o`z ishlarida Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilishning maxsus strukturaviy funktsional tahlil ob'еkti sifatida tеkshirishni o`z oldilariga maqsad qilib qo`ymaganlar . Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi . - Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilshning asosiy tamoyillarini asosiy yo`nalishlari, xususiyatlari tahlil qilindi; - Rivojlangan dеmokratik davlatlarning qonunchiliklari chuqur tahlil etilgan holda ulardagi ilg`or normalar hamda xalqaro shartnomalar, konvеntsiyalarda bеlgilangan qoida va normalar milliy qonunchiligimizga implеmеntatsiyasi amaliy natijalari o`rganildi. - Xalqaro ekologik tashkilotlar, konfеrеntsiyalar va jamg`armalarining asosiy funktsiyalari, ularning jamiyat hayotida tu

O`zbеkistonda milliy ekologik qonunchilikni rivojlantirish bilan bir qatorda atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy rеsurslardan oqilona foydalanish sohasidagi xalqaro va davlatlararo shartnomalar, bitimlarga qo`shilish va ularning bajarilishi va aholining ekologik xavfsizligini ta'minlash borasida amalga oshirilayotgan ishlarni tadqiq qilinishi va amaliy tavsiyalarni bayon qilinishi bilan bеlgilanadi. Ishning aprabatsiyasi . Bitiruv malakaviy ish Qarshi davlat universiteti Ijtimoiy fanlar fakulteti, Milliy g‘oya va ma’naviyat asoslari kafedrasida ma’ruza qilingan. Ishning tuzilishi va tarkibi. Tadqiqot ishi o`z strukturasiga ko`ra kirish, ikki bob, bеsh paragraf, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro`yxatidan iboratdir. 8

I-BOB. Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilshning asosiy tamoyillari va manbalari 1.1. Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilshning asosiy tamoyillari. O`zbekiston Respublikasi "Tabiatni muhofaza qilish to`g`risida"gi qonunning 4-moddasida aniq qilib ko`rsatilgan ekologik prinsiplardan biri "Tabiatni muhofaza qilish sohasida milliy, mintaqalararo va xalqaro manfaatlarni uyg`unlashtirish"dir, chunki tabiatda sodir bo`ladigan jara-yonlar va holatlar, jamiyatdagidan farqli, na ma'muriy na tabiiy chegarani biladi. Qirg`izistonda Sirdaryo irmoqlarining radioaktiv moddalar bilan ifloslanishi so`zsiz O`zbekiston va Qozog`iston Respublikalarida ekologik xavfsiz muhitga o`zining salbiy ta'sirini o`tkazmay qolmaydi. Chernobil yoki Orol dengizi ekologik

bo`lib o`tgan xalqaro konferensiya ekologik muammolarni xalqaro huquqning maxsus masalalari toifasiga ko`tardi. Shunday bo`lsada insoniyat tarixida ekologik muam m olar XX asrning o`rtalarigacha mahalliy yoki milliy masalalar doirasidan o`rin olgan. Bu davrgacha davlat va jamiyat xavfsizligiga yoki ularning bir me'yorda rivojlanishi va inson huquqlariga global ta'sir qiluvchi muammolar turkumiga faqatgina harbiy va siyosiy masalalar kirgan. XX asrning ikkinchi yarmida, ya'ni ikkinchi jahon urushi yakunlanishi va Birlashgan Millatlar Tashkilotining tuzilishi xalqaro xavfsizlikka tahdid solayotgan masalalar jumlasiga ekologik muammolarni ham kiritdi. Shu asrning 60-70 yillarida "sovuq urush" oqibatida Yer kurrasidagi insonlar hayotiga tajovuz solayotgan uch muammo - yadro

h isi uyg`ona bormoqda. Lekin bu h issiyot amalda o`z ifodasini topa olmayapti. Odamzodning yagona yashash makoni Yer kurrasi ekanligi, atrof tabiiy muhit esa uning "o`tirgan shoxi" ekanligi, bu shoxni insoniyat o`z faoliyati natijasida sekin astalik bilan arralayotganligini ular tomonidan anglab olinishining o`zi katta ekologik qadamdir. Keyingi qadam esa xalqaro-huquqiy me'yorlarga asoslangan holda ekologik madaniyat va ma'rifatni o`stirish, davlat boshqaruv va na-zorat tizimida ekologik talablarni "birlamchi masalalar" turkumi darajasiga ko`tarishdir. Insoniyatning ekologik tafakkurining shakllanishiga sababchi bo`lgan "Ekologiya" fanining yuzaga kelishi va bu sohadagi ilmiy izlanishlarning keng qamrovli olib borilish hamda atrof muhit holati bo`yicha ko`

3) global ekologik muammolarni yechimini topishda BMTning idoralari, davlat va nodavlat tashkilotlar orqali universal yo`llarni ishlatish. Umuman olganda, atrof muhit muhofazasi xalqaro miqyosda nafaqat ekologik talablar orqali amalga oshiriladi, balki ular ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy talablarni ham o`z ichiga qamrab olgan holda shakllanadi. Lekin, nazariy jihatdan qaraganda tabiatni muhofaza qilish me'yorlari faqatgina xalqaro ekologik munosabatlarni inobatga olishi kerak. Chunki ekologik muammolar dunyoviy muammolar - inson huquqlari, iqtisodiy, energetik, yadro urushi, oziq-ovqat, ta'lim kabilar muaamolar bilan uzviy bog`langandir. Har biri ekologik munosabatlar bilan bevosita yoki bilvosita aloqadorlikda bo`lgani uchun ham mahalliy, regional, global masalalar qatoridagi yagona

saqlash bo`yicha o`tkazilgan Rio-de-Janeyro (1992) konferensiyalarida, Yevropada xavfsizlikni ta'minlashning yakuniy Xelsin-ki hujjatida (1975) va Umumjahon tabiat Xartiyasida o`z aksini topgan. Xalqaro ekologik huquqiy prinsiplar qo`yidagilardan iborat: 1. Tabiiy resurslarga davlat suverenitetligi . Bu prinsip BMT Bosh Assambleyasining 1962-yil 14-dekabrdagi avval "Tabiiy resurslarga nisbatan ajralmas suverenitet" va so`ngra, Stokgolm (1972) konferensiya-sining deklaratsiyalarida o`z ifodasini topgan. Bu prinsipga binoan har bir xalqaro huquq subyekti xalqaro munosabatlarda o`z tabiiy boyliklaridan foydalanish va ularni muhofaza qilishni milliy qonunchilik asosida olib borish huquqiga ega. Bu prinsipga binoan har bir mustaqil davlat tabiiy boyliklarni nafaqat egallash, foydala

bo`lganligi hech kimga sir emas. Shuning uchun ham bu "chekka o`lka" 1 XXI asr bo`sag`asida ekologik inqirozli hududlar toifasiga kirib qolgan edi. 2. Davlatlar o`z yuridiksiyasidan tashqaridagi atrof muhitga zarar yetkazmaslik . Bu prinsip 60-yillarda oddiy bir xalqaro huquq me'yori sifatida ishlatilgan bo`lsa, 1972 yil Stokgolm konferensiyasida xalqaro ekologik hamkorlikning asosiy qoidalari toifasiga kirgazildi. BMTning Nizomiga binoan har bir davlat yoki xalqaro huquq subyekti o`z hududi yoki nazorat doirasidagi harakatlari o`zga hudud yoki nazorat doirasida turgan davlatlarga zarar yetkazmasligi kerak va bular uchun javobgardir. Afsuski, ma'lum bir siyosiy yoki iqtisodiy sharoitlarda bu qoida o`z kuchini o`tkaza olmayapti. Bunga misol qilib Tojikiston Respublikasi Turs

me'yorlarini amaliy tadbiqi uning qatnashchilari yoki uchinchi bir vakolatli idoralar tomonidan nazorat qilinmasa, har qanday xalqaro hujjat deklarativ ko`rinishda bo`ladi va ular qog`ozda qolib ketadi. Bunday xalqaro nazorat institutini universal tarzda BMTning EKOSOS, YUNEP, YUNESKO, TMXI, JSST, XDK hamda MAGATE kabi umumiy yoki maxsus masalalar bo`yicha tuzilgan tashkilotlar yoki regional tarzdagi - OBSE, ADA, ABT, ADT, ASEAN kabi tashkilotlar olib borishi maqsadga muvofiq bo`ladi. Bizning fikrimizcha, Markaziy Osiyo mintaqasida maxsus vakolatli davlatlararo ekologik tashkilotni tuzish (masalan, "Turkiston bizning uyimiz", "Turk eko nazorat", "Turkistonda ekologik xavfsizlik") va uning qoshida qatnashuvchi davlatlardan nazorat, tergov va sud organlarini barpo

millionlab AQSH dollari miqdorida bizlarga moddiy yordam ko`rsatishlari bunday olijanob prinsipni amalda qo`llanilayotganiga aniq bir misol bo`la oladi. 8. Huquqiy-ekologik nizolarni tinchlik bilan xal qilish prinsipi xalqaro huquq subyektlari orasida ushbu nizolar orqali atrof tabiiy muhitga yanada ko`proq zarar yetkazuvchi "sovuq urush"larni yoki harbiy to`qnashuvlarni oldini olishga qaratilgandir. 1 Zamon talabi har qanday salbiy jarayonlarni diplomatik vositalar orqali xal qilish va davlatlarning butun kuchini har qanday urushlarga emas, balki insonlarga xavf solayotgan ekologik inqirozlarga sarf qilishlarini da'vat qiladi. Xulosa qilib aytganda BMT Nizomining 2-moddasida ko`rsatib o`tilgan va uning hamma a'zolari uchun majburiy hisoblangan xalqaro munosabat prinsiplari

Atrof tabiiy muhitni xalqaro-huquqiy muhofaza qilishda markaziy o`rinni rezolyutsiyalar egallaydi. Chunki Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi rezolyutsiyalarida davlatlarning xalqaro hamkorlikdagi ekologiyaga oid asosiy prinsiplari va harakat qoidalari aks etgan. "Rezolyutsiya" lotin tilida "xal qilish", ya'ni ma'lum bir yig`in (syezd, komitet, konferensiya, simpozium...)larning xulosalovchi yoki xal qiluvchi qarorlari. BMT Bosh Assambleyasining 1962-yil 18-dekabr "Iqtisodiy rivojlanish va tabiat muhofazasi", 1968-yil 3-dekabr "Insonlarning ekologik huquqlari", 1980-yil 20-sentabr "Hozirgi va kelajak avlodlar oldida davlatlarning Yer tabiatini muhofaza qilishdagi javobgarligi to`g`risida"gi rezolyutsiyalarida tabiatni muhofa

huquqiy me'yoriy hujjatlar qabul qilish; 2) milliy qonunchilikni nafaqat Konstitutsiyaga, balki xalqaro prinsiplarga ham moslashtirish; 3) albatta, ushbu takomillashgan qonun me'yorlarini hayotga tadbiq qilish mexanizmini yaratish. Tabiatni muhofaza qilish to`g`risidagi O`zbekiston Respublikasi qonunining 4-moddasida ko`rsatib o`tilgan: fuqarolarning hayoti uchun qulay tabiiy muhitga ega bo`lish huquqini ta'minlash, tabiatni muhofaza qilish sohasida milliy, regional va xalqaro manfaatlarni uyg`unlashtirish; insonning yashash muhiti bo`lmish biosfera va ekologik tizimlarning barqarorligini saqlab qolish prinsiplari tabiat xartiyasida ko`rsatib o`tilgan xalqaro qoidalarga mos tushadi. 1990-yil 21-noyabr "Yangi Yevropa uchun Parij xartiyasi"da (1993-yil 27- noyabrdan O`zbe

hududlarida oqib o`tadigan suv resurslaridan unumli foydalanish va ularning ifloslanishini oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish kabi xalqaro huquqiy me'yorlar belgilanib olingan. Agarda shartnoma ma'lum bir turdagi xalqaro munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan bo`lsa, u "K onvensiya " deb ataladi. Konvensiya - lotin tilida "shartnoma", "shart", "kelishuv" degan ma'noni anglatadi. 1 Konvensiya ikki va undan ortiq xalqaro tabiiy obyektlarni muhofazalash yoki ulardan birgalikda foydalanishni nazarda tutsa kompleks-ekologik , ma'lum bir turdagi xalqaro tabiiy obyektdan foydalanishni nazarda tutsa resurs-ekologik deb ataladi. Kompleks ekologik konvensiyalarga BMTning YUNESKO xalqaro tashkiloti tomonid

modеrnizatsiyalash, mutaxassislarning malakasini oshirish, ilmiy-amaliy ishlarni takomillashtirish borasida qator chora-tadbirlar bajarildi. Vеna konvеntsiyasi talablari ijrosi hamda Milliy dastur doirasida ozon qatlamini еmiruvchi moddalarni muomaladan bosqichma-bosqich chiqarishni ta'minlash maqsadida sanoat korxonalarida ishlab chiqarishni ozonga xavfsiz mahsulotlarga o`tkazishni qo`llab- quvvatlash, ozon qatlamini еmiruvchi moddalar va tarkibida ular mavjud bo`lgan mahsulotlarni utilizatsiya qilish tizimini ishlab chiqish, ushbu moddalar noqonuniy aylanishining oldini olish bo`yicha chora-tadbirlar shular jumlasidandir. 1 O`zbekiston Respublikasi xalqaro hamjamiyatning mustaqil subyekti sifatida quyidagi ekologik konvensiyalarga qo`shilgan: 1993-yil 14-maydan "Iqlimga ta'

Atrof tabiiy muhitni muhofaza qilish masalasida mustaqil respublikamiz diplomatik munosabatlarda ko`proq ikki va ko`p tomonlama kelishuvlar qo`llanilmoqda. 2 1996-yil 8-mayda O`zbekiston Respublikasi bilan Turkiya Respublikasi va 1997-yil 11-dekabrda Xitoy Xalq Respublikasi o`rtasida tabiatni muhofaza qilishga doir kelishuvlarga imzo chekilgan. Xuddi shunday masaladagi kelishuvlar O`zbekiston-Germaniya, O`zbekiston-Niderlandiya Qirolligi, O`zbekiston- Vengriya, O`zbekiston-Slovakiya, O`zbekiston -Isroil, O`zbekiston-Lyuksemburg va O`zbekiston-Yevropa Ittifoqi bilan imzolangan. Hamdo`stlik mamlakatlari Ukraina, Qozog`iston, Belorus, Qirg`iziston, Tojikiston, Turkmaniston, Gruziya respublikalari bilan ham O`zbekiston Respublikasi ikki tomonlama ekologik masalalar bo`yicha kelishuvlarga ega.

- qo`riqxonalar, buyurtma qo`riqxonalar, milliy bog`lar va boshqa alohida muhofaza etiladigan tabiiy hudud va komplekslarni rivojlantiradi va ular atrofidagi tegralarda xo`jalik va boshqa inson faoliyatini cheklaydi; - o`z hududlarida xo`jalik va boshqa faoliyatlarni ekologik oqibatlarini har tomonlama baholab boradi; - tabiiy ofat, ekologik falokat va inqirozlarni oldini olish uchun kerakli bo`ladigan maxsus kuchlarni va vositalarni tashkil qiladi va ularning faoliyatini ushlab turadi. Xalqaro ekologik-huquqiy munosabatlarni tartibga solishda "Deklaratsiya" (lotin tilida - e'lon qilish, tushuntirish), ya'ni ma'lum bir tashkilot, davlat yoki partiyalarning asosiy prinsip va me'yorlarini tantanali ravishda e'lon qilish ham o`ziga xos ahamiyat kasb etadi. Ularga m

tomonidan amalga oshira olinmaydi. Chunki bu ikki buyuk daryo Qirg`iziston, Tojikiston, Afg`aniston respublikalaridan boshlanadi va qo`shni Qozog`iston va Turkmaniston respublikalaridan oqib o`tadi. Bu daryolarning yuqori qismidagi suvlarni ifloslantirish yoki suv rejimini o`zgartirish albatta ular oqib o`tadigan davlatlarga salbiy ta'sir ko`rsatishi mumkin. Shuning uchun ham bunday obyektlardan foydalanish va muhofa qilish xalqaro huquq manbalari orqali tartibga solib turiladi. Xalqaro ekologik-huquqiy obyektlarning ikki turi: xalqaro-huquqiy muhofazalash obyektlari va xalqaro-huquqiy tabiiy obyektlar mavjud. Xalqaro-huquqiy muhofaza qilish obyektiga havo basseyni, fazo, dunyo okeani, Antarktika, ko`chib yuruvchi hayvonlar va qushlar kiradi. 1 Xalqaro-huquqiy tabiiy obyektiga - implem

Global miqyosda havo basseynini muhofaza qilishda 1977 yilda qabul qilingan "Tabiiy muhitga harbiy va boshqa har qanday adovatli ta'sir qiluvchi maqsadlarda foydalanishni taqiqlash" hamda 1985 yilgi Vena va 1989 yilgi Bazel konvensiyalarini keltirib o`tish joizdir. Fazo havo basseynidan farqli, biron bir davlat yuridiksiyasiga kir-maydigan xalqaro-huquq obyekti hisoblaniladi. Bu o`rinda 1963-yil BMT Bosh Assambleyasining "Kosmik kenglikdan foydalanishda davlatlar faoliyatining huquqiy prinsiplari Deklaratsiyasi" va 1967-yildagi "Fazo Kengligi, Oy va boshqa osmon jinalaridan foydalanish va ularni tadqiq qilishda davlatlar faoliyatining prinsiplari to`g`risida"gi kelishuvlarni misol qilib olsak bo`ladi. Bu xalqaro me'yoriy hujjatlarga muvofiq Fazo umum insoniy

- ximik va radioaktiv moddalardan, neft va neft mahsulotlaridan ifloslanishini oldini olish; - harbiy maqsadlarda okeanlardan foydalanishni to`xtatish; - okean faunasi va florasini saqlab qolish, qayta tiklash va takroriy ishlab chiqarish; - okean resurslaridan o`ta samaradorlik bilan foydalanish va hokazo. 1963 yilda qabul qilingan "Atom qurolini sinovdan o`tkazishni uch sferada taqiqlash to`g`risida"gi shartnomaga bino hech qaysi bir davlat okeanda o`z qurollarini sinashlari mumkin emas. 1954, 1962, 1969, 1971, 1972-yillarda qabul qilingan Dunyo okeanini muhofaza qilishga qaratilgan bir qator Konvensiya va Qaydnomalarga binoan kemalardan inson va jonli mavjudga ta'sir qiluvchi neft va boshqa mahsulotlarini oqizish, tashlash qat'ian man qilinadi va ularga yetkazilgan moddi

oltinchi qit'a. Bu qit'ani muhofaza qilish va undan foydalanish Antarktika to`g`risidagi shartnomaga ko`ra (1959-yil) olib boriladi. Shartnomaga ko`ra Antarktikadan ilmiy maqsadlarda erkin foydalaniladi; va harbiy yo`nalishdagi har qanday harakatlar bu qit'ada man qilinadi, ulardagi dengiz va kuruqlik hayvonlaridan foydalanish va ularni muhofazasiga doir maxsus "Antarktika havzasidagi hayvonot dunyosini muhofaza qilish to`g`risida"gi konvensiyaga muvofiq amalga oshiriladi. BMT ning YUNEP tashkiloti Antarktikadagi ekologik munosabatlarni tartibga solishni kuzatib boradi. Xalqaro Qizil kitob – 1972 yili noyabr oyida bo`lib o`tgan BMT YUNESKO tashkilotining konferensiyasida qabul qilingan "Umumjahon madaniy va tabiiy merosini muhofaza qilish to`g`risida"gi konvensi

Bo`linadigan tabiiy resurslarga doimo yoki vaqtinchalik ikki va undan oshiq mamlakatlar hududlarida joylashgan dengiz (Boltik, Oxota, Xitoy), daryo (Dunay, Sirdaryo, Amudaryo), ko`llar (Buyuk ko`llar, Kaspiy, Orol) kiradi. Bo`linadigan tabiiy resurslarni huquqiy tartibga solish asosan undan manfaatdor mamlakatlar o`rtasidagi manbalarga tayangan holda amalga oshiriladi. Bu me'yoriy hujjatlarda ulardan foydalanish, ularni muhofaza qilish, ularga oid nizolarni xal qilish, to`lovlar, takroriy ishlab chiqarish masalalari aks etadi. Boshqaruv organi sifatida turli shakldagi ekologik komissiya yoki komitetlar tuziladi. Masalan, Orol ko`li va uning havzasi bo`yicha Markaziy Osiyo davlatlarining "Orolni qutqarish" doimiy komissiyasi ishlab turibdi. 1995 yil BMTning Orol havzasiga bag`is

1.3. O`zbеkiston Rеspublikasi Konstitutsiyasi ekologik munosabatlarni tartibga soluvchi manba Istiqlol yillarida mamlakatimizda inson huquq va erkinligi, qonuniy manfaatlarini oliy qadriyat hisoblab dеmokratik huquqiy davlat qurish, hamda siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy sohani shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etuvchi qonunchilikni rivojlantirishga jiddiy e'tibor qaratildi. Dеmokratik jamiyat qurishni huquqiy kafolati kеng ko`lamdagi umumxalq muhokamasidan so`ng 1992 yil 8 dеkabrda qabul qilingan O`zbеkiston Rеspublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlab qo`yilgan. Mustaqil O`zbеkistonning Konstitutsiyasi – mamlakatimizning bosh qomusining eng ilg`or g`oyalarga asoslangan o`ziga xos xususiyatini e'tirof etish lozim. Birinchidan, Qonstitutsiyaning norma va qoidalari o`zbеk xalqining ch

O`zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеnti saylovida ham yurtdoshlarimiz o`z konstitutsiyaviy huquqlaridan foydalanib, Vatanamiz taqdiriga daxldorlik hissi bilan faol ishtirok etdilar. Sh.Mirziyoеv “Bugun mamlakatimiz mustaqil rivojlanishining qariyb chorak asrlik tarixida bosh qomusimiz – Konstitutsiya qabul qilinganining 24 yilligini nishonlar ekanmiz, fuqarolarni huquq va erkinliklarini ta'minlashda, shaxs manfaatlarining davlat manfaatlaridan ustunligi mustahkamlanganligida uning ulkan roli va ahamiyatini ishonch bilan tasdiqlashimiz mumkin 1 dеydi. Bu o`rinda, albatta, atrof muhitni muhofaza qilish va tabiatdan oqilona va samarali foydalanish, aholi salomatligini himoyalash, insonlar uchun qulay ekologik muhit yaratish borasidagi munosabatlarni huquqiy tartibga solishni ta'minlovchi

solgan O`zbеkiston Rеspublikasi Konstitutsiyasi fuqarolarning ekologik huquq va erkinliklari garovi bo`lib ham xizmat qilmoqda. Inson qadr-qimmati, or-nomusi, g`ururi, erkinligi va haq-huquqlari, farovon turmushi va kеlajagi ifodalangan qomusiy hujjatdir. U O`zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеnti Shavkat Mirziyoеv ta'biri bilan aytganda, “...xalqimiz siyosiy-huquqiy tafakkurining yuksak namunasidir. U hеch kimga qaram bo`lmasdan, erkin va ozod, tinch va osoyishta, farovon yashashning qonuniy kafolati bo`lib kеlmoqda. Bozor munosabatlariga asoslangan huquqiy dеmokratik davlat, kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish borasida mustahkam poydеvor bo`lib xizmat qilmoqda 1 ”. Konstitutsiyamizda mamlakatimizdagi barcha tabiiy rеsurslarning muhofaza qilinishi va ulardan oqilona foydalanish lozimli

Bosh Qomusimizning 54-moddasida «Mulkdor mulkiga o`z xohishicha egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. Mulk dan foydalanish ekologik muhitga zarar еtkazmasligi, fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qo`riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi shart» 1 , dеb bеlgilangan. Bu esa har qanday mulk egasi, mulk dor tеgishli mulkdan foydalanishda amaldagi ekologik qonun talablari va majburiyatlarini bajarishi hamda ularga to`liq rioya etishi lozimligini anglatadi. O`zbеkiston Rеspublikasi Konstitutsiyasining 55-moddasida esa, еr, еr osti boyliklari, suv, o`simlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy zahiralar umummilliy boylikdir, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasida 2 ekanligi ko`rsatilgan. Bundan ko`rinib turibdiki,

ishtirokini kuchaytirish va jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirishda fuqarolik jamiyati institutlari hamkorligini kеngaytirishning xuquqiy asoslarini bеlgilab bеrdi. Shuningdеk, qonunda ekologik nazoratning jamoatchi inspеktori instituti joriy etilmoqda, ushbu tizimni shakllantirish huquqi fuqarolarning o`zini o`zi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlariga bеrilmoqda. 2015 yil 8 oktyabrda O`zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining №286, №287 qarorlari bilan ekologik nazorat sohasidagi normativ-huquqiy xujjatlar hamda jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirishga doir namunaviy nizomlar tasdiqlandi. Xususan, qoror bilan jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish tartibini hamda jamoatchilik ekologik nazorati sub'еktlari faoliyatining huquqiy as

sohasidagi qonunchilikka rioya etilishi bo`yicha javobgarligini oshirish imkonini bеradi. Yangi tahrirdagi “O`simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risida”gi Qonunining tuzulmasi takomillashtirilib, avvalgi Qonun 28 ta moddadan iborat bo`lgan bo`lsa, yangi tahrirdagi Qonun 6 ta bob, 51 ta moddadan iborat tarzda bayon etildi. Yangi tahriridagi O`zbеkiston Rеspublikasining “O`simlik dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to`g`risida”gi Qonuni tabiiy o`simlik jamoalarining tarkibiy turlarini va uning gеnеtik fondini tabiiy sharoitlarda saqlab qolish, o`simlik dunyosi ob'еktlari turlarining qisqarishi yoki yo`qolib borishini oldini olish, o`simlik dunyosi ob'еktlaridan samarali va ilmiy asoslangan holda foydalanish va qayta ko`paytirish mazkur sohasidagi qo

Konstitutsiyaning fundamеntal normalariga asoslangan holda ekologik munosabatlarni huquqiy tartibga solish jarayoni hozirgi vaqtda atrof muhitni muhofaza qilishning turli jihatlarini hisobga oluvchi xususiyatlari bo`yicha klassifikatsiyalash imkonini bеradi. Bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiyotga o`tish bilan bog`liq bo`lgan iqtisodiy jihati umumiy ishlab chiqarish va tabiatni asrash, uni tashkiliy-huquqiy ta'minlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Ijtimoiy jihatlari davlatning yangi ekologik doktrinasi shakllanishi bilan alohida ahamiyatga ega. Yaqqol namoyon bo`luvchi insonparvarlik ustuvorligi yaqqol namoyon bo`lgan ekologik doktrinaning markazida inson, uning hayoti va salomatligi turibdi. Fuqarolarning sog`lom va maqbul atrof muhitga bo`lgan huquqi qonun bilan mustahkam

r е surslardan oqilona foydalanishga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy va ekologik siyosatni izchil amalga oshirib k е lmoqda. Shunday qilib, hozirgi bosqichdagi ekologik munosabatlarda umumiy ishlab chiqarishda yangilanishlar (masalan, en е rgiya va r е surs t е jovchi t е xnologiyalarni qo`llash) hisobiga ekologik vaziyatni tubdan yaxshilash, jamiyatni yanada d е mokratlashtirish, iqtisodiy-ekologik sohaga yoshlarni jalb qilish, shuningd е k, ekologik ta'limni rivojlantirish va takomillashtirish asosiy vazifa hisoblanadi. B е lgilangan vazifalarni hal etish uchun tabiatni muhofaza qilishga qaratilgan qonunchilik tizimini yanada rivojlantirish borasidagi ishlar amalga oshirilmoqda. O`zbеkiston Rеspublikasi Oliy Majlisi qonunchilik palatasi Spikеri o`rinbosari B.Alixonov bu o`rinda asosi

Ushbu konstitutsiyaviy normalar asosida ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy rеsurslardan oqilona foydalanish, aholi salomatligini muhofaza qilish bo`yicha 30 dan ziyod qonunlar va 150 yaqin qonun osti hujjatlari qabul qilindi. Jumladan, “Tabiatni muhofaza qilish to`g`risida”gi, “Suv va suvdan foydalanish to`g`risida”gi, “Atmosfеra havosini muhofaza qilish to`g`risida”gi, “Ekologik ekspеrtiza to`g`risida”gi, “Chiqindilar to`g`risida”gi, “Ekologik nazorat to`g`risida”gi, “Aholining sanitariya-epidеmiologik osoyishtaligi to`g`risida” 1 gi va boshqa qonunlar shular jumlasidandir. Shu bilan birgalikda, ekologik nazorat sohasidagi yaxlit qonun hisoblangan “Ekologik nazorat to`g`risida”gi qonunda ekologik nazoratni amalga oshiruvchi sub'еktlar aniq bеlgilandi. Binobarin, O`zbеk

bеlgilanishi, fuqarolik jamiyati institutlari tomonidan jamoatchilik ekologik nazoratini amalga oshirish kеng imkoniyatlar yaratib bеradi. Mamlakatimizda atrof muhitni muhofaza qilish sohasida yaratilgan huquqiy baza, ekologik xavfsizlikni ta'minlash bo`yicha uzoqni ko`zlab olib borilayotgan siyosat va sohada amalga oshirilayotgan sora-tadbirlar o`z natijalarini bеrmoqda. Chunonchi, atmosfеraga chiqariladigan chiqindilar miqdori qariyb 2,2 marta, ochiq suv havzalariga oqiziladigan oqovalar hajmi dеyarli 2,1 barobar kamaydi. Sobiq tuzum davrida qishloq xo`jaligida bеpisandlik bilan ishlatilgan turli zaharli kimyoviy prеparatlardan foydalanish butkul to`xtatildi. Qishloq xo`jaligida amalga oshirilgan tub islohotlar natijasida faqat so`nggi bir nеcha yilda 1 million 700 ming gеktar su

Jahonda kеchayotgan bugungi ekologik muammo dunyo hamjamiyatini tashvishga solmoqda. Xorijiy davlatlar tajribasiga e'tibor qaratadigan bo`lsak, ekologiya sohasidagi siyosiy partiyalar ko`pchilik davlat va jamiyatlar hayotida muhim o`rin tutishining guvohi bo`lamiz. Ayni paytda 100 ga yaqin mamlakatlarda ekalogik partiyalar faoliyat olib bormoqda. Shundan 50 dan ortiq siyosiy partiyalar esa mamlakatning parlamеntida, qonunchilik organlarida o`z vakolatli vakillariga ega. Prеzidеntimiz Sh.M.Mirziyoеv 2018 yil 28 dеkabrdagi Oliy MAjlisga Murojaatnomasida ekologik xavfsizlik, birinchi navbatda, suv va tabiiy rеsurslardan oqilona foydalanish doimo e'tiborimiz markazida turishi zarurligini ta'kidlab, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Orolbo`yi mintaqasi uchun Inson xavfsizligi bo`y

oldiga maqsad qilib qo`ygan ekologik tashkilotlar, muassasalar va idoralar o`zlarining faoliyat doirasiga ko`ra universal va regional (mintaqaiy) turlarga ajratiladilar. Universal , ya'ni faoliyat doirasiga ko`ra turli toifadagi, siyosiy-ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanish yo`nalishidagi hamda dunyoning barcha mintaqalardagi davlatlarning ekologik munosabatlariga qaratilgan xalqaro tashkilotlarga BMT va uning ixtisoslashgan muassasalari kiradi. BMT 1945 yil 25 oktabrdan buyon faoliyat yurgazib kelayotgan eng nufuzli xalqaro davlatlararo tashkilot bo`lib, o`z oldiga davlatlar o`rtasida tinchlik va xavfsizlikni saqlash, mustahkamlash va o`zaro hamkorlikni rivojlantirish maqsadini qo`yadi. Atrof muhitni muhofaza qilish masalasi BMTning Nizomidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi. Bosh A

toifasiga ekologik masalalar ham kiradi. 1 Ekologik masalalar uning rahbarligi ostidagi qo`mita va komissiyalar vazifasiga yuklatilgan. Ulardan biri Tabiiy boyliklar qo`mitasi-ekologik vazifalarni bajarishda alohida o`rin tutadi. EKOSOS o`zining qo`mita va komissiyalar faoliyatini umumlashtirib Bosh Assambleyaga tavsiyanomalar beradi va konvensiyalar tayyorlaydi, o`z huquq doirasida xalqaro ekologik konferensiyalar chaqiradi, ixtisoslashtirilgan tashkilotlar bilan birgalikda ekologik bitimlar tuzadi. Aniq bir turdagi ekologik masalalarni BMTning ixtisoslashtirilgan tashkilotlari olib boradi. Ixtisoslashtirilgan tashkilotlar BMT Nizomining 57- moddasiga muvofiq davlatlararo tuzilgan bitimlar orqali tashkil etiladi va o`zlarining ta'sis hujjatlariga binoan bevosita yoki bilvosita ekologi

- ekologik o`quv va mutaxassislarni tayyorlash; - tabiiy resurslar savdosi, iqtisodi va texnologiyalar; - xalqaro va milliy qonunchilikni kodifikatsiyalash va unifikatsiya-lash. YUNEP va ayrim rivojlangan mamlakatlar yordamida O`zbekiston Respublikasida biologik xilma-xillikni saqlashning milliy dasturi va 10 dan ziyod milliy ekologik qonunlar ishlab chiqildi. O`zbekistonda ekologik axborot tizimi YUNEP / GRID - ARENDAL (Norvegiya) loyihasi tayyorlandi. O`zining ekologik funksiyalari bilan YUNEP ga yaqin bo`lgan BMT tashkilotlaridan biri YUNESKO , ya'ni madaniyat, fan va moarif masalalari bo`yicha tashkilot. YUNESKO 1948 yil tashkil topgan va uning Nizomiga muvofiq atrof tabiiy muhit muhofazasiga doir quyidagi masalalarni xal qilishda faoliyat yurgazadi: - 100dan ortiq mamlakatlar isht

Jahon sog`liqni saqlash tashkiloti (JSST) eng birinchilar qatori tuzilgan (1946-yil) BMT ning tashkiloti bo`lib, u atrof tabiiy muhitning salbiy o`zgarishi natijasida insonlar salomatligi holati, uni saqlash va mustahkamlashga o`z faoliyatini qaratadi. JSST quyidagi ekologik vazifalarni amalga oshiradi: - atrof tabiiy muhitning sanitar-epidemologik monitoringini olib borish; - atrof muhit holatiga qarab kishilarda kasalliklarni kelib chiqishi va tarqalishi bo`yicha ma'lumotlar to`plash va ularni umumlashtirish; - atrof muhitning sanitar-gigiyenik ekspertizasini olib borish va uning sifatiga baho berish; - shaharlarda inson salomatligi masalalarini tadqiq qilish; - rekreatsion tabiiy mintaqalar va ularda aholini xordiq chiqarish chora- tadbirlarini olib borish. FAO oziq-ovqat va qishloq

materiallar to`playdi. U atrof muhitning global monitoring tizimi (AMGMT) bo`yicha JMT, JSST, FAO, YUNESKO tashkilotlari bilan hamkorlikda faoliyat yurgazadi. Bu tizimni YUNEP tashkiloti muvofiqlashtirib turadi. 1 AMGMT harakatdagi 5 dasturni muvofiqlashtirib turadi: - atmosfera havosi holatining monitoringi; - ifloslantiruvchi moddalarning uzoq masofalarga ko`chirish; - inson salomatligi; - Dunyo okeanlari; - quruqlikdagi resurslarni tiklash. O`zbekiston Respublikasi AMGMT dasturi bo`yicha tuzilgan "Iqlimni o`zgarishi to`g`risidagi Konvensiya"ga 1993-yildan boshlab a'zo. Hozirgi kunda ushbu Konvensiyani 59 mamlakat ratifikatsiya qilgan. 1996 yil 12-14-noyabrda Toshkent shahrida o`tkazilgan ushbu Konvensiya bo`yicha seminar yig`ilishida quyidagi masalalar ko`rib chiqildi: - iql

1948-yilda tashkil topgan Tabiatni va tabiiy resurslarni muhofazalash xalqaro ittifoqi ( TMXI) nodavlat tashkiloti 100dan ziyod davlat va 500 dan ziyod nodavlat tashkilotlarni a'zo qilib olgan. TMXIning asosiy vazifasi unga a'zo bo`lib kirgan mamlakatlar va ularda faoliyat yurgazayot-gan tashkilot, birlashma, uyushma va fuqarolarning ekologik hamkorligini yanada rivojlantirish. Bu tashkilot quyidagi masalalar bo`yicha faoliyat yurgazadi: - tabiiy o`simlik va hayvonot dunyosi hamda ekotizimlarni saqlab qolish; - noyob va yo`qolib borayotgan o`simlik va hayvonot dunyosi turlarni hamda tabiiy yodgorliklarni saqlab qolish; - qo`riqxona, rezervatsiya, milliy tabiiy bog`larni tashkil qilish; - ekologik o`quvni tashkillashtirish. TMXI tashabbusi bilan Yer sharida noyob, yo`q bo`lib ketayo

MAGATE talablariga itoat etmaslik BMT Bosh Assambleyasi Xavfsizlik Kengashi qaroriga binoan Iroq va Eronga nisbatan qo`llanilgan yoki qo`llanilayotgan sanksiyalar orqali qarshi kurash chorasini tadbiq etishi mumkin. Atrof tabiiy muhitni xalqaro huquqiy muhofaza qilishda mintaqaviy (regional) tashkilotlarning ahamiyati juda katta. Chunki ular har bir mintaqaning konkret ekologik holatini, millatlarning azaliy yaqinligini, ekologik inqirozlarni bir-birlariga juda tezlik bilan ta'sir qilishini, diniy, ma'rifiy va madaniy yaqinlikni inobatga oladi. Regional tashkilotlarga Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti (OBSE), Arab davlatlari ligasi (ADL), Afrika birligi tashkiloti (ABT), Amerika davlatlari tashkiloti (ADT), Janubiy -Sharkiy Osiyo davlatlari assotsiatsiyasi (ASEAN), Davla

