Banklarni kreditlash reytingini aniqlash - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	47.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Сентябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Banklarni kreditlash reytingini aniqlash

Купить

Banklarni kreditlash reytingini aniqlash Reja: Kirish 1. Bank reytingini aniqlash usullari 2. Banklarni «CAMELS» reyting tizimi orqali baholash 3. Banklarni kreditlash reytingini aniqlashdagi mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo’llari Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish XX asr oxirida har bir sohada o’z yetakchilarini bilish istagi kuchaydi. Eng yaxshi korxona, eng yaxshi bank, eng yaxshi mutaxassis, eng rivojlangan tuman, viloyat, mamlakat va hokazolar. O’z o’rnini aniqlab olishga harakat qilish biznesga ham xos. Bu sohada ham dastlabki o’nta eng yirik bank, ishonchlilar orasida eng ishonchli sug’urta agentliklari, dunyoning yuzta eng yirik korxonasi va boshqalar aniqlanmoqda. Reyting bo’lmasa, na butun amaliy hayotni, na shaxsiy hayotni tasavvur qilish mumkin. Chunki «Kimga qarab ish tutish kerak, kim bilan bitim tuzsa bo’ladi, mening ishonchli sherigim kim? degan muammolarga duch kelamiz. Moliyaviy sektorni izchil isloh qilish davomida qator chora-tadbirlar amalga oshirildi va natijada ilg’or bank biznegani yuritish hamda ushbu sektorda raqobat

1. Bank reytingini aniqlash usullari Reyting – bu muayyan obyekt yoki subyekt to’g’risidagi natijaviy baho bo’lib, qaror qabul qilish bo’yicha g’oyat muhim vosita hisob-lana-di. Chunki u, aytaylik, bankirga bankning taraqqiy etish yo’nalishini, ishbilarmonlikning jonlanishini, demak, foyda olish imkoniyatlarini ham hech shubhasiz ko’rsatib beradi. Shuningdek, reyting tizimi:  banklar faoliyatini xalqaro amaliyotda qabul qilingan me’yorlar asosida qiyosiy tahlil qilishda;  mazkur bankning moliyaviy bozordagi o’rnini, nufuzini, shuning-dek, muammoli banklarni aniqlashda;  banklar taraqqiyotidagi mayl (tendensiya)larni kuzatish, umum-lashtiruvchi va xususiy ko’rsatkichlarning dinamikagani tahlil qilishda;  banklar samaradorligiga baho berishda juda ham zarur. Barcha manfaatdor tomonlarn

Bu ko’rsatkichlar orqali banklar faoliyati ommalashtiriladi. Baholashning ommaviy axborot vositalari yordamida ikkinchi turi sifat ko’rsatkichlari bo’lib, ular bankning ishonchlilik darajagani ifodalaydi. Bu ko’rsatkichlar turkumiga quyidagilar kiradi:  kapitalning yetarliligi;  aktivlar sifati;  daromadlilik darajasi;  bank likvidligi. Chet el mamlakatlarida bank ishonchliligi hukumat tomonidan nazorat qilinadi. Banklar ishonchliligini ta’minlash bo’yicha bir qator me’yoriy hujjatlarga amal qilinishi nazoratda bo’ladi. Jahon amaliyotida tijorat banklari faoliyatini baholashning bir necha tizimi mavjud. Masalan, qator mamlakatlarda riskni baholash va diagnostika uchun bir nechta tizimlardan foydalaniladi. Ularning ayrim-lari mavjud muammolarni aniqlab bersa, ayrimlari joriy tavakka

 o’tgan davrlardagi tanazzullar va bankrotlik holatlari haqidagi statistik axborotlar; 1-jadval. Erta diagnostika va riskni baholash tizimlari Mamlakat Nazorat organi Tizim Tizim joriy qilingan yil Tizim toifasi Fransiya Bank komissiyasi ORAP 1997 Masofadan monitoring (MM) Germaniya Federal nazorat organi BAKIS 1997 Moliya koeffitsiyentlari va guruhlab tahlil qilish tizimi Italiya Italiya banki PATROL 1933 MM, baholashning reyting tizimi Niderlandiya Niderlandiya banki RAST 1999 Riskni baholashning yalpi tizimi Angliya Moliya xizmatlarini boshqarish RATE 1998 Riskni baholashning yalpi tizimi AQSh Barcha nazorat organlari CAMELS 1978 Tekshiruv natijalari bo’yicha joyida reyting berish.  texnik ta’minot darajasi;  pul va inson omili.

Xalqaro hisob-kitoblar bankida o’tkazilgan tadqiqotga ko’ra diagnostika tizimini shakliy belgilariga qarab to’rtta keng toifalarga ajratish mumkin:  banklarni baholashning reyting tizimi;  moliyaviy koeffitsiyentlar va guruhlab tahlil qilish tizimlari;  bank riskini baholashning yalpi tizimlari;  statistik modellar. Qator tizimlardan foydalanish, hech bo’lmasa, ulardan bittaganing muammoli bankni aniqlab berishi ehtimolini oshiradi. Tizimlar sifatini baholashda asosan kompyuter yordamida amalga oshiradilar. Ularning ayrimlarida ekspert xulosalar asosiy o’rin tutsa, boshqalarida kompyuter dasturlarining hisob-kitoblari ustunlik qiladi. Reyting asosan, bankning yillik faoliyati natijalari asosida beriladi. Banklarni baholash (audit)ning bugungi kunda xalqaro amaliyotda o’rin olgan usulla

Ushbu besh tarkibiy qism aniqlangach, bankning yakuniy umumiy reytingini belgilash imkoni tug’iladi. «CAMEL» reyting tizimining asosiy jihatlari quyidagilarda ko’rinadi: «CAMEL» tizimi, ko’proq masofaviy nazoratga asoslangan yevropacha usuldan farqli o’laroq, joyida tekshirishga asoslangan bo’lganligi sababli, banklarni tashqi audit qilishda juda ham qo’l keladi.  Mazkur tizim AQSh tijorat banklari faoliyatini nazorat qilishda qo’llaniladigan andozalashtirilgan reyting tizimi bo’lib, aniq va mukammal bo’lganligi sababli, foydalanish uchun qulaydir. Ushbu tizim orqali tijorat banklari moliyaviy mustahkamligining asosiy komponentlari: – kapitalning yetarliligi (C); – aktivlar sifati (A); – bank menejmenti (M); – daromadlilik (E); – likvidlik (L) tahlil etilishi natijasida bankning moliyaviy

moliya bozorida teng raqobat sharoitlarini yaratish, kreditlashni faqat bozor shartlari asosida amalga oshirish, banklarning davlat resurslariga qaramligini pasaytirish, bank xizmati ko’rsatishni modernizatsiya qilish, banklarning samarali infratuzilmagani yaratish va faoliyatini avtomatlashtirish, shuningdek, banklar faoliyatiga xos bo’lmagan funksiyalarni bosqichma-bosqich bekor qilish orqali bank tizimining samaradorligini oshirish; kredit portfeli va tavakkalchiliklarni boshqarish sifatini yaxshilash, kreditlash hajmlarining mo’tadil o’sishiga amal qilish, muvozanatlashgan makroiqtisodiy siyosat yuritish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro amaliy tajribaga ega bo’lgan menejerlarni jalb qilish, moliyaviy tavakkalchiliklarni baholash uchun texnologik yechimlarni tatbiq e

3. 2020 — 2025-yillarga mo’ljallangan O’zbekiston Respublikaganing bank tizimini isloh qilish strategiyagani amalga oshirish bo’yicha, shu jumladan quyidagilarni nazarda tutuvchi maqsadli ko’rsatkichlar 3-ilovaga muvofiq belgilangan: bank tizimi aktivlarining umumiy hajmida davlat ulushi bo’lmagan banklar aktivlari ulushini joriy 15 foizdan 2025-yilga kelib 60 foizgacha oshirish; banklar majburiyatlarining umumiy hajmida banklarning xususiy sektor oldidagi majburiyatlari ulushini joriy 28 foizdan 2025-yil yakuniga 70 foizgacha oshirish; 2025-yilga kelib davlat ulushi mavjud kamida uchta bank kapitallariga zarur tajriba, bilim va obro’ga ega kamida uchta strategik xorijiy investorlarni jalb qilish; umumiy kreditlash hajmida nobank kredit tashkilotlari ulushini joriy 0,35 foizdan 2025-yilga

5. O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzurida vazirlikning tasdiqlangan shtatlar soni doirasida Davlat ulushiga ega tijorat banklarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish bo’yicha loyiha ofisi tashkil etilgan hamda unga quyidagi huquqlar berilgan: tijorat banklarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish jarayonlariga maslahatchi sifatida xalqaro konsultantlarni jalb qilish; tijorat banklarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish masalalarida xalqaro moliya institutlari va salohiyatli xorijiy investorlar bilan muzokaralar olib borish va bitimlar tuzish. 2. Banklarni «CAMELS» reyting tizizmi orqali baholash № Omillar Izoh 1 2 3 1. “C” (Capital adequency)  Kapitalning yetarliligi , ya’ni bankning o’z mijozlarini kafolatlash uchun zarur bo’lgan xususiy sarmoyasi m

(Management quality) yo’riqnomalarga amal qilish darajasi baholanadi. Va shu asosda bank siyosatining qay darajada maqsadga muvofiq shakllantirilganligi, uning yozma ravishda belgilangan tartibda hujjatlashtirilganligi va unga rioya qilinganligi aniqlanadi. Shu sababli menejment sifatini tahlil etish eng oxirida amalga oshiriladi. 4. “E” (Earning record)  Bankning daromadlilik darajasi. Bu bankning kelgusida o’sishi uchun yetarli bo’lishi nuqtayi nazaridan uning daromadi yoki foydagani tavsiflovchi omil – ko’rsatkichdir. 5. “L” (Liquidity)  Bankning likvidlik darajasi. Bu bankning oddiy va kutilmagan majburiyatlarni yo’qotishlarsiz bajara olish uchun zarur darajada mablag’ bilan ta’minlanganligini tavsiflovchi ko’rsatkichdir. Tijorat bankining moliyaviy ahvolini aniqlashda aktivlar s

emas , balki jahon miqyosida ham bu eng yaxshi ko ’ rsatkich hisoblanadi . Lekin mamlakatimizda olib borilayotgan ijtimoiy - iqtisodiy islohotlar maqsadi har qanday mablag ’ yuqori darajada samarali bo ’ lishiga qaratilgan . Aktivlar sifati bankning kredit tavakkalchiligi bilan ham bevosita bog ’ liq va eng yirik kreditlar tekshiriladi . Bank faoliyatining asosiy maqsadi , yuqori daromad olishdan iborat . Odatda, yuqori daromad oladigan banklar samarali faoliyat yuritayotgan bank deb tan olinadi. Biroq aktivlar sifati bilan tushum o’rtasidagi o’zaro bog’liqlikka unchalik e’tibor berilmaydi. Biron bir bankda aktivlar sifati muammoli bo’lsa, uning aktivlari bahosi yomonlashadi. Bahodagi bu o’zgarish tushum hisobiga qoplanadi va natijada bank daromadi kamayadi. Demak, bankning daromadlili

«CAMEL» tizimi daromadlarni miqdor va sifat tomonlarini hisobga olgan holda baholashni tavsiya etadi. Daromadlilik darajasi quyidagi ikki ko’rsatkichni tahlil qilishni taqozo etadi:  balans foydasining aktivlarga nisbati;  soliqlar chegirib tashlangan foydaning aktivlarga nisbati. Daromad yo’nalishining ijobiy va salbiy tomonlarini tahlil qilish va baholashda dastlab quyidagi masalalar:  tushumning o’zgarmasligi yoki jami aktivlarga nisbatan foiz hisobida kamayishi;  operatsion xarajatlarning operatsion daromadlarga nisbatan o’zgarishi;  foizli xarajatlar bilan foizli daromadlar o’rtasidagi marjaning o’zgarishi;  foizsiz xarajatlar va daromadlarlarning o’zgarishlari inobatga olinadi. Bank daromad va xarajatlarining salbiy va ijobiy moddalarini aniqlashda asosan quyidagi omillarga aha

 depozit bazasining holati kabi ko’rsatkichlar tahlil qilinadi. Bankning majburiyatlar bo’yicha to’lovlarni o’z vaqtida bjarish layoqati, pul mablag’lariga bo’lgan ehtiyojning qondirilishi ko’p jihatdan aktiv va passivlar tarkibiy tuzilishining muvofiqlik darajasiga bog’liq. Bank tomonidan likvidlikni yetarli darajada saqlab turish foyda olishga qaratilgan harakat bilan muvozanatlashgan holda amalga oshirilishi darkor, ya’ni ko’proq foyda olish maqsadida aktivlarning samarasiz joylashtirilishi likvidlik holatining yomonlashuviga olib keladi. Aktiv va passivlarni boshqarish sifati bankning pul fondlarini tashkil etish, ular narxlarini shakllantirish va joylashtirish jarayonlariga taalluqlidir. Ushbu jarayon asosan balans hisobotida aks ettiriladi. Aktiv va passivlarni boshqarishning

 kadrlarning bilim darajasi;  me’yoriy hujjatlarga amal qilinishi;  bank, kadr, kredit, investitsiya, foiz siyosatlarining mukammalligi va to’g’ri yo’lga qo’yilganligi tahlil qilinadi. Bankni boshqarish darajasi ko’pincha bank siyosatining qay darajada maqsadga muvofiq shakllantirilganligi, uning yozma ravishda belgilangan tartibda hujjatlashtirilganligi va unga rioya qilinishi bilan xarakterlanadi. Ma’muriyat faoliyatiga baho berishda esa quyidagilarga alohida e’tibor beriladi:  sardorlik va rahbarlik qilish qobiliyati;  bank faoliyati qoidalariga rioya qilish darajasi;  o’zgaruvchan vaziyat va holatlarda to’g’ri qarorlarni qabul qila olish va unga tez moslasha olish qobiliyati;  muvaffaqiyat qozonish;  bank xizmatlariga bo’lgan ijtimoiy ehtiyojlarni qondirishga intilish va boshqa

reytingining o’rtacha ko’rsatkichi 40,95 ballni tashkil etdi, bu esa o’tgan yilning shu davriga nisbatan sezilarli darajada yuqoridir. (2006-yilning birinchi yarim yilligida ushbu ko’rsatkich 34,10 ballni tashkil etgan). Bunga banklar faoliyatining ko’lamlilik va rentabellik ko’rsatkichlarining yaxshilanishi sabab bo’ldi. 5-jadval 1 Yirik tijorat banklari faoliyatining reyting baholari Bank nomi Yakuniy reyting bali “O’zsanoatqurilishbank” 80,61 “Paxtabank” 76,88 “Ipotekabank” 70,14 “G’allabank” 57,12 “Kapitalbank” 51,52 “Ipak yo’li banki” 50,12 ABN AMRO BANK MB O’zbekiston AJ 12,24 Ko’lamlilik ko’rsatkichining o’sishi tijorat banklari jami aktivlari va umumiy daromadlarining ijobiy dinamikasi evaziga yuz berdi. Tahlil qilinayotgan davr mobaynida reytingda ishtirok etgan tijorat banklari a

bazasi 56,1 foizga o’sdi. Depozitlarning o’sishi asosan talab qilib olinguncha (63,5 foizga) va muddatli (51,8 foizga) depozit hisobvaraqlari qoldiqlarining ortishi evaziga yuz berdi. Ularning jami depozitlar tarkibidagi ulushi tegishli ravishda 71,5 foiz va 22,1 foizni tashkil qildi. Boshqa banklardan jalb qilingan mablag’lar qoldig’i 96,6 foizga o’sdi. Depozit bazasining yuqori o’sish sur’ati Trastbank (164 foiz), Alp Jamol bank (96 foiz), O’zsanoatqurilishbank (87 foiz), G’allabank (85 foiz) va Paxtabank (66 foiz) larda kuzatilmoqda. Bank aktivlarining asosiy qismini kredit qo’yilmalar va likvid mablag’lari tashkil qilib, ularning umumiy hajmi banklar aktivlarining 85,4 foizini tashkil qilmoqda. Kredit qo’yilmalari (sof qoldiq) tahlil qilinayotgan davr mobaynida 35,4 foizga o’sdi. O’tga

bank (39,2 foiz), Mikrokredit-bank (23,4 foiz), G’allabank (21,2 foiz) larda kuzatilmoqda. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007-yil 12-iyundagi PP- 670 sonli “Banklarning kapitallashuvini yanada oshirish va iqitisodiyotning modernizatsiyalashdagi investitsiya jarayonlarida ularning ishtirokini faollashtirish chora-tadbirlari to’risida”gi qarorining qabul qilinishi tijorat banklarining kapitallashuv darajasini yanada oshishiga ijobiy ta’sir ko’rsatmoqda. 6-jadval 2 O’rta tijorat banklari faoliyatining reyting baholari Bank nomi Yakuniy reyting ball “Trastbank” 61,15 “Alp Jamol bank” 58,64 “O’zKDB-bank” 43,06 “O’T Bank” 27,21 “O’ktambank” 10,44 Banklarning umumiy aktivlari va aksiyadorlik kapitalining yuqori sur’atlarda o’sishiga qaramasdan, banklar faoliyatining rentabellik ko’rsatk

7-jadval 3 Kichik tijorat banklari faoliyatining reyting baholari Bank nomi Yakuniy reyting ball “Davr bank” 63,86 “Universalbank” 19,26 “Turkistonbank” 12,07 “Samarqandbank” 1,41 Hozirgi vaqtda banklarning umumlashtirilgan reytinglarini aniqlashning tan olingan bir qancha usullari mavjud. Yuqorida ko’rib chiqqanimizdek, AQShda «CAMEL» tizimidan foydalaniladi. Unga ko’ra tijorat banki faoliyati besh balli tizim bo’yicha baholanadi. Raqamli reytinglar, kapital, aktivlar sifati, boshqaruv, foyda ko’rish va mijozlar tahlili asosida beriladi. Ana shu besh ko’rsatkich «CAMEL» reytingi deb atalgan yagona ko’rsatkichga jamlanadi. Bu xilda reytingni aniqlashga bank ishonchliligining asosiy mezoni sifatida qaralib, u bank nazorati organlari uchun mo’ljallangan, ammo matbuotda ochiq e’lon qilinmaydi

chiqilgan uslublardan farqli o’laroq o’zlarining umumlashtirilgan reytinglarini aniqlash usulini, ya’ni respublikaning o’ziga xos rivojlanishini inobatga olgan holda qo’llaniladigan usulni ishlab chiqdilar. Ushbu usulning mohiyati quyidagidan iborat. Eng avvalo banklar balanslariga asoslanib, mutlaq moliyaviy ko’rsatkichlar aniqlanadi. 3. Banklarni kreditlash reytingini aniqlashdagi mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo’llari 2020 — 2025- Yillarga mo’ljallangan O’zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi to’g’risida Moliyaviy sektorni izchil isloh qilish davomida qator chora-tadbirlar amalga oshirildi va natijada ilg’or bank biznesini yuritish hamda ushbu sektorda raqobat muhitini kuchaytirish uchun zarur huquqiy shart-sharoitlar yaratildi. Xususan, xalqaro

ta’minlash, shuningdek, moliyaviy xizmatlar ko’rsatishda inson omili ta’sirini kamaytirish bo’yicha tezkor chora-tadbirlar ko’rish talab etilmoqda. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 2-martdagi PF-5953-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 — 2021-yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasini “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid Davlat dasturida belgilangan vazifalardan kelib chiqqan holda, shuningdek, xususiy sektor rivojlanishini rag’batlantirish, banklarning investitsiyaviy jozibadorligini, bank xizmatlari ommabopligi va sifatini oshirish uchun bank sektorini tubdan transformatsiya qilish maqsadida: 1. Quyidagilar O’zbekiston Respublikasida bank sektorini

yetarli darajada xizmat ko’rsatilmayotgan va zaif qatlamlarda davlat ishtirokini kuchaytirish va manzilli chora-tadbirlarni amalga oshirish, aholi va kichik biznes uchun masofaviy xizmatlarni keng joriy qilish, kamxarj xizmat ko’rsatish nuqtalari tarmog’ini rivojlantirish, shuningdek, respublika yagona moliya tizimining o’zaro to’ldiruvchi qismi sifatida nobank kredit tashkilotlarining shakllanishi va rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish orqali moliyaviy xizmatlar ommabopligini va sifatini oshirish. 2. Quyidagilar: 2020 — 2025-yillarga mo’ljallangan O’zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi 1-ilovaga muvofiq; O’zbekiston Respublikasi bank tizimini isloh qilish bo’yicha “Yo’l xaritasi” 2- ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. 2020 — 2025-yillarga

(faoliyatini transformatsiya qilish), ikkinchi bosqichda esa davlat aksiyalari paketini sotishni nazarda tutish; bank tizimini isloh qilish davrida aholining moliyaviy xizmatlarga bo’lgan talabini qondirish, investitsiya loyihalarini qo’llab-quvvatlash mexanizmini (“loyihalar fabrikasi”) keng joriy qilish, bank xizmatlarining hududiy qamrovini ta’minlash maqsadida “Tashqi iqtisodiy faoliyat Milliy banki” AJ, “Agrobank” ATB va “Mikrokreditbank” ATB ustav kapitallarida davlat ulushini saqlab qolish; ayrim banklarning faoliyatini diagnostika qilish va moliyaviy ahvolini baholash asosida, me’yoriy talablaridan hamda ularni qayta tashkil etishning iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqligidan kelib chiqqan holda qonun hujjatlariga muvofiq ularni konsolidatsiyalash. 5. O’zbekiston Respublikasi Moli

O’zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi banklar va bank faoliyati to’g’risidagi qonunchilikning banklar faoliyatiga davlat organlarining ma’muriy aralashuviga yo’l qo’ymaslik qismi ijro etilishi ustidan nazoratni kuchaytirsin. Oldingi tahrirga qarang. 7 1 . Belgilansinki, Markaziy bankning faoliyat yuritishini ta’minlovchi o’z idoraviy bo’ysunuvidagi korxona va tashkilotlarning tegishli tuzilmaviy bo’linmalari Markaziy bank, shuningdek, uning Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar bo’yicha bosh boshqarmalari hududi va binolarida bepul joylashtiriladi. (7 1 -band O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 9-iyundagi PF-152- sonli Farmoniga asosan kiritilgan — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 10.06.2022-y., 06/22/152/0507-son) 8. O’zbekiston Res

STRATEGIYASI 2020 — 2025-yillarga mo’ljallangan O’zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi (keyingi o’rinlarda — Strategiya) O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 2-martdagi PF-5953-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 — 2021-yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasini “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturiga muvofiq, shuningdek, Jahon bankining mamlakat bank tizimi joriy holatini o’rganish natijalari bo’yicha asosiy xulosalari va tavsiyalarini inobatga olgan holda ishlab chiqilgan. Strategiya bank tizimini rivojlantirishning maqsadlari, vazifalari va ustuvor sohalarini, 2020 — 2025-yillarda bank tizimini transformatsiy

I. Bank tizimining joriy holati O’zbekiston Respublikasi bank tizimi bugungi kunda bank xizmatlarining an’anaviy sohalari — kreditlash, depozit operatsiyalari, hisob-kitob va kassa kabi xizmatlarini ko’rsatuvchi 31 ta tijorat bankidan (keyingi o’rinlarda — banklar) tashkil topgan. Mamlakatimiz mustaqilligi davrida banklar davlat ishtirokidagi korxonalarni va davlat rivojlanish dasturlarini imtiyozli foiz stavkalarida moliyalashtirishga faol jalb etgan holda muayyan maqsad va vazifalar uchun tashkil etildi. Natijada imtiyozli kreditlarning bank tizimi umumiy portfelidagi ulushi 60 foizdan ko’proqni tashkil etmoqda. Bank sektorida davlat ustun mavqega ega — 31 ta bankdan 13 tasining kapitalida davlat ishtiroki mavjud bo’lib, ularning kapitali bank tizimi jami kapitalning 87 foizidan ko’prog’

tadbirkorlik faoliyatini davlat tomonidan imtiyozli moliyaviy qo’llab-quvvatlash mexanizmining Tadbirkorlik faoliyatini qo’llab-quvvatlash davlat jamg’armasi orqali tashkil etilishi; bozor tamoyillari asosida ipoteka kreditlari hisobidan aholini uy-joy bilan ta’minlashning yangi tartibi joriy etilishi; Jahon banki bilan hamkorlikda tijorat banklari faoliyati ustidan prudensial nazorat mexanizmlari va tartib-taomillarini ularning Bazel qo’mitasi tamoyillariga mos kelishi nuqtai nazaridan baholashdan o’tkazilishi. II. Bank tizimini rivojlantirishdagi qiyinchiliklar va muammolar Bank sektorida davlatning ustun mavqeyi, banklarning turli davlat dasturlari va korxonalarini moliyalashtirish uchun vositachi sifatida faol jalb qilinishi quyidagi tizimli xatarlar va muammolarga olib keldi: Jahon ba

duchor qiladi. 2020-yil boshida xorijiy valyutada nominallashtirilgan kreditlar jami kreditlar hajmining 48 foizini, chet el valyutasidagi depozitlar va fondlar esa jami depozitlar hajmining 44 foizini tashkil etadi. Davlat ishtirokidagi banklar tomonidan berilgan kreditlar umumiy hajmining 36 foizi 10 ta eng yirik qarz oluvchilar hissasiga to’g’ri keladi; banklar biznes-modellarining korporativ mijozlarga xizmat ko’rsatishga yo’naltirilganligi, nobank moliya tashkilotlari, innovatsiyalar va axborot tizimlarining sust rivojlanganligi sababli moliyaviy ommaboplikning past darajadaligi. Natijada, boshqa mamlakatlarda jismoniy shaxslar va korporativ mijozlarga ajratilgan kreditlar bir me’yorda taqsimlangan bir vaqtda, mamlakatimizda jismoniy shaxslarga ajratilgan kreditlar jami kredit portfel

faoliyat turi bilan bog’liq bo’lmagan funksiyalarini bosqichma-bosqich bekor qilish orqali bank tizimining samaradorligini oshirish; kredit portfeli sifati va tavakkalchiliklarni boshqarish sifatini yaxshilash, kreditlash hajmlari o’sishining mo’tadil darajasiga amal qilish, muvozanatlashgan makroiqtisodiy siyosat yuritish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro miqyosda amaliy tajribaga ega bo’lgan menejerlarni jalb qilish, moliyaviy tavakkalchiliklarni baholash uchun texnologik yechimlarni tatbiq etish orqali bank tizimining moliyaviy barqarorligini ta’minlash; davlat ulushi mavjud bo’lgan tijorat banklarini kompleks transformatsiya qilish, bank ishining zamonaviy standartlarini, axborot texnologiyalarini va dasturiy mahsulotlarni joriy etish, banklardagi davlat aksiyalari p

Xulosa 2020 — 2025-yillarga mo’ljallangan O’zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi (keyingi o’rinlarda — Strategiya) O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 2-martdagi PF-5953-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2017 — 2021-yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasini “Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturiga muvofiq, shuningdek, Jahon bankining mamlakat bank tizimi joriy holatini o’rganish natijalari bo’yicha asosiy xulosalari va tavsiyalarini inobatga olgan holda ishlab chiqilgan. Strategiya bank tizimini rivojlantirishning maqsadlari, vazifalari va ustuvor sohalarini, 2020 — 2025-yillarda bank tizimini transformatsiya va i

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1. Meyoriy-huquqiy hujjatlar 1. O’zbekiston Respublikaganing Konstitutsiyasi. – T.: O’zbekiston, 2021 yil 8 dekabr. 2. O’zbekiston Respublikaganing Fuqarolik kodeksi. T.: Adolat, 2020 yil. 3. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 12.05.2020 yildagi PF- 5992-son 4. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining «O’zbekiston Respublikagani yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida» 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-sonli Farmoni. 5. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Fuqarolarning O’zbekiston Respublikasi tijorat banklaridagi omonatlarini himoyalash kafolatlarini ta’minlashga oid qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi Farmoni. 2008 yil 28 noyabr 6. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Tijorat banklari moliyaviy barqaror

Купить