“Bank ishi” bakalavriat ta’lim yo’nalishi bo’yicha tanishuv amaliyot hisoboti - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	396.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Август 2023
Расширение	doc
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

“Bank ishi” bakalavriat ta’lim yo’nalishi bo’yicha tanishuv amaliyot hisoboti

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI “BANK ISHI” FAKULTETI “Moliya kredit” kafedrasi “BANK ISHI” BAKALAVRIAT TA’LIM YO’NALISHI BO’YICHA TANISHUV AMALIYOT H I S O B O T I Toshkent

REJA: Kirish. 1. Tijorat banki tashkiliy tuzilishi va faoliyatini tashkil etishda korporativ boshqaruv asoslarini tahiil qilish . 2.Tijorat banki filialida dasturiy texnologiyalari asosida yaratilgan bank mahsulotlari va xizmatlarini o'rganish 3. Tijorat banklari kapitali va uning tashkil etish manbalari. 4. Tijorat banki faoliyatining asosiy ko’rsatkichlari va moliyaviy natijalari bilan tanishish. Xulosa : Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati .

Kirish Bozor munosabatlarining muhim bo’g’inlaridan biri bo’lgan bank tizimini isloh qilish va erkinlashtirish zamirida iqtisodiyotni rivojlantirish, xalqaro bank tizimi talablariga mos keluvchi mahalliy banklar faoliyatini tashkil qilish va ular faoliyatini yanada takomillashtirish shu kunning dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Jamiyat yaxshi taraqqiy qilgan bank tizimi va banklar faoliyatiga ega bo’lmasdan sog’lom taraqqiy qilishi mumkin emas. Iqtisodiyotni samarali boshqarish uning muhim subekti bo’lgan banklar faoliyatini o’rganishni, ularning ishlash usullari, funksiya va operasiyalarini bilishni taqozo qiladi. O’zbekiston Respublikasida ham bank tizimini erkinlashtirish va isloh qilish borayotgan shu bosqichda asosiy maqsad banklarimiz faoliyatini xalqaro bank amaliyoti andozalariga

tuzilmalari, bank boshqarmalari, filiallar, minibanklar uchun yetarli darajada malakali bank xodimlari talab etiladi. Bunday natijalarga erishish uchun albatta vatanga yetuk va malakali kadrlar juda kerak bo’ladi. Bu borada O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasida alohida ta’kidlab o’tilgan, “… iqtisodiyotni yanada rivojlantirish va liberallashtirishga yo’naltirilgan makroiqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash va yuqori iqtisodiy o’sish sur’atlarini saqlab qolish, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, qishloq xo’jaligini modernizasiya qilish va jadal rivojlantirish, iqtisodiyotda davlat ishtirokini kamaytirish bo’yicha institusional va tarkibiy islohotlarni davom ettirish, xususiy mulk huquqini himoya qilish v

yozib unda amaliyot davrida o’rgangan barcha bilimlarini yoritib, amaliyot vaqtida qilgan ishlarini yozib berish kerak bo’ladi. Shu orqali ularni tajribasisini oshirish siyosati amalga oshiriladi. Amaliyotchilarga dastur asosida bankda yo’nalishlar berilgan bo’lib unda, buxgalteriya bo’yicha buxgalteriya apparatining tuzilishi va qoidalari qaydnomasi, shaxsiy hisobvaraqdan ko’chirmalarni o’rganadilar. Hisob-kitob kassa xizmatining ko’rsatilishi yuzasidan mijozlarga hisob raqamlar ochish tartibi bo’yicha hisobvaraq ochish uchun ariza, imzolar va muhr namunasi tushirilgan varaqcha, kassa operasiyalari bo’yicha pul topshirganlik to’g’risida e’lonnoma, kirim kassa orderi (turli shakllari), chiqim kassa orderi, kirim kassa jurnali, chiqim kassa jurnali, balansdan tashqari kirim orderi, balansda

“Korporativ boshqaruv” tushunchasi tijorat banki faoliyatini boshqarishda Kengash a’zolari va boshqa rahbar xodimlar tomonidan amalga oshiriladigan asosiy faoliyat hamda qoidalar majmuasi tushuniladi. Shu bilan birga korporativ boshqaruv konsepsiyasi biznes yuritish etikasining andozalari va aksiyadorlarga bo‘lgan munosabatlarda mas’uliyat hissi hamda bank faoliyat ko‘rsatayotgan jamiyat talablarini e’tiborga olishni o‘z ichiga oladi. Tijorat korxonalarida bank kengashi a’zolari va rahbarlariga bankni boshqarish bo‘yicha erkin harakat qilish imkoni berilgan. Biroq, banklar faoliyati boshqa tijorat korxonalari faoliyatidan ancha farq qiladi. Misol uchun, agar tijorat korxonalari o‘z mablag‘lari asosida operatsiyalarni ko‘proq amalga oshirsalar, tijorat banklari, asosan, jalb qilingan mablag

jarayoniga aytiladi. Mujassamlashgan bank avtomatlashtirilgan axborot tizimlari (BnAAT) mablag’ kiritish va kredit berishning berilgan shartlari bo’yicha nazorat qilinadigan mablag’larni o’zlashtirilish, qaytarilish va muvofiqlashtirilishni jadallashtirish vositasi bo’lgan yagona dasturiy texnologik majmuadan iborat bo’ladi. Mijozlar o‘z pul mablag‘larini bankka ishonib topshirar ekan bankka quyidagi asosiy talablarni qo‘yishlari mumkin: - Pul mablag‘larini ro‘yxatga kiritish va bankda bo‘lgan davrda ulardan hisobot olib turish. - Pul mablag‘larini saqlash javobgarligini ta'minlanishini talab qilish. - Pul mablag‘lari holati va ulardan foydalanishda olib borilayotgan moliya-pul operatsiyalariga oid axborotlar konfedinsialligini ta'minlash. Hozirgi davrda vujudga kelgan bank industr

korporativ xulq odobi qoidalarini va qabul qilingan qo’shma qarorlarni hurmat qilishi, jamoa ishlarida ishtirok etishi, ishbilarmonlik va samarali hamkorlikka intilishlari zarur; hamkasblari va mijozlar bilan muloqot davrida xayrixoh bo’lishlari lozim; bank tizimi obro’sini tushirishga va bank xodimini mehnat imijini pastga urilishiga yo’l qo’ymasligi zarur; bank tizimining yaxshi an’analarini saqlashi, bank tizimida yangi ish boshlagan xodimlarga ushbu an’analarni, kasbiy tajraba va ko’nikmalarni etkazishi zarur.baholash va muhim strategik (uzoq muddatli) yoki tezkor ( qisqa muddatli) masalalar yechimlari uchun ularni mobilizatsiya, rekonstruksiya qilish; bank va moddiy komponentlar uchun sharoitlar yaratish, rivjlantirish, xizmat ko‘rsatish va bankni quvvatlashga hamma chiqimlarini hisob

farovon hayoti, gumanitar va xayriya maqsadlari uchun yetarli darajada mablag‘lar ajratishi mumkin. Har bir bank, maqsadi samarali korporativ boshqaruvga yo‘naltirilgan mazkur Nizomga zid bo‘lmagan, bank korporativ boshqaruvi to‘g‘risidagi ichki hujjatlarni ishlab chiqishi va amalga kiritishi shart. Bank tomonidan ishlab chiqilayotgan korporativ boshqaruv to‘g‘risidagi ichki hujjat Nizomning O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 2-iyuldagi 176-son qarori bilan tasdiqlangan, aksiyadorlik jamiyatlarining korporativ veb-saytlariga bo‘lgan talablar haqidagi talablariga muvofiq korporativ veb-saytlarni yuritish tartibini ko‘zda tutishi shart 2.Tijorat banki filialida dasturiy texnologiyalari asosida yaratilgan bank mahsulotlari va xizmatlarini o'rganish Bank avtomatla

Rеspublikasi bank tizimining bosh maqsadi jahon talabiga mos kеluvchi, rivojlangan milliy krеdit tizimiga ega bo`lish, xo`jaliklar va aholining bo`sh turgan mablag`larini jalb qilish, uni samarali taqsimlash asosida aholining talablarini qondirish uchun zamin yaratish va yashash sharoitini yaxshilashga erishish. Bank axborot tizimi (BAT)-moliyalashtirish va kreditlashning belgilangan shartlariga muvofiq nazorat qilinadigan resurslarni o'zlashtirish, qaytarish va muvozanatlash vositasi bo'lgan yagona dasturiy-texnologik kompleks hisoblanadi. Bank axborot texnologiyasi - hisoblash texnikasidan foydalangan holda boshqaruv qarorini tayyorlash, qabul qilish va amalga oshirishni ta'minlash maqsadida ma'lumotlarni to'plash, ro'yxatga olish, uzatish, saqlash va qayta ishlas

qulaylik tug‘dirish bilan birgalikda, naqd pul bilan bog‘liq muammolarni osonlashtirayotganligini ko‘rishimiz mumkin. 1-rasm. 2 Muomalaga chiqarilgan bank kartalari soni Izoh: DUET kartalari bilan bog‘liq loyihalarning tugatilayotganligi sababli 2017 yil hamda 2018 yilning 1-choragi davomida kartalarning umumiy soni qisqargan Bank kartalari orqali o‘tkazilgan operatsiyalarning asosiy qismi savdo to‘lov terminallari, bankomatlar va infokiosklar orqali amalga oshirilgan. Hozirgi kunda jami o‘rnatilgan va aholiga xizmat ko‘rsatayotgan terminallar soni 238 mingdan, infokiosklar va bankomatlar soni esa 6 mingdan ko‘proqni tashkil etmokda. 2-rasm 3 . O‘rnatilgan hisob-kitob terminallari, infokiosk va bankomatlar soni 2 O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlari 3 O‘zbekiston Respublika

Banklar tomonidan xizmat ko‘rsatish sifati va qulayliklarini oshirish maqsadida terminallar soni yil sayin oshirib borilmoqda. 2017 yil mobaynida uning o‘sish sur’ati 1,1 martadan ko‘proq oshgan va 235 ming donadan ortiqni tashkil etgan. 2018 yilning 1 aprel holatiga esa 238 ming donaga etgan. Plastik kartochkalar orqali xizmat ko‘rsatish vositalaridan yana biri bankomatlar va infokiosklardir. Oldingi vaqtlarda faqat banklar hududida mavjud bo‘lgan bankomat va infokiosklarni hozirda juda ko‘p joylarida uchratishimiz mumkin. Bankomat va infokiosklar sonida ham oxirgi yillarda ancha o‘sishlarni kuzatish mumkin. Xususan, 2013 yil boshida mavjud bankomat va infokiosklar soni 1417 tani tashkil etgan bo‘lsa, bugungi kunga kelib ularning soni sal kam 4,3 baravarga oshib, 6069 donani tashkil qilmo

3-rasm 4 . Masofadan xizmat ko‘rsatish tizimlaridan foydalanuvchilar soni 2007 yilda mamlakatimiz bank tizimiga kirib kelgan hamda bank xizmatlari bozorining asosiy qismini tashkil etuvchi Internet-banking xizmati so‘ngi yillarda mamlakatimiz tijorat banklari tomonidan ham faol qo‘llanilib kelinmoqda. Ushbu xizmat turi so‘nggi yillarda yuqori sur’atlar bilan rivojlandi va banklarimiz tomonidan bir qancha yangi ko‘rinishlarda taklif qilish hollari kuzatilmoqda. Zamonaviy axborot texnologiyalari qo‘llangan holda masofaviy bank xizmati atamasi ostida birlashuvchi xizmatlar orasidan mamlakatimizda Internet-banking va mobil banking xizmatlariga bo‘lgan talab yuqoridir. 2-jadval Masofadan bank xizmatlarini ko‘rsatuvchi tizimlardan foydalanuvchilar soni 5 (2018 yil 1 aprel holatiga) № Bank YUridi

2 "Agrobank" ATB 41,9 54 17.2 9% 1,502, 188 26.0 4% 1,544, 142 25.6 9% 3 TIF Milliy banki 15,3 37 6.32 % 703,16 0 12.1 9% 718,49 7 11.9 5% 4 "Asaka" ATB 3,51 6 1.45 % 557,44 1 9.66 % 560,95 7 9.33 % 5 CHEKI "Hamkorbank" ATB 45,3 17 18.6 7% 146,77 4 2.54 % 192,09 1 3.20 % 6 AT "Aloqabank" 5,13 6 2.12 % 158,60 9 2.75 % 163,74 5 2.72 % 7 "Ipak Yo‘li" AITB 6,02 3 2.48 % 118,38 0 2.05 % 124,40 3 2.07 % 8 AT "O‘zsanoatqurilis hbank" 37,5 69 15.4 8% 75,549 1.31 % 113,11 8 1.88 % 9 "Ipoteka-bank" ATIB 19,5 05 8.04 % 73,516 1.27 % 93,021 1.55 % 1 0 ATB "Qishloq qurilish bank" 3,06 3 1.26 % 79,467 1.38 % 82,530 1.37 % 1 1 "Trastbank" XAB 4,27 5 1.76 % 70,640 1.22 % 74,915 1.25 % 1 2 "Mikrokreditban k" ATB 5,79 3 2.39 % 6

1 8 "Asia Alliance Bank" ATB 3,48 8 1.44 % 11,217 0.19 % 14,705 0.24 % 1 9 "Davr-Bank" XATB 5,13 3 2.11 % 7,715 0.13 % 12,848 0.21 % 2 0 "Universal bank" XATB 1,90 3 0.78 % 6,620 0.11 % 8,523 0.14 % 2 1 CHEKI "Savdogar" ATB 2,26 6 0.93 % 4,679 0.08 % 6,945 0.12 % 2 2 "Hi-Tech Bank" XATB 511 0.21 % 5,462 0.09 % 5,973 0.10 % 2 3 "Turkiston" XATB 976 0.40 % 1,177 0.02 % 2,153 0.04 % 2 4 "ZIRAAT BANK" AJ 319 0.13 % 1,647 0.03 % 1,966 0.03 % 2 5 "Ravnaqbank" XATB 840 0.35 % 565 0.01 % 1,405 0.02 % 2 6 "Madad Invest Bank" XATB 123 0.05 % 684 0.01 % 807 0.01 % 2 7 Eron "Soderot" banki 29 0.01 % 223 0.00 % 252 0.00 % 2 8 “O‘zagroeksport bank” ATB 23 0.01 % 119 0.00 % 142 0.00 % Jami 242, 719 100. 0% 5,768, 923 100. 0%

chakana to‘lovlar, shu jumladan, bank kartalari vositasida amalga oshirilgan to‘lovlar bo‘yicha o‘zaro hisob-kitoblari Markaziy bankning Kliring tizimi orqali amalga oshiriladi. Shuningdek, Markaziy bankning Kliring tizimi, chakana to‘lov tizimlari bilan birgalikda ishlashidan tashqari, Moliya vazirligi G‘aznachiligining axborot tizimi va xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlarning billing tizimlari bilan integratsiya qilingan holda to‘lovlarni o‘tkazish imkonini beradi.Mobil to‘lov tizimlari orqali ko‘rsatilayotgan xizmatlar asosan mobil operatorlar, internet provayderlar xizmatlari uchun (nobank chakana to‘lov tizimlari orqali) to‘lovlarni o‘tkazish bo‘lib, kommunal to‘lovlar, soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni Kliring tizimi orqali o‘tkazish salmog‘i yuqori bo‘lib kelmoqda. Joriy yilning

borishmoqda. Markaziy bankning veb-sayti orqali esa davlat interaktiv xizmatlarini ko‘rsatish yo‘lga qo‘yilgan. Bank oldiga qo‘yilayotgan vazifalarning ko‘lami kengligini hisobga olib, “2016- 2018 yillarda zamonaviy bank xizmatlarini joriy etish Strategiyasi” ishlab chiqilgan bo‘lib, undagi vazifalar bosqichma-bosqich bajarilmoqda. SHuningdek, axborotlarni muhofaza qilinishini va elektron to‘lov tizimlarini to‘xtovsiz ishlashini ta’minlash va axborotlarni kriptografik himoyalash tizimlarini keltirilgan talablar asosida bankning barcha bosh buxgalterlari foydalanayotgan elektron raqamli imzo kalitlarini davlat standartidagi yangi PKI Styx Client e-Pass kalitlariga o‘tkazilgan. “ TIF Milliybank ” ATB 2017 yilning 1-yarmidan “Integrirovannaya Avtomatizirovannaya Bankovskaya Sistema” (IABS) to

5-rasm. 2013-2017 yillar oralig‘idagi mijozlarga masofadan xizmat ko‘rsatish tizimiga ulangan mijozlar soni Manba: “TIF Milliybank” ATB ma’lumotlari Bankda daromad keltiruvchi zamonaviy interaktiv bank xizmat turlaridan yuridik shaxslarga mo‘ljallangan “Internet Banking”, “SMS Banking” va “Mobil Banking” xizmat turlarini ko‘rsatib o‘tish mumkin. YUqorida qayd etilgan ma’lumotlar asosida shuni aytib o‘tish mumkinki, masofadan xizmat ko‘rsatish tizimlaridan («SMS-banking», «Internet-bank», «Mobil-banking») foydalanuvchilar soni yildan yilga ortib borish tendensiyasiga ega bo‘lib, 2018 yil 1 may holatiga “SMS-Banking” xizmat turidan 14109 nafar, “Internet Banking” xizmat turidan 3566 nafar, “Mobil Banking” xizmat turidan 2625 nafar mijoz foydalanib kelishmoqda. 6-rasm. “SMS Banking” xizmat tu

7-rasm. “Internet Banking” xizmat turining 2013-2017 yillar oralig‘idagi ko‘rsatkichlar dinamikasi 7-rasmda qayd etilgan ma’lumotlarda ham taklif etilayotgan interaktiv xizmatlarning yana bir turi - “Internet-banking” xizmatidan foydalanib kelayotganlar sonining so‘ngi besh yil mobaynida 6 barobarga yaqin o‘sganini, ya’ni ularning soni 612 tadan 3566 tagacha oshganligini ko‘rish mumkin. 2017 yil uchun belgilangan yangi taxrirdagi bank xizmatlari tariflariga asosan bir oylik abonent to‘lovlari eng kam oylik ish haqidan kelib chiqqan holda “SMS- Bank” xizmat turi uchun 10%, “Internet Banking” xizmat turi uchun 20% hamda “Mobil Banking” xizmat turi uchun 25% miqdorida belgilangan. Bugungi kunga kelib interaktiv bank xizmatlari har oyda o‘rtacha 500 mln. so‘mdan ortiq daromad keltirmoqda va bu

8-rasm. Har bir interaktiv bank xizmati daromadining interaktiv bank xizmatlari umumiy daromadidagi ulushi o‘zgarishi (foizda) Manba: “ TIF Milliybank ” ATB ma’lumotlari 3-jadval Interaktiv bank xizmatlaridan olingan daromadlar (million so‘mda) № Xizmat turi I chora k II chora k III chora k IV chora k Jami 2013 1 SMS-Bank 403.4 420.2 422.7 436.5 1,682. 8 2 Internet-Bank 185.5 199.2 214.9 227.7 827.3 JAMI 588.9 619.3 637.6 664.2 2,510. 1 2014 1 SMS-Bank 428.0 419.1 451.4 585.3 1,883. 8 2 Internet-Bank 225.5 222.5 259.4 356.5 1,063. 9 JAMI 653.5 641.6 710.8 941.8 2,947. 7 2015 1 SMS-Bank 674.5 700.3 552.1 789.0 2,715. 9

2 Internet-Bank 416.0 428.9 350.6 427.6 1,623. 1 JAMI 1,090. 5 1,129. 1 902.7 1,216. 6 4,338. 9 2016 1 SMS-Bank 595.7 621.4 651.0 758.1 2,626. 2 2 Internet-Bank 438.3 463.8 489.4 585.4 1,976. 9 3 Mobil-bank 0.0 0.0 28.5 89.4 117.8 JAMI 1,034. 1 1,085. 2 1,168. 9 1,432. 8 4,720. 9 2017 1 SMS-Bank 783.0 882.3 765.4 675.9 3,106. 5 2 Internet-Bank 605.1 578.6 538.3 433.0 2,155. 0 3 Mobil-bank 123.8 153.0 154.0 148.5 579.2 JAMI 1,511. 9 1,613. 8 1,457. 7 1,257. 4 5,840. 7 2018 1 SMS-Bank 761.9 761.9 2 Internet-Bank 442.8 442.8 3 Mobil-bank 210.1 210.1 JAMI 1,414. 7 1,414. 7 Manba: “ TIF Milliybank ” ATB ma’lumotlari YUqorida ko‘rsatilgan ishlarni davomiyligini ta’minlash va yangi zamonaviy axborot texnologiyalarini bankimizga yanada tadbiq qilish maqsadida, 2018

Bank tizimida joriy etilgan “Internet Banking” xizmat turini hozirgi zamon talabidan kelib chiqqan holda bankning korporativ mijozlariga mo‘ljallab IABS dasturiy majmuasida alohida “Korporativ internet Banking” funksional modulini ishlab chiqish. 3. Tijorat banklari kapitali va uning tashkil etish manbalari. Kapital zaxiralar — soliqlar va yig‘imlar to‘langandan so‘ng sof foyda yoki avvalgi yillarning taqsimlanmagan foydasi hisobidan shakllangan zaxiralar. Ulardan bank faoliyatida vujudga keladigan har qanday zararlarni ular yuzaga kelishi bilanoq hech qanday cheklashlarsiz qoplash uchun foydalanilishi mumkin standart aktivlarga yaratiladigan zaxiralar — bank faoliyati davomida umuman yoki biror-bir faoliyat turi natijasida ehtimoliy yo‘qotishlarni qoplash maqsadida tashkil qilinadigan

zaxiralar nomoddiy aktivlar — moddiy-ashyoviy ko‘rinishga ega bo‘lmagan, bir yildan ortiq foydali xizmat muddatiga ega bo‘lgan va bank xizmatlarini ko‘rsatishda yoki ma’muriy maqsadlarda foydalaniladigan nomonetar, identifikatsiyalanadigan aktivlardir (dasturiy ta’minot, foydalanish huquqi, marketing va texnik ma’lumotlari, gudvill, muddati uzaytirilgan soliq majburiyatlari va boshqalar gudvill — xaridor tomonidan bank sotib olinishida uning sof aktivlari (barcha aktivlarning bozor bahosi va barcha majburiyatlarning bozor bahosi o‘rtasidagi farq) qiymatidan ortiq to‘lanadigan summa; leveraj — bank jami aktivlarining kapital bilan ta’minlanganlik darajasini aks ettiruvchi ko‘rsatkich regulyativ kapital — bank faoliyatini tartibga solish va prudensial normativlar hisob-kitobini amalg

maqbul tarzda uyg‘unlashtirib ishlayotgan O‘zmilliybank O‘zbekiston bozor iqtisodiyotiga muvaffaqiyatli kirib borishiga yordam bermoqda. Mamlakatimiz mustaqillik yillarida iqtisodiy rivojlanishi dinamikasi Bank tarixida aks etgan. O‘zmilliybank mamlakatimiz bank xizmatlari bozorida peshqadamlik qilayotgani, barqaror rivojlanayotgani, uning depozit bazasi beto‘xtov o‘sib borayotgani, xorijiy kredit yo‘nalishlari keng ko‘lamda jalb etilayotgani O‘zmilliybank O‘zbekiston iqtisodiyotining amalda barcha tarmoqlariga mansub investitsiya loyihalarini moliyalashda faol qatnashishida yordam berdi. Mustaqillik yillarida Bank iqtisodiyot tarkiban chuqur qayta qurilishini ta’minlovchi loyihalarni moliyaladi. Bular, neft va metallarni qazib olish hamda qayta ishlash, qishloq xo‘jaligi mashinasozligi, k

Xususan: Tashqi savdo faoliyati Milliy bank O‘zbekistondagi butun tashqi savdo oborotining 70%dan ortig‘i bo‘yicha xizmat ko‘rsatmoqda. Bunda eksport- import bo‘yicha kreditlashning bo‘nak to‘lovlari qaytarilishi, kontraktlar ijro etilishi yuzasidan kafolatlar berish, veksellarni diskontlash, forfeyting, faktoring, o‘zbekistonlik eksportchilarga bevosita bank kreditlari berish, loyihalarni moliyalash, eksport-kredit agentliklari ishtirokida eksport-importni moliyalash kabi mexanizmlari qo‘llanilayapti. To‘lov muddati suriladigan akkreditivlar qo‘llanilmoqda, mijoz tovarni yetkazib berayotganda va sotayotganda mablag‘larni konsignatsiya shartlarida bir martalik konvertatsiyalash ishlari amalga oshirilayapti; Loyihalarni moliyalash Milliy bank loyihalarni moliyalashda yangi korxonalar qurish

mablag‘lari va xususiy omonatlar bo‘yicha mamlakatimiz moliya bozorida yetakchilar safiga qo‘shildi. Hozirgi kunda Bank chakana xizmatlarning 70dan ziyod turini taqdim etmoqda. O‘zmilliybank bo‘lim va filiallari orqali ko‘rsatiladigan elektron xizmatlar doirasi kengayishi, aholining bankka ishonchi ortishi, omonatlar shartlarini maqbullashtirish, yangi depozitlarni ishlab chiqish va joriy etish, xizmatlar sifatini oshirish borasida aniq maqsadli ishlar olib borilishi natijasida mijozlar soni ancha ko‘paydi. Amalga oshirilgan ishlar O‘zmilliybankka aholining jalb etilgan depozitlari bo‘yicha O‘zbekistonda peshqadamlik mavqeini egallash imkonini berdi; Plastik kartochkalar Bank aholiga ko‘rsatiladigan xizmatlarni rivojlantirish borasida plastik kartochkalarning har xil turlariga katta ahamiy

o‘tkazilayotganda bank ilgari surgan “Mijozlarga masofadan elektron xizmatlar ko‘rsatish tizimi” mahsuloti uchun “Texnologiyalarni rivojlantirish” nominatsiyasida Milliy bankka AFIRATO mukofoti taqdim etildi. 9 Milliy bank O‘zbekiston kredit bozorida peshqadamlik qilmoqda. Bank sanoatning barcha tarmoqlariga hamda mulkchilikning har qanday shakliga mansub korxona va tashkilotlarga milliy va xorijiy valutada kreditlar berayapti. Bank oborot sarmoyasini moliyalash, eksport va importni moliyalash, loyihalarni moliyalash uchun kreditlar ajratmoqda. Kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash, uning investitsiya loyihalarini moliyalash – Bank faoliyatining so‘zsiz ustuvor yo‘nalishidir. O‘zbekiston bilan Rossiya Federatsiyasi o‘rtasida eksport-import operatsiyalarini bajarish, yagona bank fazos

Bank xorijiy sheriklar oldida o‘z zimmasiga olgan barcha majburiyatlarni to‘la hajmda va belgilangan mudatlarda bajarib kelayapti. Bank faoliyat yuritayotgan butun davr mobaynida hali biror marta ham tashqi to‘lovlar bajarilmagan holati yuz 10 bermadi. Aksincha, O‘zmilliybank kredit tarixiga baho bergan yetakchi eksportimport agentliklari kredit yo‘nalishlari hajmini davlat kafolatlarisiz oshirayaptilar. Hozirgi vaqtda Milliy bank oldida quyidagi asosiy vazifalar turibdi:  Mavjud va potensial mijozlar maqsad guruhlarining ehtiyojlari hamda talablariga javob beruvchi faol marketing siyosatini shakllantirish;  Korporativ mijozlar bilan ishlarni kuchaytirish. Mumkin qadar ko‘proq birinchi darajali mijozlarni bankka jalb etish va uzoq muddatli asosda biriktirib olish;  Mijozlar bilan ishlas

 Bankni boshqarishning moslashuvchan tuzilishini barpo etish. Bunda boshqaruvning iqtisodiy vositalariga hamda vakolatlarni taqsimlashning maqbul tizimiga asoslanish 4. Tijorat banki faoliyatining asosiy ko’rsatkichlari va moliyaviy natijalari bilan tanishish. Har qanday faoliyatdagidek bank faoliyati ham mavjud mablag’larni eng kam xatar asosida joylashtirib yuqori daromad olish imkoniyatiga ega bo’lishni ko’zda tutadi. Yuqori daromad olish esa o’z navbatida banklar olib boradigan operatsiyalarning xatarlilik darajasini oshiradi, chunki banklar asosan chetdan jalb qilingan resurslar bilan ishlaydilar. Ular bir tomondan o’z aktsiyadorlari oldida javobgar bo’lsalar, ikkinchi tomondan, o’z mablag’larini ishonib topshirgan va bank xizmatlaridan

foydalanayotgan mijozlar oldida majburiyatga egadirlar. 4-jadval 7 O’zbekiston Respublikasi tijorat banklarining kredit quyilmalari YaIMdagi ulushi Ko’rsatkichlari 2013 2014 2015 2016 2017 2018 YaIM (mlrd. so’m) 119002,0 144900 171400 199 325 249 136 407500 Banklar ning jami aktivlari (mlrd. so’m) 26530 34809 42685 84 075 166 631 214420 Bank aktivlari YaIMga nisbatan foizi 22,3 24,0 24,9 42,2% 66,9% 52,6% Jadval ma’lumotlaridan ko’rinadiki, respublikamiz tijorat banklari kredit quyilmalari umumiy summasi yillar mobaynida o’sish tendentsiyasiga ega. 2013 yilda banklarning kredit qo’yilmalari salmog’i 26,5 trln.so’mni tashkil etgan bo’lsa, 2017 yilga kelib 2,2 barobarga oshgan. 2018 yilda esa o’tgan yilga nisbatan 14,3 foizga pasayish kuzatilgan. Shuningdek, YaIMni o’sish dinamikasi ham yuqo

bormoqda. O’tgan besh yil ichida YaIMga nisbatan kredit qo’yilmalari salmog’i qariyb 3 barobarga o’sganligini ko’rish mumkin. Lekin rivojlangan davlatlarda bu ko’rsatkich ancha yuqori darajaga ega. 5-jadval 8 Tijorat banklari kredit qo ’ yilmalarining tarmoqlar bo ’ yicha taqsimlanishi Ko’rsatkichlar nomi 01.01.2018 y. 01.01.2019 y. O’zgari sh , foizdamlrd. so’m ulushi, foizda mlrd. so’m ulushi, foizda Jami kreditlar 110 572 100% 167 391 100% 51,4% Sanoat 45 223 40,9% 66 690 39,8% 47,5% Qishloq xo’jaligi 4 742 4,3% 9 422 5,6% 98,7% Qurilish sohasi 3 424 3,1% 5 880 3,5% 71,7% Savdo va umumiy xizmat 5 246 4,7% 10 786 6,4% 105,6% Transport va kommunikatsiya 16 205 14,7% 20 913 12,5% 29,1% Moddiy va texnik ta’minotni rivojlantirish 472 0,4% 2 746 1,6% 481,6% Uy-joy kommunal xizmati 996 0,9% 1

O’zbekiston Respublikasi tijorat banklari tomonidan mamlakat iqtisodiyotiga ajratilgan kredit qo’yilmalarining o’sishi qisqa muddatli yoki uzoq muddatli kreditlar o’sishi evaziga o’zgarishini tahlil etish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli tijorat banklari tomonidan berilgan qisqa va uzoq muddatli kreditlarning amaldagi holatini tahlil qilish muhim ahamiyatga egadir. 6-jadval 9 Tijorat banklari tomonidan mamlakat iqtisodiyotiga ajratilgan kreditlar dinamikasi (yil boshiga, foizda) Ko’rsatkichlar 2014 2015 2016 2017 2018 Kreditlar, jami: 100 100 100 100 100 qisqa muddatli 21,9 21,2 20,2 20 4,3 uzoq muddatli 78,1 78,8 79,8 80 95,7 Jadval ma’lumotlaridan ko’rinadiki, respublikamiz banklari tomonidan berilgan kreditlarning umumiy hajmida qisqa va uzoq muddatli kreditlarning o’zaro nisbati

korxonalarini modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta jihozlash hamda ishlab chiqarishni diversifikatsiyalashga doir investitsiya loyihalarini moliyaviy qo’llab- quvvatlash maqsadlari uchun 16,1 trln. so’m yoki 2016 yilga nisbatan 1,3 barobarga ko’p investitsiya kreditlari ajratildi. Xususan, tarmoqlar kesimida qaralganda jami ajratilgan investitsiya kreditlarining 6,2 trln. so’mi (38,8 foizi) sanoat sohasiga, 2,1 trln. so’mi (13 foizi) qishloq xo’jaligi sohasiga, 1,6 trln. so’mi (9,9 foizi) transport va kommunikatsiya sohasiga, 1,4 trln. so’mi (9 foizi) qurilish sohasiga, 1,3 trln. so’mi (7,8 foizi) xizmat ko’rsatish sohasiga va 3,5 trln. so’mi (21,4 foizi) boshqa sohalarga yo’naltirilgan. Banklar tomonidan investitsiya loyihalarini moliyalashtirishda asosiy e’tibor, 2017 yilga

- qisqa muddatli kreditlar (1 yil muddatgacha beriladigan kreditlar); - uzoq muddatli kreditlar (1 yildan ortiq muddatda beriladigan kreditlar); O’rta muddatli kreditlar toifasini bekor qilinishining asosiy sabablari quyidagilardan iborat: 1. Xalqaro bank amaliyotida kreditlarning asosan qisqa va uzoq muddatli turlari tan olinadi; 2. Respublikamiz bank tizimida o’rta muddatli kreditlarning sezilarli qismi bir necha marta prolongatsiya qilinishi natijasida uzoq muddatli kreditlarga aylandi va natijada ularning buxgalteriya hisobini yuritishda va tahlil qilishda qiyinchiliklar yuzaga keldi; 3. Ayrim tijorat banklarida qisqa muddatli kreditlarni muddatida qaytarilmasligi, prolongatsiya qilinishi natijasida ularning muddatini bir yildan oshib ketishi, ya’ni o’rta muddatli kreditlarga aylanishi

2017 yilda 2016 yilga nisbatan 210,2 foizga, kichik biznes sube’ktlariga berilgan kreditlar esa, 23,3 foizga, investiitsion kreditlar 31,8 foizga oshganligini ko’rish mumkin. Bularnig hammasi albatta mamlakatimizda bank-moliya sohasida olib borilayotgan izchil islohotlarning mevasi desak adashmymiz. Shunigdek, so’nggi yillarda mamlakatimiz banklari kredit portfeli ham tubdan yaxshilanib bormoqda. Banklarimiz turli xil sohalarga o’zlarining kredit qo’yilmalarini joylashtirishda samarali ishlar olib borishmoqda. Bank kredit portfelining diversifikatsiyasi ko’p jihatdan kredit tavakkalchiliklarini boshqarishning zarurligi bilan belgilanadi. Kredit portfelini boshqarish va kreditlar qaytaruvchanligini monitoring qilish yuzasidan chora- tadbirlar bank Kredit qo’mitasining rahbarligida amalga os

Hozirgi kunda banklarimiz kredit portfeli tarkibida turli xil tarmoqlarga kreditlar ajratilmoqda. Ushbu kreditlar o’z navbatida iqtisodiyotni texnik va texnologik qayta qurollantirishda, iqtisodiyotni diversifikatsiya darajasini oshirishga xizmat qiladi. Xulosa qiladigan bo’lsak, banklarimiz tomonidan ajratilgan kreditlar slmog’i oshib bormoqda. Bu o’z navbatida iqtisodiyotimizni yanada rivojlantirishda, mamlakatda yangi ish o’rinlarin yaratilishida, shuningdek, aholi turmush farovonligini oshirishda o’zining ijobiy natijasini bermoqda. Umuman olganda tijorat banklari kredit portfeli diversifikatsiyasini samarali joriy etilishi nafaqat banklardi kredit risklarini boshqarishni osonlashtiradi, balki turli xil sohada faoliyat yurituvchi sube’ktlarning kreditga bo’lgan ehtiyojini ham qondiradi

Mamlakatimiz iqtisodiyotining etakchi tarmog‘i hisoblanadigan bank tizimi zamon talabiga javob berishi uchun zamonaviy texnologiyalardan foydalanishi dolzarb masala bo‘lib hisoblanadi. Zamonaviy texnologiyalar asosida masofaviy interaktiv bank xizmatlari, xususan mobil-banking xizmati bilan bog‘liq ishlarning yanada faollashtirilishi eng muhim masala ekanligi shubhasiz. Mijozlar (aholi, tadbirkorlik sub’ektlari) tomonidan zamonaviy texnologiyalar imkoniyatlaridan to‘g‘ri foydalanilishi sababli o‘z bizneslarida hamkorlarni tanlash, shartnomalar tuzish, tashqi bozorga tezkor chiqishda keng imkoniyatlar yaratib, bu esa ularning raqobatbardoshligini oshirishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Bu o‘z navbatida, milliy iqtisodiyotimiz barqarorligini ta’minlaydi. Yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdek, plast

foydalanuvchilari bu - xozirgi kundagi shaxsiy bankomat va infokiosk egalari hisoblanishadi. CHunki ular o‘z telefonlari orqali bankomat va infokiosklar bajara oladigan barcha operatsiyalarni amalga oshira olishadi. Bugungi kunda ushbu amaliyotlarni amalga oshirishda O‘zbekiston Respublikasi hududida faoliyat olib borayotgan “UZCLICK”, “UZCARD” mobil ilovalari hamda tijorat banklari tomonidan keng tadbiq etilayotgan “Mobil banking” tizimlarini ko‘rsatib o‘tishimiz mumkin. Xulosa o‘rnida yuqorida qayd etilgan fikrlarni umumlashtirgan holda mamlakatimiz bank tizimida masofaviy bank xizmatlaridan foydalanishda xorij tajribasini qo‘llash ahamiyati yuqori ekanini qayd etish lozim.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO ’ YXATI : 1. O ’ zbekiston Respublikasi Prezidenti matbuot xizmati davlat rahbarining 2019– yil uchun mo ’ ljallangan eng muhim ustuvor vazifalar haqidagi Oliy Majlisga Murojaatnomasi ; 2 . 2017-2021- yillarda O ’ zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo ’ nalishi bo ’ yicha Harakatlar strategiyasi ; 3. «Buxgalteriya hisobi to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni 2016 yil; 4. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2015 yil 6 maydagi “Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini yanada oshirish va ularning resurs bazasini rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PQ 2344- sonli Qarori; 5. O’zbekiston Respublikasi Markaziy bankining «O’zbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobini yuritish va buxgalteriya ishlarini tas

14. Navro’zova K.N. Banklarda buxgalteriya hisobi va operasion texnika. O’quv qo’llanma. – T.: “IQTISOD-MOLIYa”, 2010 yil, 280 bet; Foydalanilgan veb saytlar ro’yxati: 1. www.cbu.uz (O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki); 2. www.lex.uz (O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi); 3. www.stat.uz (O’zbekiston Respublikasi statistika ko’mitasi); 4. www.my.gov.uz (Yagona interaktiv davlat xizmatlari portal); 5. www.xb.uz (Aksiyadorlik tijorat Xalq banki); 6. www.banker.uz (Banklar to’g’risidagi sayt).

Купить