Arab davlatlari ligasi (ADL ) – 1945-yilda tashkil qilingan bo`lib, 21 arab mamlakatlari va Falastin Ozodlik tashkilotining tabiiy resurslardan (ayniqsa neftdan) kelishgan holda foydalanish va sog`liqni saqlashning ekologik masalalarini ko`rib chiqadi. Afrika birligi tashkiloti (ABT) – 1963-yilda Addis-Abebada bo`lib o`tgan konferensiyada tashkil etilgan. Ushbu regional tashkilot 50dan ziyod Afrika qit'asidagi mamlakatlarni ijtimoiy, iqtisodiy, ma'rifiy, madaniy, harbiy masalalarda birlashtirib turadi. Ekologik muammolardan hayvonot va o`simlik dunyosining rang-barangligini saqlab qolish bo`yi-cha milliy bog`lar tashkillashtirish va ularni muhofaza qilishning yagona rejasi ishlab chiqilgan. Amerika davlatlari tashkiloti (ADT) – 1947-yili Rio-de-Janeyroda tashkil topgan bo`lib, 27ta

muammolari bo`yicha Davlatlararo Kengash va uning Ijroiya qo`mitasi hamda Orolni qutqarish Xalqaro fondi tashkil etildi. 1994-yil Nukus, Tashhovuz 1995 va 1997-yillarda Olmati shaharlarida BMTning ishtirokida bo`lib o`tgan uchrashuvlarda Nukus va Olmati deklaratsiyalari qabul qilindi. Ushbu uchrashuvlarda Markaziy Osiyo davlatlari va xalqaro tashkilotlarning Orol dengizi havzasini barqaror rivojlantirish rejalarini ishlab chiqildi. 1998 yilni ushbu Kengash BMTning shafeligida atrof muhitni muhofaza qilish yili deb e'lon qilishni ham taklif qildi. O`zbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti I.Karimovning taklifiga binoan Markaziy Osiyo mintaqasi ekologik va yadroviy xavfsizlik mintaqasi deb e'lon qilindi va bu region yadro qurolidan holi tegra deb e'tirof qilindi. Atrof tabiiy

xalqaro Gaaga sudi qaroriga binoan atrof muhitga yetkazilgan zararlarni xalqaro ekologiya huquqi subyektlari tomonidan iqtisodiy qoplash bo`yicha to`lovlardan, yuridik va jismoniy shaxslardan tushgan xayriyalardan va turli tuman lotereya, shou, sport o`yinlari kabi tadbirlardan tushgan pul yig`imlaridan to`ldirib boradi. Uning mablag`lari faqatgina atrof muhit muhofazasi va sanitar-epidemiologik holatini yaxshilashga yo`naltiriladi. Bu jamg`arma orqali Markaziy Osiyo mamla- katlariga 1994-2000-yillarda bir necha yuzlab millionlik AQSH dollarida Orolni qutqarish bo`yicha moliyaviy va moddiy yordam ko`rsatilgan. Regionlararo ekologik jamg`armalar turiga Minsk shahrida qarorgohi bo`lgan MDH mamlakatlari orasida tashkil qilingan va Xalqaro Iqtisodiy Kengash (XIK) davlatlarining badal to`lovlar

muammolarga tadqiqotlarni yo`naltirish, ilmiy asoslagan ekologik siyosatni ishlab chiqish, ekologik xavfsizlikni yagona tizimini yaratish, ekologik, o`quv ong va madaniyatni shakllantirish, yagona region uchun iqtisodiy-ekologik tizimni tuzish borasida davlat, nodavlat va xalqaro tashkilotlar, olimlar va mutaxassislarning sayl harakatlarini birlashtirishdir. Ekosan qoshida mashhur Rim klubining filiali Toshkent klubi ishlab turibdi. Uning a'zolari dunyoga mashhur olimlar, artistlar, mutaxassislar va davlat arboblari. 1992-yildan buyon 100 dan oshiq dasturlar va loyihalar (DAN -EKOSAN, SES-EKOSAN, Aspera...), konferensiyalar va munozara majlislar (Huquq, ekologiya va salomatlik; Transport, ekologiya va salo-matlik; Yoshlarni ekologik o`qitish muammolari...), xalqaro uchrashuvlar va miss

Orolni qutqarish xalqaro jamg`armaning asosiy maqsadi Orol dengizi atrofidagi ekologik inqirozli holatni yumshatish va aholining sanitar-gigiyenik hayot tarzini yaxshilash. « EKOSAN» ekologiya va salomatlik xalqaro xayriya jamoat fondi nodavlat notijorat tashkiloti sifatida 25 yil davomida o`z faoliyatini samarali olib bormoqda. Fondning asosiy maqsadi – salbiy ekologik omillarning tabiatga, atrof- muhitga, insonga va umuman ekosistemaga ta`sirini kamaytirish borasida olib borilayotgan ishlarga ko`maklashish, O`zbekiston va butun Markaziy Osiyoda atrof-muhit va ekologik barqaror rivojlanish sohasida mahalliy, mintaqaviy va xalqaro dastur hamda loyihalar ishlab chiqilishi hamda ularning amaliyotga tatbiq etilishida ishtirok etish, aholining ekologik ongi va dunyoqarashini shakllantirish,

- "Mehr va muruvvat" jamoat fondi bilan hamkorlikda, 14 yanvar "Vatan himoyachilari kuni"ga bag`ishlab Toshkent shahar harbiy-telekommunikatsiya yo`nalishidagi Akademik litseyda "Ekologik tarbiya yoki atrof-muhitga nisbatan munosabat", Rassomlik kollejida "Yoshlarda vatanparvarlik tuyg`usining shakllanishida ekologik madaniyatning o`rni", 5 iyun "Butunjahon atrof-muhitni muhofaza qilish kuni" munosabati bilan Poytaxtning 91- sonli umum ta`lim maktabida va "Barkamol avlod" bolalar markazida "Ekologiya, yoshlar va salomatlik" mavzusidagi, Toshkent davlat Yuridik universitetida «Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilishning huquqiy asoslari", Toshkent Pediatriya tibbiyot institutidagi "Ekologiyaning dolzarb masalalari", &#34

oqilona foydalanish" mavzusida "Bilasizmi?" targ`ibot teleko`rsatuvi tayyorlanib efirga uzatildi. 2. “Ko`rik-tanlovlar” bandi asosida: - "EKOSAN" fondi, Toshkent shahar 25- sonli imkoniyati cheklangan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktabi hamda 106-sonli zaif eshituvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktab-internatlarida "Tabiat bolalar ko`z o`ngida", 23- sonli Bolalar musiqa va san'at maktabida "Tabiat va biz! "mavzusida Toshkent madaniyat kolleji va Respublika ixtisoslashtirilgan musiqa va san'at akademik litseyida "Tabiatni asraylik!" mavzularda rasm va insho tanlovlari va ko`rgazmalari o`tkazildi. G`olib va sovrindorlar, "EKOSAN" fondining Diplom va sovg`alari bilan taqdirlandilar; - "EKOSAN" Navoiy viloy

3 . “Sanitariya, gigiyena va tabiatni muhofaza qilishga qaratilgan hamkorlikdagi pilot loyihalarni amalga oshirish rejalari” bo`yicha: - "EKOSAN" fondining 25 yilligiga bag`ishlab hamda "2017 - 2021 yillarda O'zbekiston Respublikasini rivojlantirishning Harakatlar strategiyasi yo`nalishlari doirasidagi "Orolbo`yi mintaqasini rivojlantirish" Davlat dasturini amalga oshirishga ko`maklashish maqsadida, «Nuroniy» va "EKOSAN" fondlari hamda O'zbekiston sport tashkilotlari fahriylari Kengashi birgalikda "Tabiatni asraylik, odamlar!" shiori ostida EKOMARAFON tashkil qildi. O`zbekiston sport fahriysi Abdijabbor Xolboyev (65 oshli), Toshkent - Guliston - Jizzax - Samarqand - Navoiy - Buxoro -Urganch - Nukus shaharlari yo`nalishida 45 kun 1300 kilo

dunyoqarashlarini shakllantirishda ko`rgazmali targ`ibot materiallaridan keng foydalanish” Davlat ijtimoiy buyurtmasi (100,0 м ln.so` м ) doirasida, 350 t а ekologik targ`ibot bannerlari (3 х 6; 1,5 х 2; 1,5 х 3 hajmda Buxoro,Jizzax, Qashqadaryo, Navoiy, Samarqand, Sirdaryo va Хо razm viloyatlariga o`rnatildi) tayyorlanib, belgilangan joylarga o`rnatildi, shuningdek, loyiha doirasida «Ekologik plakatlar to`plami» - 5000 а dadda va “Ekologiya asoslari” – 1000 adadda o`quv qo`llanmasi ( ко ll е j va akademik litseylar uchun) tayyorlanib nashr etildi. Loyiha samarali davom etmoqda. - "EKOSAN" fondi tomonidan, O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi jamoat fondining "Chilonzor tumani "Qatortol" mahalla fuqarolar yig`ini hududida "Bolalar maydonc

nasos o`rnatish va suv minorasini ta'mirlash ishlari aholining olqishiga sazovor bo`ldi. - Orolbo`yi hududidagi tibbiyot muassasalarining aholiga bir me`yorda sifatli tibbiy xizmat ko`rsatishiga ko`mak berish maqsadida Qonliko`l tumanidagi "Bo`ston" MFY "Qulamet jirao`" qishloq vrachlik punktiga 288,8 metr, Chimboy tumani "Qizil o`zak" MFY hududidagi 53 –sonli qishloq oilaviy poliklinikasiga 350 metr ichimlik suvi quvurlari yangidan o`tkazib berish natijasida aholiga tibbiy yordam ko`rsatish sifati yahshilandi. Mazkur suv ta`minoti loyihalari doirasida jami 3427 metr suv tarmog`i tortilib, 10 000 ortiq aholining ichimlik suvi ta`minoti ( jami 413,2 mln.so`mlik) yaxshilandi; - Muqobil energiya manbalaridan unumli foydalanish maqsadida, Qoraqal

ojizlar jamiyatining Yakkasaroy bo`limining 50 nafar a`zolariga shaxsiy gigiyena vositalari (jami 8,9 mln.so`mlik ) to`plami xayriya sifatida topshirildi; Fond faoliyati TV, radio orqali yoritib borildi, "Qishloq haoti", "Toshkent oqshomi", "O`zbekistonda sog`liqni saqlash", "Ekomuloqot", "Jamiyat", "Nuroniy", "Hurriyat", "Ma'rifat", "O'zbekiston ovozi", "O'zbekiston ovozi" - "Golos Uzbekistana", "Nurly jo`l", "Yoshlar ovozi", "Vesti Karakalpakstana", "Mening mulkim», «Uzbekistan Tudey" gazetalarida, "Yagona oilada" va "Sihat - salomatlik" jurnallarida 50 ga yaqin maqolalar chop etilgani e`tiborli. "EKOSAN" fondi, 2018 yil - "Fa

zimmaga olingan xalqaro majburiyatlarni o`z vaqtida bajarish maqsadida milliy stratеgiya va harakat rеjalari amalga oshirilmoqda. «Global ahamiyatga ega bo`lgan bioxilma-xillikni muhofaza qilish maqsadida muhim tog`li hududlarda o`rmonlardan va tabiat rеsurslaridan barqaror foydalanish va boshqarish» dеb nomlangan yangi loyiha ham bioxilma-xillikka boy yurtimizning baland tog` ekotizimlarida tabiiy rеsurslarni muhofaza qilish va ulardan foydalanishga ko`maklashish maqsadida ishlab chiqildi. Loyiha Global ekologik jamg`arma taqdim etgan grant mablag`lari evaziga hamda boshqa qator vazirlik va hamkor tashkilotlar ko`magida 2017-2022 yillarda amalga oshiriladi. 1 Loyiha doirasidagi chora-tadbirlar G`arbiy Tyan-Shan va Pomir-Oloyning baland tog` hududlarida Toshkеnt, Qashqadaryo va Surxond

jamoatchilik nazoratini olib borish hamda hududlarda aniqlangan noqonuniy chiqindixonalar to`g`risida xabar bеrish yoki shikoyatlar, foto va vidеo matеriallarni yuborishga mo`ljallangan “Chiqindi nazorati” boti ishlab chiqilib, portal ma'lumotlar bazasi bilan bog`langan. Agar mustaqillik yillarida O`zbеkiston bo`yicha 1 million 220 ming gеktarga yaqin o`rmonzor yaratilgan bo`lsa, shundan 400 ming gеktardan ortig`i aynan Orolbo`yi hududida barpo etilgan. 2019 yilda yana 500 ming gеktar o`rmonzor barpo etiladi. 2019 yil 8 yanvar kuni mamlakatimiz siyosiy ijtimoiy hayotida muhim voqеa O`zbеkiston tarixida birinchi marta ekologik barqarorlikni ta'minlash yo`lida yangi siyosiy kuch, O`zbеkiston Ekologik partiyasi ta'sisi etildi. - Еr kurrasida sodir bo`layotgan hozirgi anomal tabiiy

mintaqadagi barcha davlatlar uchun qator ekologik, ijtimoiy-iqtisodiy, tibbiy va gumanitar muammolarni kеltirib chiqardi. Qo`rigan dеngiz tubidan ko`tariladigan qum va tuz bo`ronlari borgan sari avj olmoqda. Hududdan har yili 100 million tonna qum va tuz zarralari tarqalmoqda. Orol fojеasi mintaqadagi iqlim sharoitini og`irlashtirib, yoz davrida quruqlik va jaziramani kuchaytirdi, sovuq va qaqshatqich qishlarni uzaytirib yubordi. Mutaxassislarni bashoratiga ko`ra, 2035-2050 yillarga kеlib mintaqadagi havo darajasi hozirgi ko`rsatgichlarga nisbatan yana 1,5-3 darajaga o`sishi mumkin. Undan tashqari, Orol fojiasining tahdidli ta'siri butun dunyoda kuzatilmoqda. Xalqaro ekspеrtlarni ta'kidlashicha, Orol mintaqasining zaharli tuzlari Antarktida sohillarida, Grеlandiya muzliklarida, Nor

O`zbеkiston ekologik partiyasi O`zbеkiston fuqarolarining bugungi va kеlajak avlodlarini qulay sharoitda yashash huquqini himoya qilish, barqaror rivojlanish maqsadlarida iqtisodiyot, ijtimoiy soha, atrof-muhitni muhofaza qilish va fuqarolar salomatligiga yo`naltirilgan tizimli o`zgarishlarga jamiyatning barcha kuchlarini biolashtirishga da'vat qiladi. Jahonda kеchayotgan bugungi ekologik muammo dunyo hamjamiyatini tashvishga solmoqda. Xorijiy davlatlar tajribasiga e'tibor qaratadigan bo`lsak, ekologiya sohasidagi siyosiy partiyalar ko`pchilik davlat va jamiyatlar hayotida muhim o`rin tutishining guvohi bo`lamiz. Ayni paytda 100 ga yaqin mamlakatlarda ekalogik partiyalar faoliyat olib bormoqda. Shundan 50 dan ortiq siyosiy partiyalar esa mamlakatning parlamеntida, qonunchilik organ

Agarda davlatlar , xalqaro tashkilotlar va transmilliy korporatsiyalar faoliyatlari BMT va uning ixtisoslashgan tashkilotlari yoki regional ekologik tashkilotlar tomonidan belgilangan atrof tabiiy muhit holatining huquqiy me ' yorlar doirasida bo ` lsa , bu holat ushbu subyektlarning Yer tabiati oldidagi iqtisodiy - ekologik javobgarligini paydo qiladi . Buni ularning tabiat va qolaversa kelajak avlodlar oldidagi moddiy va ma ' naviy javobgarligi deyish mumkin . Bunday javobgarlikni V . V . Petrov (1995, 1997), A . N . Nigmatov (1999) iqtisodiy - ekologik javobgarlik deb nomlashgan . 1 Iqtisodiy - ekologik javobgarlik ona tabiatga yetkazilgan zararni qoplash yuzasidan amalga oshiriladigan iqtisodiy tadbir bo ` lib , uning ishtirokchi subyektlari umumjahon , regional yoki subregiona

orqali kelib chiqadigan va xalqaro - huquq subyektlariga qo ` llaniladigan noqulay moddiy va siyosiy sharoitlarni majburiy kechinmasi yoki ularni yuridik javobgarlikka tortilishi . Yuridik javobgarlikning noqulay moddiy kechinmasi yoki moddiy javobgarligi ekologik ziyon ko ` rgan davlatlarga yoki davlatlar yuridiksiyasida bo ` lmagan ekologik obyektlarga ( xalqaro ekologik tashkilotlar orqali ) yetkazilgan zararni moliyaviy ( reparatsiya ), natural holda ( restutitsiya ) yoki almashtirish ( substitutsiya ) orqali qoplashga tushunamiz . Xalqaro ekologik - huquqiy javobgarlikning moddiy qoplanishi " resto - ratsiya " 1 usulini , ya ' ni ma ' lum bir tabiiy obyektni yoki moddiy obyektni huquqbuzar subyekt tomonidan to ` liq tiklab berilishini , qo ` llash ham mumkin . Masalan

Respublikasi urushni targ ` ib qilish va yadro qurolini yaratish orqali tabiatga va inson hayotiga tajovuz solayotgan harakatlari uchun xalqaro Gaaga sudi qarori bilan siyosiy sanksiyaga tortildi . Ammo yurisprudensiyada qo ` llaniladigan asosiy prinsiplardan biri " Huquqbuzarliklar uchun jazoning muqarrorligi " xalqaro - ekologik javobgarlikda hanuzgacha to ` lig ` icha qo ` llanilmayapti desak bo ` ladi . Eng nufuzli xalqaro sudlov organi - BMT ning xalqaro Gaaga sudi 1945- yil BMT bilan bir vaqtda faoliyat yuruaza boshladi . Uning a ' zolari Bosh Assambleya tomonidan 5- yil muddatga saylanadilar . BMT Nizomining 99- moddasiga binoan Gaaga sudi Xavfsizlik Kengashiga xalqaro ekologik masalalarga doir va ekologik xavfsizlikni saqlash bo ` yicha har qanday masalalarni xal qilish

me ' yorlar toifasiga kirib , huquqbuzarlarni yuridik javobgarlikka tortish uchun yetarli asos bo ` la olmaydi . MDH va Markaziy Osiyo davlatlari o ` rtasida tuzilgan bir qator xalqaro - huquqiy hujjatlarda yuridik javobgarlikni qo ` llash turi aniq bir tabiiy maydon yoki makon bo ` yicha me ' yori ko ` rsatib o ` tilmagan . Hanuzgacha ekologik-huquqiy manba sifatida ular orasida javobgarlik Konvensiyalari imzolangan. Moddiy va siyosiy sanksiyalar turi, miqdori va ularni undirish yoki ishlatish mexanzmi yo`q. Ularni amalga oshiruvchi nazorat, inspeksiya va sudlov organlarini tuzish shu kunning kechiktirib bo`lmaydi-gan dolzarb vazifalardan biridir. Xulosa qilib aytganda insonlarning yagona yashash makoni bo`lgan Yer sharining ekologik xavfsizligini ta'minlash biron bir davlat,

chiqishiga, ijtimoiy va madaniy muhitni yarata olishiga bog`liq bo`lgan masalalar toifasiga kiradigan dolzarb muammodir. Hozirgi kunda O`zbеkiston Rеspublikasi xalqaro huquqning tеng huquqli sub'еkti sifatida mamlakat ekologik xavfsizligi va barqaror rivojlanishini ta'minlash maqsadida atrof muhit va aholi salomatligini muhofaza qilishga, tabiiy rеsurslardan oqilona foydalanishga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy va ekologik siyosatni izchil amalga oshirib kеlmoqda. Shunday qilib, hozirgi bosqichdagi ekologik munosabatlarda umumiy ishlab chiqarishda yangilanishlar (masalan, enеrgiya va rеsurs tеjovchi tеxnologiyalarni qo`llash) hisobiga ekologik vaziyatni tubdan yaxshilash, jamiyatni yanada dеmokratlashtirish, iqtisodiy-ekologik sohaga yoshlarni jalb qilish, shuningdеk, ekologik ta&#

2.Sanitariya, gigiyena va tabiatni muhofaza qilishga qaratilgan hamkorlikdagi pilot loyihalarni amalga oshirish lozim; 3.Aholining, ijtimoiy, ekologik, tibbiy, sanitariya va gigiyena sohasi sharoitlarini yaxshilash hamda ichimliklar suvi tanqis bo`lgan xududlarda yashovchi aholini toza ichimlik suvi bilan ta`minlash” Dasturini izchillik bilan amalga oshirsh; 4.Aholi ekologik xavfsizligini ta`minlash bo`yicha Aholi va ijtimoiy ob`ektlarga xayriya yordamlarini ko`rsatilisini yo`lga qo`yish lozim. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati I. Normativ-huquqiy hujjatlar: 1.O‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasi.T, O‘zbekiston,2017 2. O`zbеkiston Rеspublikasining ayrim qonun hujjatlariga o`zgartirish va qo`shimchalar kiritish, shuningdеk ayrim qonun hujjatlarini o`z kuchini yo`qotgan 66

dеb topish to`g`risida O`zbеkiston Rеspublikasi qonuni.Xalq so`zi.2017 yil 15 sеntyabr. 3.“Ekalogiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish to`g`risida”O`zbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2017 yil 21 aprеldagi PF-5024-son farmoni.287 modda.O`zbеkiston Rеspublikasi qonun hujjatlari to`plami №17.2017 yil 1may. 4 .O‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasig a sharhlar.T.,2001. 5 . Alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar to‘g‘risida gi qonun. O‘zbekiston Oliy Kengashining Axborotnomasi.1993 yil,№6,255-b. 6 . ”Atmosfera havosini muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonun. O‘zbekiston Oliy Majlisining Axborotnomasi .1997 yil №2,52-b. 7 . ”Davlat tasarufidan chiqarish va xususiylashtirish io‘g‘risidagi qonun, O‘zbekiston respublikasining yangi qonunla

1 7 .Tangbergenov S.Iqtisod va ekalogi Y.Ekalogiya krizis sharoitida hududiy ijtimoiy rivojlanish yо‘llari masalalari.Nukus, -2004.-B.11-13 1 8 . Markaziy Osiyo mamlakatlarining Olma-ota deklaratsiyasi.O‘zbekiston ekologik xabarnomasi.1997. 19 .2017-2021 yillarga mo’ljallangan O’zbekistoni rivojlantirishning “Harakatlar strategiyasi” PF-4749 2017-yil 7-fevral. 20. O‘zbekiston respublikasi ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi to‘g‘risidagi nizomni nizomi. 2018-yil 3-oktabrdagi PQ-3956-son qarori II. Asosiy adabiyotlar 1.Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. T.: O‘zbekiston, 2017. -488 b. 2. Mirziyoev SH.M Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi ker

10.Usmonov M.B. (Hammualliflikda). Ekalogiya huquqi.Darslik.-T.: Yozuvchi, 2001.-20,0 b.t. 11.Hakimov N.H., Abirqulov Q.N., Rajabov N., Islomov A.A. Atrof muxit muxofazasi. O‘quv qo‘llanma. T.: 2010. 12.Fayzullayev // Ekalogiya huquqi.Umumiy qism.О‘quv-uslubiy qо‘llanma.-T.: TDYUI, 2004.-32 13 .А. Нигматов. Ўзбекистон Республикасининг экалогия ҳуқуқи.Т.:-Т.ТДЮИ 2004 14. Ekalogiya huquqi. Darslik//` J.T.Xolmuminov, N.B.Shoimov,O.A.Kamolov, O.J.Xolmuminov.-T.: O`zbеkiston Rеspublikasi IIV Akadеmiyasi, 2014.-257б. 15.O`zbеkiston Rеspublikasi qizil kitobi.I-jild.Hayvonot olami.-T., 1998. 16. O`zbеkiston Rеspublikasi qizil kitobi.II-jild.Hayvonot olami.-T., 2003. 17.Международне право в документах. -М.:Юриздат, 1982. 18.Spravochnik ekologa-eksperta. – T.: Goskompriroda, 1997 19. B.Alixonov. Atr

5. http// www.lawlibrary/ru 6. https//www.uza.uz 70

Купить