Аудиторлик касбига малакавий талаблар ва аудиторлик фаолиятини лицензиялаш - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	5.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Аудиторлик касбига малакавий талаблар ва аудиторлик фаолиятини лицензиялаш

Купить

Аудиторлик касбига малакавий талаблар ва аудиторлик фаолиятини лицензиялаш 5340900 – “Бухгалтерия ҳисоби ва аудит” таълим йўналиши бакалавр даражасини олиш учун ёзилган БИТИРУВ МАЛАКАВИЙ ИШИ

МУНДАРИЖА Кириш.......................................................................................... 3 I -БОБ Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида аудиторлик касбига малакавий талаблар ва аудиторлик фаолиятини лицензиялашнинг назарий асослари ..................................... 8 1.1. Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида Ўзбекистонда аудиторлик фаолиятини ташкил этишнинг меъёрий-ҳуқуқий асослари тавсифи....................................................................... 8 1.2. Аудиторлик касбига малакавий талаблар ни белгилаш ва у ни лицензиялаш нинг мақсади, аҳамияти ва мавжуд муаммолар. 1 7 II -БОБ Аудиторлик касбига малакавий талаблар ва аудиторлик фаолиятини лицензиялашнинг амалдаги ҳолати............... 2 6 2.1. Аудитор малака сертификатини олишга қўйилган талаблар, унин

КИРИШ Мавзунинг долзарблиги. Маълумки, “Глобал жаҳон иқтисодиётида ҳали-бери сақланиб қолаётган жиддий муаммоларга қарамасдан, 2012 йилда Ўзбекистон ўз иқтисодиётини барқарор суръатлар билан ривожлантиришни давом эттирди, аҳоли турмуш даражасини изчил юксалтиришни таъминлади, дунё бозоридаги ўз позициясини мустаҳкамлади. Бу даврда мамлакатимиз ялпи ички маҳсулоти 8,2 фоизга ўсди, саноат ишлаб чиқариш ҳажми 7,7 фоизга, қишлоқ хўжалиги 7 фоизга, чакана савдо айланмаси ҳажми 13,9 фоизга ошди. Макроиқтисодий барқарорлик ва иқтисодиётнинг мутаносиблиги таъминланди” 1 . Мамлакатимизда аудиторлик фаолиятининг ривожланиши анча мураккаб ва қийин, кўплаб жиҳатлари бўйича эса суст ҳамда зиддиятли кечмоқда Бундай ҳолатнин сабаблари аудиторлик фирмаларида бухгалтерия ҳисобининг назарий масалалари, ҳуқу

истиқболли ривожлантириш зарурлиги аён бўлмоқда. Булар ўз навбатида мавзунинг долзарблигини белгилайди. Хозирги пайтда аудиторлик касби, дунёда энг обрўли ва энг даромадли касблардан бирига айланди. Шунинг учун хисоб-китоб сохасида маълум билим ва тажрибага эга бўлган ва ҳатто эга бўлмаган мутахассислар ҳам шу фаолият йуналишида уз кучларини синаб куришга харакат килмокдалар. Лекин шу билан биргаликда бу фаолият йуналиши ута нозик ва таваккалчилик даражаси юкори бўлган ишлардан бири хисобланади. Чунки сифатсиз тарзда курсатилган аудиторлик хизмати шу ишни амалга оширган кимсага жуда сезиларли маънавий ва моддий зарар етказиши ва хатто озодликдан махрум килиш жазосигача олиб бориши мумкин. Ю қ о р и д а к е л т и р и б ў т и л г а н ф и к р л а р аудиторлик касбига малакавий талаблар ва ауд

- Ўзбекистонда аудиторлик фаолиятининг моҳияти, мақсади, вазифалари ва уни ташкил этиш хусусиятларини ўрганиш; - аудиторлик фаолиятини ташкил этишнинг меъёрий-ҳуқуқий асосларини тадқиқ этиш; - аудиторлик касбига малакавий талабларнинг мазмуни, аудиторлик малака сертификатини олиш тартиби ва унга қуйилган талабларни ўрганиш; - аудиторлик ташкилотларини лицензиялаш тартиби ва унга қуйилган талабларни тадқиқ этиш; - аудитор ва аудиторлик ташкилотларининг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарликлари ҳамда уларнинг бажарилишини тартибга солиш йуналишларини батафсил ўрганиш; - аудит иш сифатини назорат килиш хусусиятларининг моҳиятини очиб бериш ва уларни тадқиқ этиш. Бу вазифалардан кўриниб турибдики, аудиторлик фаолиятини самарали ташкил этиш ва ўтказиш учун аудиторлик касбининг малакавий ва ах

лицензиялашни такомиллаштириш бўйича ахборотларнинг тўлиқ, аниқ ва батафсил акс эттирилишини таъминлайди. БМИ таркибининг қисқача тавсифи. Битирув малакавий иш кириш қисми, мазмунан боғланган учта боб, хулоса, фойдаланилган адабиётлар руйхати ва иловалардан иборат. Хусусан, битирув малакавий иши мавзусининг моҳиятини очиб беришда бухгалтерия ҳисоби ва аудитга оид Ўзбекистон Республикаси Қонунлари, Президент асарлари, илмий мақолалар, чет эл адабиётлари ва интернет маълумотларидан кенг фойдаланилган. Шу билан бирга битирув малакавий иши чизмалар, схемалар ва жадваллар билан бойитилган. Битирув малакавий ишининг кириш қисмида муаллиф томонидан битирув малакавий ишининг долзарблиги, тадқиқот объекти, предмети, мақсади, вазифалари ҳамда ишнинг назарий ва амалий аҳамияти батафсил баён этилган.

масалаларига бағишланган бўлиб, аудиторлик касбига малакавий талабларни белгилаш ва аудиторлик фаолиятини лицензиялашда хориж тажрибаси ва уни такомиллаштириш масалалари талаб даражасида баён этилган. Хулоса қисмида битирув малакавий ишининг натижалари бўйича аудиторлик касбига малакавий талаблар ва аудиторлик фаолиятини лицензиялашни такомиллаштиришга қаратилган хулосалар қилиниб, таклиф ва тавсиялар умумлаштирилган. Фойдаланилган адабиётлар рўйхати ва иловалар белгиланган талаб даражасида келтириб ўтилган. 7

I БОБ. ИҚТИСОДИЁТНИ МОДЕРНИЗАЦИЯЛАШ ШАРОИТИДА АУДИТОРЛИК КАСБИГА МАЛАКАВИЙ ТАЛАБЛАР ВА АУДИТОРЛИК ФАОЛИЯТИНИ ЛИЦЕНЗИЯЛАШНИНГ НАЗАРИЙ АСОСЛАРИ 1.1. Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида Ўзбекистонда аудиторлик фаолиятини ташкил этишнинг меъёрий-ҳуқуқий асослари тавсифи Кичик бизнес ва тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришда иқтисодий ислоҳотларни янада чуқурлаштириш натижасида бизнесни мувафаққиятли ривожлантиришга ёрдам берадиган, хўжлик юритувчи субъектлар молиявий ҳисоботларининг ишончлиги тўғрисида хулоса берадиган ҳамда ҳисоботни яхшилаш мақсадида уларга маслаҳат, йўл-йўриқ ва бошқа турлардаги амалий ёрдам кўрсатадиган профессионал хизматнинг янги шакли – аудиторлик фаолиятига эҳтиёж кучаймоқда. Дарҳақиқат, Президентимиз И.А.Каримов томонидан қайд этилганидек, «…бизни аудит тизимининг

учун аттестация ўтказиш тартиби ва аудиторлик фаолиятини амалга ошириш учун лицензия бериш тартиблари аниқланди. Шунингдек, мамалакатимизда хўжалик субеътларининг ўтган йилги молиявий фаолияти ва уларнинг барқарорлигига аниқ баҳо беришимиз асосида уларнинг келажакдаги истиқболларини белгилашга шароит яратишимиз лозим. Мамлакатимизда 1992 йил 9 декабрда биринчи марта меъёрий ҳужжатларда аудит сўзи тилга олинди ва аудиторлик фаолиятини меъёрий тартибга солиш тизимини ривожалантириш йўлида халқаро аудит тажрибаси ва ривожланишига таяниб бир неча босқичлар босиб ўтилди. Аудиторлик фаолиятини меъёрий тартибга солиш тизимининг биринчи (юқори) поғонасида “Аудиторлик фаолияти тўғрисида”ги Қонун (янги таҳрири) туради. Қонун Олий Мажлиснинг 2000 йил 26 майдаги қарорига мувофиқ қабул қилинган ва 29 м

Аудиторлик фаолиятини меъёрий тартибга солиш тизими Ў збекист о н Республикаси Конституцияси “ А удитор л и к фаолияти тўғрисидаги » Ўзбекистон Республикаси Қонуни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Қарорлари ва бошқа ҳужжатлари Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишлари Ў збекист о н Республикаси Молия Вазирлиги тасдиқлаган аудиторлик фаолиятининг миллий стандартлари, низомлари, йўриқномалари ва қоидалари Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан тасдиқланган мустақил банк аудити ўтказишга қўйилган талаблари бўйича меъёрий ҳужжатлари 1-чизма . Аудиторлик фаолиятини меъёрий тартибга солиш тизими 3 Ушбу тизимнинг биринчи поғонасига «Аудиторлик фаолияти тўғрисида

ижобий аудиторлик хулосаси мавжудлиги хўжалик юритувчи субъектининг молия-хўжалик фаолияти солиқ органлари ва бошқа назорат органлари томонидан охирги текшириш ўтказилгандан кейин камида 24 ойдан олдин текширилмаслиги учун асос ҳисобланади. Бухгалтерия ҳисобини юритиш ва ҳисобот тузиш аудиторлик ташкилоти томонидан амалга ошириладиган микрофирмаларнинг молия-хўжалик фаолияти солиқ органлари ва бошқа назорат органлари томонидан тегишли аудиторлик ташкилоти албатта жалб қилинган ҳолда текширилади. Бунда молиявий ҳисоботнинг тўғрилиги учун аудиторлик ташкилоти жавоб беради. Қарорнинг 3-бандига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Молия Вазирлиги аудиторлик фаолиятини лицензиялаш махсус ваколатли давлат органи этиб тасдиқланган ва унга қуйидаги функциялар юклатилган:  ўз ваколатлари доирасида ауди

профессионал фаолиятлари жараёнида риоя қилишлари лозим бўлган ягона асосий тамоиллардир. Стандартлар Ўзбекистон Республикаси Молиявий Вазирлигида Бухгалтерия ҳисоби, ҳисоботи ва аудит услубиёти бошқармаси томонидан ишлаб чиқилиб тасдиқланади ва Адлия Вазирлигида рўйхатга олинади. Ўзбекистон Республикаси Аудиторлик фаолияти Миллий Стандартлари (АФМС) Аудитнинг Халқаро Стандартлари – АХС ( International Standards of Auditing - ISAS ) негизида ишлаб чиқилади ва асосан аудиторлик текширувларини ўтказиш қоидаларини белгилайди. Бу қоидалар молия-хў-жалик фаолиятининг барча субъектларида бир хил қўлланилади. Аудиторлик фаолиятини амалга ошириш жараёнида аудиторлик стандартларига риоя қилиш аудит сифатини ва унинг натижалари ишончлилигини кафолатлайди. Аудиторлик стандартларининг аҳамияти қуйидаг

Иқтисод фанлари номзоди, доцент Р.Д.Дўсмуратовнинг таъкидлашича, республикамизда аудиторлик фаолиятини меъёрий-ҳуқуқий тартибга солишнинг ривожланиши қуйидаги уч босқичга эга(1-жадвал): 1-жадвал Республикамизда аудиторлик фаолиятини меъёрий-ҳуқуқий тартибга солиш тизимининг ривожланиш босқичлари 4 Босқичлар Давр Қисқача тавсифи I-босқич 1990-1993 йиллар 90-йилларнинг бошидан 1993 йилгача, яъни 1992 йил 9 декабрда “Аудиторлик фаолияти тўғрисида” қонун қабул қилингунгача II-босқич 1993-2000 йиллар Аудиторлик фаолияти миллий стандартлари (АФМС) ишлаб чиқила бошланди. 2000 йил 26 майда “Аудиторлик фаолияти тўғрисида”ги қонуннинг янги таҳрири ва 2000 йил 20 сентябрда Вазирлар маҳкамасининг 365-сонли “Аудиторлик фаолиятини такомиллаштириш ва аудиторлик текширувларининг аҳамиятини ошириш тўғрисид

Қуйида ҳар бир босқични батафсил тавсифлашга ҳаракат қиламиз. Ўзбекистон Республикасида аудиторлик фаолиятини ташкил қилишдаги дастлабки босқичларидан биринчиси, уни келажакда ривожланиши ва истқболини яратиш мақсадида 1992 йил 9 декабрда “Аудиторлик фаолияти тўғрисда”ги қонун қабул қилинди. Аудиторлик фаолиятини ривожланишининг биринчи босқичи 1992 йил “Аудиторлик фаолияти тўғрисида”ги қонуннинг қабул қилиниши билан бошланди. Ўзбекистон Республикасида аудиторлик фаолиятини ривожлантириш ва такомиллаштиришнинг иккинчи босқичи 26 май 2000 йилда “Аудиторлик фаолияти тўғрисида”ги қонуннинг янги таҳрирда чоп этилиши бўлди. Янги таҳрирдаги “Аудиторлик фаолият тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси қонунида кўзда тутилган Аудиторлик фаолиятининг тартибга солиш механизмларини амалга ошириш, шунингд

 меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш, аудиторлик фаолиятини тартибга солиш, шу жумладан миллий аудиторлик фаолияти стандартларини ҳам ишлаб чиқиш;  аудиторлик ташкилотларида лицензия шартлари ва талабларига риоя қилинишини назорат қилиш, лицензия шартномаларини амалга ошириш.  аудиторлик малака сертификатини олишга даъвогарлар учун малакавий талабларни ўрнатиш;  аудиторлик малака сертификатини олиш учун аудиторларни ўқитиш дастури ва малака имтихонини топшириш тартиби бўйича республика жамоат бирлашмасининг келишувини тасдиқлаш;  аудиторлик малака сертификатини олиш ҳуқуқи аудиторлар квалификацион имтиҳони респупблика жамоат бирлашмаси қатнашчилари томонидан ўтқазилиши;  аудиторлик фаолиятини амалга оширишда лицензияни тўхтатиб туриш ва бекор қилиш;  бекор қилинган

қабул қилиниши мамлакатимизда аудторлик фаолиятини келажакда ривожлантириш ва такомиллаштириш ҳамда уни ислоҳ этиш йўлида учинчи босқичининг бошланиши бўлиб хизмат қилди. Аудиторлик фаолиятини ривожлантириш ва такомиллаштиришнинг ушбу босқичидаги муҳим йўналишларидан бири бўлиб Ўзбекистон Республикаси Президентининг 27 сентябрь 2006 йилдаги 475-сонли “Қимматли қоғозлар бозорини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорининг қабул қилиниши ҳисобланади. Шундай қилиб, юқоридаги қарорда қуйидагилар кўзда тутилган, яъни 2007 йил 1 январдан бошлаб активларининг баланс қиймати 1 млрд. сўмдан ортиқ бўлган корхоналарда ички аудит ташкил этилиши лозим бўлиб, у кузатув кенгаши томонидан тайинланади ва ўз навбатида унга ҳисобот берувчи ҳисобланади ва шунингдек устав капиталида давлат акци

кўринадики аудиторлик ташкилоти ва аудиторларнинг хўжалик юритувчи субъектларда аудиторлик текширувлари ўтказиш даврида молиявий ҳисобот ва бошқа молиявий ахборот тўғрилиги сифатли аудиторлик текширишларни амалга ошириш билан белгиланади. Юқоридаги таклифларни умулаштирган ҳолда шуни таъкидлаш мумкинки, бизнинг Республикамизда аудиторлик ва унга ёндош бўлган профессионал хизматларга талаб ва қизиқишлар ошиб боради, бу эса ўз навбатида Ўзбекистон Республикасини келажакда халқаро аудиторлик хизматлари бозорида миллий аудиторлик фаолиятимиз мувофаққиятини ишончлилигини таъминлайди. 1.2. Аудиторлик касбига малакавий талаблар ни белгилаш ва у ни лицензиялаш нинг мақсади, аҳамияти ва мавжуд муаммолар Ўзбекистон мустақиллиги йилларида юз берган жиддий ўзгартиришлар жумласига, шубҳасиз, мамлакатда

ва преференциялари қўлланмоқда, аудиторлик фаолиятини амалга оширишга лицензиялар бериш тизими жиддий равишда соддалаштирилди ва эркинлаштирилди. Хусусан, улар энди амал қилиш муддати чекланмасдан берилади. Йўл қўйилган ҳуқуқбузарликлар учун уларнинг амал қилиш муддатини бекор қилиш тўғрисидаги қарорлар фақат суд томонидан қабул қилинади. Аудиторлик ташкилотлари 2017 йилнинг 1 январигача фойда солиғи, ягона солиқ тўловини тўлашдан озод қилинганлар. Аудиторлик ташкилотларининг масъулиятини кучайтириш, фаолиятини рағбатлантириш ва хизмат сифатини ошириш, тартибга солишнинг самарали усулларини жорий этиш, аудиторлик хизматлари бозорида ноҳалол рақобатни бартараф этиш учун:  2008 йилнинг 1 январидан аудиторлик текширувларининг турига боғлиқ ҳолда аудиторлик фаолиятига лицензияларни табақалашт

тўғрисидаги маълумотларни ҳар йили тақдим этишлари шарт;  профессионал жамоат бирлашмалари томонидан аудиторлик ташкилотларининг мажбурий рейтинг баҳоланиши тизими жорий этилди;  Молия вазирлиги 3 йилда камида бир марта аудиторлик ташкилотлари томонидан лицензия талаблари ва шартларига риоя этилишини текшириши шарт;  2008 йилнинг 1 августидан белгиланган тартибга кўра аудиторлик ташкилоти устав капиталининг камида 50 фоизи муассисларнинг (иштирокчиларнинг) пул маблағларидан, қолган қисми аудиторлик фаолиятини амалга оширишда фойдаланиладиган моддий бойликлардан шакллантирилади;  шунингдек бошқа талаблар жорий этилди. 201 3 йилнинг 1 янв ари ҳолатига кўра республикада юқорида кўрсатилган талабларга жавоб берадиган 10 3 аудиторлик ташкилоти фаолият кўрсатяпти, уларнинг 2 3 таси ташаббус

мижозлар базасининг кенгайиши ва хизматлари сифатининг яхшиланиши ҳозирги вақтда Ўзбекистонда ушбу фаолиятни ривожлантириш учун қулай шароитлар яратилганлиги билан изоҳланади. Аудитнинг асосий соҳаларини қамрайдиган меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар кучга киритилди. Профессионал ҳамжамият бозор иқтисодиёти талаб-эҳтиёжларига жавоб берадиган аудит ўтказиш кўникма ва тажрибасига эга бўлди. У халқаро аудит стандартларига (ХАС) ўтиш заруратини борган сари кўпроқ англаб етаяпти. Бироқ миллий аудит стандартларини халқаро стандартлар билан яқинлаштиришга доир муайян қадамлар қўйилганлигига қарамай, ХАСни жорий этиш билан боғлиқ бир қатор муаммолар мавжуд. Хусусан, ушбу жараёнларнинг амалга оширилишига ХАСнинг ўзбек ва рус тилларига расмий таржимаси йўқлиги; ХАСдан фойдаланиш ва уни қўллаш учун зарур инфр

бўляпти. Бу эса, ўз навбатида, юқорида тилга олинган муаммоларни ҳал этиш бўйича аудитнинг тегишли меъёрий-ҳуқуқий базасини ишлаб чиқиш ва такомиллаштиришни талаб қилади. Аудитдаги ўзгаришлар, хусусан, ХАСнинг жорий этилиши аста-секин, профессионал ва бошқа манфаатдор жамоатчиликнинг имкониятлари, эҳтиёжлари ва тайёргарлигини ҳисобга олган ҳолда юз бериши керак. Ахборот йиғиш ва унга ишлов беришнинг янги усуллари ва таомилларига амалда ишлов бериш учун вақт керак. ХАСни Ўзбекистон иқтисодиётида кенг қўллаш учун ушбу стандартлардан хўжалик юритувчи субъектлар фойдаланишини таъминлайдиган инфратузилмани барпо этиш шарт. Айни шу боис доимо ишлайдиган нодавлат органи зарур, У: ХАСнинг ўзбек ва рус тилларидаги расмий матнларини тайёрлаши; инглиз тилидаги матндаги ўзгаришларни кузатиб бориши ва

Аудитни ислоҳ қилишни янада чуқурлаштириш, аудиторлик компаниялари ролини ошириш ва уларни ривожлантириш, халқаро меъёрлар ва стандартларга мувофиқ уларнинг барқарорлиги ва самарадорлигини таъминлаш, улар кўрсатаётган хизматлар доирасини кенгайтириш мақсадида Президентнинг "2011-2015 йилларда республика молия-банк тизимини янада ислоҳ қилиш ва барқарорлигини ошириш ҳамда юқори халқаро рейтинг кўрсаткичларига эришишнинг устувор йўналишлари тўғрисида" қарори билан 2011-2015 йилларда республикада микромолиялаш соҳасини ва нобанк молия секторини янада ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар тасдиқланди. Уларда қуйидаги устувор вазифалар ажратиб кўрсатилди: а) аудиторлик фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларини халқаро қоидалар ва стандартларга мувофиқ такомиллаштириш; б) халқаро аудит станд

ҳажмларини кенгайтириш ва улар сифатини яхшилаш, аудиторлик ташкилотларининг кадр салоҳиятини мустаҳкамлашга йўналтирилган. Мамлакатимизда эркин иқтисодиётни ривожланиб бориши, хўжалик юритувчи субъектларнинг ўзаро ва халқаро иқтисодий алоқаларининг кенг кўламда жадаллашиб бориши, шубҳасиз, юқори савиядаги аудиторлик хизматларига бўлган талабни тақозо этади. Маълумки, ҳар бир корхона, умуман тадбиркорлик субъекти ўзининг молиявий-хўжалик фаолиятини вақти-вақти билан ўрганиб, таҳлил қилиб, унга баҳо бериши ва аниқланган камчиликни бартараф этиш йўлларини аниқлаб, келгуси иш режаларини белгилаб олиши мақсадга мувофиқ ҳисобланади. Бу ишларни амалга оширишда аудиторлик хизматларининг ўрни алоҳида аҳамият касб этади. Чунки, бозор иқтисодиёти аниқ ва тўғри ҳисоб-китобни, ҳар бир сўмни тежаб-терг

Худди шунингдек, 2005 йил 14 июндаги «Тадбиркорлик субъектларини ҳуқуқий ҳимоя қилиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ва 2005 йил 24 июндаги «Тадбиркорлик субъектларининг хўжалик соҳасидаги ҳуқуқбузарликлари учун молиявий жавобгарлигини эркинлаштириш тўғрисида»ги фармонларига асосан тадбиркорлик субъектларини ҳуқуқий ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш ҳамда молиявий жавобгарлигини эркинлаштириш билан боғлиқ бўлган Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларга, шу жумладан «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги қонуннинг «Аудиторлик фаолиятини лицензиялаш», «Лицензия амал қилишини тўхтатиб туриш», «Лицензия амал қилишини тугатиш», «Лицензияни бекор қилиш» каби моддаларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш мақсадга мувофиқ ҳисобланади. Мамлакатимизда ўз фаолиятин

Аудитор малака сертификати жисмоний шахсга, башарти у аудиторлик ташкилоти штатида бўлса ёки у билан аудиторлик ташкилоти фуқаролик- ҳуқуқий тусдаги шартнома тузган бўлса, аудиторлик текширувини амалга ошириш ҳуқуқини беради. Малака сертификатига эга бўлган ҳар бир аудитор малака сертификатини олган йилдан кейинги йилдан эътиборан ҳар бир йил мобайнида республика аудиторлар жамоат бирлашмаси билан келишилган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан тасдиқланган малака ошириш дастурлари бўйича 60 соатдан кам бўлмаган ҳажмда малака ошириш курсларини ўтиши шарт. Аудитор малака сертификати Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан, агар даъвогар малака имтиҳонини муваффақиятли топширган бўлса, берилади. Малака имтиҳони аудиторлик ташкилоти номидан аудиторлик текширувлари

II БОБ. АУДИТОРЛИК КАСБИГА МАЛАКАВИЙ ТАЛАБЛАР ВА АУДИТОРЛИК ФАОЛИЯТИНИ ЛИЦЕНЗИЯЛАШНИНГ АМАЛДАГИ ҲОЛАТИ 2.1. Аудитор малака сертификатини олишга қўйилган талаблар, унинг амал қилиш муддатини узайтириш ва бекор қилиш тартиби Ҳозирги кунда мамлакатимизда иқтисодиётни модернизациялашда корхоналарга янги техника ва технологияларни олиб кириш ва уларнинг фаолиятини янда ривожлантириш ҳамда аниқ мақсадларда ташкил этилаётганлигини замонавий аудиторлик текшируви ҳолатига аудиторлик хулосаси орқали баҳо беришимиз лозим бўлмоқда. Зеро, Президентимиз Ислом Каримов такидлаганидек: «…Ўтган йили протокол билан белгиланган топшириққа биноан мамлакатимизнинг барча йирик корхоналари ва ишлаб чиқариш тармоқларида ўтказилган техник аудит натижасида 37 мингга яқин асбоб-ускуна ва технологияларнинг жаҳон миқёс

ёки Ўзбекистон Республикаси олий таълим муассасаларида олинган иқтисодий бўлмаган олий маълумот ёхуд хорижий давлатларнинг таълим муассасаларида олинган ҳамда қонун ҳужжатларига мувофиқ Ўзбекистон Республикасидаги таълимга эквивалиент деб тан олинган иқтисодий бўлмаган олий маълумот билан охирги ўн йил ичида камида 5 йил аудитор, бош бухгалтер, тафтишчи ёки солиқ инспектори сифатида иш стажига эга бўлиш, шу жумладан ўриндошлик бўйича; ёхуд Ўзбекистон Республикасида ёки хорижий давлатларда (қонун ҳужжатларига мувофиқ нострификациялаш (эквивалентлигини қайд этиш) ўтказилганлиги шарти билан) олинган иқтисодиёт фанлари номзоди (доктори) илмий даражага эга бўлиш; 2) Республика аудиторлар жамоат бирлашмаси билан келишган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан тасдиқланадиган таъ

2) маълумот тўғрисидаги диплом ёки иқтисодиёт фанлари номзоди (доктори) илмий даражасини олганлик тўғрисидаги дипломнинг ҳужжатни берган муассаса томонидан белгиланган тартибда тасдиқланган ёки нотариал тасдиқланган кўчирма нусхаси; ёки маълумот ёки илмий даража тўғрисидаги хорижий ҳужжатнинг эквивалентлигини тан олиш тўғрисидаги ваколатли давлат органи гувоҳномасининг ҳужжатни берган муассаса томонидан белгиланган тартибда тасдиқланган ёки нотариал тасдиқланган кўчирма нусхаси (хорижий таълим муассасаларида олинган олий маълумот ёки илмий даража тўғрисидаги дипломга эга бўлинганда); 3) меҳнат дафтарчасидан нотариал тасдиқланган кўчирма (ўриндошлик бўйича меҳнат стажи мавжуд бўлган тақдирда бу ҳақида меҳнат дафтарчасига қайд қилинган ҳолда); 4) иккита фотосурат (3 х 4); 5) аудиторларни тай

ҳужжат, агар ўқиш тугатилган санадан бошлаб ҳужжатларни топшириш санасигача беш йилдан кўп бўлмаган вақт ўтган бўлса, ҳақиқий ҳисобланади); 6) малака сертификатини бериш учун энг кам ойлик иш ҳақининг 1,5 баравари миқдорида йиғим тўланганлиги тўғрисида гувоҳлик берувчи банк тўлов ҳужжати. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ариза келиб тушган кундан бошлаб 3 кунлик муддат ичида малака имтиҳонини топширишга ижозат бериш ёки ижозат беришни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилади. Рад этиш тўғрисида қарор қабул қилинганда Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ўша куннинг ўзида рад этиш учун асосларни кўрсатган ҳолда қабул қилинган қарор тўғрисида даъвогарни ёзма равишда хабардор қилади. Малака имтиҳонини топширишга ижозат бериш тўғрисида қарор қабул қилинганда малака имтиҳонини топширишга

Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги тегишлича расмийлаштирилмаган ҳужжатлар тақдим қилинганда даъвогарга малака имтиҳонини топширишга ижозат беришни рад этишга ҳақлидир. Даъвогарлар паспорт ёки шахсни тасдиқлайдиган бошқа ҳужжатни тақдим этган тақдирда уларга малака имтиҳонини топшириш учун ижозат берилади. Ёнида паспорт ёки шахсни тасдиқлайдиган бошқа ҳужжат бўлмаган ёки малака имтиҳонига кечиккан даъвогарлар имтиҳонга келмаган ҳисобланади ва малака имтиҳонини навбатдаги топширишга ижозат берилган шахслар рўйхатига киритилади. 3 -чизма. Малака имтиҳони ўтказиш босқичлари 7 Агар даъвогар Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига ҳужжатларни топширган санадан бошлаб олти ой мобайнида малака имтиҳонини топшириш учун келмаган тақдирда топширилган ҳужжатлар даъвогарга қайтарилади. Даъвогар

аудиторлар жамоат ташкилоти билан биргаликда Аудиторларни ўқитиш дастури асосида ишлаб чиқади. Имтиҳон комиссияси раисининг имзоси қўйилмаган тест бланклари ва имтиҳон билетлари ҳақиқий эмас деб ҳисобланади. Тестлар ва имтиҳон билетларининг мазмуни қонунлар ва меъёрий ҳужжатларга киритиладиган ўзгартиш ва қўшимчаларни ҳисобга олган ҳолда вақти-вақти билан қайта кўриб чиқилади. Тестга дастурнинг барча бўлимларини акс эттирадиган камида 75 савол киритилади. Тест натижаларини ижодий деб эътироф этиш учун асос бўлиб ҳисобланадиган тўғри жавоблар миқдори имтиҳон тестларидаги мавжуд саволлар миқдорининг камида 75 фоизини ташкил этиши керак. Тест натижалари салбий деб эътироф этилган тақдирда даъвогар ёзма-оғзаки имтиҳонни топширишга қўйилмайди, унга тақдим этган ҳужжатлари қайтариб берилади. Имт

бошқа даъвогарлар билан гаплашиш ман қилинади. Ушбу талабларни бузган даъвогарлар аудиториядан чиқарилади ва малака имтиҳонини топширмаган деб ҳисобланади. Бегона шахслар ва кузатувчиларнинг малака имтиҳонида ҳозир бўлишларига ижозат берилмайди. Тест имтиҳонини ўтказишга ажратилган вақт тугагач, даъвогарлар тестлар ва уларга жавобларни имтиҳон комиссиясига топширишлари шарт. Ушбу талабларни бузган даъвогарлар малака имтиҳонини топширмаган деб ҳисобланади. Малака имтиҳони натижаларини имтиҳон комиссияси у ўтказилгандан сўнг кўпи билан икки кунда эълон қилади. Малака имтиҳони натижалари имтиҳон комиссиясининг баённомаси билан расмийлаштирилади ва малака имтиҳони ўтказилган санадан сўнг 3 кун ичида Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига топширилади. Малака имтиҳонини топширишга доир ёзма и

топшириш натижалари бўйича имтиҳонни топширган деб ҳисобланса, унга умумий асосларда аудитор малака сертификати берилади. Аудитор малака сертификати мутахассиснинг фотосурати ёпиштирилган махсус бланкда расмийлаштирилади ва Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида юридик кучга эгадир Аудитор малака сертификатини расмийлаштирганлик ва берганлик учун даъвогар энг кам иш ҳақининг бир баравари миқдорида (тўлов кунида) йиғимни Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг махсус ҳисобварағига тўлайди. Аудитор малака сертификати 5 йил муддатга берилади. Аудитор малака сертификати Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан имтиҳон комиссиясининг баённомалари олингандан сўнг 10 кунлик муддат ичида расмийлаштирилади ва малака сертификатининг эгасига ёки нотариал тасдиқланган ишончнома асосид

ҳужжат ва белгиланган тартибда малака ошириш курсларини тугатганлиги тўғрисида гувоҳноманинг ушбу ҳужжатларни берган муассаса томонидан белгиланган тартибда тасдиқланган ёки нотариал тасдиқланган кўчирма нусхаси;  малака сертификатининг амал қилишини узайтириш учун энг кам ойлик иш ҳақининг бир баравари миқдорида йиғим тўланганлиги тўғрисида гувоҳлик берувчи банк тўлов ҳужжати. Аудитор малака сертификатининг амал қилиш муддатини узайтириш кўрсатилган талабларга риоя қилинган ва аудитор малака сертификатининг эгаси малака имтиҳонини муваффақиятли топширган тақдирдагина амалга оширилади. Аудитор малака сертификатининг амал қилиш муддати аудитор малака сертификати бланкида кўрсатилган амал қилиш муддати тугаган санадан узайтирилади. Малака имтиҳонини топширолмаган аудитор малака сертификатин

сертификатини ва тегишли ўзгартишларни тасдиқлайдиган ҳужжатларнинг асл нусхаларини илова қилиши шарт. Аудитор малака сертификатини қайта расмийлаштириш аудитор малака сертификатининг эгаси тегишли аризани топширган кундан бошлаб 5 кун мобайнида амалга оширилади, бунда аудитор малака сертификатининг янги бланки илгари берилган рақам ва илгари белгиланган амал қилиш муддати билан берилади, илгари берилган аудитор малака сертификатининг бланки йўқ қилинади. Аудитор малака сертификатини қайта расмийлаштирганлик учун энг кам ойлик иш ҳақининг 25 фоизи миқдорида йиғим ундирилади. Йўқолган ёки яроқсиз ҳолга келган аудитор малака сертификатининг ўрнига аудитор малака сертификати эгасининг аризасига кўра дубликат берилиши мумкин.Аудитор малака сертификатининг эгаси матбуотда аудитор малака сертифи

тузиш бўйича белгилаб қўйилган талабларни бузиш фактларининг аудитор томонидан яширганлик;  аудиторлик фаолиятида уч йил давомида иштирок этмаслик;  аудиторнинг малака сертификати бошқа шахсга топширилган бўлиб, мазкур шахс ушбу ҳужжатни аудиторлик фаолиятида иштирок этиш учун ўз номидан фойдаланиш мақсадида ишлатганлик фактининг аниқланганлиги;  суднинг муайян лавозимларни эгаллаш ёки молия-хўжалик муносабатлари соҳасида муайян фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқидан махрум қилиш тариқасидаги жазони назарда тутувчи хукмининг қонуний кучга кирганлиги;  фуқарони белгиланган тартибда муомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топиш тўғрисидаги суд қарори. 5 -чизма. Аудиторлик фаолиятини амалга ошираётганда қонун ҳужжатлари талабларини бир марта қўпол равишда бузиш тан олиниш шартла

ҳужжатлари талабларини бир марта қўпол равишда бузиш деб қуйидаги ҳолатлар тан олинади (5-чизма). Аудитор малака сертификатининг амал қилиши уни тугатиш тўғрисида қарор қабул қилинган санадан эътиборан тугатилади. Махсус ваколатли давлат органининг аудитор малака сертификатининг амал қилишини тугатиш тўғрисидаги қарори устидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда судга шикоят қилиниши мумкин. 6 -чизма. Аудитор малака сертификати ни б екор қили ш шартлари 10 Аудитор малака сертификати юқоридаги ҳолларда бекор қилинади (6- чизма). Махсус ваколатли давлат органининг аудитор малака сертификатини бекор қилиш тўғрисидаги қарори устидан қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда судга шикоят қилиниши мумкин. Аудитор малака сертификатининг амал қилишини тугатиш ва уни бекор қилиш учун асослар аниқ

тўхтатилади. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг аудитор малака сертификатининг амал қилишини тўхтатиш ёки бекор қилиш тўғрисидаги қарори 5 кун ичида аудитор малака сертификатининг эгасига ёки унинг номидан аудиторлик текширувларини амалга оширадиган аудиторлик ташкилотига юборилади. Аудитор томонидан аудитор малака сертификатининг амал қилиши тугатилганлиги ёки бекор қилинганлиги тўғрисидаги қарор олинган кундан бошлаб 10 кун ичида сертификат йўқ қилиниши учун Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига қайтарилиши лозим. жадвалда 2007 йилда лицензиясининг амал қилиш муддати тугатилган миллий аудиторлик ташкилотлари тўғрисида маълумот келтирилган. Бунда шунингдек, аудиторлик ташкилоти лицензиясининг амал қилишини тугатишга олиб келган қоидабузарликларга йўл қўйган ўша аудиторнинг ма

ташкилотларини мажбурий рейтинг баҳолаш учун ахборот тақдим этиши шарт. Аудиторлар назорат ёки ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг топшириқларига биноан фақат аудиторлик ташкилоти билан назорат ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ўртасида тузилган шартнома асосида турли текширувларни ўтказишда мутахассислар сифатида иштирок этишлари мумкин. Аудиторлик ташкилотлари очиқ акциядорлик жамияти шаклидан ташқари барча ташкилий-ҳуқуқий шаклда ташкил этилиши ва фаолият юритиши мумкин, бунда устав капиталининг 51 фоиздан кам бўлмаган миқдори мазкур аудиторлик ташкилотининг бир ёки бир нечта штатдаги аудиторларига тегишли бўлиши шарт. Аудитор (аудиторлар) фақат битта аудиторлик ташкилотининг таъсисчиси бўлиши мумкин. Аудиторлик ташкилотини аудитор малака сертификатига эга бўлган раҳбар бошқаради.А

баробари миқдоридан кам бўлмаган устав капиталига ва штатида камида 6 нафар аудиторга, уларнинг иккитаси халқаро бухгалтер сертификатига эга бўлиши шарт. Хусусий корхона шаклидаги аудиторлик ташкилотлари Ўзбекистон Республикасининг "Хусусий корхоналар тўғрисида", "Аудиторлик фаолияти тўғрисида"ги қонунлари ҳамда Низом талабларига мувофиқ ташкил этилади. Масъулияти чекланган жамият шаклидаги аудиторлик ташкилотлари Ўзбекистон Республикасининг "Масъулияти чекланган ва қўшимча масъулиятли жамиятлар тўғрисида", "Аудиторлик фаолияти тўғрисида"ги қонунлари ҳамда Низом талабларига мувофиқ ташкил этилади. Ёпиқ акциядорлик жамияти шаклидаги аудиторлик ташкилотлари Ўзбекистон Республикасининг "Акциядорлик жамиятлари ва акциядорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида

тўхтатилган вақтдан бошлаб уч йил давомида аудиторнинг малака сертификатини такрор олиш учун малака имтиҳонлари топширишга қўйилмайди. Қоидабузарликка йўл қўйилгани учун аудиторлик ташкилоти лицензиясининг амал қилишини тўхтатиш ҳолларида мазкур аудиторлик ташкилоти раҳбарининг малака сертификатининг амал қилиши ҳам лицензиянинг амал қилишини тўхтатиш тўғрисидаги қарор қабул қилинган санадан бошлаб тўхтатилади. Аудиторлик ташкилоти лицензиясининг амал қилишини тўхтатишга олиб келган қоидабузарликларга йўл қўйган ўша аудиторнинг малака сертификатининг амал қилиши ҳам тўхтатилади. Қуйидагилар аудиторлик фаолиятини амалга оширишда лицензия талаблари ва шартлари ҳисобланади:  "Аудиторлик фаолияти тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига, Аудиторлик фаолиятининг миллий стандар

 аудиторлик ташкилоти раҳбари лавозимига фақат аудиторни тайинлаш;  аудиторлик ташкилоти раҳбарининг уч йилда бир маротаба Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигида аттестациядан ўтиши;  аудиторлик фаолиятини амалга ошириш чоғида мустақилликни таъминлаш;  ишончли аудиторлик ҳисоботи тузиш ва аудиторлик хулосаси бериш;  аудиторлик ташкилотларида аудиторлар иш сифатининг ички стандартлари мавжудлиги;  ўз почта манзили ўзгаргани тўғрисида 10 кун муддатда Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигини хабардор қилиш;  аудиторлик фаолияти тўғрисидаги маълумотларни ярим йилда бир марта белгиланган шаклда Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигига тақдим этиш, шунингдек, аудиторлик фаолияти билан боғлиқ бошқа ахборотларни Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги талаби бўйича тақдим этиш.  Аудит

 аудиторлик фаолиятини амалга оширишда фуқаролик масъулияти суғурта полисининг йўқлиги;  лицензия талаблари ва шартларига риоя этилишини Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг текширувларидан бўйин товлаш. Аудиторнинг малака сертификати амал қилишини тўхтатиш учун асос бўладиган аудиторлик фаолиятини амалга оширишда қонун ҳужжатлари талабларини қўпол равишда бир маротаба бузишга қуйидагилар киради:  аудиторлик текширувини амалга оширишда мустақилликни таъминламаслик;  ишончсиз ёхуд шак-шубҳасиз ёлғон аудиторлик хулосаси тузиш;  аудиторлик текшируви ўтказиш чоғида олинган махфий ахборотни аудиторлик текшируви буюртмачисининг рухсатисиз ошкор қилиш, қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно;  аудиторлик текшируви ўтказишда аниқланган хўжалик юритувчи субъектнинг б

ҳисоботи ва бошқа молиявий ахбороти ҳақида нотўғри аудиторлик хулосаларини тузиши оқибатида уларга келтирилган зарар учун қонун хужжатларида назарда тутилган жавобгарликка тортилади. Сифатсиз ёки батафсил бўлмаган аудиторлик текшируви натижасида хўжалик юритувчи субъект ва (ёки) аудиторлик текшируви буюртмачисига келтирилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда қонун хужжатларида белгиланган тартибда қопланади. Аудиторлик ташкилотлари қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда бухгалтерия ҳисоби ва ҳисоботларини олиб боради. Аудиторлик ташкилотлари лицензия талаблари ва шартларига риоя қилишини Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳар уч йилда камида бир маротаба текшириб туради. Аудиторлик ташкилотларини қайта ташкил этиш ва тугатиш қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилад

III БОБ. АУДИТОРЛИК КАСБИГА МАЛАКАВИЙ ТАЛАБЛАР ВА АУДИТОРЛИК ФАОЛИЯТИНИ ЛИЦЕНЗИЯЛАШ НИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ МАСАЛАЛАРИ 3.1. Аудитор ларга малака сертификатини бериш тартиби ва уни мукаммалаштириш масалалари 2000 йил 26 майда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси томонидан «Аудиторлик фаолияти тўғрисида» қабул қилинган янги таҳрирдаги қонун бироз бўлсада, мамлакатимизда аудиторлик фаолиятини ривожланишига ҳисса қўшди. Бундан ташқари, аудиторлик фаолиятининг халқаро стандартлари асосида бирин-кетин ишлаб чиқилаётган аудиторлик фаолиятининг миллий стандартлари айтиш мумкинки, аудиторлик текширувларини сифатли, халқаро талаблар даражасида ўтказишга ўз ижобий таъсирини кўрсатмоқда. Лекин, бу билан биз ҳозирча барча ўтказилаётган аудиторлик текширувлари сифатли, тўла-тўкис деб айта олмаймиз. Бу борада

 Мамлакатда фаолият юритаётган барча аудиторлик ташкилотлари ва ундаги аудиторлар, аудитор ассистентлари, бундан ташқари, якка тартибда ёлланиб ишлаётган ва бухгалтерлик хизмати кўрсатаётган профессионал бухгалтер ва аудиторларнинг доимий равишда малакасини ошириб бориши ҳамда ўтказилаётган аудиторлик текширувлари сифатининг юқорилигини таъминлаш мақсадида ўқув-методик марказлар (олий ўқув юртлари ва академияларда махсус фан бўйича)да бевосита қатнашувчи (хоҳ тингловчи, хоҳ таълим берувчи сифатида) бўлишини мажбурий қилиб қўйиш;  Мамлакатда фаолият юритаётган барча аудиторлик ташкилотлари ва ундаги аудиторлар, аудитор ассистентлари, бундан ташқари, якка тартибда ёлланиб ишлаётган ва бухгалтерлик хизмати кўрсатаётган профессионал бухгалтер ва аудиторларнинг ўтказаётган аудиторлик текширув

кўринишлари эди, холос. Лекин, аудиторлик фаолиятини ривожлантиришнинг тактикаси шундан иборатки, бунда алоҳида фаолият юритувчи профессионал хизмат кўрсатувчи аудитор ва бухгалтерларни ҳам назоратдан чиқармаслигимиз лозим, чунки бунда уларнинг ҳам ўз ўрни бор. Аудиторлик фаолиятини амалга оширувчи ушбу шахсларга ҳам бизнингча қуйидаги талаблар қўйилиши лозим:  Ўзбекистон Республикаси аудиторлик фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка амал қилиши лозимлиги;  алоҳида тадбиркор сифатида давлат рўйхатидан ўтиши мажбурийлиги;  маълум бир профессионал аудиторлик хизмати кўрсатувчи ташкилотнинг мажбурий аъзоси бўлиши;  ма л ака сетификатига эга бўлиши;  аудиторлик текширувини ўтказиш бўйича фуқаролик (шахсий) маъсулияти (жавобгарлик) тўғрисида суғурта полисига эга бўлиши ва ҳ.к.лар. Аудиторлик та

Шуниси этиборлики, кўпчилик хўжалик юритувчи субъектлар, банк муассасалари ташқи аудиторлик текширувидан ўтиш мақсадида аудиторлик ташкилотларини чақирганда, аудиторлик фаолияти таваккалчилик хавф- хатари ва аудитор фуқаролик масъул и яти суғурта қилинганми-йўқми, агар мавжуд бўлса, суғурта полисини талаб қилишмайди. Чунки, аудиторлар текшириб, ўз хулоса ва ҳисоботларини тақдим этиб кетгандан сўнг, маълум бир сабаблар билан ваколатли органлар улар томонидан хатоликларга йўл қўйилганлигини аниқлаб, камчиликларини топса, текширувдан ўтган мижоз келтирилган моддий ва маънавий зарарни қоплаш, ундириш мақсадида хўжалик судига мурожаат қилишга ҳақли бўлади ва мижоз талаби суд томонидан суғурта ташкилоти ҳисобидан қондирилади. Ҳозирча, бунга ҳеч ким эътиборини қаратмаяпти. Бу албатта, ачинарли ҳо

«Бухгалтерский учет»; « Accounting cost » ва ҳ.к.лар). Лекин, мамлакатимизда биронта ҳам йўқ. Бизда ҳам ушбу таҳририй фаолиятни юрит ишни йўлга қўйиш мақсадга мувофиқ бўлар эди . Тўғри, ҳозирги кунда ушбу фаолият тўла-тўкис ривожланган деб айта олмаймиз. Аммо, қачон тўлиқ ривожланишини кутиб туриш ҳам мақсадга мувофиқ эмас. Бу каби оммавий ахборот воситаларида, аудитор ва аудиторлик ташкилотлари ҳақида, уларнинг хизмат кўрсатиш даражаси рейтинги, ташкилотдаги аудиторларнинг малакаси, иш стажи, муаммони ҳал қилишда илмий ёндошуви ва албатта, хизмат ҳақи тўғрисидаги маълумотлар мужассам бўлсагина, мижозлар ўз бизнесини қайси аудиторни ёллаб ёки аудиторлик ташкилотини текширувга жалб қилишида рақобат пайдо бўлади ҳамда адолат қарор топади. Бу ўз навбатида аудиторлик фаолиятини ривожланишида қ

навбатида маҳаллий аудиторларнинг халқаро интеграциялашуви жараёнига олиб келади. Биз, қуйидаги чизма орқали бунга маълум ўзгартириш ва қўшимчалар киритишни таклиф қиламиз. 7-чизма. Аудиторлик малака сертификатини бериш бўйича талаблар (таклиф этилаётган 12 ) 12 Чизма муаллиф томонидан тайёрланди. Аудитор Аудиторларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш марказларида махсус дастур бўйича курсларда ўқиш Тест синовлари 4 бос қ ичдан иборат б ў лиши ва қ уйидаги фанлардан (100 баллдан камида 76 балл тўплаш) : Молиявий ҳ исоб, бош қ арув ҳ исоби Молиявий та ҳ лил ва аудит Солиқ қонунчилиги ва хўжалик ҳ уқуқи Чет тили ва информатика Аудиторлар малака сертификати бериш учун ало ҳ ида Комиссияда су ҳ бат бўлиши лозим. Комиссия аъзолари Молия вазирлигининг «Бухгалтерия ҳисоби ва аудит» услубиёти Кенгаши аъз

«Аудиторлик малака сертификатини бериш тартиби тўғрисида»ги Низомга мувофиқ аудиторлик малака сертификатини беришнинг янги тартиби ўрнатилди. Лекин, ушбу тартиб ҳам аудиторлик фаолияти билан шуғулланувчиларнинг ҳуқуқий жиҳатдан халқаро талаблар даражасида билимларга эга бўлишларини таъминлашга қодир эмас. Аудитор малака сертификатини бериш тартиби тасдиқланган махсус дастур бўйича ташкил қилинган курсларда ўқиб, малака имтиҳонини топширишга руҳсат этилади ва тегишли синовдан ўтгач сертификат олишга муваффақ бўлади. 3.2. Аудиторлик фаолиятини лицензиялашда хориж тажрибаси ва уни такомиллаштириш йўналишлари Республикамиздаги аудиторлик ташкилотларининг тўпланган тажрибаларини ўрганиш шуни кўрсатмоқдаки, у аниқ яққол ифодаланган миллий хусусиятларга эга. Шу билан бирга, хорижий манбалардаги қ

Accounting Principles) тизимига риоя қилиш барча бухгалтерлар ва аудиторлар учун мажбурий ҳисобланади. АҚШ нинг ўзида бухгалтерия ҳисоби стандартлари узоқ вақт оммавий муҳокама қилинганидан сўнг, мустақил кенгаш – Financial Accounting Standards Board (FASB) томонидан тасдиқланади. Бухгалтерия ҳисоби стандартлари билан бирга аудит стандартлари ҳам қўлланилади. АҚШда улар аудитнинг умумқабул қилинган стандартлари – АУС ( GAAS – Generally Accepted Auditing Standards ) деб аталади. Улар аудиторлик текширувларини ташкил этиш ва ўтказишда ҳамда учрайдиган муамммоларни ҳал этишда қўлланилади. Стандартлар Америка қасамёд қилган бухгалтерлар институти – АҚБИ ( AICPA – American Institute of certified Public Accountants )нинг махсус бўлими томонидан ишлаб чиқилган. Улар мамлакатдаги барча бухгалтерла

Францияда аудиторлик фаолияти 12 август 1969 йилда қабул қилинган декрет ва 24 январ 1994 йилдаги ҳукумат қарорига мувофиқ амалга оширилади. Бу йўналишдаги асосий ишлар профессионал ташкилот – счетлар бўйича комиссарларнинг миллий компанияси томонидан бажарилади. Компаниянинг асосий мақсади – аудиторларнинг ўз профессионал фаолиятини амалга оширишлари устидан назорат ўрнатиш, аъзоларининг обрў-эътиборини ва мустақиллигини ҳимоя қилишдан иборат. Компания аудиторларни икки даражада бирлаштиради. Минтақавий даражада профессионаллик фаолиятини ташкил этиш ва тартибга солиш билан минтақавий компаниялар шуғулланадилар. Улар аудиторларни рўйхатга оладиган минтақавий комиссиялар ва минтақавий суд-интизом Палаталари билан ҳамкорликда иш олиб борадилар. Миллий даражада эса, Компания Рўйхатга олиш бў

аудит амалиётида ҳал қилувчи рол ўйнайдиган, йирик аудиторлик фирмалари ҳам мавжуд. Ғарбдаги йирик корпорациялар томонидан аудиторлик хизмати бозорида ҳукмронлик ўрнатилиши ва ўтган ХХ асрда капиталнинг байналминаллашиши ҳам аудиторлик фирмаларининг ролини янада оширди. Биринчи трансмиллий аудиторлик корпорациялари, монополистлар вужудга келди ва кучли мавқега эга бўлдилар (асосан, иккинчи жаҳон урушидан кейин). Бунга мисол «катта саккизлик» бўлиб, у кейинчалик тегишли ўзгариш (трансформация)лардан сўнг, аввал «олтилик»ка айланган ва 1998 йилдан бошлаб эса «катта бешлик» деб аталмоқда. Кўплаб мамлакатларнинг обрўли профессионал ва ишчан нашрлари вақти-вақти билан етакчи аудиторлик-консультацион фирмаларнинг (миллий ҳамда трансмиллий) рўйхатини эълон қилиб турадилар. Ушбу рўйхатларнинг кўпч

Европада бухгалтерлар ва аудиторларнинг иккита профессионал ташкилоти салмоқли ўрин эгаллайди. Бу бухгалтерия ҳисоби стандартлари бўйича халқаро комитет – БҲСХК ( International Accounting Standarts Commite – IASC ) ва Европа эксперт бухгалтерларининг федерацияси ЕЭБФ ( Federation des Experts С omptables Europeen - FEE ). FEE 1987 йил 1 январда ташкил топган ва штаб-квартираси Брюсселда жойлашган. Аудиторлик фаолиятининг ривожланишига кўплаб бошқа муассасалар, ассоциациялар ва институтлар ҳам таъсир кўрсатган. Улардан ҳар бири маълум вазифаларни бажариш учун яратилган бўлиб, уларда аудиторлик фаолиятига жуда ҳам хилма-хил ёндошувлар мавжуд. АҚШдаги аудиторларни бирлаштириб турган, юқорида санаб ўтилган ташкилотлардан ташқари, қуйидагиларни ҳам келтириш мумкин: 1. Бухгалтерларнинг Америка Ас

1. Англия ва Уэльс қасамёд қилган бухгалтерларининг институти – АУҚБИ(The Institute Chartered Accountants in England and Wales – ICAEW, ёки ACA, ёки FCA); 2. Дипломли бухгалтерларнинг жамоат ассоциацияси – ДБЖА (The Chartered Association of Certified Accountants – CACA ёки ACCA, FCCA); 3. Бухгалтер-аналитикларнинг жамоат институти – ДБЖА (The Chartered Institute of Management Accountants – CIMA, ёки ACMA, FCMA); 4. Миллий молия ва бухгалтерлик ҳ исоби жамоат институти – ММБ Ҳ ЖИ (The Charactered Institute of Public Finance and Accountancy- CIPFA, ёки IPFA); 5. Шотландия қасамёд қилган бухгалтерлар институти (The Institute of Chartered Accountants of Scotland–ICAS, ёки CA); 6. Ирландия қасамёд қилган бухгалтерлари институти (The Institute of Charactered Accountants of Ireland –ICAI, ёки FCA

қатнашишини тақозо қилади. Демак, бугунги кунда қўшимча яна 2 25дан ортиқ аудиторларни банк аудити бўйича тайёрлаш ва уларга лицензия бериш лозимлигини кўрсатмоқда. Аудиторлик фаолияти билан юридик ва жисмоний шахслар шуғулланадилар. Ўзбекистон Республикасида амал қилинаётган қонун хужжатларига асосан аудиторлик фаолияти билан асосан юридик шахслар, яъни аудиторлик ташкилотлари шуғулланадилар. Ушбу ташкилотлар аудиторлик фаолияти билан шуғулланиш бўйича махсус рухсатномага эга бўлиб ўз фаолиятларини юритиш бўйича мустақил ҳисобланадилар. Ўзбекистон МДҲда биринчи бўлиб 1992 йилда "Аудиторлик фаолияти тўғрисида"ги Қонунни қабул қилган. Ҳамдўстликнинг бошқа мамлакатларида аудит институтини барпо этиш зарурлиги тўғрисида эндигина сўз бораётган эди. Табиийки, республикамиз тажрибаси бош

назорат соҳасидаги етакчи ҳамда энг фаол мутахассислар 1991 йил сентябрида "Бухгалтер" бухгалтерия-консалтинг фирмасини ташкил этдилар. Унинг ходимлари ва Россиянинг "Инаудит" аудиторлик фирмаси мутахассислари кичик қўшма аудиторлик текширувларини ўтказа бошладилар. 1992 йил мартида (Қонун қабул қилинишидан тўққиз ой олдин) улар Ўзбекистон бухгалтерлар уюшмасини ташкил этдилар. Бунда иқтисод фанлари доктори Юрий Маркович Иткин етакчи роль ўйнади. Ташаббускорлар аудитни ташкил этиш ва аудиторларни сертификатлаштириш ишида етакчи мамлакатларнинг тажрибасини ўргандилар, "Аудиторлик фаолияти тўғрисида"ги Қонуннинг лойиҳаси ишлаб чиқилиб, у Ўзбекистон Республикасининг Олий Кенгаши томонидан 1992 йил 9 декабрда қабул қилинди. Ўзбекистонда фаолият юритувчи аудиторларни ихт

рўйхатдан ўтказилган); 6-сон МАС "Аудитни ҳужжатлаштириш" (АВ томонидан 3.09.1999 йилда 812-сон билан рўйхатдан ўтказилган); 9-сон МАС "Муҳимлик ва аудиторлик таваккалчилиги" (АВ томонидан 3.09.1999 йилда 813-сон билан рўйхатдан ўтказилган); 10-сон МАС "Молия ҳисоботи таркибидаги бошқа маълумотлар" (АВ томонидан 22.09.1999 йилда 822-сон билан рўйхатдан ўтказилган); 11-сон МАС "Компьютерда ишланган маълумотлар (код)нинг аудити" (АВ томонидан 23.09.1999 йилда 823-сон билан рўйхатдан ўтказилган); 13-сон МАС "Таҳлилий таомиллар" (АВ томонидан 3.09.1999 йилда 814-сон билан рўйхатдан ўтказилган); 14-сон МАС "Аудиторлик танлови" (АВ томонидан 3.09.1999 йилда 815-сон билан рўйхатдан ўтказилган); 16-сон МАС "Эксперт ишидан фойдаланиш" (АВ томо

Бугунги кунда республикада аудиторларнинг учта профессионал жамоат бирлашмаси: ЎзБАМА, Ўзбекистон аудиторлар палатаси (ЎАП) ҳамда Ўзбекистон бухгалтерлар, аудиторлар ва маслаҳатчилар федерацияси (ЎБАМФ) фаолият юритяпти. Уларнинг ҳаммаси аудиторлар тайёрлаш ва малакасини ошириш мунтазам курсларини ўтказади. Аудиторлик ташкилотларига йиллик мажбурий рейтинг баҳосини қўйиш учун ЎзБАМА ва ЎАП "Аудитрейтинг" МЧЖни ташкил этдилар, у 2008 йилдан бошлаб "Аудиторлик фаолияти тўғрисида"ги Қонун 7-моддасининг талабини бажаряпти. 2011-2015 йилларда республика микромолиялаш соҳасини ва нобанк молия секторини янада ривожлантириш бўйича чора-тадбирларда* аудиторларнинг республика профессионал жамоат бирлашмалари мажбуриятларига қуйидагилар киритилган:  аудиторлик фаолияти миллий стандар

аудитори" республика йиллик танловини ўтказиш тўғрисида низомни ишлаб чиқдилар ва тасдиқладилар. 61

Хулоса Аудиторлик касбига малакавий талаблар ва аудиторлик фаолиятини лицензиялаш тартибини ўрганиб чиқиб, уни такомиллаштириш мақсадида қуйидаги таклифларни берамиз: 1. Аудиторлик фаолиятини тартибга солувчи тегишли вазирликлар ҳамда молия вазирлигига қуйидаги вазифаларни қўшимча қилиб юклатиш ушбу фаолиятни янада такомиллаштирилишига омил бўлади:  Мамлакатда фаолият юритаётган барча аудиторлик ташкилотлари ва ундаги аудиторлар, аудитор ассистентлари, бундан ташқари, якка тартибда ёлланиб ишлаётган ва бухгалтерлик хизмати кўрсатаётган профессионал бухгалтер ва аудиторлар устидан назорат қилиш мақсадида йилда бир марта улардан ахборот олиб туришни таъминлаш (беш йилда бир марта лицензия бериш учун чақирувдан ташқари) даги назоратни амалга ошириш;  Мамлакатда фаолият юритаётган барча ауди

 Мамлакатда фаолият юритаётган барча аудиторлик ташкилотлари ва ундаги аудиторлар, аудитор ассистентлари, бундан ташқари, якка тартибда ёлланиб ишлаётган ва бухгалтерлик хизмати кўрсатаётган профессионал бухгалтер ва аудиторларнинг доимо халқаро ва мамлакат ичида ўтказилаётган конференцияларда амалиётда учраётган муаммолар юзасидан ўз тезис ва мақолалари билан қатнашишини мажбурий қилиб қўйиш ва ҳ.к.лар. 2. Аудиторлик фаолиятини амалга оширувчи ҳар бир шахсга қуйидаги талаблар қўйилиши лозим:  маълум бир профессионал аудиторлик хизмати кўрсатувчи ташкилотнинг мажбурий аъзоси бўлиши;  ма л ака сетификатига эга бўлиши;  аудиторлик текширувини ўтказиш бўйича фуқаролик (шахсий) маъсулияти (жавобгарлик) тўғрисида суғурта полисига эга бўлиши ва ҳ.к.лар. 3 . Аудиторлик ташкилотларига тўхталад

- Тест синовлари 4 босқичдан иборат бўлиши ва қуйидаги фанлардан (100 баллдан камида 76 балл тўплаш, яъни Молиявий ҳисоб, бошқарув ҳисоби, молиявий таҳлил ва аудит, солиқ қонунчилиги ва хўжалик ҳуқуқи, чет тили ва информатика); - Аудиторлар малака сертификати бериш учун ало ҳ ида Комиссияда су ҳ бат бўлиши лозим. Комиссия аъзолари Молия вазирлигининг «Бухгалтерия ҳисоби ва аудит» услубиёти Кенгаши аъзолари бўлиши керак. Бу Кенгашга шу соҳага оид олимлар, вазирлик аъзолари амалиётчилар ва жамоат ташкилотлари ходимларидан иборат б ў лади. Комиссияга аудиторларнинг қуйидаги хужжатлари та қ дим этилади: - Олий маълумот тўғрисидаги диплом нусхаси (нотариал тасди қ ланган); - Меҳнат дафтарчасидан кўчирма (Молия, солиқ, бухгалтерия ёки банк тизимида камида 5 йил меҳнат стажига эга бўлиши лозим);

кўрсаткичларига эришишнинг устувор йўналишлари тўғрисида" қарори билан 2011-2015 йилларда республикада микромолиялаш соҳасини ва нобанк молия секторини янада ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар тасдиқланди. Уларда қуйидаги устувор вазифалар ажратиб кўрсатилди: а) аудиторлик фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларини халқаро қоидалар ва стандартларга мувофиқ такомиллаштириш; б) халқаро аудит стандартлари асосида энг йирик корхоналарда аудиторлик текширувларини ўтказиш амалиётини жорий этиш; в) аудиторларни тайёрлаш ва малакасини ошириш тизимини такомиллаштириш; г) республикадаги аудиторларнинг профессионал бирлашмалари фаолиятини такомиллаштириш. Ҳозирги вақтда Қонун ҳужжатлари ва давлат раҳбарининг 2011 йил 14 январ даги П Ф-3557-сон Фармойишига мувофиқ аудитни такомиллаштириш мақсадида &

ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ I. Ўзбекистон Республикаси Қонунлари. Ўзбекистон Республикаси Президенти фармонлари ва қарорлари, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримовнинг асарлари 1. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси.-Т.: “Ўзбекистон”, 2002. 2. Ўзбекистон Республикасининг Солиқ Кодекси: Расмий нашр- Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги.-Т.: «Адолат », 2008 й.-692 б. 3. Ўзбекистон Республикасининг “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида”ги Қонуни - Тошкент 1996 й. 30 август. 4. Ўзбекистон Республикасининг “Аудиторлик фаолияти тўғрисида”ги Қонуни (янги таҳрири) 2000 й. 26 май. (Мазкур Қонунга қуйидагиларга мувофиқ ўзгартиришлар киритилган: ЎзР. 13.12.2002 й. 447-II-сон Қонуни, ЎзР. 04.04.2006 й. ЎРҚ-28-сон Қонуни, ЎзР 10.10.2006й. ЎРҚ-59-сон Қону

Ўзбeкистoн Рeспубликaси Oлий Мaжлиси Қoнунчилик пaлaтaси вa Сeнaтининг қўшмa мaжлисидaги мaърузaси -Т.: «Ўзбекистон», 2010 10. Каримов И.А. Барча режа ва дастурларимиз Ватанимиз тараққиётини юксалтириш, халқимиз фаровонлигини оширишга хизмат қилади. -Т.: «Ўзбекистон», 2011. 11. Бош мақсадимиз – кенг кўламли ислоҳотлар ва модернизация йўлини қатъият билан давом эттириш. – Прeзидeнт Ислoм Кaримoвнинг 2012 йилда мамлакатимиз ижтимоий – иқтисодий ривожланиш якунлaри ҳамда 2013 йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган Вaзирлaр Мaҳкaмaсининг мaжлисидaги маърузaси. -Т.: «Ўзбекистон», 2013 йил 19 январь. II. Асосий ва қўшимча адабиётлар. 12. Аудит, Дарслик. 1 жилд. М.М.Тўлаходжаева, Ш.И.Илхомов, К.Б.Ахмаджонов ва бошқалар.Ўз.Р. Олий ва ўрта махсус таълим

20. Do'stmuratov R.D. Audit. O'quv qo'llanma. ( II qism)./ R.D. Do'stmuratov, Sh. Fayziyev. - Т .: "iqtisod-moliya", 2008. - 256 с 21. Аренс А., Лоббек Д.Ж. Аудит. Пер. с англ. под. ред. проф. Я.В. Соколова, - М.: Финансы и статистика, 1995. 22. Каримов А. ва бошқ. Аудит. Ўқув-услубий қўлланма. – Т.: Iqtisod- moliya. 2008. – 180 б. 23. Маматов З.Т., Норбеков Д.Э., Шакаров К.А. Аудит . – T.: Тошкент Ислом университети нашриёти . 2002. – 280 б. 24. Дўстмуратов Р.Д. Аудит асослари. – T.: Ўзбекистан миллий энциклопедияси. 2003. – 612 б. 25. Ҳамдамов К. Аудит иқтисоди . – T.: ТМИ . 2005. – 251 б. 26. Международные стандарты аудита. Проект по развитию предпринимательства . – T.: USAID . 2004. – 192 с. 27. Аудит. Дарслик. – T.: NORMA. 2008. – 320 б. 28. Мусаев X.Н. Аудит :

ИЛОВАЛАР 1-илова АУДИТОРЛИК ХИЗМАТ ИНИ КЎРСАТИШ ШАРТНОМАСИ 200 6 йил 15-март Фарғона шаҳри “Тонг” аудиторлик фирмаси (бундан кейин бажарувчи деб номланади), унинг директори Абдуқодиров С.А. бир томон, ва “Шерзод” акционерлик жамияти раҳбари Мўминов С. (бундан буён “буюртмачи” деб номланади) иккинчи томон, ушбу Шартномани туздик. 1. Буюртмачи қуйидаги аудиторлик хизматларини бажарувчига топширади, бажарувчи қабул қилиб олади: - буюртмачининг молиявий-хўжалик фаолиятини ҳар йиллик аудитини ўтказиш; - буюртмачи унинг филиали, агентлиги режадан ташқари текшириш ҳамда алоҳида буюрма бўйича консул p тация хизматлари. 2. Шартнома имзо чекилгандан бошлаб 3 йил мобайнида ўз кучини сақлайди. Шартнома муддати тугашига 15 кундан олдин шартномалаш тўғрисида буюртмачи бажарувчини огҳлантирса шартноманин

Тарафларнинг реквизитлари: Буюртмачи Бажарувчи Имзо Мўминов С. Имзо Абдуқодиров С.А. Манзил : Манзил : Ҳисоб рақами № Ҳисоб рақами № Куйида жахон андозалари буйича таклиф килинган аудиторнинг мижоз олдидаги мажбуриятлари тугрисидаги хат намунаси келтирилади. "Чинор" хиссадорлик жамияти директорлар кенгашининг раиси, жаноб Солиев Б.К.га Хурматли жаноб Солиев! Сиз бизга компаниянгизни утган хисобот даври учун тузилган баланси,фойда ва зарарлар хисобвароги,хамда молиявий холатдаги узгаришлар тугрисидаги хисоботини аудиторлик текширувидан утказиб беришни сураб мурожаат килибсиз. Биз фирмамизга ишонч билдирганингиз учун сизга миннатдорчилик изхор киламиз ва бу мажбуриятни зиммамизга олишга рози эканлигимизни билдирамиз. Ушбу хатнинг мақсади компаниянгизни аудитори сифатида харакатларими

1.6.Зарурият тугилса аудиторлик текшируви жараёнида юзага келган саволларга берган огзаки жавобларингизни сиздан ва конпаниянинг бошка масьул ходимларидан ёзма равишда тасдиклашингизни сураб мурожаат килишимиз мумкин. 1.7.Аудиторлик текшируви давомида касб талаби нуктаи назаридан молиявий хисоботни тузишда йул куйилган ноаникликлар, хатоликлар ва конунбузарлик холларини аниклашимиз лозим булади. Бундай холатлар учун жавобгарлик сизнинг зиммангизда эканлигини таькидлаб утамиз. Аммо, биз хатолар ва конундан четга чикиш холларини махсус кидириш билан шугулланмаймиз ва бу холат аудитнинг асосий мақсадига кирмайди. 1.8.Фаолият йуналишлари буйича аникланган хар бир камчилик ва конунбузарлик холлари буйича сизга уз вактида тулик ахборот бериб турамиз. 1.9.Аудиторлик текшируви учун ажратилган вакт

3-илова. Аудиторлик малака сертификатининг намунавий шакли 74

4 - илова Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги аудиторлик малака сертификатига эга бўлган аудиторлар реестри да акс эттириладиган жиҳатлар олиниш санаси, аудитор малака сертификатини олган шахснинг фамилияси, исми, отасининг исми ва имзоси паспорт маълумотлари , яшаш жойи ва иш жойи аудитор малака сертификатининг рақами, берилиш санаси аудитор малака сертификатининг амал қилиш муддатини узайтириш, амал қилиш муддатини тўхтатиш, бекор қилиш, қайта расмийлаштириш ва дубликатини бериш тўғрисидаги маълумотлар аудитор малака сертификатининг рақами, берилиш санаси 75

Купить