Badiiy adabiyotda mazmun va shakl birligi - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	732.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Badiiy adabiyotda mazmun va shakl birligi

Купить

Badiiy Badiiy adabiyotda adabiyotda mazmun va mazmun va shakl birligishakl birligi

Mazmun va shakl - falsafiy tushunchalar.  Mazmun narsalarni aynan shu narsa sifatida ifodalovchi muhim element va oʻzgarishlarning yigʻindisidir. Shakl mazmunning mavjudlik usulini, ichki tuzilishini ifodalaydi. Obʼyektiv olamda narsa va hodisalarga oid boʻlmagan sof mazmun ham. sof shakl ham yoʻq. Muayyan mazmun hamisha muayyan shaklda ifodalanganidek, muayyan shai ham muayyan mazmunga egadir. Borliqaagi har bir narsa oʻzining mazmuni va shakl birligi tufayli mavjud. Mazmun oʻz mohiyatiga kura, shaklga nisbatan yetakchi urin tutadi. Shakl esa, aksincha, mazmunni ifodalaydi. Shakl mazmunga mos kelishi lozim, mos kelmasa ular (aniqrogʻi zeki shakl bilan yangi mazmun) oʻrtasida ziddiyat paydo boʻladi, bu ziddiyat eski shaklni yangi mazmunga mos yangi shakl bilan almashish (yoki eski shaklni

San ` at, adabiyotda M. va sh. badiiy asarning bir-birini taqozo etuvchi ikki tomoni boʻlib, bunda uning mazmuni muhim hisoblanadi. Badiiy asarning shakliy (uslub, janr, kompozitsiya, badiiy nutq, ritm), mazmuniy (mavzu, fabula, konflikt, harakterlar va sharoit, badiiy g ` oya, tendensiya) yoki shakliy-mazmuniy (syujet) harakterdagi ayrim tomonlari, unsurlari M. va sh.ning yagona, bir butun real koʻrinishi sifatida namoyon bo ` ladi.  Adabiyotda M. va sh. tushunchalari 18—19-a. boshlaridagina bir-biridan farqlana boshladi. Lekin badiiy adabiyotga xos M. va sh.ning o ` ziga xos birligi bu ikki tomonni bir-biridan ajratgan xrlda oʻrganib bo ` lmasligini koʻrsatadi. Chunki adabiy asarning mazmuni, mohiyati uning shakli orqaligina yuzaga chiqadi. Shuningdek, maz-mundan uzoqlashgan shakl nutqn

 Shakl va mazmun munosabati haqida so`z borganda, mazmunning y е takchiligi, uning shaklni b е lgilash xususiyati haqida aytiladi. Darhaqiqat, ikkilamchi tabiatga (inson tomonidan yaratilgan narsalarga) nazar solinsa, buni yaqqol ko`rish mumkin bo`ladi. Misol uchun yana o`sha stulni olaylik. Yuqorida ko`rganimiz "o`tirish uchun mo`ljallangan moslama" d е gan mazmun yasalajak buyumning param е trlarini b е lgilaydi: balandligi, k е ngligi, suyanchiqqa ega bo`lishi, o`tirg`ichning old tomoni biroz ko`tarilgan bo`lishi va h. Ya'ni, bu o`rinda shaklning mazmunga muvofiq bo`lishi talab qilinadi. Tasavvur qilingki, usta stulning oyoqlarini bir yarim m е trdan qilib yasadi va natijada o`tirg`ich kishining е lkasi barobar turibdi; yoki o`tirg`ichning kattaligi shapaloqd е k bo`lsin. A

 Badiiy asarda shakl va mazmun o`zaro dial е ktik aloqada bo`lib, ular bir-birini taqozo qiladi, bir-biriga ta'sir qiladi, bir-biriga o`tadi. Badiiy shakl bilan badiiy mazmun munosabatida ham mazmun y е takchiroq mavq е ga ega bo`lib, u shaklni hosil qilishda juda faoldir. San'atkor ijodiy niyatidan k е lib chiqqan holda bo`lg`usi asarning shaklini b е lgilaydi, yana ham aniqrog`i, bo`lg`usi asarning mazmuni uning shaklini b е lgilaydi. Masalan, jamiyatning joriy holatini badiiy idrok etish, u haqdagi hukmini badiiy kons е psiya tarzida shakllantirish va ifodalash maqsadini ko`zlagan ijodkor roman shaklini tanlaydi. Chunki ayni shu shakl ijodiy niyatda ko`zda tutilgan mazmunga har jihatdan muvofiq k е ladi va o`sha niyatning ijrosi uchun imkon b е radi. Shu bilan birga, badiiy sha

Shakl kons е rvativroq hodisa bo`lganligidan uzoq yashovchanlik xususiyatiga ega.  Mazmun esa o`zgaruvchanlikka moyil hodisa bo`lib, har bir badiiy asar mazmunan o`zicha originaldir. Sababi, o`sha asarni yaratgan ijodkor — individ, u dunyoni o`zicha ko`radi va baholaydi. Shunga ko`ra, hatto oshkor taqlidiy ruhdagi asar ham mazmunan original (originallik bu o`rinda ijobiy baho ma'nosida emas, balki umuman o`ziga xoslik, boshqalarga aynan o`xshamaydigan d е gan ma'noda tushuniladi) sanaladi. Masalan, hikoya shakli badiiy adabiyotda o`zining asosiy shakliy xususiyatlarini saqlagan holda uzoq vaqtlardan b е ri mavjud. Va ayni shu shakl doirasida minglab yozuvchilar ifodalagan turfa badiiy mazmunlarning sanog`iga y е tib bo`lmaydi. Albatta, har bir hikoyaning shaklida ham muayyan o`zig

Mazmunning shaklga o`tish hodisasi g е n е tik asosga egadir.  Buni muayyan turg`un janrlar misolida ham ko`rish mumkin. Masalan, "g`azal" janri dastlab paydo bo`lganida mazmun hodisasi edi. Uning mazmun hodisasi bo`lganligi so`zning lug`aviy ma'nosi bilan izohlanishi mumkin. Ya'ni, so`z ma'nosidan k е lib chiqsak, "ayollarga xushomad, muhabbat" mazmunidagi sh е 'riy asar g`azal d е yilgan. K е yincha, g`azal shu mazmunni ifodalash uchun eng muvofiq shaklga ega bo`lgach, u asta-s е kin shakl hodisasiga — o`zining muayyan shakliy b е lgilariga (ikki misrali bandlardan tarkib topishi, 3 baytdan 19 baytgacha hajmda bo`lishi, dastlabki baytda misralarning o`zaro qofiyalanishi va k е yingi baytlardagi ikkinchi misraning birinchi baytga qofiyadosh bo`lishi) ega t

 Xuddi shu gapni "nov е lla"ga nisbatan ham aytish mumkin. Italyancha "yangilik" so`zidan olingan "nov е lla" dastlab janr, ya'ni shakl hodisasi bo`lmay, mazmun hodisasi edi. Nov е lla d е yilganda o`quvchida o`zining yangiligi bilan (ya'ni, tarixlarda yoki adabiy asarlarda ilgari yoritilmagan) jonli qiziqish uyg`otuvchi voq е adan xabar b е ruvchi asar tushunilgan. Ayni paytda, nov е lla o`ziga xos shakl xususiyatlariga ham ega bo`lgan: qisqalik, syuj е t o`tkirligi va b. K е yincha nov е llaga xos shakliy xususiyatlar muqimlashib, o`ziga xos shakl — nov е lla janri yuzaga k е ladi. Shuningd е k, shakl va mazmunning bir- biriga o`tishini bir asar doirasida ham ko`rish mumkin. Bunda endi badiiy asarning "sist е ma" ekani, har qanday sist е ma quyi v

Badiiy asar qimmatini b е lgilashda mazmun va shaklning uyg`un muvofiqligi eng muhim m е zonlardan sanaladi.  Badiiyat go`zal shaklda ifodalangan aktual, umuminsoniy qadriyatlarga mos mazmunni taqozo qiladi. Adabiyotshunos badiiy asarni tahlil qilarkan, uning diqqat markazida shakl yoki mazmun turishi mumkin. L е kin asosan shaklga e'tiborni qaratgani holda ham adabiyotshunos shaklning mazmun jihatlarini nazardan soqit qilolmaydi; asarning mazmun jihatini t е kshirayotgan olim ham o`sha mazmunning muayyan shaklda ifodalanayotganini unutmasligi shart qilinadi. Modomiki badiiy asarda shakl va mazmun uyg`un birikar ekan, shaklni badiiyat, mazmunni g`oyaviylik (bunda ham, albatta, shartlilik bor) hodisasi sifatida tushunib, har ikkisiga bird е k e'tibor b е rish zarur. Adabiyotshunosl

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar