Budjet munosabatlarining qonuny huquqiy asoslari - Экономика - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	332.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	14 Октябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Экономика

Budjet munosabatlarining qonuny huquqiy asoslari

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI MOLIYA INSTITUTI « Davlat budjeti » fanidan KURS ISHI MAVZU: Budjet munosabatlarining qonuny huquqiy asoslari Tayyorladi: Ilmiy rahbar:

MUNDARIJA : Kirish 1. BOB BUDJET JARAYONI BOSQICHLARI VA UNI TASHKIL ETISHNING NAZARIY-HUQUQIY VA TASHKILIY ASOSLARI. 1.1. Budjet jarayonini tashkil etishning nazariy-huquqiy asoslari. 1.2 O’zbekiston Respublikasi budjet jarayonining olibborilishida. tegishli davlat organlarining asosiy vazifalari. bob bo’yicha xulosa. 2. Budjet ijrosi va uning nazorat tahlili. 3.Budjet jarayonini takomillashtirishda budjet nazoratini samarali tashkil etish. XULOSA VA TAKLIFLAR. FOYDALANIGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI.

Kirish Bizga ma’lumki, o’tgan yillar mobaynida olib borilgan iqtisodiy islohotlar mamlakatimiz iqtisodiy barqarorligi qay darajada ekanligini ko’rsatib berdi. Bu borada, davlat moliyasi tizimining puxta ishlab chiqilganligi o’z natijalarini berdi. Xususan, Prezidentimiz Sh. M. Mirziyoyev “ Makroiqtisodiy barqarorlikni yanada mustahkamlash va iqtisodiy o’sishning yuqori sur’atlarini saqlab qolish, jumladan, Davlat budjeti barcha darajada mutanosib, milliy valyuta va ichki bozordagi narx darajasi barqaror bo’lishini ta’minlash - eng muhim ustuvor vazifamizdir.” -deya ta’kidlab o’tdilar. Ayniqsa, o’tgan yillar mobaynida mamlakatimizda zamonaviy Davlat budjetining barpo etilganligi, budjet tizimi faoliyatini ta’minlashda budjet loyihasini tuzish, ko’rib chiqish, qabul qilish va ijro etish, uni

Budjet jarayoni bosqichlari va uni tashkil etishning nazariy-huquqiy va tashkiliy asoslari 1.1Budjet jarayonini tashkil etishning nazariy-huquqiy asoslari Moliya tizimining asosini davlat budjeti tashkil etadi. U bir tomondan resursla m i hal qiluvchi qismini o’zida jamlaydi. Ikkinchi tomondan esa barcha moliya bo’g’inlari va muassasalarining o’zaro aloqadorligini ta’minlaydi, ularning faoliyatini muvofiqlashtirib boradi. Budjet iqtisodiyotiga ishlab chiqarish jarayoniga xo’jalik hayotiga davlat tomonidan ta’sir o’tkazish vositasidir hamda u davlat iste’molining moliyaviy asosi sifatida namoyon bo’ladi va ijtimoiy monitorlash uchun foydalaniladi. O’zbekiston Respublikasining budjet tizimi davlat budjeti amal qilishining tashkiliy shaklidir. Bunday tizim davlatning iqtisodiy siyosatini amal

oqilona ishlatishni ta’minlash zarur. Bu - hammaga ravshan va rad etib bo’lmaydigan haqiqat ”. Jumladan, 2009-2012 yillarga mo’ljallangan Inqirozga qarshi choralar dasturining o’z vaqtida qabul qilinishi xususida birinchi prezidentimiz Islom Karimov: “Dastur o’ziga qamrab olgan, o’z vaqtida qabul qilingan hujjatlarda avvalo mamlakatimiz moliyaviy-iqtisodiy, budjet, bank-kredit tizimining barqaror hamda uzluksiz ishlashini ta’minlash, iqtisodiyotning real sektori tarmoqlari va korxonalariga yordam ko’rsatish, aholini ijtimoiy qo’llab- quvvatlashga qaratilgan chora-tadbirlarning puxta ishlab chiqilgani o’zining amaliy samarasini berdi, desak, ayni haqiqatni aytgan bo’lamiz” - deya ta’kidlab o’tgan edilar. Budjet mablag’larini sarflanishini to’g’ri rejalashtirish, undan samarali foydalanish m

Budjet jarayoni bosqichlari Budjet jarayoni, odatda, budjet faoliyatining quyidagi to’rt bosqichini o’z ichiga oladi -budjet loyihasini tuzish (ishlab chiqish, yaratish); -budjetni ko’rib chiqish (muhokama qilish) va tasdiqlash; -budjetni ijro etish; -budjetning ijrosi to’g’risidagi hisobotni tayyorlash va uni tasdiqlash. Budjet jarayonining davomiyligi yuqoridagi to’rt bosqichning barchasidan iborat bo’lib, odatda, uch yilga yaqin davom etadi. Buning bir yilga yaqini budjet loyihasini ishlab chiqish (yaratish, tuzish), uni muhokama qilish (ko’rib chiqish) va tasdiqlash (qabul qilish) ga, bir kalendar yili (1 yanvardan 31 dekabrgacha) budjetni ijro etishga (budjet davri) va sakkiz oyga yaqini budjetning ijrosi to’g’risidagi hisobotni tayyorlashga va uni tasdiqlashga to’g’ri keladi. Budjet

1. Yagonalik-yagona huquqiy baza, yagona budjet tasnifi, O’zbekiston Respublikasi davlat budjeti va hududlar budjetlarini tuzishda statistik axborot tuzish uchun zarur bo’lgan budjet hujjatlari yagonaligi; 2. Har bir qonun chiqaruvchi va ijroiya hokimyati organi budjet jarayonining mustaqilligi-o’z daromadlari manbalari va ulardan foydalanish yo’nalishlarini belgilash huquqi bilan ta’minlanadi; 3. Balans usuli-jami budjetlarning daromadlari va xarajatlari o’rtasida, shuningdek, moddiy va moliyaviy ko’rsatkichlar o’rtasida to’g’ri nisbatlarni belgilashni nazarda tutadi. Budjet jarayoni budjetni rejalashtirishdan boshlanadi. Budjetni rejalashtirish davlat moliyaviy siyosati talablariga muvofiqlashtirilgan moliyaviy rejalashtirishning muhim tarkibiy qismini tashkil qiladi. Bunday rejalashtiri

Bujet loyihasini tuzishdan oldin O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi har yili O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan muddatlarda kelgusi moliya yiliga tegishli budjetlar va davlat maqsadli jamg’armalari tayyorlash uchun Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari, davlat maqsadli fondlarini taqsimlovchi organlariga, hamda budjetdan ajratiladigan mablag’larni olishga buyurtmalar tuzish uchun respublika budjetidan moliyalashtiriladigan budjet mablag’lari oluvchilariga budjet so’rovi yuborilishi kerak. Davlat budjetining va davlat maqsadli jamg’armalari budjetlarining loyihasini tuzish:  Budjet so’rovini tuzish tartibini yuborilishini;  Budjet so’rovlarini hamda asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlar prognozlarin

shug’ullanuvchi maxsus qo’mitalar va komissiyalar faoliyat ko’rsatadi. Ular budjet loyihasining tegishli moddalarini atroflicha tahlil qiladilar, zaruriy hollarda o’zgartirishlarni taklif qiladilar va tushuntiruv xati bilan birgalikda budjetning loyihasiga xulosa beradilar. Oliy Majlisning har bir palatalarida budjet loyihasi qabul qilinganidan so’ng, har ikki palata o’rtasida budjet loyihasi bo’yicha kelishmovchiliklar mavjud bo’lmasa, mamlakat parlamentining budjet to’g’risidagi umumiy qarori qabul qilinadi. Agar palatalar o’rtasida budjet loyihasi bo’yicha kelishmovchiliklar vujudga kelsa, har ikki palataning vakilllaridan iborat bo’lgan muvofiqlashtiruvchi komissiya ularni bartaraf etishi kerak. Parlamentda budjet loyihasini muhokama etish (ko’rib chiqish) da budjet tashabbuskorliginin

Davlat budjetining ijrosim ta’minlashda quyidagi masaMaming hal etilishiga jiddiy e’tibor bermoq lozim:  Davlat budjeti daromadlarini shakllantirish;  Davlat budjeti mablagdarim sarflash;  Qabul qilingan davlat budjeti bo’lmagan taqdirda budjetni ijro etish;  Budjetdan ajratiladigan mablag’larga o’zgartirishlar kiritish;  Davlat budjetini belgilangan parametrlar doirasida ijro etish;  Davlat budjeti daromadlari va xarajatlarini boshqarish;  Davlat budjetining kassa ijrosini ta’minlash;  Davlat budjeti ijrosini nazorat qilish. Davlat budjetining ijrosini ta’minlash jarayonida uning daromadlarini shakllantirish O’zbekiston Respublikasining “Budjet tizimi to’g’risida”gi Qonuni, Soliq kodeksi, bojxona to’g’risidagi qonun hujjatlariga va boshqa qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshirila

belgilangan muddatlarda taqdim etmoqlari lozim. Davlat budjetining ijrosi to’g’risidagi hisobot O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan ko’rib chiqiladi va tasdiqlanadi. Shunga mos ravishda Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlar ijrosi to’g’risidagi hisobotlar Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi va tegishli mahalliy o hokimiyat vakillik organlari tomonidan ko’rib chiqiladi va tasdiqlanadi. Budjet munosabatlarining tashkiliy-huquqiy asoslari 2002-yildan boshlangan va bugungi kunga qadar muvaffaqiyatli amalga oshirib kelinayotgan “Davlat moliyasini tizimini isloh qilish” loyihasi doirasida budjetdan moliyalashtirish, budjet tashkilotlari xarajatlarini rejalashtirish, g’aznachilik orqali ular xarajatlari to’lovini amalga oshirish tartiblariga bevosita

• Soliq kodeksi 23-moddasi, unda umumdavlat va maxsus qismida soliqlar va boshqa majburiy todovlar bo’yicha har birining elementlari, ulami hisoblab chiqarish va budjetga to’lash tartibi belgilangan. • O’zbekiston Respublikasi “Budjet tizimi to’g’risida” gi 2000-yil 14- dekabrda qabul qilingan 158-II Qonuni. • O’zbekiston Respublikasi Budjet Kodeksi; • Oliy Majis tomonidan har yili qabul qilinadigan “Davlat budjeti to’g’risida”gi qarorlar hamda ular asosida O’zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan keyingi moliya yili uchun qabul qilinadigan “O’zbekiston Respublikasining asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlari va Davlat budjeti parametrlari to’g’risida” gi qarorlari; • O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat budjeti g’azna ijrositizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’

1.1. O’zbekiston Respublikasi budjet jarayonining olib borilishida tegishli davlat organlarining asosiy vazifalari Eng umumiy tarzda, budjet jarayonining ishtirokchilari quyidagilar hisoblanadi: - Mamlakat Prezidenti va qonunchilik (vakillik) hokimiyat organlari; - Ijroiya hokimiyat organlari (mamlakat sub’ektlarining yuqori mansabdor shaxslari, mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlari rahbarlari, moliya organlari, budjet daromadlarini undirish bilan shug’ullanadigan organlar va - boshqa vakolatli organlar); - Pul-kredit tizimini tartibga solish organlari; - Davlat va mahalliy nazorat organlari; - Davlat nobudjet fondlari; - Budjet mablag’larini Bosh taqsimlovchilar, taqsimlovchilar va boshqalar

Mamlakat budjet tizimini boshqarish sohasida tegishli hokimiyat organlari alohida vakolatlarga egadir. Masalan, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining budjet tizimini boshqarish sohasidagi vakolatlari quyidagilardan iborat: • Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg’armalari budjetlari, shuningdek soliq va budjet siyosatining asosiy yo’nalishlari loyihalarini ishlab chiqish jarayonini tashkil etadi hamda muvofiqlashtirib boradi; • Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg’armalari budjetlari, shuningdek soliq va budjet siyosatining asosiy yo’nalishlari loyihalarini ko’rib chiqish hamda tegishli xulosa taqdim etish uchun O’zbekiston Respublikasi Hisob palatasiga yuboradi; • Budjetnoma loyihasini ko’rib chiqadi va tasdiqlaydi; • Budjetnomani O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining pala

• O’zbekiston Respublikasi respublika budjetining qo’shimcha manbalaridan foydalanish to’g’risida qarorlar qabul qiladi; • O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining zahira jamg’armasi mablag’laridan foydalanish to’g’risida qarorlar qabul qiladi. • O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonun hujjatlariga muvofiq budjet sohasida boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin (O’zbekiston Respublikasi Budjet kodeksi 25-modda). Budjet jarayonida Hisob Palatasining vazifalari quyidagilarni qamrab oladi: • Davlat budjeti va davlat maqsadli jamg’armalari budjetlari, shuningdek soliq va budjet siyosatining asosiy yo’nalishlari loyihalari bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga xulosa taqdim etadi; • Davlat budjetining va davlat maqsadli jamg’armalari budjetlarining ijro

Kengesi va mahalliy hokimiyat vakillik organlari uchun bu borada quyidagi vakolatlar xosdir: • tegishli ravishda Qoraqalpog’iston Respublikasi budjetini va mahalliy budjetlarni qabul qilish, shuningdek ularning ijrosi to’g’risidagi hisobotlarni tasdiqlash; • qonun hujjatlariga muvofiq mahalliy budjetga tushadigan mahalliy soliqlar, yig’imlar va to’lovlar miqdorlarini hamda ular bo’yicha imtiyozlarni belgilash; • qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish. Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar kengashi va tegishli hokimiyatlar esa: • Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlar loyihalarini tegishli ravishda Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesi va mahalliy hokimiyat vakillik organlari qabul qilishi uchun taqdim etish hamda ularning ijrosi to’g’

shahar mahalliy budjetlari, tumanlar va shaharlar budjetlari parametrlariga o’zgartirishlar kiritish to’g’risidagi takliflami ko’rib chiqadi; • Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetlari, tumanlar va shaharlar budjetlarining tegishli davrdagi ijrosi to’g’risidagi hisobotlarni Qoraqalpog’iston Respublikasi Jo’qorg’i Kengesiga, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar Kengashlariga tasdiqlash uchun taqdim etadi; • Davlat budjetiga va davlat maqsadli jamg’armalari budjetlariga tushumlar to’liq va o’z vaqtida tushishi ustidan nazoratni tashkil etadi; • Budjet mablagTarinmg maqsadli sarflanishi ustidan nazoratni tashkil etadi; • QoraqalpogTston Respublikasi respublika budjetining, viloyatlar viloyat budjetlarining va Tos

• Respublika budjetining xarajatlarini amalga oshirish; • Budjet tashkilotlarining xarajatlar smetasi va shtat jadvallarini ruyxatdan o’tkazish; • Budjet mablag’lari oluvchilarning Davlat budjeti mablag’laridan foydalanishini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni, shuningdek umummajburiy tusdagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni qabul qilish; • Qonun hujjatlariga muvofiq boshqa vakolatlarni amalga oshirish. Hududiy moliya organlarivazifalari quyidagilardan iborat: • Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti, viloyatlar va Toshkent shahar mahalliy budjetlari, tumanlar va shaharlar budjetlari loyihalarini tayyorlaydi hamda ularni tegishincha Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashiga, viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar hokimliklariga ko’rib chiqish uchun kirit

hokimliklariga tegishli budjetning ijrosi to’g’risida har choraklik hisobotlami taqdim etadi; • Budjet tashkilotlari va budjet mablag’lari oluvchilar xarajatlarini maqbullashtirishni amalga oshiradi; • tegishli budjetlar ijrosining budjet hisobini yuritadi; • mahalliy davlat hokimiyati organlarining tegishli budjetlar daromadlari va xarajatlari balansliligiga ta’sir ko’rsatuvchi normativ -huquqiy hujjatlarini moliyaviy va iqtisodiy ekspertizadan o’tkazadi. Qoraqalpog’iston Respublikasi Moliya vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari moliya boshqarmalari ushbu moddaning birinchi qismida ko’rsatilgan vakolatlar bilan bir qatorda: • Davlat budjeti daromadlari prognozini davlat soliq xizmati organlari va bojxona organlariga har chorakda tegishli ma’muriy-hududiy birliklar bo’yicha

ichiga oladi: -budjet loyihasini tuzish (ishlab chiqish, yaratish); -budjetni ko’rib chiqish (muhokama qilish) va tasdiqlash; -budjetni ijro etish; -budjetning ijrosi to’g’risidagi hisobotni tayyorlash va uni tasdiqlash. O’zbekiston Respublikasining budjet jarayoni davlat budjet loyihasini tuzishdan boshlanadi. Budjet loyihasini tuzish budjet jarayonining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanib, davlat budjetining loyihasini tuzish (yaratish, ishlab chiqish) bo’yicha ishlar yangi budjet yilining boshlanishidan 7 oy oldin boshlanadi va budjet jarayonining so’nggi bosqichi, ya’ni budjetning ijrosi to’g’risidagi hisobot va uni tasdiqlashda davlat budjeti ijrosi to’g’risidagi hisobot budjet ijrosining yakuni (natijalari)ni o’zida ifoda etadi. Bugungi kunda O’zbekiston Respublikasida budjet ja

2- BOB. O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI budjet loyihasini tuzish VA IJRO ETILISHINING AMALDAGI HOLATI 2.Budjet ijrosi va uning nazorat tahlili Davlat budjetini ijro qilish uning daromad qismida rejalashtirilgan to’lovlarning har bir manba bo’yicha o’z vaqtida va to’liq kelib tushishini ta’minlash, shuningdek, uning xarajat qismida nazarda tutilgan barcha tadbirlarni uzluksiz moliyalashtirilishidir 14 . Budjet tizimi budjetlarining ijrosi O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan g’azna ijrosi yo’li bilan amalga oshiriladi. Budjet ijrosini tashkil qilishda O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining yagona axborot tizimida budjet tizimi budjetlari, budjet tashkilotlari va budjetdan mablag’ oluvchilar uchun shaxsiy g’azna hisobvaraqlari ochiladi. Budjet tashkilotlari va budjetdan mablag

Budjet tizimi budjetlarining xarajatlari daromadlar va xarajatlar yoyilmasida nazarda tutilgan budjetdan ajratiladigan mablag’lar doirasida hamda budjet tashkilotlari va budjet mablag’lari oluvchilar faoliyat ko’rsatishini ta’ minlaydigan muddatlarda, daromadlarning tushishi hisobga olingan holda amalga oshiriladi. Budjet kodeksining 117-moddasida budjet tizimi budjetlari daromad qismining ijrosi nimalarni o’z ichiga olishi ko’rsatilgan. Tushumlarni Yagona g'azna hisobvarag'iga va boshqa bank hisobvaraqlariga kiritish. Tushumlarni budjet tizimining budjetlari o'rtasida taqsimlash Ortiqcha yoki noto'g'ri to'langan tushum summalarini qaytarishni yoxud ularni qarz to'lash evaziga hisobga olish Budjet tizimi budjetlari daromadlari ijrosini tashkil etish 15 Budjet ko

rasm. Budjet tizimi budjetlari xarajatlari ijrosini tashkil etish 16 O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi davlat budjetining ijro etilishini tashkil qiladi. Moliya vazirligi va davlat boshqaruvi boshqa organlarining davlat budjetini ijro etish bo’yicha ishlarni muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi, davlat maqsadli jamg’armalari mablag’larini shakllantirish va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi. Qoraqalpog’iston Respublikasi Vazirlar Kengashi va joylardagi ijroiya organlari mablag’larning tegishli budjetlaga to’liq va o’z vaqtida kelib tushishi va ularning belgilangan maqsadlarda xarajat qilinishi ustidan nazoratini amalga oshiradi. Respublika budjeti, Qoraqalpog’iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlarni bevosita ijro etish moliya organlari tizimi (O’zbekiston Respublik

O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi davlat budjeti ijrosini ta’minlaydi, respublika budjetini ijro etadi, Qoraqalog’iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlarning ijro etilishiga rahbarlik qiladi. Bu organ davlat budjetida nazarda tutilgan barcha daromadlarning kelib tushishini ta’minlash hamda budjetdan ajratilgan mablag’larning qat’iy belgilangan maqsadlardan oqilona va tejamkorlik bilan ishlatilishi yuzasidan chora-tadbirlarni tashkil etadi va amalga oshiradi. O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi respublika budjetining vazirliklar, idoralar, budjet tashkilotlari va xo’jalik yurituvchi sub’ektlar tomonidan ijro etilishi, O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki va boshqa banklarning budjet kassa ijrosi qoidalariga rioya etilishi, kapital qo’yilmalar va budjetdan ajratilad

- Respublika va mahalliy budjetlar daromadlariga kelib tushadigan mablag’larni qabul qiladi va tegishli hisobvaraqlarga kiritadi; - Davlat soliqlari va daromadlari bo’yicha tushumlardan mahalliy budjetlarga mablag’lar ajratadi; - Respublika va mahalliy budjetlar mablagdarim hisobvaraqlarda mavjud bo’lgan summalar doirasida beradi va h.k. Banklar ko’rsatilgan operatsiyalarni bajarar ekan, respublika budjeti daromadlari va xarajatlari hisobini yuritadi, belgilangan muddatlarda respublika budjetining daromadlar bo’yicha kassa ijrosi to’g’risida hisobot; korxonalar, tashkilotlar va muassasalar tomonidan budjetga soliqlarni o’tkazish uchun topshiriqnomalar hamda davlat mqsadli jamg’armalariga badallarning o’z vaqtida taqdim etilishi nazorat qiladi; respublika va mahalliy budjetlarda turgan muas

6) O’zbekiston Respublikasi davlat ichki va tashqi qarzlariga xizmat ko’rsatish, O’zbekiston Respublikasi kafolatlarini bajarish va h.k. G’aznachilik yagona g’azna hisobvarag’idagi va g’aznachilikning boshqa bank hisobvaraqlaridagi davlat budjeti mablag’larini ularni davlat budjetining xarajatlarini belgilangan muddatlarda amalga oshirish uchun yo’naltirish, shuningdek davlat budjeti bo’sh mablag’larini bank depozitlari va boshqa aktivlarga vaqtincha joylashtirish hamda ular hisobidan respublika budjetiga, Qoraqalpog’iston Respublikasi budjetiga, mahalliy budjetlarga, shuningdrk davlat maqsadli jamg’armalariga budjet ssudalari berish yo’li bilan boshqaradi. 5- rasm. Davlat budj eti ij ro si b o’yicha hiso bo t taqdim etish ta rtibi 17 O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yilning har

davrida foydalanganlik to’g’risidagi hisobotlarni O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga shu vazirlik uchun belgilangan muddatlarda taqdim etadi. Qoraqalpog’iston Respublikasi budjetidan hamda mahalliy budjetlardan xarajatlari rejalashtirilgan budjet tashkilotlari va budjetdan mablag’ oluvchilar budjetdan ajratiladigan mablag’lardan hisobot davrida foydalanganlik to’g’risidagi hisobotlarni tegishli moliya organlariga O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi belgilagan muddatlarda taqdim etadi. O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Davlat budjetining ijrosi to’g’risidagi hisobotni, shuningdek, davlat maqsadli jamg’armalari budjetlarining ijrosi to’g’risidagi yillik hisobotni O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga hisobot yilidan keyingi yilning 1-apreligacha taqdim etadi. V

joylashtiriladi. Iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishning bugungi bosqichida budjet daromadlari ishlab chiqarishning rivojlanishi, xo’jalik sub’ektlarining va aholi daromadlarining oshib borishi, soliq bazalarining kengayishi, mulk shakllarining ko’payishi bilan ortib bormoqda. Lekin bu davrda jamiyatning ko’ptomonlama ehtiyojlari ham kamaygani yo’q, aksincha, budjet tomonidan moliyalashtirilishi ob’ektiv zaruriyat bo’lgan, mohiyat jihatidan yangidan-yangi tadbirlar, loyihalar, yo’nalishlar paydo bo’ldi. Ularni to’liq hajmda moliyalashtirish yanada ko’proq mablag’larni taqozo etadi. Lekin daromadlarni muttasil oshirib borish (xususan, soliqlarni oshirish orqali) imkoniyati amaldagi soliq qonunchiligi bilan chegaralangan. Shu bilan birga, soliqlarni asossiz ravishda oshirish iqtisodiy sub’ektlarn

Ko’rsatkichla r 2017-yil 2018-yil 2019-yil 2020-yil 2021-yil so’m so’m so’m % so’m % so’m % Davlat budjeti xarajatlari 43 190 4531 2 4758 2 49967 50 930 Ijtimoiy soha va aholini ijtimoiy qo’llab- 25 338 2757 3 2887 3 29957 30770, 7 Iqtisodiyot xarajatlari 5 338 7791 8385 9119.7 10 035,9 Markazlashgan investetsiyalarn i 3 174 4750 5500 6800 8 131,8 Davlat hokimyati va boshqaruvi organlari, sud organlari xarajatlari 2 897 3452 4700 5599.9 6 790,8 Boshqa xarajatlar 10 495 1289 0 1390 3 15910. 1 17 553,8 Iqtisodiyot xarajatlari es a 2016-yilda 1938 mlrd so’mni tashkil etgan bo’lib, jami budjet xarajatlarida 11.5 foizni tashkil etgan. 2019-yilga kelib ushbu xarajatlarning jami davlat budjeti xarajatlaridagi salmog’i 10.1 foizni tashkil etgan. Lekin ushbu xarajatlar nominal mazmunda o’sib borgan

hozirgi kunda amalga oshirilayotgan iqtisodyotni modemizatsiya qilish va yangilash, innovatsion texnologiyalarni keng joriy qilish bilan bog’liq yirik va strategikahamiyatga ega bo’lgan loyihalarni moliyalashtirishda budjet investetsiyalarining ham ahamiyati yuqoriligidan dalolat beradi. Davlat hokimyati va boshqaruvi organlari, sud organlari faoliyati uchun xarajatlar jami xarajatlar tarkibida 2016-yilda jami budjet xarajatlari tarkibida 2016-yilda jami budjet xarajatlari 3.7 foizni, 2017-yilga kelib esa bu xarajatlar 3.1 foizni tashkil etmoqda. Demak, nominal mazmunda ushbu xarajatlar qariyb 2 barobardan ko’p o’sgan bo’lsada, ularning budjet xarajatlaridagi salmog’i kamayib borgan. Yuqoridagi jadval ko’rsatkichlari budjet siyosatining asosiy yo’nalishlarini o’zida ifoda etib, unda tabiiy

Ko’rsatkichlar 2017-yil 2018-yil 2019-yil 2020-yil 2021-yil Davlat budjeti daromadlari (maqsadli jamg’armalarsiz) jami 21295.7 26223.0 31729.6 36492.7 41030.7 Bevosita soliqlar 5414.2 6353.7 7433.1 8798.5 9853.6 Bilvosita soliqlar 10434.5 13398.6 16851.8 19193.8 21131.0 Resurs to’lovlari va mol-mulk solig’i 3312.5 3888.2 4311.6 4816.1 5306.2 Boshqa daromadlar 2134.4 2582.5 3133.1 3684.4 4739.9 Keltirilgan 2-jadval ma’lumotlarini tahlil qiladigan bo’lsak, 2016 -yil davlat budjeti daromadlari 17061.3 mlrd so’mni tashkil etgan bo’lsa, 2020 yilga kelib 41030.7 mlrd so’mga yetib, 19735 mlrd so’mga yoki 192.6 %ga ko’paydi. Bunda bevosita soliqlar 4439.4 mlrd so’mga yoki 181.9 %, bilvosita soliqlar 10696.5 mlrd so’mga yoki 160.1% ga, resurs to’lovlari va mol-mulk solig’i 1993.7 mlrd so’mga yoki 1

2 -bob bo’yicha xulosa 0’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi vakil qilingan vazirliklar, davlat qo’mitalari, idoralar, shuningdek tegishli tashkilotlar bilan birgalikda quyidagilarni o’z ichiga olgan budjetnoma loyihasini ishlab chiqadi va birinchi oktyabrgacha O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritadi: mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning o’tgan yilgi asosiy yakunlari va mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning joriy yilgi yakunlarining prognoz bahosi; o’tgan yilgi Davlat budjeti ijrosi to’g’risidagi hisobot O’zbekiston Respublikasi Hisob palatasining tegishli xulosasi bilan va joriy yilgi Davlat budjetining kutilayotgan ijrosi bahosi; kelgusi yilga mo’ljallangan Davlat budjeti loyihasini tuzishda asos bo’lgan kelgusi yilning asosiy makroiqtisodiy ko’r

Qoraqalpog’iston Respublikasi va viloyatlar tarkibiga kiruvchi tumanlar va shaharlar budjetlari Qoraqalpog’iston Respublikasi va viloyatlar budjetlari qabul qilinganidan keyin bir haftalik muddat ichida tuman, shahar hokimiyat vakillik organlari tomonidan; shaharlar tarkibiga kiruvchi tumanlar budjetlari va tuman bo’ysunuvidagi shaharlar budjetlari belgilangan muddatlarda mahalliy hokimiyat yuqori turuvchi vakillik organlari tomonidan qabul qilinadi. Davlat budjeti daromadlari soliq, bojxona to’g’risidagi qonun hujjatlariga va boshqa qonun hujjatlariga muvofiq shakllantiriladi. Hisoblab chiqarilgan, biroq joriy yilning o’ttiz birinchi dekabrigacha Davlat budjetiga to’lanmagan daromadlar kelgusi yilda Davlat budjetiga o’tkazilishi kerak. Budjet mablag’lari oluvchilarning xarajatlari budjetd

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI budjet jarayonini takomillashtirish masalalari Budjet jarayonini takomillashtirishda budjet nazoratini samarali tashkil etish. Davlat budjeti davlat moliyasi tizimida markaziy o’rmm egallaydi. Iqtisodiyot rivojlanishini turli bosqichlarida budjet davlat siyosatini amalga oshirish quroli, mo’ljallangan dasturlar va tadbirlarni amalga oshirish uchun pul mablag’larini asosiy manbai hisoblanadi. Davlat budjeti, davlat hokimyatining kundalik masalalarini ham, rivojlanish istiqbollari vazifalarini ham hal etishda katta ahamiyat egadir. Budjet nazoratini amalga oshirish budjet mablag’larini hosil qilish va ishlatishda maqsadlilik, samaradorlik, tartiblilik, qonuniylikning ta’minlanishiga erishish zarurligidan iboratdir, bunda budjet intizomi va uning nazoratida bir qancha

• Budjet va budjetdan tashqari jamg’armalar mablag’larining banklardagi va boshqa moliya-kredit muassasalaridagi harakatini qonuniyligini va o’z vaqtidaligini nazorat qilish; • Soliq to’lovchilarga soliq imtiyozlarini, hududlarga davlat dotatsiyalari, subvensiyalari va transfertlari va boshqalarni taqdim etishda moliyaviy qonunbuzorchiliklari aniqlash, aybdor shaxslarni jazolash bo’yicha tegishli qarorlar qabul qilish; • Budjet-soliq intizomini yaxshilash maqsadida profilaktika, ma’lumot- tushuntirish ishlarini olib borish. Budjet jarayonida uning tamoyillariga to’la rioya qilinishi turli omillar va manfaatlar hisobga olingan holda iqtisodiy hayotda samarali boshqaruvni, bir maromdagi rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. O’zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq markaziy va mah

keying yil budjetining o’ziga xos xususiyatlari, budjet loyihasi hisob-kitoblari, ijtimoiy va moliyaviy me’yorlar haqida xabarlar yuboradi. Budjet loyihasi tayyorlanayotgan paytda quyidagilar asos qilib olinadi: - Tartibga solinadigan daromadlardan ajratiladigan ulush (foiz)lar loyihasi va bu daromadlar tarkibi; - Tegishli yuqori turuvchi budjet hisobiga amalga oshirilishi morijallanayotgan dotatsiya va subvensiyalar ko’rsatkichlari; - Tegishli hududiy budjet daromadlari ro’yxati va bu daromadlarning qayd etilgan daromadlar hissasi (foizda); - Yuqori turuvchi budjet birligi tomonidan berilgan xarajatlar ro’yxati; Hokimyatning ijroiya idoralari o’zlariga yuqori tashkilotlar tomonidan berilgan budjet ko’rsatkichlarini chuqur va har tomonlama tahlil qiladi, ularga aniqlik hamda tuzatishlar ki

Vakillik idorasining budjet xarajatlariga rozilik berish to’g’risidagi qarori kelgusida budjet mablag’lari ajratilishi uchun asos bo’lib xizmat qiladi. Budjet loyihasiga barcha o’zgartirish va tuzatishlar kiritib bo’lingach, ijroiya idorasi uni tasdiqlash uchun vakillik idorasi muhokamasiga taqdim etadi. 1. Budjetlarni tasdiqlash daromadlar va xarajatlarning har bir moddasini muhokama qilish, ular yuzasidan qaror qabul qilish yo’li bilan amalga oshiriladi. Vakillik idorasi, ijroiya mahkamasi, sud hokimyatini mablag’ bilan ta’minlash, tegishli budjet xarajatlarining mustaqil moddasi sifatida ko’zda tutiladi. Budjetlarni tuzish, ko’rib chiqish va tasdiqlash tegishli budjet tasnifiga muvofiq ravishda amalga oshirilmog’i lozim. 2. Budjet loyihasini tayyorlashga oid amaliy ishlar tegishli moliy

mahalliy hokimyat vakillik hamda ijroiya organlari, korxona, muassasa, tashkilotlar ishtirok etadilar. Ammo budjet rjrosim ta’minlash bevosita soliq, moliya organlari, hamda kredit muassasalari zimmasiga yuklatilgan bo’lib, jumladan soliq xizmati organlari budjetlarining daromad qismlarini ijro etilishini ta’minlaydilar. Ana shu maqsadda soliq inspeksiyalari yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan soliq hamda nosoliq to’lovlarning o’z vaqtida to’lanishi, daromadlarni to’g’ri va o’z vaqtida hisobga olib borilishi ustidan nazorat olib boradilar. Ularga ushbu vazifalarni bajarishlari uchun zarur vakolatlar berib qo’yilgan. Budjetlar ijrosining amalga oshirilishida moliya organlari muhim o’rin tutadilar. Jumladan, O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi va boshqa moliya organlari belgilangan

Budjet krediti tegishli muassasa va tashkilot rahbari (kredit taqsimlovchi) ixtiyoriga kelib tushgandan so’ng ular o’zlariga ajratilgan mablag’lardan maqsadga muvofiq va tasdiqlangan smeta doirasida foydalanishlari lozim. Aks holda budjet mablag’laridan foydalanish vaqtida yo’l qo’yilgan xato va kamchiliklar uchun kredit taqsimlovchilar O’zbekiston Respublikasi qonunlariga ko’ra javob beradilar. 3-bob bo’yicha xulosa Demak budjet jarayonining tashkil etilishining xorij amaliyotiga nazar tashlaydigan bo’lsak, xususan Xitoy Xalq Respublikasining budjet jarayoni O’zbekiston Respublikasiniki kabi 4 bosqichdan iborat. Bunda budjet jarayoni bosqichlari budjetni soliq to’lovchilarning talablariga ko’ra ishlab chiqish, muhokama qilish, qabul qilish va auditdan o’tkazish hisoblanadi. Xitoy budjet

O’zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq markaziy va mahalliy davlat hokimyati idoralarining barcha bo’g’inlari o’z budjetlarini tayyorlash va ijro etishda mustaqil bo’lsalarda, budjet loyihasini tayyorlash, ko’rib chiqish, tasdiqlash, qabul qilish va ijro etish masalalarini tartibga soluvchi protsessual huquqiy qoidalar, barcha budjet bo’g’inlari uchun umumiy bo’lgan tartiblar belgilab qo’yilgan. Barcha darajadagi budjetlar ijrosi davlat hokimyat organlarining muntazam nazorati ostida bo’ladi. Budjet ijrosi ustidan nazorat olib borish tartibi va tashkiliy ko’rinishlari tegishli davlat hokimyati organlari huquqiy aktlari bilan belgilanadi. Ijroiya hokimyat organlari korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda budjet ijrosining borishi ustidan nazorat olib boradilar. Budjet jarayonida

Iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishda davlat budjetining o’rnini uning mablag’laridan iqtisodiyot tarmoqlarini moliyalashtirishda foydalanish ko’lamlari, investitsiyalarni qo’shma moliyalashtirishdagi davlat budjetining xissasi, zararga ishlovchi ayrim korxona va tarmoqlarga beriladigan subsidiyalar hajmlari bilan izohlash ilmiy va nazariy jihatdan to’g’ri emas, albatta. Aslida davlat budjeti dastak va vositalaridan iqtisodiyot taraqqiyotining ildam o’sish sur’atlarini rag’batlantirish, modernizatsiya va tarkibiy qayta qurishlarni davlat tomonidan qo’llab-quvvatlash, asoslangan va samarali moliyaviy va iqtisodiy imtiyozlar ti z imini qo’llash, ijtimoiy sektorning samarali ishlashini ta’minlovchi zarur mablag’larni jamlash va ularni so’nggi ijobiy natijalarni ko’zlagan holda oqilona sarfl

 budjet loyihasini tuzish (ishlab chiqish, yaratish);  budjetni ko’rib chiqish (muhokama qilish) va tasdiqlash;  budjetni ijro etish;  budjetning ijrosi to’g’risidagi hisobotni tayyorlash va uni tasdiqlash. -O’zbekiston Respublikasi budjet jarayonini takomillashtirishda respublikmizda bir qancha qonunlar tizimi ishlab chiqilgan. - Budjet jarayonida uning tamoyillariga to’la rioya qilinishi turli omillar va manfaatlar hisobga olingan holda iqtisodiy hayotda samarali boshqaruvni, bir maromdagi rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Budjet jarayonining budjet loyihasini ishlab chiqish, uni ijro etish asosiy va muhim bosqichi hisoblanadi. O’zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq markaziy va mahalliy davlat hokimyati idoralarining barcha bo’g’inlari o’z budjetlarini tayyorlash va

foizdan ziyodrog’i iqtisodiy xarajatlarga sarflanishi ushbu tarmoqlarning mamlakatimizda g’oyatda ahamiyatli ekanligini ko’rsatadi. -2016-yilda O’zbekiston Respublikasi daromadlari 410 030.7 mlrd so’mni tashkil etgan bo’lsa, uning 88.4 foizini soliqli tushumlar, 11.6 foizini boshqa daromadlar tashkil etgan. Qilingan xulosalar asosida bitiruv malakaviy ishi ob’ekti va predmeti bo’yicha quyidagi xulosalar berildi: 1. O’zbekiston Respublikasining budjet daromadlarinining asosiy qismi soliqlar evaziga shakllantirilishi barchamizga ma’lum, shunday ekan aholining soliq, moliya savodxonligini oshirish lozim. Har bir fuqaroning to’layotgan soliq mablag’lari xalq farovonligi uchun o’zlariga qaytib borishini anglab yetishi davlat budjetini shakllantirishda o’zining samarasini ko’rsatadi. 2. Davlat b

Foydalangan adabyot ro’yhati 1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. O’zbekiston, 2012 y. 2. O’zbekiston Respublikasi Budjet Kodeksi. O’zbekiston Respublikasi qonuni. O’RQ- 360-son. 26.12.2013. O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2013 y. N°52-I-son. 3. “Budjet tizimi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi qonuni. O’RQ-361-son. 27.12.2013. 4. «Davlat budjetining g’azna ijrosi to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. 26.08.2004.

Купить