“Бадиий асар тилини” модулини урганишда концептуал жадвалдан фойдаланиш - Литература - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Литература

“Бадиий асар тилини” модулини урганишда концептуал жадвалдан фойдаланиш

Купить

“Бадиий асар тилини” модулини урганишда концептуал жадвалдан фойдаланиш ” mavzusidagi BITIRUV ISHI

MUNDARIJA KIRISH.......................................................................................................,,.. I-БОБ . “Бадиий асар тили” мавзуидаги модулнинг назарий масалалари . I .1 “Бадиий асар тили”нинг узига хос хусусиятларини илмий асосда урганиш I -2. Муалиф ва кахрамон нуткининг индивидуаллигини тадкик этиш. II BOB . “Бадиий асар тили” мавзуини концептуал жадвалдан фойдаланиб укитиш” модулининг укув – услубий таъминоти. II .1 “Бадиий асар тили” m одули ning ma ’ ruza mashg ‘ ulotida концептуал жадвалдан foydalanishga oid tajribalar . II.2 “ Бадиий асар тили” mодулиning амалий ва мустакил иш машгулотларида концептуал жадвал – график органайзерлардан фойдаланиб укитиш. УМУМИЙ ХУЛОСАЛАР ADABIYOTLAR RO‘YXATI … ……………………………………….,,.52 К И Р И Ш

Mavzuning dolzarbligi. Yangi tahrirdagi davlat ta’lim standartlarida Адабиётшунослик илмига, мумтоз ва замонавий адабиётларга доир tizimлi jarayonni uyushtiruvchi fan sifatida qarash lozimligi e’tirof etiladi. Shu bois адабиётшунослик илмини урганишда, айникса унинг алохида “Бадиий асар тили” модулини zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo’llaб укитиш битирув ишимизнинг dolzarbлигини belgilangan. Ta’lim jarayoniga yangi o’qitish texnologiyalari va faol metodlar, kontseptual jadvalларни qo’llash orqali bo’lajak kadrlarning ijodiy fikrlash, mustaqil qaror qabul qilish, yangi bilimlarni mustaqil egallash qobiliyatini rivojlantirishga erishish mumkin. Chunki, bozor iqtisodiyoti sharoitida faqat mustaqil fikrlash qobiliyatiga ega bo’lgan shaxsgina o‘z muammolarini o’zi mustaqil hal qila oladi

Bitiruv ishining ob’ekti va predmeti – “Бадиий асар тили” модулини o’qitishda kontseptual jadva лардан l foydalanish мавзусини ёритишда битирув ишнинг объекти сифатида О . Ёкубовнинг « Диёнат », У . Хошимовнинг « Дуненинг ишлари » асарларини тахлилга тортдик . . Bundan ta sh qari, mazkur asarlar yuzasidan amalga oshirilgan tadqiqotlar ham ishning o‘rganilish ob’yekti hisoblanadi. Бадиий асар тилини o’qitishda yangi pedagogik, innovatsion, interfaol texnologiyalar, shu jumladan, концептуал жадваллардан фойдаланиш , an’anaviy ta’limga qaraganda ancha yuqori samara berishi kun sayin o’z tasdig’ini topmoqda. Mazkur texnologiyalar talabalarning bilish imkoniyatlarini, ijodiy qobiliyatlarini va amaliy ko’nikmalarini rivojlantirishi, ularni mustaqil fikr yuritishini tashkil etishda samara berish

- “Бадиий асар тили” mодулиning амалий ва мустакил иш машгулотларида концептуал жадвал – график органайзерлардан фойдаланиб укитиш. Битирув ишнинг metodologik asoslari: O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun, “Kadrlar tayyorlash milliy Dasturi”, tadqiqot mavzusiga oid O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmonlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari, Davlat ta’lim standartlari, O‘zbekiston Respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining Nizomlari va buyruqlari; mavzuning nazariy jihatlarini yoritishda adabiyotshunos olimlardan И.Султон, Б.Валихужаев, А.Расулов, П.Кодиров, Т.Бобоев, Б.Каримовларнинг 2 tadqiqotlaridan, ta’lim jarayonida grafik organayzerlarning qo‘llanishini to‘g‘risida N. Azizxo‘jayeva, U. Begimqulov, J. G‘.

I-БОБ. “Бадиий асар тили” мавзуидаги модулнинг назарий масалалари .

I .1 “Бадиий асар тили”нинг узига хос хусусиятларини илмий асосда урганиш Adabiy - badiiy asar yaratish uchun faqatgina so‘zdan fоydalaniladi. Buning uchun birgina so‘z zarur, xоlоs. Adabiy - badiiy asar yaratiga uchun o‘ndan bo‘lak boshqa birоr bir xоm ashyoga ehtiyoj, zarurat bo‘lmaydi. So‘z adabiy-badiiy asarning birinchi va yagоna unsuri hisоblanadi. Yozuvchi, shоir asar yozish - hayotning muayyan parchasini badiiy gavdalantirish uchun birgina vоsita - so‘zdan fоydalanadi. So‘z uning uchun asar mazmunini ro‘yobga chiqaruvchi birdan bir tayanch sanaladi. Chunki uning yorhamida asarning barcha unsurlari: qahramоnlar оbrazi, ular yatagan manzil-makоn ko‘rinishlari va hоkazоlar gavdalantiriladi. Asarning sujet, kоmpоzitsiyasi, o‘ndan bo‘lak boshqa unsurlari ham aynan so‘zning vоsitasida y

Ilmiy asarlar tilidagi dalil, raqamlar ko‘pr о q kishilarning aql-tafakkuriga ta’sir ko‘rsatadi. SH е ’r, r о man, qissa tili esa ko‘pr о q ularning hissiyotiga, tuyg‘ulariga - qalbiga ta’sir qiladi. Badiiy asar tilining qahramonlar kalb holatini if о dapash о rkali kit о bx о nlar tuyg‘ulariga ta’sir ko‘rsatish uning hissiyli gi(em о si о nalligi)ni b е lgilaydi. Badiiy asar, avval о , ins о n qiyofasini gavdalantirishi bilan ta’sirchan ekanligi ma’lum. Ij о dk о r ins о n о brazini yaratish uchun tilning turli shakl, ko‘rinishlaridan f о ydalanadi. U sh е vaga x о s so‘zlarni, kasb-k о rga о id atamaparni, kishi no‘tqaning o‘ziga x о s jihatlarini ko‘rsatuvchi ib о ralarni (masalan, «Mehrobdan chayon» r о - manida S о lih maxdumning «habba» d е yishi singari) qo‘llaydi. Badiiy asar tili

p е yzaj, qahram о nlarning ruhiy holatlari muallif so‘zi о rqali gavdalantiriladi. Umuman, muallif o‘z asarining hikoyachisi, naqlchisi bo‘ladi. Ko‘pgina asarlarning muallif so‘zi bilan b о pshanishi ham shundan dal о lat b е radi. Aslida ham asarning barcha qahram о nlari muallif yorhami, aniqr о gi, uning so‘zlari bilan harakat qiladi. Muallif d о im о ular bilan birga bo‘ladi. Kit о bx о nga qahram о nlarni ko‘rsatib turadi. P е rs о najlarning o‘y-kechinmalari, yashirin- о shkora fikrlaridan xabard о r qiladi. Ular turgan muhit manzarasini gavdalantiradi. So’z jon bo’lib, ruh uning qolipidir. Tanida ruhi bor odam doim unga ehtiyoj sezadi... So’zi o’lgan odamning tanasiga pok ruh bag’ishlaydi. So’zdan tandagi tirik ruh halok bo’lishi mumkin. Yaxshi so’z bilan o’lganni tiriltira olgani

Xo’sh, so’zdan san’atkor qanday tarzda foydalanadi? So’z qachon obrazlilik kasb etadi? So’zning poetik maqsadi nima? Nima uchun so’z tanlanadi? Nega har bir so’zning o’z o’rni, o’z qudrati bor? Nega tili no’noq, nomukammal, sayoz asarlar komillikdan uzoq bo’ladilar? Badiiy tilning qanday xususiyatlari sirlarini bilish lozim?.. Filologiya ilmi har qanday milliy tilni uchga bo’lib o’rganadi: 1. Jonli (umumxalq) til – muayyan millatning, mamlakatning odamlari o’rtasidagi jonli so’zlashuv nutqi, o’zaro aloqa, muomala – munosabat qurolidir. U grammatika qonunlariga, talaffuz qoidalariga, adabiy va badiiy til normalariga, talablariga bo’ysunmaydi. Jonli til – erkinlikni yoqtiradi: sheva ham, varvarizm ham, vulgarizm ham, jargonizm ham, neologizm ham... uning joni - tani bo’lib xizmat qilaveradi,

Yozuvchining ishida asosiy material so’zdir ”. So’z esa, barcha faktlar, barcha fikrlar libosidir. Ammo har bir fakt zaminida ijtimoiy ma’no bor, har bir ma’no zaminida esa bir yoki ikkinchi fikr nega bunday-u, nega unday emas, degan sabab bor... Klassiklar yuz yil davomida asta – sekin ishlangan ana shunday tilda yozganlar. haqiqiy adabiy til shudir” (M.Gorkiy) 1 Shunga asosan adabiyot – hayotni so’z orqali badiiy tasvirlash san’atidir. Бадиий тил жонли (умумхалқ) тилнинг фарзанди бўлиб, унинг бош вазифаси – бадиийлик(образлилик)ни яратишдир. Шу вазифадан келиб чиқиб, жонли ва адабий нутқларни барча ҳодисаларини ҳиссий(эстетик) тарзда умумлаштиради. Badiiy tilning o’ziga xos asosiy xususiyatlarini ifoda etuvchi qonuniyatlar ham bir talay: 1. Ularning eng birinchisi – obrazlilikdir. Bunga

o’ngida jonlanadi: Och-nahor, boshpanasiz qolgan Naxshon muttasil savalab yog’ayotgan yomg’irli tunga duch keladi. “Tun qop-qora zulmat”, osmon ham baxmal kabi qora”ki – Naxshon tortayotgan azobni, uning huvillagan qalbini yorqin gavdalantiradi. Ayniqsa, “ko’chalarda suvning chuchvaradek qaynashi” - o’xshatishning go’zal namunasi, yomg’irning yog’ishi darajasi (savalab yog’ish)ni, uning holatini, manzarasini aniq ifodalaydiki, uni kitobxon ko’z oldiga ravshan keltiradi. Yomg’irning ham Naxshon dardiga dard qo’shayotganidan, uning qayg’usini yanadi ko’paytirayotganidan kitobxon ham azoblanadi. 2. Badiiy asar tilining obrazliligi uning tasviriy va hissiy xususiyatini yuzaga chiqaradi. Badiiy asar tili xarakterlar va manzaralarni yaqqol gavdalantirish uchun, birinchi navbatda, ularning ichki

ko‘rilishining int о natsiya, parall е lizm, takr о r, anaf о ra, inv е rsiya, antit е za, rit о rik mur о jaat, rit о rik so‘r о q kabi if о da usullari qo‘llaniladi. She’riy san’atlarni tasniflash haqida A. Husayniyning “Badoyi’-us sanoyi’” asarida shunday deyiladi: “Nutq g о ‘zalliklari uch qism bila cheklanur ul jihatdinkim, har g о ‘zallik yo faqat lafz g о ‘zalligidur, yo faqat ma’no g о ‘zalligidur yoxud lafzu ma’no yig‘indisining g о ‘zalligidur”. Shu fikrga muvofiq mazkur risolada ham, adabiyotshunos T.Boboyevning “She’r ilmi ta’limi” risolasida ham she’riy san’atlar lafziy, ma’naviy va lafziyu ma’naviy san’atlarga b о ‘lingan. Professor A.Hojiahmedovning “She’riy san’atlar va mumtoz qofiya” risolasida “Adabiyotshunosligimizda she’riy san’atlarni ma’naviy va lafziy san’atlarga ajr

darajasida emas. She’riy san’atlarning qonun-qoidalariga, mohiyatiga diqqat qilinsa, mazmun va shakl orasiga xitoy devorini q о ‘yib, ularni bir-biridan ajratib b о ‘lmaganidek lafziy san’atlarni ham shakl hodisasi sifatida ma’nodan ayri holda san’at darajasida baholab b о ‘lmaydi yoki aksincha, ma’naviy san’atlar ham avvalo shakl jihatdan namoyon b о ‘ladi va ma’no bilan qorishik holda san’atni yuzaga keltiradi. Chunki “... badiiy shakl badiiy mazmunning biz qabul qilayotgan mavjudligi b о ‘lsa, mazmun о ‘sha shaklning ichki ma’nosi, mag‘zidir...” Bundan k о ‘rinyaptiki, she’riy san’at shakl va mazmun birligidagina yuzaga chiqadi, faqat konkret holatda ulardan biri yetakchiroq mavqeda b о ‘lishi mumkin. Berilgan ta’riflarga k о ‘ra, tajnis “Ikki yoki andin ortiq lafzning nav’u turlari bay

Keltirilgan misralarda tajnis san’atini yuzaga keltirayotgan asosiy omil “dog‘i” s о ‘zining shunchaki takror ishlatilishi emas, balki “dog‘i” s о ‘zining “dog‘” (xijron dog‘i) va “yana”, “tag‘in” ma’nolarini ifodalayotganidir. О ‘rni kelganda, tazod san’atiga berilgan ta’rifga ham e’tiboringizni qaramoqchimiz: “...(tazod) “zid q о ‘yish”, “qarshilantirish” manolarini ifodalaydi. Baytda ma’no jihatdan о ‘zaro zid, qarama-qarshi b о ‘lgan s о ‘zlarni q о ‘llab, ta’sirchan badiiy timsollar, lavhalar yaratish...” san’atidir. K о ‘rinib turibdiki, muqobala va tazod san’atlariga berilgan ta’riflarda aytarli farq sezilmaydi. Buni quyidagi baytning har ikkala san’atga misol tariqasida keltirilgani ham tasdiqlaydi: Zahri hajrini berur har dam manga bu, vaslining N о ‘shini in’om etar bisyor mandin

deb tasvirlar ekan, qadning sarvu sanobarga qiyoslanishi mantiqan asoslangan, ya’ni yor qaddining t о ‘g‘riligi bilan sarv va sanobar daraxtlarining tikligi о ‘rtasidagi о ‘xshashlik hayot haqiqatiga t о ‘g‘ri keladi. Talmeh san’ati q о ‘llanganda ham bu masalaga alohida diqqat qaratish lozim b о ‘ladi. Chunki shoir ishora qiladigan afsona, tarixiy voqealar qahramonlari, nomlari k о ‘rsatilayotgan shaxslar, albatta, keng о ‘quvchi ommasiga yaxshi tanish b о ‘lishi zarur. Munis Xorazmiy: Balo k о ‘hsorining farhodi menmen, Junun tasvirining behzodi menmen, - deb yozar ekan, baytda keltirilgan Farhod va Behzod ismlari о ‘quvchiga yaxshi tanish b о ‘lgani uchun ham shoirning badiiy niyati ro‘yobga chiqadi. Yana bir talab she’riy san’atlarning nafosat qoidasiga ham muvofiqligi, har qaysi badii

baytining ikkinchi misrasida shu xildagi mubolag‘a q о ‘llangan. Zero, visol va’dasini bergan g о ‘zalning kelmagani oqibatida oshiqning kechasi bilan uxlamay chiqishi oddiy hayotiy voqea b о ‘lmay, mubolag‘ali tasvirdir, chunki shunday hollarda hamma oshiqlar ham uxlamay chiqadilar deyish xato b о ‘lurdi. Lekin bu mubolag‘ali tasvirni, ya’ni oshiqning tuni bilan uxlamay chiqishini aqlan tasavvur qilish mumkin, bunday hodisalar oz b о ‘lsa-da, hayotda yuz berib turadi. Mubolag‘aning ikkinchi darajasi ig‘roq deb ataladi. Ig‘roq belgi yoki harakatni aqlan ishonish mumkin b о ‘lsa ham, hayotda yuz berishi mumkin b о ‘lmagan tarzda kuchaytirib tasvirlash demakdir. “Farhod va Shirin ” dostonida Shirinning oti oyoqlari chirmashib yiqilay deganda, Farhod borib otni ko‘tarib olishi voqeasi tasvirl

Tamsil “misol keltirish” ma’nosini bildirib, she’r baytining birinchi misrasida ifodalangan fikrga dalil sifatida ikkinchi misrada hayotiy bir hodisani misol qilib keltirishga asoslangan san’atdir. Lutfiyning: Ey k о ‘ngil, jonni xayoli olida qil peshkash, Har nima b о ‘lsa aziz, eltur kishi mehmon sori, - baytida esa ikkinchi misrada keltirilgan hayotiy hodisa - mezbonning о ‘zi uchun eng aziz b о ‘lgan narsani mehmon oldiga qo‘yilishi birinchi misradagi fikr qiyosi emas, balki dalil, tasdig‘iga xizmat qiladi. Baytdagi “Har nima aziz b о ‘lsa, kishi mehmoniga tutadi, shuning uchun, ey k о ‘ngul, sen ham joningni, ya’ni eng aziz narsangni yor xayoliga peshkash qil”,-degan mazmun ham tamsil mohiyatini k о ‘rsatib turibdi. “Husni ta’lil” arabcha “chiroyli dalillash” ma’nosini bildiradi. Adab

Yana bir she’riy san’at tashxis b о ‘lib, hayvonlar, qushlar, jonsiz narsalarga inson xususiyatlarini k о ‘chirish san’atidir. Masalan, Lutfiyning: Kun pardag‘a kirib yuzung oyi hayosidan Yig‘lar о ‘ziyu, yuzig‘a tortar saxobni, - baytiga diqqat qilsak, quyoshga insonning uyalish, yig‘lash kabi xususiyatlari k о ‘chirilganini k о ‘ramiz. Tashxis san’ati bilan intoq san’ati yonma-yon turadigan san’atlar sirasiga kiradi. “S о ‘zlatish”, “gapirtirish” ma’nosidagi intoq san’ati badiiy asarda hayvonlar yoki jonsiz narsalarni odamlarga о ‘xshatib s о ‘zlatishni nazarda tutadi. Jumladan, Alisher Navoiyning “Lisonut tayr” dostonida qushlar odamlar kabi s о ‘zlatilgan. Masalan, tovus: Men qusheman qasru gulshan ziynati, Naqshu rangim ahli olam hayrati deydi Mumtoz she’riy san’atlar orasida laff va

Istiora arabcha s о ‘z b о ‘lib, “Biron narsani omonatga (vaqtincha) olmoq” degan ma’noni ifodalab, adabiy asarda s о ‘zni о ‘z ma’nosidan boshqa bir ma’noda, aniqrog‘i uni haqiqiy ma’nosida emas, balki majoziy bir ma’noda q о ‘llash san’ati sanaladi. Masalan, Boburning Sen, ey gul, qo‘ymading sarkashligingni sarvdek hargiz, Oyog‘ingga tushub bargi xazondek muncha yolbordim, - baytidagi “gul” s о ‘zi о ‘z ma’nosda q о ‘llanayotgani y о ‘q, ya’ni haqiqiy gulga emas, balki gul kabi g о ‘zal mahbubaga murojaat qilmoqda. Irsoli masal “maqol kiritish” ma’nosini bildirib, she’riyat va nasrda ifodalanayotgan biror fikrni isbotlash uchun xalq maqolini keltirish san’ati sanaladi. Masalan, Navoiyning: О ‘qlaring k о ‘nglimga tushgach, kuydi ham k о ‘z, ham badan, Kim kuyar ulu qurug‘ chun naysitong‘

Bosh q о ‘yay dedim oyog‘i tufrog‘iga, dedi: “Q о ‘y” B о ‘sa istab la’li rangin surdim, erasa dedi: “Ol”, - misralarning birinchisida q о ‘y s о ‘zini ikki ma’noda: mayli q о ‘ya qol hamda q о ‘y kerakmas ma’nosida; ikkinchi misrasida ol s о ‘zini ikki ma’noda: olaver ( о ‘paver) hamda labimning rangi qizil ma’nosida tushunish mumkin. She’r baytlarida ma’no jihatdan bir biriga yaqin tushunchalarni anglatuvchi s о ‘zlarni q о ‘llab, ular vositasida obrazli ifodalar lavhalar yaratish san’ati tanosub deyiladi. Masalan, Lutfiy qalamiga mansub: Sen husn ila boysan, senga chun farz dudur haj Qil tengri uchun ka’bai k о ‘nglimni ziyorat,- baytida haj voqeasi bilan aloqador tushunchalarni bildiruvchi haj, farz, tengri ka’ba, ziyorat s о ‘zlarining bir о ‘rinda keltirilishi shoirga oshiq va mahbu

Ta’did san’ati ham onda-sonda b о ‘lsa-da uchrab turadi. T о ‘g‘rilamoq ma’nosidagi bu s о ‘z she’rda sodda otlarni tartib bilan keltirish san’atini ifodalaydi. Lutfiyning: Jinu malaku hur chaman ichra k о ‘rinmas Yuzung oyidin barchasi sharmanda dagulmu? baytlarida jin, malak, hur; dars, vazoyif, nusxa, daftar s о ‘zlari sodda otlar ma’lum tartib bilan keltirilgan b о ‘lib, ikkinchi misrada ularga oid fikrlar ifodalangan. . 1.2. Муалиф ва кахрамон нуткининг индивидуаллигини тадкик этиш. О datda, badiiy asar matnining as о siy qismi muallif tilidan tarkib t о pgan bo‘ladi. Chunki eksp о zitsiya, tugun, voqealar riv о ji, yechimi kabi sujet qismlari, p е yzaj, qahram о nlarning ruhiy holatlari muallif so‘zi о rqali gavdalantiriladi. Umuman, muallif o‘z asarining hikoyachisi, naqlchisi bo‘la

«M е ni zo‘rlagan va majbur qilgan edilar, dada! Sizning o‘g‘lingiz bo‘lgan bir yigitning sha’niga, albatta, odam o‘ldirish g‘oyat va n о musdir... Siz o‘zingizning о rzu - havasingiz yo‘lida m е ni majbur qildingiz va dushmanlarimga yo‘lni katta qilib о chib b е rdingiz, m е n bu j о nd о rlikni x о h, n о x о h ishlashga majbur qoldim!.. Sizni gunohkor qilishga va go‘n о hingizni kechishga m е ning haqqim yo‘q, dada! L е kin gun о hsiz bo‘la turib ham yana muv о xira о stiga turganim uchun o‘zimni mud о faa qilishga majburman». Asar qahram о nlari nutqi dial о g va m о n о l о g shaklida if о da etiladi. Dial о g va m о n о l о glarda qahram о nlarning ichki dunyosi, f е ’l-atv о ri aks etadi. Ij о dk о rlar qahram о nlar nutqida ular yashagan tarixiy davrga x о s so‘zlash tarzini hamda

o‘ylaridangana ib о rat bo‘lmaydi. U boshqalar to‘g‘risidagi, t е varak-atr о fdagi hayot haqidagi о rzu-o‘y, mush о hadalarni ham mujassam etadi. P е rs о najlarning dial о g, m о n о l о glarida arxaik sh е vaga о id, kasb-k о rga tashtluqai so‘zlar uchraydi. Ular zam о nni, p е rs о iajning mashg‘ul о ti, tugilib usgan j о yini o‘ziga x о s tarzda ayon etib turadi. Avvallari qo‘llangan bo‘lsa-da, ayni paytda nutqda ishlatilmay qolgan so‘zlar arxaik so‘zlar sanaladi. SH е vaga x о s so‘zlar esa muayyan hudud kishilari nutqiga x о s so‘z va ib о ratdir. Arxaik so‘zlar o‘tmish manzarasini gavdalantirish maqsadida qo‘llansa, sh е vaga x о s so‘zlar p е rs о najlar tilining o‘ziga x о sligini nam о yon etish, uning manzil-mak о nini bildirish uchun l о zim bo‘ladi. Kasb-k о rga о id so‘zlar

ularning no‘tqada ishlatiladigan so‘z, ib о ralar - jarg о nlar k е ltiriladi. CHun о nchi, T о hir Malikning «SHaytanat», «Murdalar gapirmaydilar» asarlarida jarg о n so‘zlar o‘g‘ri - jin о yatchilar qiyofasini ish о narli ko‘rsatish uchun o‘ziga x о s v о sita bo‘lgan. Бундан ташкари м уаллиф барча асарларининг ҳикоячиси бўлганлиги сабаб , у “ қўмондонлик ” вазифасини бажаради : ҳар бир персонажнинг ўрнини , ўй кечинмаларини , фикр - мулоҳазаларини , ҳаракатлантирувчи муҳитнинг шарт - шароитларини , муомала – муносабатларини таъриф - тавсифлаш , кўрсатиш орқали - ҳаммасини бир мақсадга – асарда ифодаланаётган фикр – ғояни рўёбга чиқариш учун ҳаракатга келтиради . Бу ҳаракатнинг зарур икир - чикирларигача тасвирлайди . Ularni bir-biriga mustahkam qilib bog’laydi. Go’yo qildan arqon to’qiy

Bu nutq aniq, tiniq, yorqin, bo’yoqdor, jonli bo’lgani sabab, ochiq aytilmagan ko’p gaplarni ham ilg’aydi, sezadi. Chuqurroq tahlil etsa uning mohiyatiga ham yetadi. Kitobxon “Shahlo ko’zlari kulumsirashga yaqin holda uyatlik Kumushning” salom berishini, qo’lidagi paranjisini yerga tashlab, shoshib yoki yurib emas, balki yugurib kelib O’zbekoyimning quchog’iga kirib ketishi – behad sog’ingan, bu uchrashuvni intiqib kutgan yaqin odamning samimiyatiga teng, balki undan ham zo’rroq odamiylik nuri bor edi. Bu nur Kumushni ko’rmasdan, unga adolatsizlik qilgan, sodda dil, “dumbul tabiatli O’zbek oyimni birdan o’ziga keltiradi: U qilmishlariga pushaymon bo’ladi, Kumushning samimiyligidan unda ham odamiylik uyg’onadi. (Buni yozuvchi “nima uchundir” deydi xolos) Kumushni mahkam quchoqlab emas, “mah

ham so’z-xarakter ko’zgusi sanaladi. Personaj nutqi dialog va monolog vositasida voqye bo’ladi. Dialog (lat.dialogos-ikki kishi o’rtasidagi so’zlashuv) – ikki yoki undan ortiq personajlar o’rtasidagi nutq shaklidir. U asarda har bir qahramonning xarakterini, ruhiyatini, o’y-orzularini ifodalaydi, o’zining jo’shqinligi, ma’nodorligi qisqaligi va ixchamligi bilan diqqatni jalb etadi: - Siz... qochqoqsiz, - dedi - Siz... - Men? - Siz quvloqsiz. - Ajab qilaman, dedi Kumush va shapalog’i bilan erining yuziga sekingina urib qo’ydi. - Bu yoqqa ham... - U yoqqa Zaynab ursin. - Zaynabni... urishga haqqi yo’q. Kumushning ko’zida haligacha ko’rinmagan bir shodlik o’ynaydi: - To’g’ri aytasizmi? - To’g’ri aytamanh - Mana bo’lmasa, - dedi Kumush. Otabekning ikkinchi yuzini silagandek qilib qo’ydi. Yana

Monolog (gr.monos-bir va logos-so’z, nutq) badiiy asardagi qahramonning o’z-o’ziga yoki o’zgalarga qaratilgan nutqidir. Bu nutq, odatda, qahramonlarning ichki iztirob va dardlarining “po’rtanalari”, “to’lqinlari”ni ifoda qiladi. Lirik asarda monologning tashqi ko’rinishi (bunda lirik qahramon o’z nutqini ovoz chiqarib ifoda qiladi) yaqqol ko’zga tashlanadi, lirik qahramonning ichki tug’yonlarini ochish orqali uning xarakterini namoyon etadilar: Agar oshiqlig’im aytsam, kuyub jonu jahon o’rtar, Bu ishq sirrin bayon qilsam, taqi ul xonumon o’rtar. Kishig’a ishq o’tidin zarraye yetsa bo’lur giryon, Bo’lur besabru betoqat, yurak-bag’ri chunon o’rtar. Meni bexonumon tinmay kuyub yondim firoqingda, Oting tutsam, nigoro debki, zavqidin zavon o’rtar. Qayu til birla, ey jono, seni vasfing bayon ayl

qalbidagi yashirin o’ylarini, fikr-mulohazalarini kitobxon bilan baham ko’radi. Eposda bu kengroq, batafsilroq ifodalansa, dramada judayam keskin va dramatizmga boy shaklda voqye bo’ladi. Jumladan, Odil Yoqubovning “Ulug’bek xazinasi” romanida Ali Qushchi Abdulatif oldidan boqqa chiqqanida uning qalbidan quyidagi o’y-saboqlar kechadi: “…hayhot к im aytmish, bu noraso dunyoda haq va adolat yo’q debh Borh Kimki, bu dunyoda yomonlik qilsa – xoh shoh bo’sin, xoh gado jazosiz qilmaydih Insonga aql va shuur shu maqsadda berilgankim, bu teran haqiqatni tushunsinh Kimki bu haqiqaqga tushunmay, adolatsizlik yo’lini tutar ekan, oxiri voy bo’lishi muqarrarh.. Mana, shahzodah Toju taxt va shon-shavkat ishqida o’z padarini qatl qilishdan ham toymagan edi, allomalar sarvari yoqqan ilm mash’alini so’ndir

2.1 “ Бадиий асар тили ” m одули ning ma’ruza mashg‘ulotida концептуал жадвалдан foydalanishga oid tajribalar . Adabiyot-inson ma’naviyati asoslarini tashkil etuvchi ruhiy qadriyatlarni shakllantirishga xizmat qiladigan san’at turi. Boshqa o‘quv mashg‘ulotlarida bilim berish ustuvor bo‘lsa, adabiyotda inson ning ko‘ngli bilan, tuyg‘ulari bilan ishlanadi. C h unki chinakkam inson iy likning asosiy belgisi boshqa odamlarning holatini tushunish, ularga tuyg‘udosh bo‘la bilishdan iboratdir. S h u man’noda biror o‘quv predmeti yoki biror san’at turi adabiyotning o‘rnini bosa olmaydi. Badiiy adabiyot o‘quvchilarning hissiyotlarini shakllantirib, tuyg‘ularini noziklashtirib, kechinmalarini teranlashtiradi. Adabiyot darslarida o‘qilgan asar bo‘yicha o‘quvchi va talabalarga tayyor xulosalar berilm

dars jarayoni oqilona tashkil qilinishi, ta’lim beruvchi tomonidan ta’lim oluvchilarning qiziqishini orttirib, ularning ta’lim jarayonida faolligi muttasil rag‘batlantirilib turilishi, o‘quv materialini kichik-kichik bo‘laklarga bo‘lib, ularning mazmunini ochishga qaratilgan metodlarni qo‘llash va ta’lim oluvchilarni amaliy mashqlarni mustaqil bajarishga undash talab etiladi. O`quv maqsadlarini aniqlash, shakllantirish, tizimlashtirish, ketma-ket masalalar va savollar tarzida ifodalash o`qituvchi ishining eng murakkab va mas`uliyatli qismi hisoblanadi. Maqsadlarni aniq belgilash va tizimlashtirish, o`qituvchi faoliyatining keyingi bosqichlariga yo`naltiruvchi omil sifatida xizmat qiladi. Tahsil oluvchilar ongiga yetkaziladigan ta`lim maqsadlari ularni o`quv bilish faoliyatiga mo`ljal bo`la

SILLABUSI Fanning qisqacha tavsifi OTMning nomi va joylashgan manzili : Карши давлат университети Кучабог 27 Kafedra Адабиётшунослик Узбек ф ilologiya си fakulteti tarkibida Ta’lim sohasi va yo‘nalishi : 1 2 0000 – Gumanitar fanlar 5120101 – Filologiya va tillarni o‘qitish ( o‘zbek tili ) Fanni olib boruvchi o‘qituvchi haqida ma’lumot : f.f.н, доцент Г.М.Имомова e-mail: g.imomova @mail. ru. Dars vaqti va joyi: Ўқув-услубий бошқарма томонидан ишлаб чиқилган жадвал асосида университетнинг ўқув биноларида Курснинг бошланиш ва давом этиш муддати: бир жараён Бакалавриат таълим йўналиши ўқув режасига мувофиқ birinchi семестрда Individual grafik asosida ishlash vaqti: dushanba , chorshanba va juma kunlari soat 14.00 dan 18.00 gacha Fanga ajratilgan soatlar: Auditoriya soatlari Mustaqi l ta’lim: 4

dolzarbligi va qiaqacha mazmuni : asosiy maqsadi – badiiy asarni tahlil qilish uchun yo‘llanma berish, badiiy matnni turli metodlar asosida har tomonlama ilmiy-estetik tahlil qilish, jahon adabiyotshunosligidagi metodlarni adabiy tur hamda janrlar bo‘yicha yozilgan ilmiy asarlar misolida asoslab o‘rganish, umuman, adabiyotshunosning ilmiy-estetik tafakkurini shakllantirish ushbu fanning asosiy maqsadi sanaladi. . Fanning vazifasi : adabiyotshunoslik tarixi, zamonaviy adabiyotshunoslik orasidagi bog‘lanishni tushuntirish; – adabiyotshunoslikning tarkibiy qismlarini o‘rgatish; – badiiy asarni ilmiy-estetik tahlil qilish, matnni tarkibiy qismlarga ajratish va ularning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash; – badiiy asarlarni turli metodlar asosida tahlil qilishni tushuntirish; – adabiyotshunosl

manbasi bilan solishtira bilish, asar sy ujetini tarkibiy qismlarga ajratish, matndagi muallif va qahramon nutqini farqlash, badiiy asarni nazariy jihatdan tahlil qila bilish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak . Electron pochta orqali munosabatlar tartibi: Professor-o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi aloqa elektron pochta orqali ham amalga oshirilishi mumkin, telefon orqali baho masalasi muhokama qilinmaydi, baholash faqatgina universitet hududida, ajratilgan xonalarda va dars davomida amalga oshiriladi. Elektron pochtani ochish vaqti soat 15.00 dan 20.00 gacha Fan mavzulari va unga ajratilgan soatlar taqsimoti № Mavzular Ma’ruza Amaliy Seminar MT 12- mavzu:Badiiy asar tili 2 12.1 Badiiy asar tili va ilmiy asar tili. Obrazlilik – badiiy asar tili asosi. 12.2 Badiiy асар тили ва поэтик нутк 2

Ish bosqichlari va vaqti Faoliyat mazmuni Ta’lim beruvchi Ta’lim oluvchi I-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish (10 daqiqa) Maqsad: Mavzu haqida talabaga ma’lumot berish, uning bilim malakasini oshirish, adabiyot orqali talabaning ruhiyatiga ta’sir etish, milliy istiqlol g’oyasi asosida tarbiyalash va h.k. Mashg’ulotni muammoli ma’ruza ekanligi haqida ma’lumot berish Talabalar tinglaydilar, yozib oladilar II-bosqich. Asosiy (60 daqiqa) 2.1.Talabalar bilimini aqliy hujum orqali faollashtiradi Bilimlarni faollashtirish jarayonida o’quv muammosini yechish bo’yicha izlanuvchanlik faoliyatida faol eshtirok etishlari uchun talabalar bilimini savollar orqali aniqlanadi: ifodalaydi: 1 Badiiy asar tili va ilmiy asar tili. 2.Obrazlilik – badiiy asar tili asosi. Badiiy san’atlar: ma’naviy, lafziy san’

III-Bosqish. Yakuniy (10 daqiqa) 3.1.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida ahamiyatga ega ekanligi muhimligiga talabalar e’tiborini qaratadi. 3.2.Mustaqil ish uchun topshiriq (№ 4 ilova) Tinglaydilar. Topshiriqni yozadilar MA’RUZANING TEXNOLOGI К ХАРИТАСИ Baqt: 80 minut Talabalar soni 50 ta O’quv mashg’uloti shakli Axborotli ma’ruza O’quv mashg’uloti rejasi 1 Badiiy asar tili va ilmiy asar tili. 2.Obrazlilik – badiiy asar tili asosi. Badiiy san’atlar: ma’naviy, lafziy san’atlar. 3.Muallif nutqi. Qahramon nutqi: dialog va monolog. 4. Zamon va makon tasviri. Personajlar portreti tasviri Uni yechishni tashkillashtiradi. Talabalar bilan birga yuqoridagi savollarni tahlil qiladi, ularda paydo bo’lgan qiyinchilikni aniqlaydi. O’quv mashg’uloti maqsadi: “B

натижа БМК ўзлаштириш даражаси И. Ўқувчиликка оид / таниш бўйича ҳаракатланиш Til bu - a)insonlar orasidagi munosabat; b) aloqa quroli; s) kishilarning dunyo to’g’risidagi munosabati ayonlashadigan jarayon; d) barcha javoblar to’g’ri II. Tartiblilikka oid (algoritm) (mazmunan o’xshashlikka bo’yicha harakatlanish) Tilning qaysi jarayonida normative grammatika qoidalariga, so’zlarning talaffuz normalariga u qadar e’tibor berilavermaydi ? a)Umumxalq tilida; b) Adabiy tilda; s) badiiy tilda; d) barcha javoblar to’g’ri III. Ijodiy fikrlovchilikka oid (evristik harakatlarni tanlash) Matbuot, fan, adabiyot, kitob, radio, televidenie, teatr tili bu - a)Umumxalq tili; b) Adabiy tili; s) badiiy tili; d) barcha javoblar to’g’ri IV. Ijodkorlikka oid (harakatlarni izlash) Topshiriqni yechish bir ma’nol

Концептуал жадвал . Учта ва ундан кўп жиҳатлар ёки саволларни таққослаш тақозо этилганида ушбу усул айниқса фойдали бўлади . Жадвал қуйидагича тузилади : вертикал бўйича таққосланадиган нарсалар , горизонтал бўйича эса – ушбу таққослаш бажариладиган хусусият ва хоссалар жойлаштирилади . “Бадиий асар тили ” модулининг маъруза машгулотини утишда концептуал жадвалдан фойдаланиш Киёсланувчи жихатлар 1-белги, тавсиф 2-белги, тавсиф 3-белги, тавсиф Адабий тил Халк тили Бадиий асар тили

Илова 2 Киёсланувчи жихатлар 1-белги, тавсиф 2-белги, тавсиф 3-белги, тавсиф Маънавий санъатлар Лафзий санъатлар Маънавий- лафзий санъатлар Илова 3 Киёсланувчи жихатлар 1-белги, тавсиф 2-белги, тавсиф 3-белги, тавсиф Муаллиф нутки Кахрамон нутки Полифоник нутк

2.2 “Бадиий асар тили” mодулиning семинар ва мустакил иш машгулотларида концептуал жадвал – график органайзерлардан фойдаланиб укитиш. 1.1.АМАЛИЙ MASHG ’ ULOTDA TA ’ LIM TEXNOLOGIYASI MASHG ’ ULOT VAQTI – 2 soat Talabalar soni : 2 5 ta MASHG ’ ULOT SHAKLI Bilimlarni kengaytirish va mustahkamlash bo’yicha amaliy mashg’ulot AMALIY MASHG’ULOT REJASI Badiiy asar tili va poetik nutq masalasi 1. Xalq tili – badiiy til xazinasi 2.Badiiy asar tilining o‘ziga xos xususiyatlari 3.Poetik nutq va uning vazifasi 4.SHe’riy nutq va badiiy tasvir vositalari O’QUV MASHG’ULOTINING MAQSADI: Mavzu yuzasidan ma’lumot berish, talabalarni mavzu yuzasidan yangiliklar bilan tanishtirish, fan yuzasidan nazariy bilimlarni chuqurlashtirish va mustahkamlash. PEDAGOGIK VAZIFALAR: O’QUV FAOLIYATI NATIJALARI: - Til haqi

Ish bosqichlari va vaqti Faoliyat mazmuni Ta’lim beruvchi Ta’lim oluvchilar Tayyorlov bosqichi Mavzuni aniqlaydi, ta’limiy maqsadni belgilaydi va kutilayotgan natijalarni shakllantiradi . Mavzu bo’yicha tayanch konspektlar ishlab chiqadi. Belgilangan ta’limiy maqsadlarga erishishni ta’minlovchi o’quv topshiriqlarini ishlab chiqadi . Kichik guruhlarda samarali faoliyatni ta’minlash uchun yozma yo’riqlarni tayyorlaydi (1-ilova) . Ekspert guruhlar faoliyat natijlarini baholash mezonlarini ishlab chiqadi (2-ilova) . 1. O’quv mashg’ulotiga kirish bosqichi (10 daqiqa) 1.1. Mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va kutilayotgan natijalarini e’lon qiladi, ularning ahamiyatliligi va dolzarbligini asoslaydi. 1.2. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarga ta’rif berishni taklif qildai va shu asosda tezkor-so’r

guruhdаn 3 nаfаrdаn tаlаbа chiqib, fаоliyat nаtijаlаrini tаqdim qilishlаrini аytаdi. Tаqdimоt uchun хаr bir guruhgа 8 dаqiqаdаn vаqt аjrаtаdi. Yo’nаltiruvchi, mаslаhаtchi sifаtidа ishtirоk etаdi. Jаvоblаrni аniqlаshtirаdi, to’ldirаdi, izоh bеrаdi vа tuzаtishlаr kiritаdi. 2.6. Hаr bir guruх tаqdimоti охiridа ekspеrt sаvоllаri bo’yichа хulоsаlаr qilаdi. Fаоliyat nаtijаsini tаqdimоt qilаdilаr. 3–YAkuniy bоsqich ( 15 dаqiqа ) 3.1 .Mаvzu yuzаsidаn umumiy хulоsаlаr qilаdi. 3.2. O’q uv mаsh g’ ulоtini nаtijаlаrini shаr h lаydi, gur uh lаr fаоliyati bаhоsini e’lоn qilаdi. 3. 3 . Mustа q il ishlаshlаri uchun vаzifа bеrаdi: (1) аmаliy mаshg’ulоtgа tаyyorlаnib kеlish; (2) nаzоrаt sаvоllаrigа о g’ zаki jаvоb bеrish (4-ilоvа) ( 6-ilоvа ). Tinglаydilаr. Hozirgi vaqtda g rafikli organayzerlar «o’qitishni

1. Nazariy mashg’ulot- lari ta’lim texnolo- giyasi. 2. Amaliy mashg’ulot- lar ta’lim texnologiyasi. 3. Mustaqil ta’lim texno-logiyasi. 5. Keys-stadi ta’lim tex- nologiyasi. 6. Loyiha ta’lim texno- logiyasi 1. Aqliy hujum . 2. Erkin yozish . 3. Asoslangan esse . 4. FSMU . 5. Blits - so’rov . 6. Blits-o’yin . 7. O’qitish o’qitish qo’llanma . 8. Yozma va og’zaki davra suhbati. 9. Tushunchalarni aniqlash . 10. Tushunchalar asosida matn tuzish . 11. Chalkashtirilgan mantiqiy zanjirlar ketma- ketligi 1. Klaster . 2. B - B - B chizmasi . 3. T- chizma . 4. Venn diagrammasi . 5. Kontseptual jadval . 6. Insert jadvali . 7. “ Nima uchun? ” chizmasi . 8. “ Qanday ?” diagrammasi . 9. Baliq skeleti . 10. Toifalash jadvali . 11. Nilufar guli chizmasi. Илова -1 Kontseptual jadval асосида поэтик нутк восит

Киёсланувчи жихатлар 1-белги, тавсиф 2-белги, тавсиф Fon е tik sathdagi normadan og`is muayyan badiiy-est е tik maqsadni ko`zlagan holda so`zlardagi nutq tovushlarining odatdagidan cho`zib , orttirib yoki tushirib talaffuz etilishi, bir tovush o`rnida boshqasining talaffuz qilinishi kabi shakllarda kuzatiladi Lеksik sathdagi «og`ish» turlarini yozuvchining mumxalq tili bazasidagi lеksik vositalardan foydalanishida хамда ijodkor ifoda va tasvirni so`z ma'nosiga daxl qilmagan holdа ишлатади Sеmantik sathdagi «og`ish nutq jarayonida biz so`zlarni o`z ma'nosida yoki ko`chma ma'noda qo`llashimiz Ko`chma ma'noda qo`llangan so`zlarning umumiy nomi trop (ko`chim) d е b yuritiladi Илова -3 “ Бадиий асар тили” модулининг амалий машгулотида “Қандай?» диаграммасидан фойдаланиб, тилнинг

QANDAY DIAGRAMMASI Илова -4 “ Бадиий асар тили” модулининг амалий машгулотида “ Нима учун” схемасидан фойдаланиб, дарс хулосаланади. “ Нима учун” схемасини тузиш қоидаси билан танишадилар. Алоҳида кичик гурҳларда муаммони ифодалайдилар. “Нима учун” сўроғини берадилар ва чизадилар, шу саволга жавоб ёзадилар. Бу жараён муаммонинг дастлабки сабаби аниқланмагунича давом этади. Нима учун” схемаси - муаммонинг дастлабки сабабларини аниқлаш бўйича фикрлар занжири. Тизимли, ижодий, таҳлилий фикрлашни ривожлантиради ва фаоллаштиради. Кичик гуруҳларга бирлашадилар, таққослайдилар, ўзларининг чизмларини тўлдирадилар. Умумий чизмага келтирадилар. Иш натижаларининг тақдимоти NIMA UCHUN? DIAGRAMMASI Nima uchun Nima uchun Nima uchun Sinonim So’z boyligi Jargon Frazeoligizm Vulgariz Neologizmlar Dialektiz

Nima uchun Nima uchun Nima uchun Nima uchun Nima uchun Мustaqil ta’lim yuzasidan ko‘rsatmalar . Talaba mustaqil ishni tayyorlashda fanning xususiyatlarini hisobga olgan holda, quyidagi shakllardan foydalanish tavsiya etiladi:  amaliy mashg‘ulotlarga tayyorgarlik;  seminar mashg‘ulotlariga tayyorgarlik;  darslik va o‘quv qo‘llanmalar bo‘yicha fan boblari va mavzularini o‘rganish;  tarqatma materiallar bo‘yicha ma’ruza qismini o‘zlashtirish;  maxsus adabiyotlar bo‘yicha fan bo‘limlari yoki mavzulari ustida ishlash;  talabaning o‘quv, ilmiy-tadqiqot ishlarini bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan fan bo‘limlari va mavzularni chuqur o‘rganish;  faol va muammoli o‘qitish uslubidan foydalaniladigan o‘quv mashg‘ulotlari;  masofaviy ta’lim. Mustaqil ish o‘qituvchining talabalargi avvaldan berib q

Талабаларнинг билиш ўқув мақсадига эришганлигини назорат қилишда улар муайян мавзу бўйича маълумот ва ахборотларни ўзлаштирганлик даражасини аниқлаш мақсадга мувофиқ. Бунинг учун талаба мавзу бўйича объектларни аниқлаши, уларга таъриф бериши, маълумотларни қайта ишлари, ўз фикрини баён этиши,муайян жараён, объект ёки воқеанинг моҳиятини тушунтириши, мазкур жараён, объект ёки воқеанинг ўзига хос хусусиятларини ажратиб кўрсатиши керак бўлади. Ушбу фикрларни стандарт ўқув ва тест топшириғи билан амалга ошириб бўлмайди, билиш ўқув мақсадига эришилганлик даражасини аниқлашда қуйидаги расмли ва кўп жавобли ностандарт тест лардан фойдаланиш тавсия этилади. Мазкур тест топшириқлари таҳсил олувчиларнинг ўзлаштирган нафақат билимларини балки объект ва унинг қисмларини таниш, ўзига хос хусусиятларини

1. Қаҳрамон нутқи. 2.Халқ тили. 3. Адабий тил. 4.Муаллиф нутқи 5.Бадиий асар тили. Расмли ва кўп жавобли ностандарт тест жавоби қуйидагича бўлади . Талабаларнинг Блум таксономияси бўйича тушунишга оид ўқув мақсадига эришилганлик даражасини назорат қилиш ва баҳолашда фойдаланиладиган ностандарт тест топшириқлари Ўқув мақсадларининг ичида тушуниш муҳим ўрин тутади. Талабалар мазкур ўқув мақсадига эришиши учун, мавзу бўйича ўрганилаётган муаммоларнинг ечимини топиш, а ҳамиятини англаш, асосий ғояни ажратиб кўрсатиши лозим бўлади. Талабаларнинг ушбу ўқув мақсадига эришганлик даражасини аниқлаш, назорат қилиш ва баҳолашда улар томонидан ўқув материалидаги фикрларни умумлаштириш, асосий ғояни қайта ишлаш, мисоллар келтириш, ўз фикрини баён этиш ва уни ҳимоя қилиш талаб этилади. Юқорида қайд этил

1 ПЕРСОНАЖ А И жтимоийгуруҳнингмуҳимхусусиятлариниифодалов чи – даврнингкаттаумумлашмасибўлаоладиган образ 2 ХАРАКТЕР Б Асарда иштирок этувчи, аммо асар “юк”ини гарданига кўтармайди 3 ОБРАЗ В Умумлаштирилган,индивидуаллаштирилган, бадиий тўқималар воситасида таъсирчан тасвирланган кишилар қиёфаси ТИП Д асарда ирода йўналиши ва индивидуал руҳий хусусиятлари билан бир-биридан ажралиб турувчи, асар сюжетида “катта юк” ташувчи сахс Жавоб : 1- Б 2 - Д 3 - В 4 - А Тўғри жавобларни аниқланг. Жавоблар жадвалига “ҳа” ёки “йўқ” сўзларини ёзинг. “Махсус лексик қатламлар” 1. Неологизмлар 2. Компьютерга оид сўзлар 3. Бош ҳарфлар билан ёзиладиган сўзлар 4. Деаликтизмлар 5. Онамастика 6. Жаргон сўзлар 7. Омонимлар 8. Ижтимоий-сиёсий сўзлар 9. Синонимлар 10. Варваризимлар 11. Театр, кино,матбуотга оид сўз

8. Тўғри жавобларни аниқланг. Жавоблар жадвалига “ҳа” ёки “йўқ” сўзларини ёзинг. “Тавсифлаш воситалари” 1. Неологизмлар 2. Монолог 3. Расмли кўринишлар 4. Деаликтизмлар 5. Диалог 6. Жаргон сўзлар 7. Полифония 8. Портрет 9. Синонимлар 10. Мимик-пантомимик ҳаракатлар,имо-ишоралар 11. Детал 12. Антонимлар 13. Туш 14. Касб-корга оид сўзлар Жавоб: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Жавоб: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Йўқ Ҳа Йўқ Йўқ Ҳа Йўқ Ҳа Ҳа Йўқ Ҳа Ҳа Йў қ Ҳа Йў қ 9. Тўғри жавобларни аниқланг. Жавоблар жадвалига “ҳа” ёки “йўқ” сўзларини ёзинг. “Образларнинг таснифи” 1 РОМАНТИК ОБРАЗЛАР 2. МОНОЛОГ 3. РЕАЛИСТИК ОБРАЗ 4. ДЕАЛИКТИЗМЛАР 5. ХАЁЛИЙ-ФАНТАСТИК ОБРАЗЛАР 6. АФСОНАВИЙ ОБРАЗЛАР 7. ПОЛИФОНИЯ 8. ПОРТРЕТ 9. СИМВОЛИК ОБРАЗЛАР 10. МИМИК-ПАНТОМИМИК ҲАРАКАТЛАР,ИМО-ИШОРАЛАР 11. ДЕТАЛЬ 12. АНТО

10. Тўғри жавобларни аниқланг. Жавоблар жадвалига “ҳа” ёки “йўқ” сўзларини ёзинг. “Бадиий образнинг хусусиятлари” 1 Романтик образлар 2. Бадиий образнинг умумлшмалиги. 3. Реалистик образ 4. Деаликтизмлар 5. Бадиий образнинг индивидуаллиги 6. Афсонавий образлар 7. Полифония 8. Портрет 9. Символик образлар 10. Бадиий образ тузилишида тўқима 11. Деталь 12. Бадиий образнинг эстетик таъсирчанлиги. 13. Туш 14. Мифологик образлар Жавоб: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Жавоб: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Йўқ Ҳа Йўқ Йўқ Ҳа Йўқ Йўқ Йўқ Йўқ Ҳа Йўқ Ҳа Йўқ Йў қ Талабаларнинг таҳлилга оид ўқув мақсадига эришилганлик даражасини назорат қилиш ва баҳолашда фойдаланиладиган ностандарт тест топшириқлари Билимларни ўзлаштиришда таҳлил муҳим ўрин тутади, таҳлил ўқув мақсадига эришиш учун талабалар ахборот

Г. Ёзувчи бадиий тил орқали образлар манзаралар яратар экан, уларнинг моҳиятини очиб кўрсатадиган сўз ва иборалар танлайди. Д.Бадиий тил жонли (умумхалқ) тилнинг фарзанди бўлиб, унинг бош вазифаси – бадиийлик(образлилик)ни яратишдир. Е. Бадиий тил –ахборот характерига эга Ё.Бадиий асар тилининг образлилиги унинг тасвирий ва ҳиссий хусусиятини юзага чиқаради. Жавоб: _________________________________________________________ Жавоб: A , Б, Г,Д , Ё _____________________________ 12.Қуйида берилган фикрларнинг қайсилари тўғри? А.Муаллиф нутқи. Муаллиф барча асарларининг ҳикоячиси бўлганлиги сабаб, у “қўмондонлик” вазифасини бажаради: ҳар бир персонажнинг ўрнини, ўй кечинмаларини, фикр-мулоҳазаларини, ҳаракатлантирувчи муҳитнинг шарт-шароитларини, муомала – муносабатларини таъриф- тавсифлаш, кўрс

1. Бадиий асарларёзиладигантилбу ... 2.“ Қаҳрамонларнинг ўз-ўзи билан ичдан гаплашиши, фикрлаши, фикр ва туйғуларининг ички ифодаси”... Тушириб қолдирилган сўзларни ёзинг. (Жавоби) 1 .Бадиий асарлар ёзиладиган тил бу - Бадиий тил 2.“ Қаҳрамонларнинг ўз-ўзи билан ичдан гаплашиши, фикрлаши, фикр ва туйғуларининг ички ифодаси ”...- ички нутқ 14. Тушириб қолдирилган сўзларни ёзинг 1. ....... - бадиий асарда қуйилган ва ёритилган асосий муаммо ёки бадиий асар билан ҳаётни бир-бирига боғловчи восита 2.“ Образ” атамасини фанда биринчи бўлиб ..... қўллаган Тушириб қолдирилган сўзларни ёзинг. (Жавоби) 1. Мавзу - бадиий асарда қуйилган ва ёритилган асосий муаммо ёки бадиий асар билан ҳаётни бир-бирига боғловчи восита 2.“ Образ” атамасини фанда биринчи бўлиб Гегил қўллаган Ёпиқ тестлар 15.Портретнинг

Д) Бадиий тил. Очиқ тест 18.Фабула.... А) Бадиий асардаги воқеалар тизмаси. В)..... ёзувчи тасвирлаётган воқеа ҳаётнинг ўзида қандай тартибда рўй берганини тасвирловчи баён. С) Ижодкорнинг ижодий фантазияси. Д) С жавоб тўғри. 19. Бадиий асар сюжетига алоқаси йўқ сўз бу.. . А) Тугун В) Экспозиция С)* Синтагма Д) Ечим 20. Конфлектга хос хусусиятлар ....... А)* Асар воқеалари асосида ётувчи зиддиятлар В) Асар воқеаларининг мазмуни. С) Асарнинг бошланиш нуқтаси Д) Асарнинг хотимаси. REYTING ISHLANMASI VA BAHOLASH MEZONLARI Umumiy yuklamaning hajmi: 112 Ma’ruza: 30 Amaliy: 22 Seminar: 20 TMI: 40 Reyting ishlanmasi t/r Nazorat turlari Soni Ball Jami ball I JB 1.1. Amaliy va seminar mashg’ulotlarini bajarish 1.2. Amaliy va seminar mashg’ulotlarini bajarish 1.3. Amaliy va seminar mashg’ulotlarini

savol) 2.1. Test (20 ta savol) ТМИ ( реферат ) 1 10 ( 0,5 x 20 ) 5 1 0 5 Jami 30 III YB 3.1. Og;zaki (5 ta savol) 1 30 (5x6) 30 Jami 100 “Adabiyotshunoslikka kirish” fanidan baholash mezonlari Joriy baholash: 1.1. Agar talaba mavzu haqida tasavvurga ega bo’lsa, savolning mohiyatini tushunsa,bilsa, olgan bilimlarini amalda qo’llay olsa, mustaqil mushohada yurita olsa, ijodiy fikrlasa, xulosa va qaror qabul qilsa 1,7-2 ball ; Agar talaba mavzu haqida tasavvurga ega bo’lsa, savolning mohiyatini tushunsa,bilsa, olgan bilimlarini amalda qo’llay olsa, mustaqil mushohada yurita olsa 1,4-1,6 ball Agar talaba mavzu mohiyatini tushunsa, tasavvurga ega bo’lsa, bilsa,aytib bera olsa 1,1- 1,3 ball; Agar talaba aniq tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa 0-1 ball bilan baholanadi. 1.2. * Amaliy va seminar b

2.3 . Talabaning mustaqil ishi berilgan mavzu bo`yicha referat tayyorlanadi? Tayyorlangan referat 5 balli tizimda baholanadi.  86-100 ( 4,4-5 ball) Agar talaba mavzu haqida tasavvurga ega bo’lsa, savolning mohiyatini tushunsa,bilsa, olgan bilimlarini amalda qo’llay olsa, mustaqil mushohada yurita olsa, ijodiy fikrlasa, xulosa va qaror qabul qilsa;  71-85 ( 3,8-4,3 ball) Agar talaba mavzu haqida tasavvurga ega bo’lsa, savolning mohiyatini tushunsa,bilsa, olgan bilimlarini amalda qo’llay olsa, mustaqil mushohada yurita olsa.  55-70 (2,6-3,7 ball) Agar talaba mavzu mohiyatini tushunsa, tasavvurga ega bo’lsa, bilsa,aytib bera olsa.  0-55 (0-2,6 ball) Agar talaba aniq tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa Yakuniy baholash : 3.1. Yakuniy baholashda talaba 3 ta savolga og’zaki javob berishi lozi

У М У М И Й Х У Л О С А Л А Р Ma’lumki, fan va texnika jadal sur’atlar bilan rivojlanayotgan bugungi kunda ko‘plab ilmiy bilimlar, tushuncha va tasavvurlar hajmi keskin ortib bormoqda. Bu bir tomondan, fan-texnikaning yangi soha va bo‘limlarining taraqqiy etishi tufayli uning differensiallashuvini ta’minlayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, fanlar orasida integratsiya jarayonini vujudga keltirmoqda. Bunday sharoitda, yuqori malakali pedagoglarga bo‘lgan talablar ortib borib, barkamol avlodni asrlar davomida shakllanib kelgan umuminsoniy va milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash layoqatiga ega, fanning fundamental asoslarini, pedagogika va psixologiya metodlarini mukammal egallagan, kasbiy tayyorgarligi yuksak darajada bo‘lgan hamda zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarini amaliyotda q

ko‘plab pedagogik innovatsiyalarning yaratilayotganiga qaramay, ta’lim jarayonlariga o‘qitishning yangi mazmun, shakl, metod va vositalarini tatbiq etish bo‘yicha pedagogik tadqiqotlarni joriy etish darajasini hozircha yetarli deb bo‘lmaydi. Darhaqiqat, yangilangan ta’lim tizimini joriy etishda har bir o‘qituvchining o‘z faniga va barkamol avlod ta’lim – tarbiyasiga oid yangiliklarni muntazam o‘rgana borib, ularni o‘z mehnat faoliyatida izchil qo‘llay bilish mahoratiga ega bo‘lishi bugungi kunning muhim talabidir. Bakalavriat yo‘nalishlari va magistratura mutaxassisliklari bo‘yicha pedagog kadrlar tayyorlashning sifatini ko‘tarishda talabalarni ilm-fan taraqqiyotining eng so‘nggi yutuqlaridan xabardor qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Bugun fan va texnika sohasidagi yangiliklarni o‘quv das

qiladi. Respublikamizda uzluksiz ta’lim tizimini rivojlantirishga qaratilgan harakatlar, qabul qilinadigan qonunlar, qarorlar va buyruqlar natijasida ta’lim tizimi kundan kunga rivojlanib, muayyan ishlar amalga oshirilmoda. Biz ushbu bitir ishini bajarish jarayonida quyidagiча умумий хулосаларга 1. “Бадиий асар тили” модулини укитишда концептуал жадвалдан фойдаланиш o‘z maqsadi va mohiyatiga ko‘ra an’anaviy ta’limdan farq qilib, ta’lim oluvchi shaxsining ichki imkoniyatlarini namoyon qilish, rivojlantirish uchun qulay sharoitni yaratishga xizmat qiladi. Bunda ta’lim oluvchilarning o‘zlarini o‘quv faoliyatining sub’ekti sifatida his qilishlari, o‘z ustida ishlashlari, o‘z - o‘zini rivojlantirishlari muhim ahamiyat kasb etadi. 2. “Бадиий асар тили”нинг узига хос хусусиятларини илмий асосда у

O ’QUV-USLUBIY ADABIYOT VA ELEKTRON TA`LIM RESURSLARI Metodologik asos: 1. Karimov I. Yuksak ma`naviyat – yengilmas kuch. T. “O’zbekiston” 2008. Asosiy 1.Adabiyot nazariyasi. Ikki jildlik.-T.: «Fan», 1978-1979. 2.Alisher Navoiy. Mezon ul avzon. Asarlar. O’n besh tomlik. 14-tom.T.: «Fan», 1967. 3.Arastu. Poetika. Ahloqi kabir-T.: «Yangi asr avlodi», 2004 4.Valixo’jayev B. O’zbek adabiyotshunosligi tarixi.-T.: «O’zbekiston»,1993. 5.Sultonov I. Adabiyot nazariyasi.-T.: «O’qituvchi», 2002. 6.Fitrat. Adabiyot qoidalari.-T.: «O’qituvchi»,1995. 7.Olimov M. Risolai aruz.-T.: «Yozuvchi», 2002 8.Rahmonov V. She`r san`atlari.-T.: «Yozuvchi», 2001. 9.Hojiahmedov A. Mumtoz badiiyat malohati.-T.: «Sharq», 1999 10.Quronov D. Adabiyotshunoslikka kirish.-T.: «Xalq merosi» nashriyoti, 2004 11. Xotamov N. Xo

19. Homidiy H. Abdullayeva Sh. Ibrohimova S. Adabiyotshunoslik terminlari lug’ati. T., “O’qituvchi” 1970. Monografiyalar: 20. Rasulov A. Tanqid, talqin, baholash.-T.: “Fan”, 2006 21. Karimov B. Abdulla Qodiriy:tanqid, tahlil va talqin. T.: “Fan”, 2006 Internet ma`lumotlari: 22. www.literatura.uz 23.Ziyonet axborot tarmog`i-www.ziyonet REYTING ISHLANMASI VA BAHOLASH MEZONLARI Umumiy yuklamaning hajmi: 112 Ma’ruza: 30 Amaliy: 22 Seminar: 20 TMI: 40 Reyting ishlanmasi t/r Nazorat turlari Soni Ball Jami ball I JB 1.1. Amaliy va seminar mashg’ulotlarini bajarish 1.2. Amaliy va seminar mashg’ulotlarini bajarish 1.3. Amaliy va seminar mashg’ulotlarini bajarish 3 ta 6 (12) 6 (12) 7 (14) 2,1 (1,1+1*) 2,1 (1,1+1*) 2 (1,1+0 , 9*) 13 13 14 Jami 40 II OB 1.1 Yozma ish (3 ta savol) 2.1. Test (20 ta savo

Joriy baholash: 1.1. Agar talaba mavzu haqida tasavvurga ega bo’lsa, savolning mohiyatini tushunsa,bilsa, olgan bilimlarini amalda qo’llay olsa, mustaqil mushohada yurita olsa, ijodiy fikrlasa, xulosa va qaror qabul qilsa 1,7-2 ball ; Agar talaba mavzu haqida tasavvurga ega bo’lsa, savolning mohiyatini tushunsa,bilsa, olgan bilimlarini amalda qo’llay olsa, mustaqil mushohada yurita olsa 1,4-1,6 ball Agar talaba mavzu mohiyatini tushunsa, tasavvurga ega bo’lsa, bilsa,aytib bera olsa 1,1- 1,3 ball; Agar talaba aniq tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa 0-1 ball bilan baholanadi. 1.2. * Amaliy va seminar bo`yicha berilgan talabalar mustaqil ishlarining bajarilishi hajmi va sifatiga qarab 2 ballgacha berilishi mumkin (topshiriqlar to`liq va sifatli, ijodiy tarzda bajarilgan – 1,6 – 2 (86-100) bal

 55-70 (2,6-3,7 ball) Agar talaba mavzu mohiyatini tushunsa, tasavvurga ega bo’lsa, bilsa,aytib bera olsa.  0-55 (0-2,6 ball) Agar talaba aniq tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa Yakuniy baholash : 3.1. Yakuniy baholashda talaba 3 ta savolga og’zaki javob berishi lozim. Har bir savolga 10 ball ajratiladi:  86 -100 (8,6-10 ball) Agar savol mohiyati to`la ochilgan bo`lib, mavzu bo`yicha talabaning ijodiy nuqtai nazari bayon qilingan bo`lsa ;  71 - 85 (7,1-8,5 ball) Agar talaba mavzu haqida tasavvurga ega bo’lsa, savolning mohiyatini tushunsa,bilsa, olgan bilimlarini amalda qo’llay olsa, mustaqil mushohada yurita olsa.  56-70 (5,5-7,0 ball) Agar talaba mavzu mohiyatini tushunsa, tasavvurga ega bo’lsa, bilsa, aytib bera olsa.  0-55 (0-5,5 ball) O’QUV-USLUBIY ADABIYOT VA ELEKTRON TA`LIM RE

1. Abu Ali Ibn Sino. She`r san’ati. T. Adabiyot va san’at, 1980. 2. Abu Nasr Forobiy. She`r san’ati. T. Adabiyot va san’at, 1979. 3. Alisher Navoiy. Majolis un-nafois. Asarlar. 15 tomlik, 12-tom. T. “Fan”, 1966. 4. Alisher Navoiy. Muhokamatul lug’atayn. Asarlar. 15 tomlik, 14-tom. T. “Fan”, 1967. 5. Atoullo Husayniy. Badoe’us – sanoe. T., “Fan”, 1982. 6. Bualo N. she`riy san’at. T., Adabiyot va san’at, 1978. 7. Boboyev T. She`r ilmi ta’limi. T., “O’qituvchi” 1996. 8. Boboyev T. Adabiyotshunoslik asoslari. T., “O’zbekiston” 2002. 9. Bobur. Muxtasar. T., “Fan” 1972. 10. Vohidov E. Shoiru she`ru shuur. T., 1987. 11. Muxtor A. Yosh do’stlarimga. T., “Yosh gvardiya” 1971. 12. Normatov U. Talant tarbiyasi. T., “Yosh gvardiya” 1980. 13. Oripov A.Ehtiyoj farzandi. T., “Yosh gvardiya” 1988. 14. Cho

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar