Buxgalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi xatolarni to’girlash mavzusini o’rganishda qo’llaniladigan interfaol metodlar - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	165.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Buxgalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi xatolarni to’girlash mavzusini o’rganishda qo’llaniladigan interfaol metodlar

Купить

Buxgalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi xatolarni to’girlash mavzusini o’rganishda qo’llaniladigan interfaol metodlar BITIRUV MALAKAVIY ISHI

MUND А RIJ А Kirish . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 I-b о b “Bu х g а lt е riya his о bid а hujj а tl а shtirish v а hujj а tl а rd а gi ха t о l а rni to’g’ril а sh” m а vz у sining ilmiy-n а z а riy m а s а l а l а ri 1.1. Buxgalteriya his о bining pr е dm е ti, о b’ е kti, s у b’ е kti v а usull а ri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.2. Buxgalteriya hisоbini hujjatlashtirish, хаtоlаrini to’g’rilаsh vа uning hisоbvаrаqаlаri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 II-bоb “Buxgalteriya hisоbidа hujjatlashtirish vа hujjаtlаrdаgi хаtоlаrni to’g’rilаsh” mаvzusini o’rgаnishning ilmiy-uslubiy jihаtlаri 2.1. Mаvzuni

Fоydаlаnilgаn аdаbiyotlаr ro’yхаti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 Ilоvаlаr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68

Kirish Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi. Mamlakatimizda “Ta'lim to'g’risida”gi qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da belgilangan asosiy vazifalarni amalga oshirishda asosiy e'tibor mustaqil O'zbekiston davlatining jahon hamjamiyatida o'ziga munosib o'rin egallashi uchun fidoiylik bilan kurashadigan, mustaqil fikrlovchi erkin shahsni etishtirishga qaratilgan. Chunki, kadrlar tayyorlash sohasidagi davlat siyosatida insonni intellektual va ma'naviy-ahloqiy jihatdan tarbiyalash bilan uzviy bog’liq bo'lgan uzluksiz ta'lim tizimi orqali har tomonlama barkamol shahs-fuqaroni shakllantirish asosiy muammo qilib qo'yilgan. Bu esa, yangicha fikrlaydigan, o'qitishning zamonaviy metodlari, shakllari va usullaridan samarali foydalana oladigan, y

tatbiq etilmoqda. Prezidentimiz I.A.Karimov Oliy Majlisning IX sessiyasida mustaqillik yillarida ta'lim sohasida erishgan natijalarga tanqidiy yondoshib, kadrlar tayyorlash tizimida tub islohotlar zarurligini asoslab berdi. Ushbu sessiyada ta'kidlanadiki, “Ta'lim tizimini tubdan isloh qilish, milliy dasturni amalga oshirish bizdan nihoyatda katta kuch, mablag’ va imkoniyat talab qilmoqda. Lekin, istiqbolimiz, iqbolimiz ko'zi bilan qaraganda ham iqtisodiy, ham ma'naviy nuqtai nazardan bu sarf harajatlarga nazar tashlasak, undan keladigan manfaat har qanday harajatlarni qoplashi va oqlashi muqarrar” Hozirgi zamon dars o'tish jarayonida ko'rgazmali va tarqatmali materiallardan keng va samarali foydalanib dars o'tish talab etilmoqda. Bugungi kunda bizning ta&#39

Belgilangan maqsadga muvofiq ravishda, quyidagi vazifalarni amalga oshirish ko'zda tutiladi: • Buxgalteriya hisоbining prеdmеti, оb’еkti, sуb’еkti vа уsуllаrini o’rgаnish; • Buxgalteriya hisоbini hujjatlashtirish, хаtоlаrini to’g’rilаsh vа уning hisоbvаrаqаlаri hаqidа mа’lуmоtlаrgа egа bo’lish; • mаvzуning o’zigа хоs хуsуsiyatlаrini o’rgаnishdа mа’rуzа vа аqliy hуjуm mеtоdlаrining tуtgаn o’rni vа аhаmiyatini isbоtlаsh; • mаvzуni o’rgаnishdа intеrfаоl mеtоdlаrdаn fоydаlаnishning pеdаgоgik sаmаrаsini yoritish; • mаvzуni o’rgаnishdа ko’rgаzmаli vа tаrqаtmаli mаtеriаllаrdаn fоydаlаnish yo’llаrini ko’rsаtish; • mаvzуni o’rgаnishdа gуrуhni kichik gуrуhchаlаrgа bo’lish, “Mаsаlаmаshq” mеtоdidаn fоydаlаnish vа dаrs sаmаrаdоrligini оshirishgа оid уslуbiy ko’rsаtmаlаr bеrish; • mаvzу bo’yichа хуl

Bitiruv malakaviy ishining tuzilmasi va uning hajmi. Bitiruv malakaviy ishi (keyingi betlarda – BMI deb yuritiladi)ga kirish, uchta bob, oltita paragraf, hulosa va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro'yhati va ilovalardan iborat. BMIning qisqacha mazmuni. Ishning kirish qismida mavzuning dolzarbligi, o'rganilganlik darajasi, ob'ekti, predmeti, ishning maqsadi, vazifalari kabi ilmiy apparatning tarkibiy qismlari o'z ifodasini topgan. BMI ning “Bugalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi hatolarni to’g’rilash” mavzusining ilmiy-nazariy masalalari deb nomlangan 1-bobida mavzuning predmeti, ob’ekti, sub’ekti, usullari xatolarni to’g’rilash va uning hisobvaraqlar haqidagi ma'lumotlar ilmiy-nazariy jihatdan yoritildi va o'rganildi. BMI ning “Kasb-hunar koll

1.1. Bugalteriya hisobining predmeti, ob’eykti, su’byekti va usullari Mamlakatimizda, hozirgi paytda yoshlarga, ta’lim va tarbiya berishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ta’lim – tarbiya hamisa jamiyat taraqqiyotining asosi bo’lgan. Fan – texnika va axborotdagi revolyutsiya inson va uning ilmiyma’rifiy potensialini, ijtimoiy – iqtisodiy taraqqiyotining hal qiluvci omiliga aylantirdi. Jamiyat taraqqiyotining hozirgi bosqichi uchun iqtisodiy o’sish omillarining sifat jihatdan takomillasib borish jarayoniga xosdir. Fan – texnika taraqqiyotining ilg’or natijalarini qo’llash, ishlab chiqarisni intensivlashtirish, yuqori samarali texnika - texnologiyalardan foydalanish shu bilan bir qatorda, eng muhimi yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash, bu boradagi muhim yo’nalishlardan biri hisoblanadi. R

tuzilishi, joylanishi, qaysi manbalardan tashkil topganligi hamda xo'jalik jarayoni va muomalalari ta'siri ostida bo'layotgan o'zgarishlarning borishi ustidan uzluksiz nazorat olib boradi. Bugalteriya hisobida korxona ixtiyoridagi mablag’lar, xo'jalik jarayoni va uning ta'siri ostidagi xo'jalik mablag’larining hajmi, tuzilishi, joylanish va tayinlanishidagi sodir bo'ladigan o'zgarishlar aks ettiriladi hamda korxonalar xo'jalik faoliyatining moliyaviy natijalari aniqlanadi. Bugalteriya hisobi vositasida korxonalar xo'jalik faoliyati jarayoni, mablag’lari aks ettiriladi hamda ularning tashkil toppish manbalari nimalardan iborat ekanligi to'g’risidagi ma'lumotlar olinadi. Shunisi ham borki, bugalteriya hisobida faqat pul o'lchovida foyda

mablag’lari, ularning tuzilishi, joylanishi va tayinlanishi, xo'jalik faoliyati haqidagi bugalteriya hisobining ma'lumotlariga ega bo'ladilar. Quyidagi chizmada bugalteriya hisobining ob'ektlari ko'rsatib o'tilgan: 1 Bugalteriya hisobining predmeti haqida batafsil ma'lumotga ega bo'lish uchun bugalteriya hisobining ob'ektlari va sub'eyktlari bilan yaqindan tanishmog’imiz lozim. Biz bilamizki, asosiy va joriy aktivlar, majburiyatlar, o'z sarmoyasi, rezervlar, daromad va harajatlar, foyda va zararlar hamda ularning harakati bilan bog’liq, bo'lgan xo'jalik operasiyalari bugalteriya hisobining ob'ektlari hisoblanadi. 1 Karimov A, Ismoilov F, Avloqulov A. Bugalteriya isobi. Darslik-T.: Sarq, 2004-592 1 b. 10 Bugalteriya h isobining ob'

2 Karimov A, Ismoilov F, Avloqulov A. Bugalteriya isobi. Darslik-T.: Sarq, 2004-592 b Bugalteriya hisobining ob'ektini umumlashtirilgan holla quyidagilar tashkil etadi: xo'jalik mablag’lari, xo'jalik mablag’larining tashkil topish manbalari, ho'jalik jarayonlari va moliyaviy natijalar. Korxonalar moliya-xo'jalik faoliyatini amalga oshirishi uchun ma'lum turdagi mablag’larga ega bo'lishi kerak. Ular xo'jalik jarayonida turli funksiyalarni bajaradi va shuning uchun ular bugalteriya hisobida xo'jalik mablag’lari deb yuritiladi. Bugalteriya balansida xo'jalik mablag’lari aktivlar sifatida e'tirof etiladi. Aktivlar - sub'ekt nazorat qiladigan, kelgusida ulardan daromad olish maqsadida avvalgi faoliyat natijasida olingan iqtisodiy resurslardir. Ko

O'z mablag’lari manbalari tarkibiga korxonani tashkil etish paytida hosil qilingan ustav kapitali, shuningdek, qo'shilgan kapital, rezerv kapitali, maqsadli 1 tushumlar, korxonaning ishlab topilgan sof foydasidan shakllantirilgan boshqa vositalar kiradi. Majburiyatlar shaxsning (qarzdorning) boshqa shaxs (kreditor) foydasiga muayyan ishni amalga oshirish, masalan, mol-mulkni topshirishni bajarish, pul to'lash va majburiyatidir. Biror-bir turdagi faoliyatni amalga oshirish, xususan, mahsulot ishlab chiqarish jarayoni uzluksiz davom etib turishi uchun avval ta'minot, ishlab chiqarish keyin esa sotish jarayonini amalga oshirish lozim. Ta'minot jarayoni korxona ishlab chiqarish faoliyatining normal borishi uchun muntazam ravishda xom- ashyo, material, yoqilg’i, shuningdek,

Daromadlar va xarajatlar quyidagicha aniqlanadi: 1 Daromadlar – hisobot davrida iqtisodiy foydani aktivlar oqimi yoki ko'payishi shaklida o'shishi yoki passivlarni qatnashchilarning kapitaldagi omonatlaridan farq, qiluvci o'shishiga olib keluvchi kamayishidir; Xarajatlar – hisobot davrida iqtisodiy foydani aktivlarning chiqib ketishi yoki ulardan foydalanish shaklida kamayishi, shuningdek,qatnashchilar o'rtasida kapitalning kamayishiga olib keluvchi majburiyatlarning yuzaga kelishidir. Daromadlar va xarajatlarni aniqlash ularning asosiy xususiyatlarini belgilaydi, shu bilan birgalikda ular moliyaviy natija, ya'ni foyda yoki zararni aniqlashda alohida ahamiyat kasb etadi. Xisobot davrida olingan barcha daromadlarning xarajatlardan ortishi foyda sifatida e'tirof etila

Hujjatlashtirish. Bu korxona ho'jalik faoliyatini kuzatib borish, hisobga olinadigan xo'jalik operatsiyalarini nazorat qilish va aks ettirishning asosiy usulidir. Hujjatlashtirish bugalteriya hisobida muhim ahamiyatga ega bo'lib, har qanday sodir bo'lgan xo'jalik muomalasining hujjatlarda o'z vaqtida hamda to'g’ri 1 aks ettirilishini taqozo etadi. Hujjatsiz bugalteriya hisobida yozuvlar amalga oshirilmaydi. hujjat yuridik asosga ega bo'lib, ular korxona faoliyatiga baho berishda bugalteriya hisobi ma'lumotlarining ishonchliligini ta'minlaydi. Inventarizatsiya. Bu bugalteriya hisobi ma'lumotlari bilan haqiqat o'rtasidagi tafovutni bartaraf qilish maqsadida korxona mablag’lari natura holatini, ushbu korxonaning boshqa korxonalar bilan hisob- ki

bo'ladi. Ular hisobvaraqlar tizimidan foydalanib, xo'jalik muomalalarining ma'lum iqtisodiy mazmuniga qarab umumlashtiriladi. Hisobvaraqlar tizimi bugalteriya hisobini ikki tomonli tizimda yuritiladigan aksiyadorlik jamiyatlari, korxonalar, xususiy firmalar uchun O'zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tasdiqlagan yagona hujjat hisoblanadi. Ikki yoqlama yozuv. Bu korxonada sodir bo'lgan xo'jalik muomalasini hisobvaraqlar tizimida aks ettirish usulidir. Bu usulning muhim bir hususiyati 15

shundan iboratki har qanday xo'jalik muomalasiga tegishli bir summa bugalteriya hisobida shu vaqtning o'zida kamida ikkita hisobvaraqda aks ettiriladi. Bugalteriya balansi. Xo'jalik mablag’lari va manbalarini ma'lum bir sanaga bo'lgan holatini aks ettirish usuli hisoblanadi. Balansda korxona mablag’larining joylanishi va tarkibi, mablag’lar manbalarining tashkil topishi haqidagi ma'lumotlar keltiriladi. Hisobot. Ma'lum davrga bo'lgan xo'jalik faoliyatini aks ettiruvchi umumlashtirilgan xo'jalik jarayoni va muomalalarini ularning iqtisodiy mazmuniga qarab ma'lum tartibda guruhlashtiradigan va o'zaro aloqadorligini ta'minlaydigan ko'rsatkichlarni aks ettiruvchi shakllar yig’indisi hisobot hisoblanadi. Hisobot korxonaning ma'lum bir

o’rnimizga kim kelishiga yoki boshqacharoq aytganda, qanday kadrlarni tayyorlashga bog’liqdir” 2 . Mamlakatimizda qabul qilingan “Ta’lim to’g’risidagi qonun “1997 yildan kuchga kirgan “Kadrlar tayyorlash milliy dastur”i bo’yicha butun ta’lim tizimi isloh qilinar ekan, asosiy diqqat ana shunday saviyadagi kadrlar tayyorlashga qaratilgan. Yoslar tarbiyasi hamda ularni tarbiyalashda ta’lim tizimining naqadar ahamiyatga egaligi, prezidentimizning yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining “Ta’lim-kelajakka yo’naltirilgan sarmoya” mintaqaviy konferensiyasi ishtirokchilariga yo’llagan tabrigidagi ushbu jumlalardan ham anglash mumkin: “Hozirgi paytda bir haqiqatni har qachongidan ko’ra teran anglab olish muhim ahamiyatga ega. Samarali ta’lim tizimini yaratmasdan turib, jamiyatni isloh etish b

qilmasdan, vijdonan bajarishini ta'minlaydi. Korxonada hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi shunday yo'lga qo'yilishi kerakki, u sohtalashtirish imkoniyatini, o'z vaqtida kelib tushmasligi va ularni bugalteriya hisobida kechikib rashmiylashtirilishini istisno qilsin. Mazkur masalada korxona rahbarlari tomonidan tegishli nazoratning yo'qligi nohush oqibatlarga olib kelishi hamda pul va tovar-moddiy boyliklarning talon-taroj qilinishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun o'tkazilayotgan ho'jalik muomalalariga doir hujjatlar harakati ustidan korxona rahbari tomonidan ham, bosh bugalter tomonidan ham o'zaro ikki tomonlama nazorat yo'lga qo'yilishi lozim. Buning uchun korxonada hujjatlarning aniq aylanishini yo'lga qo'yish va mas'ul ijrochilar

barcha rekvizitlari to'ldirilgan hujjatlar qabul qilinadi. Bugalteriya hisobi hujjatlarining rekvizitlari quyidagilardir: • korxonaning nomi; • hujjatning nomi; uning raqami va sanasi; • xo'jalik muomalasining qisqacha mazmuni; uning miqdoriy puldagi ifodasi; • mazkur xo'jalik muomalasi uchun javobgar shaxslarning ism-sharifi; mazkur xo'jalik muomalasi uchun javobgar shaxslarning shaxsiy imzolari; • xo'jalik muomalalarining xarakteri va hisob oborotiga ishlov berish texnologiyasiga bog’liq, holda birlamchi xujjatlarga boshqa zarur rekvizitlar ham kiritilishi mumkin. Hujjatlarga qo'yiladigan asosiy talablar quyidagilardir: • o'z vaqtida tuzish; • to'liq va ishonchli bo'lishi; • xo'jalik faoliyati ustidan dastlabki va joriy nazoratni olib borish. Bugal

Aks ettirilgan xo'jalik muomalalarining hajmiga ko'ra hujjatlar birlamchi va yig’ma hujjatlarga bo'linadi. Birlamchi xujjatlar sodir etilgan paytida bitta xo’jalik muomalasiga rasmiylashtiriladigan hujjatlar. 1 20

Yig’ma hujjatlar muayyan bir hisob ob'ektiga tegishli bo'lgan birlamchi hujjatlar bo'yicha tegishli guruh, va tizimlarga ajratish yo'li bilan tuziladi. Qamrab olish usuliga ko'ra hujjatlar bir martalik va jamg’aruv hujjatlariga bo'linadi. Ho'jalik muomalasi bir qabulda amalga osiriladigan va mazkur muomala ana shu bilan yakunlanganida bir martalik hujjatlar tuziladi.Jamg’aruv hujjatlari ma'lum bir davr mobaynida bir hisob ob'ektiga tegishli bo'lgan ho'jalik muomalalariga doir hujjatlarni jamg’arish yo'li bilan tuziladi. Maqsadiga ko'ra hujjatlar quyidagi turlarga bo'linadi: farmoyish hujjatlari; tasdiqlovci hujjatlar; kombinatsiyalastirilgan hujjatlar; bugalteriya rasmiylashtirish hujjatlari; axborot hujjatlari. Farmoyish hujjatlari b

Kombinatsiyalashtirilgan hujjatlarga kassa chiqim orderi kiradi. Bu hujjatda pulning kassir tomonidan berilganligini isbotlovchi ma'lumot bilan birga pulning to'lanishi zarur ekanligini ko'rsatuvchi farmoyish ham mavjuddir. Bugalteriya rasmiylashtirish hujjatlari bugalteriya hisobi xodimlari tomonidan hisob ishlarini tezlashtirish va ixchamlashtirish uchun tuziladi. Bunday hujjatlarga bugalteriya ma'lumotnomalari, amortizatsiya hisoblash jadvallari, foydani taqsimlash bo'yicha hisob-kitoblar va boshqa hujjatlar kiradi. Axborot h ujjatlari kor x ona ra h barlariga va tegis h li yu q ori organlarga zarur a x borot ma'lumotlarini beris h uc h un x izmat q iladi. Bunday hujjatlarga moddiy boyliklarni sotib olis h uc h un tuzilgan s h artnomalar, moddiy q iymatliklarning

Hujjatlardagi xatolarni tuzatishning usullari Bizga ma'lumki bugalteriya hisobining birlamc h i h ujjatlarida o'c h irib yozis h lar va aytib q o'yilmagan tuzatis h larga yo'l q o'yilmaydi. Xatolar bo'яyic h a q ilingan tuzatis h lar mazkur tuzatishlar kiritilgan sana ko'rsatilgan holda ana shu tuzatishlarni kiritgan shaxs imzosi bilan, kassada esa korxona bosh bugalteri yoki uning o'rinbosari imzosi bilan ham tasdiqlanali. Bank hujjatlaridagi xatolarni tuzatishga yo'l qo'yilmaydi. Korrektura usuli bunda noto'g’ri yozuvning ustidan yupqa qilib chiziladi, uning yon tomoniga yoki tepasiga to'g’ri yozuv yoziladi va bu to'g’rida muayyan hujjatning tagida hisobning shu sohasiga javobgar shaxs yoki bosh bugalter tomonidan izoh, beriladi va unin

“Bugalteriya hisobini hujjatlashtirish, xatolarni to’g’rilash va uning hisobvaraqlari” haqidagi ilmiy-nazariy ma’lumotlar berildi. Bo’lajak iqtisodchi- pedagog yuqorida keltirilgan ma’lumotlarni puxta bilishi zarur. Chunki ushbu ma’lumotlarni dars jaroyonida turli o’qitish metodlari yordamida o’quvchilarga yetkazadi. Yetkazishga oid ma’lumotlar keyingi bob va paragraflar mazmunida yoritilib beriladi. 1 24

II bob. "Bugalteriya h isobida h ujjatlas h tiris h va h ujjatlardagi x atolarni to' g’ rilas h " mavzusini o'rganis h ning ilmiy-uslubiy ji h atlari 2.1-§. Mavzuning o'ziga xos xususiyatlarini o'rganishda ma'ruza va aqliy hujum metodlarining tutgan o'rni va ahamiyati Mamlakatimizda qabul qilingan «Ta'lim to'g’risidagi qonun» va 1997 yildan kuchga kirgan “Kadrlar tayyorlash milliy dastur”i bo'yicha butun ta'lim tizimi isloh qilinar ekan, asosiy diqqat ana shunday saviyadagi kadrlar tayyorlashga qaratilgan. Yoshlar tarbiyasi hamda ularni tarbiyalashda ta'lim tizimining naqadar ahamiyatga egaligi, Prezidentimizning Е vropa x avfsizlik va h amkorlik tas h kilotining «Ta'lim-kelajakka yo'naltirilgan sarmoya» mintaqaviy konferensiyasi

1 sarmoya” mintaqaviy konferensiya istirokcilariga yo’llgan tabrik. “Ma’rifat“, 7-aprel 2004-yil, №28 hisobvaraqlari” xususidagi ilmiy-nazariy ma’lumotlar berildi. Chunki, bo’lg’usi iqtisodchi-pedagog dastlab o’z fanini so’ngra uni o’qitish metodikasini bilishi talab etiladi. Mazkur bob “Bugalteriya hisobini hujjatlashtirish, va hujjatlardagi xatolarni to’g’rilash“ mavzusini o’rganishning ilmiy-uslubiy jihatlari deb nomlangan. Unda mavzuning o’ziga xos xususiyatlarini o’rganishda ma'ruza va aqliy hujum metodlarining tutgan o’rni va ahamiyati shuningdek ”mavzuni o’rganishda interfaol metodlardan foydalanishning pedagogik samarasi” deb nomlangan mavzularini ko’rib chiqamiz. Mazkur paragraf mazmunida mavzuning o’ziga xos xususiyatlari, ma'ruza va aqliy hujum metodlari haqida ilmiy-usl

8. Bugalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi va uning iqtisodiy mazmuni 9. Bugalteriya balansi 10. Xo’jalik muomalalari ta’sirida balansda ro’y beradigan o’zgarishlar Yuqorida berilgan mavzuning o’ziga xos xususiyatlari deb nomlanishiga sabab “Bugalteriya hisobida hujjatlashtirish, va hujjatlardagi xatolarni to’g’rilash“ mavzusini o’rganish uchun boshqa barcha mavzular mazmunini ham puxta va mukammal bilish zarur bo’ladi. Chunki , ushbu mavzularni bir-biridan ajratib o’rganib bo’lmaydi. Endi q у yid а ma’ruza va uning o’tkazilishi tartibi haqida ma’lumotlar berib o’tiladi. Beriladigan ma’lumotlar bo’lajak iqtisodchi- pedagog uchun juda muhim pedagogik – metodik ma’lumotdir. M а ’l у mki, ma'ruza ((arabca), lekciya (lotinca - "lectio") - o'qish)) - o'quv materiallari, biro

Ma'ruza o'qish eng avvalo, unga tayyorlanishdan boshlanadi. Shuning uchun birinchi navbatda ma'ruza mavzusi bo'yicha adabiyotlar tanlash, hamda ular bilan tanishib chiqishi kerak. Oliy o'quv yurtida o'qitiladigan ma'ruzalar o'z funksiyasiga ko'ra quyidagi turlarga bo'linadi: 1. Kirish ma'ruzasi; 2. Yakunlovchi ma'ruza; 3. Mavzular bo'yicha muammoli ma'ruza; 4. Yo'l-yo'riq ko'rsatadigan ma'ruza; 5. Obzorli ma'ruza. Ma'ruzalarning turlaridan qat'iy nazar barchasini funksiyasiga ko'ra muammoli ma'ruza tarzida o'qish mumkin. 1. Kirish ma'ruzasi ma'lum bir mavzuni yoki muammoni o'rganishga bag’ishlangan ma'ruza bo'lib, unda ana shu masala, muammolar haqidagi fikrlar, ularning ijod

ma'ruza bo'lib, ko'pincga oliy o'quv yurtlarida odatda yakuniy nazorat yoki imtihonlar oldidan o'tkaziladi. Ma'ruza oq'uvchilar bilan muloqotda bo'lishning alohida shakli bo'lib, uni boshqa hech qanday o'quv shakli bilan almashtirib bo'lmaydi. Ma'ruzaning oldiga qo'yiladigan maqsad har xil bo'lib, bu maqsad maksimal darajada amalga oshishi uchun uning funksiyalariga ahamiyat berish kerak. Ma'ruzaning funksiyalari quyidagilardan iborat: 1. Professional ta'lim berish va dunyoqarashni shakllantirish. 2. O'quvchilarga tarbiyaviy ta'sir ko'rsatish. Ularni ahloqiy, ma'naviy jihatdan barkamol bo'lishi, mehnatga munosabati, sotsial-psixologik xislatlarini shakllantirish. 3. Bilim berish, o'rganayotgan fani bo&#

— oq'uvchilarga iqtisodiyot fanida erishilgan nazariy boylikni ochib berish. — Dunyodagi mashhur iqtisodchilar, O'zbekiston Respublikasi Prezidenti va iqtisodchi olimlarning ishlarini chuqurroq o'rganishga yordam berish; — kasbiy ta'lim metodikasi fanidan olgan bilimlarini boshqa fanlarni o'rganishda ijodiy qo'llashlariga yordam berish; — o'quvchilarga bozor iqtisodiyoti sharoitida murakkab social- iqtisodiy muammolarni echishda to'g’ri yo'l topishga o'zida ishonch hosil qilishni tarbiyalash. Masalan, quyida “Bugalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi va uning iqtisodiy mazmuni” mavzusiga oid slayd berildi. Iqtisodchi- pedagog kompyuterda ishlashni ham bilishi kerak chunki mavzularga oid slaydlar tayyorlaydi va ularni ma’ruza darsida proyektordan foydal

1 31YA N G I ISO B V A R A Q LA R 0110 - UZOQ MUDDATLI AKTIVLAR0990 1010 - 2990 - TOVAR - MODDIY ZAXIRALAR 3000 - KELGUSI DAVR XARAJATLARI3900 4000 - OLINADIGAN SCYOTLAR4910 5000 - 5920 PUL MABLAG’LARI 6000 - 6920 JORIY MAJBURIYATLAR 7000 - 7900 UZOQ MUD DATLI MAJBURIYATLAR 8000 - 8910 KAPITAL, FOYDA VA REZERVLAR 9000 - 9910 DAROMAD VA ARAJATLAR 001 - 014 BALANSDAN TASQARI SCYOTLAR

Ma'ruzaning ilmiyligi materialni bayon qilishning izchilligi. savollarni aniq, tushunarli qo'yilishini nazarda tutadi. Ilmiy-iqtisodiy jarayonlar, iqtisodiy hayotni tahlil qilishda tarixiylikka amal qilisqni talab qiladi. Ma'ruzaga tayyorlanish jarayonida o'qituvchi mavzu bo'yicha savollarni qanday bayon qilishni, qanday uslublar qo'llashini ko'z o'ngiga keltirishi kerak. Mavzu bo'yicha adabiyotlarni, zarur ma'lumotlarni ana shundagina bilishi mumkin. Yana shuni ham hisobga olishi zarurki, agar o'qituvchi zarur dalillar, ma'lumotlarga ega bo'lsada, ularni ishonarli, asoslangan holda bayon qilmasligi, fandagi dolzarb savollarga javob berishdan chetlab o'tishi yoki cetga chiqishi mumkin. Bu o'quvchilarda ma'ruzadan qoniqmaslikka

dalillarni tanlayotganda hilma-xil bo'lishiga ahamiyat berish, shu bilan birga tasodifiy faktlardan ehtiyot bo'lish kerak. Chunki, ular u yoki bu hodisaning mohiyatini ochib bera olmaydi, aksincha o'quvchilarni chalg’itishi mumkin. Shuning uchun: ma'ruzaga tayyorgarlik ko'rganda vaqt nuqtai nazaridan hozirgi vaqtdagi raqamlarni keltirish kerak. Tanlangan dalillar ishonchli, sinalgan bo'lishi, hech kimda ikkilanish o'yg’otmasligi kerak. Har qanday ma'ruzada faktlarga nazariy qoidalarini mohiyatini ochishga xizmat qiladigan darajada o'rin berilisniga e'tibor berishi kerak. Agar nazariya bilan faktlar o'rtasida optimal nisbat buzilsa, o'quvchi faktlarni aralashtirishni boshlaydi. Umumlashtirish va xxulosalarga befarqlik bilan qarashni boshlaydil

biri o'z fikrini og’zaki bildiradi. Ta'lim oluvchilar o'z javoblarini aniq va qisqa tarzda bayon etadilar. Yozma shaklida esa berilgan savolga ta'lim oluvchilar o'z javoblarini qog’oz kartochkalarga qisqa va barchaga ko'rinarli tarzda yozadilar. Javoblar doskaga (magnitlar yordamida) yoki «pinbord» doskasiga (ignalar yordamida) mahkamlanadi. "Aqliy hujum" metodining yozma shaklida javoblarni ma'lum belgilar bo'yicha guruhlab chiqish imkoniyati mavjuddir. Ushbu metod to'g’ri va ijobiy qo'llanilganda shaxsni erkin, ijodiy va nostandart fikrlashga o'rgatadi. "Aqliy hujum" metodidan foydalanilganda ta'lim oluvchilarning barchasini jalb etish imkoniyati bo'ladi, shu jumladan ta'lim oluvchilarda muloqot qilish va munozara ol

1. Ta'lim oluvchilarga savol tashlanadi va ularga shu savol bo'yicha o'z javoblarini (fikr, g’oya va mulohaza) bildirishlari so'raladi; 2. Ta'lim oluvchilar savol bo'yicha o'z fikr-mulohazalarini bildirishadi; 3. Ta'lim oluvchilarning fikr-g’oyalari (magnitafonga, videotasmaga, rangli qog’ozlarga yoki doskaga) to'planadi; 4. Fikr-g’oyalar ma'lum belgilar bo'yicha guruhlanadi; 5. Yuqorida qo'yilgan savolga aniq va to'g’ri javob tanlab olinadi. “Aqliy hujum” metodining tuzilmasi 7 "Aqliy hujum" metodining afzalliklari:  natijalar baholanmasligi ta'lim oluvchilarda turli fikr – g’oyalarning shakllanishiga olib keladi;  ta'lim oluvchilarning barchasi ishtirok etadi;  fikr-g’oyalar vizuallashtirilib boriladi;  ta'lim ol

1 “Aqliy hujum” metodi Quyida “Aqliy hujum” metodidan foydalanish uchun mavzuga oid savollar keltirildi. Ushbu savollar mavzuning o’ziga xos hususiyatlaridan “Bugalteriya balansi” mavzusini o’rganishga oid tuzildi. 1-savol: “Balans”deb nimaga aytiladi? 1-savolga javob: Bu atama lotincha “bis”-ikki marta, “banx”-tarozi pallasi so’zlaridan tarkib topgan bo’lib u tom ma’noda “ikki palla” degan ma’noni anglatadi va tenglik, muvozanat tushunchasi sufatida ishlatiladi 2-savol: Bugalteriya balansining turlari nechtaga bo’linadi? 2-savolga javob: tuzilish vaqtiga ko’ra; axborot hajmiga ko’ra; mulkchilik shakliga ko’ra; aks ettirish oby’ektiga ko’ra; tozalash usiliga ko’ra 3-savol: Tuzilish vaqtiga ko’ra balans nechta turga bo’linadi? 3-savolga javob: kirish; joriy; tugatish-bo’lish; birlashtirish

11 Ushbu rasm muallif tomonidan chizilgan bo’linadi? 5-savol: Mulkchilik shakliga ko’ra balans nechta turga bo’linadi? 5-savolga javob: davlat; kooperativ; aralash; qo’shma korxonalar; jamoat tashkilotlari 6-savol: Aks ettirish oby’ektiga ko’ra balans nechta turga bo’linadi? 6-savolga javob: -mustaqil -alohida 7-savol: Tozalash usuliga ko’ra balans nechta turga bo’linadi? 7-savolga javob: -brutto balans -netto balans Mazkur paragraf mazmunida mavzuning o’ziga xos xususiyatlarini maruza va aqliy hujum tutgan o’rni va ahamiyati haqida ma’lumotlar berildi haqiqatda mavzuni o’rganishda maruza va aqliy hujum metodlarining o’rni va ahamiyati juda yuqori ekanligi ko’rib chiqildi. 2.2-§. Mavzuni o'rganisda interfaol metodlardan foydalanisning pedagogik samarasi Ma'lumki, hozirgi davrda o&

fikrlashnigina emas, keng doiradagi iqtisodiy muammolarni aniqlash, tahlil qilish, 1 iqtisodiy rivojlanish tendensiyalariga baho berish, bu o'zgarishlar kelajakda 38

qanday natijaga olib kelishi mumkinligini his qila bilishi, o'z o'ngiga keltira bilishni o'rganishi zarur. Buning uchun esa iqtisodiy fanlarni chuqur bilish talab qilinadi. Murakkab xo'jalik dunyosini aks ettiruvchi bu fanlarni o'rganish uchun to'g’ri metod tanlash muhim ahamiyatga ega. Buning uchun dars jarayoni oqilona tashkil qilinishi, ta'lim beruvchi tomonidan ta'lim oluvchilarning qiziqishini orttirib, ularning ta'lim jarayonida faolligi muttasil rag’batlantirilib turilishi, o'quv materialini kichik-kichik bo'laklarga bo'lib, ularning mazmunini ochishda aqliy hujum, kichik guruhlarda ishlash, bahs-munozara, muammoli vaziyat, yo'naltiruvchi matn, loyiha, rolli o'yinlar kabi metodlarni qo'llash va ta'lim oluvchilarni amali

Avvalambor, "metod" so'ziga ta'rif beramiz. Metod - (grekcha «Metodos» so'zidan olingan bo'lib, izlanish yoki bilish yo'li, nazariya, ta'limot ma'nosini anglatadi) aniq vazifani echishga bo'ysundirilgan, borliqni amaliy yoki nazariy o'zlashtirish operasiyalarining yoki yo'llarining yig’indisi. Shuningdek, metod bu ta'lim oluvchi va ta'lim beruvchining muayyan maqsadga qaratilgan, birgalikdagi faoliyatini tashkil qilishning tartibga solingan yo'llar yig’indisi. Axborotlarning uzviyligi va davomiyligini ta'minlashga xizmat qiluvchi bu jarayon ularni xotirada saqlash va zarur holatlarda qayta esga tushirishdan iborat bo'ladi. Ma'lumotlarni qabul qilishda qanchalik ko'p sezgi organlari qatnashsa, uni idrok etish, o&#39

Quyida “Klaster” va “Bahs-munozara” metodlari yordamida mavzuni o'rganish masalalari ko'rib chiqiladi. Shu haqidagi ma'lumotlar bo'lg’usi iqtisodchi -pedagog uchun juda muhimdir. Klast е r «Tarmoqlar» interfaol metodi - o’q у vchini mantiqiy fikrlash, umumiy fikr doirasini kengaytirish, mustaqil ravishda adabiyotlardan foydalanishga o'rgatishga ajratilgan. Fikrlashning tarmoqlanishi - bu pedagogik strategiya bo'lib, u o’q у vchilarning bir mavzuni chuqur o'rganishlariga yordam berib, ularni mavzuga taalluqli tushunchaga yoki aniq fikrni erkin va aniq ravishda ma'lum ketma-ketlik bilan uzviy bog’langan holda tarmoqlanishlariga o'rgatadi. Mazkur interfaol metod bilan bir mavzuni chuqur o'rganishdan avval o'quvchilarning fikrlash faoliyatini jadalla

metodidir. Har qanday mavzu va muammolar mavjud bilimlar va tajribalar asosida muhokama qilinishi nazarda tutilgan holda ushbu metod qo'llaniladi. Bahs-munozarani boshqarib borish vazifasini ta'lim oluvchilarning biriga topshirishi yoki ta'lim beruvchining o'zi olib borishi mumkin. Bahs-munozarani erkin holatda olib borish va har bir ta'lim oluvchini munozaraga jalb etishga harakat qilis lozim. Keyingi betda “Bugalteriya balansi” mavzusi bo'yicha “Klaster” metodidan foydalanilanish yo'llari berild 8 . 8 Ushbu chizma muallif tomonidan chizilgan 1 42

1 43 BUXGALTERIYA BALANSI TUZILISHIGA KO’RA AXBOROT HAJMIGA KO’RA TOZALASH USULIGA KO’RA AKS ETTIRISH OB’EKTIGA KO’RA MULKCHILIK SHAKLIGA KO’RA

Endi quyida interfaol metodlardan hisoblangan “ Bahs-munozara” metodi haqida ilmiy-uslubiy ma'lumotlar berildi. Quyida “Bahs – munozara” metodini o’tkazish tuzilmasi berilgan Chizma “bahs-munozara” metodi 13 Ushbu metod olib borilayotganda ta'lim oluvchilar orasida paydo bo'ladigan nizolarni darhol bartaraf etishga harakat qilish kerak. "Bahs-munozara" metodining bosqichlari quyidagilardan iborat: 1. Ta'lim beruvchi munozara mavzusini tanlaydi va shunga doir savollar ishlab chiqadi. 2. Ta'lim beruvchi ta'lim oluvchilarga muammo bo’yicha savol beradi va ularni munozaraga taklif etadi. 3. Ta'lim beruvchi berilgan savolga bildirilgan javoblarni, ya'ni turli g’oya va fikrlarni yozib boradi yoki bu vazifani bajarish uchun ta'lim oluvchilardan birini k

1 13 Rashidov H.F. “kasbiy pedagogika” blokini o’qitish metodikasi. O’qub-uslubiy qo’llanma. –T.: O’MKHTTKMO va UQTI, 2007. – 200 b. 5. Tahlil natijasida qo'yilgan muammoning eng maqbul echimi tanlanadi Quyida “Bahs-munozara” metodi yordamida mavzuni o'rganish usullari ko'rsatildi. xususan, mavzuni o'rganish uchun bir qator savollar tuzildi. 1.Bugalteriya hisobi fanining predmeti nimadan iborat 2. Bugalteriya hisobining oby'ekti deganda nimani tushunasiz 3. Xo'jalik jarayonlari qanday bosqichlardan tashkil topadi 4. Bugalteriya hisobining qanday usullari mavjud 5. Bugalteriya hisobidagi xatolarni to'g'rilashning qanday usullari mavjud 6. Bugalteriya hisobining sub'yektlariga kimlarni kiritish mumkin 7. Bugalteriya hisobvaraqlari hamda ularning turlari.

Mazkur paragraf mazmunida berilgan ilmiy-uslubiy ma’lumotlar bo’lajak iqtisodchi-pedagog uchun juda muhim. Shu bois uning boshqa interfaol metodlarni ham bilishi talab etiladi. 1 III bob. "BUGALT Е RIYA HISOBIDA HUJJATLASHTIRISH VA HUJJATLARDAGI XATOLARNI TO’G’RILASH" MAVZUSINI O’RGANISHDA INT Е RFAOL M Е TODLARNI QO’LLASH VA DARS SAMARADORLIGINI OSHIRISH 3.1-§. Mavzuni seminar mashg’ulotida o’rganishda tarqatmali materiallardan foydalanish yo’llari Ma'lumki, "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" va "Ta'lim to’g’risida"gi O’zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq holda tayyorlangan bo’lib, milliy tajriba tahlili va ta'lim tizimining jahon miqyosidagi yutuqlar asosida tayyorlangan hamda yuksak umumiy va kasb-hunar madaniyatiga ijodiy va ijtimoiy-siyosiy

"Mavzuni seminar mashg’ulotida o’rganishda tarqatmali maternallardan foydalanish yo’llari" haqidagi uslubiy ma'lumotlar beriladi. Ushbu ma'lumotlarni bo’lajak iqtisodchi-pedagoglar uchun juda muhimdir. Chunki, ular mazkur ma'lumotlarni bilishi va ulardan dars jarayonida samarali 1 foydalana olishlari kerak bo’ladi. Quyida seminar mashg’ulotining o’tkazilish tartibi berildi. Ushbu ma’lumotlar bo’lajak o’qituvchi uchun muhimdir. Chunki seminar mashg’ulotining o’tkazilish tartibini bilishi zarur. Ma’lumki, seminar mashg’uloti o’quvchilarni bilim olishlari. uni puhta o’zlashtirishlari va olgan bilimlarini kelgusida real hayotda qo’llashni o’rganishlarida alohida o’rin tutadi. Shuning uchun ham seminar mashg’ulotini qiziqarli, o’quvchilarni faol qatnashishlarini ta'minla

1. O’rganilayotgan fan yoki kursni chuqur o’rganishga yordam beradigan seminar darslari. 2. Ayrim muammo, asosiy yoki muhim mavzuni o’rganish uchun o’tkaziladigan seminarlar. 3. Tadqiqot harakteridagi seminarlar. O’quv jarayonini tashkil etishda seminar darslari alohida o’rin tutadi. 1 Seminar o’quvchilarning bilimlarini mustahkamlashni ta'minlovchi, ijodiy 48

qobiliyatlarini namoyon qiluvchi o’quv jarayoni shaklidir. Seminar mashg’ulotlarining maqsadi o’quvchilarning chuqur bilim olishini ta'minlash, olgan bilimlarini real hayotda qo’llash ga o’rgatishdir. Buning uchun o’quvchi olgan ahborotlarini tahlil qilish, ilmiy tadqiqot o’tkazish, taqqoslash, hulosa chiqarishni bilishi kerak Bunday mahoratga ega bo’lishga ko’p jihatdan seminar mashg’uloti yordam beradi. Seminar mashg’ulotining oldiga qo’yilgan bosh maqsadni amalga oshirish uchun darsni oldiga qo’yilgan qator vazifalarni amalga oshirish kerak. Bu vazifalar seminar darslari bajaradigan funksiyalarda o’z ifodasini topadi. • Seminar mashg’uloti bir qator funksiyalarni bajaradi: • O’quvchilarga professional ta'lim berish va tarbiyalash; • Mustaqil ishlash malakasini o’stirish; • Oquvc

Uzoq muddat hotirada qoladigan ahborotlarga quyidagilarni kiritish mumkin:  Nihoyatda qiziqarliligi, jo’shqinligi va boshqa shu kabi hususiyatlari bilan ajralib turuvchi ahborotlar;  Tasavvur,his-tuyg’u va shu kabi bir-birini eslatadigan o’zaro bog’lanishdagi ahborotlar;  Inson tomonidan tushinib, mohiyatiga etilgan ahborotlar;  Faollik bilan qabul qilingan, o’rganilgan , masalan takrorlanib turadigan ahborotlar. Yuqorida aytib o’tganimizdek, olimlarning ilmiy tadqiqoti shuni ko’rsatadiki. oddiy inson odatda ahborotlarni quyidagicha o’zlashtirar ekan: 20% - eshitganini hotirada saqlab qoladi; 30% - ko’rganini o’zlashtiradi; 50% - eshitish va ko’rish orqali bilib oladi; 70% - o’zi tushunib gapirgani, eshitgani va ko’rgani natijasida o’zlashtiradi; 100% - shu ishni bajarishi. gapirishi,

qolgan bilim ikkinchi filtrdan o’tgach,shu bilimni yodda saqlash, foylanish, takrorlash tufayli aktiv (faol) bilim zahirasiga aylanadi. Agarda bu bilimdan foydalanib, takrorlab turilmasa, passiv (sust) bilim zahirasiga aylanadi va bora-bora hotiradan ko’tariladi, uni quyidagi grafikda ko’rish mumkin. Bilimni takrorlash tufayli yoddan ko’tarilishining oldini olish mumkin. Bulardan shunday hulosa chiqarish mumkin: o’quvchilarning eng avvalo, o’quv materialini o’zlashtirishi, yodda qolishi uchun olinadigan ahborotni iloji boricha eshitish va ko’rish orqaligina emas, balki o’zi gapirishi, o’z faoliyatida sinab ko’rish orqali etkazish katta ahamiyatga ega ekan. Bunga erishishning yo’li seminar darslarini turli-tuman uslublar orqali olib borishdir. Seminar mashgulotini muvaffaqiyatli o’tkazish u

resurslarning cheklanganligi sharoitida cheksiz ehtiyojlarni qondirish muammosi - deb javob berishi mumkin. Ana shu savolni boshqacha savollar tizimi asosida qo’yish mumkinki, natijada o’quvchilar qo’yilgan masalani chuqurroq tushunishiga yordam beradi. " Bugalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi xatolarni to’g’rilash" mavzusini o’rganishga oid aytaylik, quyidagicha savollarni keltirish mumkin: 1 52

Mavzuni o’rganish va takrorlash uchun quyida savollar keltirildi. 1. Bugalteriya hisobi to’g’risidagi Qonunda hujjatlarning qanday rekvizitlari ko’rsatilgan? 2. Bugalteriya hisobi hujjatlarining oldiga qo’yilgan talablar. 3. Ho’jalik mablag’larni baholash deganda nimani tushunasiz? 4. Mahsulot tannarxini kal’kulyatsiya qilishning muhim prinsiplari nimalardan iborat? 5. Aktiv schyotlarning qoldiqlari qanday aniqlanadi? 6. Passiv schyotlarning qoldiqlari qanday aniqlanadi? 7. Balans tushunchasini qanday ifodalaysiz? 8. Balansning aktiv va passivlarida qanday bo’limlar mavjud? 9. Ikki yoqlamali yozuvning mohiyati nimada? 10. Bugalteriya hisobida baholash nima uchun zarur? 11. Bugalteriya hisobi axborotlaridan ffoydalanuvchi kishilar va ularni nimalar qiziqtiradi? 12. Bugalteriya hisobida qo’l

tushunganlarini sinash va puhtaroq tushunishlari uchun javoblarini o’quvchilar 1 bilan birgalikda muhokama qilish asosida mini testlar o’tkazish usulini qo’llash mumkin. Seminar mashg’ulotining o’quvchilar tomonidan bilim, iqtidor, nutq so’zlash, boshqalar fikricha tanqidiy qarashni talab etadigan uslublaridan munozara bo’lib, u murakkabdir. Bunday usul bilan dars o’tish o’qituvchidan katta tayyorgarlik ko’rish, mahoratni talab etadi. Umuman olganda seminar mashg’uloti turli uslublar asosida olib borilar ekan, u qiziqarli, barcha o’quvchilarni faol qatnashishga, demak darsga qunt bilan tayyorlanib kelishiga undaydi. O’qituvchi seminar mashg’uloti jarayonida tarqatmali materiallardan foydalanib dars o’tadi. Demak u tarqatmali materiallar haqida tushunchaga ega bo’lishi kerak. Shu bois quyid

material sifatida yetkazib berish muhim ro’l o’ynaydi. Bunda gaplar qisqacha yozilgan matnlar bo’lib, darsga tayyorgarlik ko’rishda, dars davomida yoki bilimlarni mustahkamlashda foydalanish uchun ta'lim oluvchilarga taqdim etiladi. 1 Tarqatma materiallardan ko’rgazmali qurol sifatida ham foydalanish mumkin. Ayniqsa, iqtisodiy fanlarni o’rganishda turli jadval, grafik, chizmalardan juda ko’p foydalaniladi. Ularni plakat sifatida tayyorlash o’quvchilar uchun anchagina noqulay. Undan tashqari: - O’quvchilarga raqamlarda ifodalangan ma'lumotlarni og’zaki etkazish ularni chalkashtirib yuborishi bilan birga, eslab qolishlariga ham imkon bermaydi. - Miqdor jihatdan ko’p ma'lumotlarni doskaga yozib, tushuntirish uchun ko’p vaqt talab qilinadi. Doskaga yozish paytida o’qituvchi bilan t

Tarqatma materiallar ta'lim oluvchilarni bilimini tekshirish nazorat qilishda ham keng qo’llaniladi. Bunda, nazorat varaqalari tarzida tayyorlangan test savollari, masala va mashqlar bo’lishi mumkin. Tarqatma materiallarni tayyorlash va qo’llash qoidalari:  Ta'lim oluvchilarga haddan tashqari ko’p tarqatma materiallar bermang.  Sarlavhalarni bosh harflar bilan yozing, bir matn uchun ikki-uchta tarqatma material tayyorlasangiz, ularga nom-kod bering. Bu ularni ajratishni osonlashtiradi. 56

 Matn shrifti 12 dan kichik bo’lmasligi kerak.  Bir betda 80 tadan ko’p belgi (harf, qavs, undov belgisi va hokazo ) ishlatmang.  Matnlar tushunarli, qisqa va oddiy bo’lishi kerak.  Varaq dizayni e'tiborni o’ziga tortishi kerak. Tarqatma materiallarda: o’tiladigan mavzuning asosiy mazmunini berish; • olingan ahborotni dars davomida va darsdan tashqarida o’q у vchilar bilan mustaqil muhokama qilish; • ta'lim oluvchilar diqqatini mustaqil fikrlash, ijodiy izlanishga qaratish; o’qituvchi-o’quvchilarni darsga faol jalb qilish; • o’qituvchi-o’quvchilarning olgan bilimlarini nazorat qilish va sinash; Bularning hammasi dars jarayonida tarqatma materiallardan keng foydalanishning zaruriyatini keltirib chiqaradi. Shu bilan birga dars jarayonida tarqatma materiallardan foydalanishda o’zi

Mavzuni o’rganishda tarqatma material sifatida testlardan foydalanish mumkin. Mavzuni o’rganishda tarqatma material sifatida testlardan foydalanish mumkin. 1. Ikkiyoqlamali yozuv tizimini birinch kim kashf etgan?. A). Kapernik B). Nyuton C). Al-Xorazmiy D). Pacholi 2. Kal’kulyatsiya schyotlari qaysi maqsad uchun qo’llanadi? A). Mahsulot sotishdan bo’lgan yalpi foydani aniqlash B). Ishlab chiqarilgan mahsulot bajarilgan ish va xizmatlar tannarxini aniqlash C). Mehnat haqi sarfini aniqlash D). Ma’muriy harajatlarni aniqlash. 3.Kontrar schyotlar qanday bo’ladi?. A) Kontraktiv B) Kontrpassiv C) Faqat aktiv D) A+B 4. Muomala summasi ikkiyoqlamali yozuvda qanday aks ettiriladi? A) Bir schyotning debeti va ikkinchi schyotning ham debetida B) Bir schyotning kredeti va ikkinchi schyotning ham krede

C) Ombordan material jo’natish uchun dalil D) Mahsulotni omborga qabul qilish uchun dalil 6. Bugalteriya hujjati nimadir?. A) Muomalalarni haqiqatda sodir bo’lganligi haqida va uni amalga oshirishga berilgan huquqning yozma guvohnomasidir. B) Bankdan naqd pul olish uchun ruxsat C) Sodir bo’lgan harajatlarni aks ettirish ruxsati D) Rekvizitlar to’ldirilgan blank. 7. Mablag’larni qamrab olishiga qarab invertarizatsiya …. A) To’la va qisman bo’ladi B) Yoppasiga bo’ladi C) Yillik va choraklik bo’ladi D) Mutlaqo o’tkazilmaydi 8) Inventarizatsiya qilish deb nimaga aytiladi? A) Bu barcha mablag’ va manbalarni muomalar bilan rasmiylashtitish B) Bu barcha mablag’larni tekshirish C) Bu faqat manbalarni tekshirish D) Bu xo’jalikdagi mablag’lar to’g’risidagi hisob ma’lumotlarini ularning haqiqiy mavju

10. Schyotlarni raqamlashning zarurati nimada? A) Hisob regisrtlariga yozish uchun B) Ochilgan schyotlarni adashtirmaslik uchun C) Hisob yuritish va schyotlarni eslab qolishni osonlashtirish va axborotlarni avtomatlashtirish zaruriyati G) A+B Shu kabi mavzuni o’rganishga oid tuzilgan testlar tarqatma material sifatida o’quvchilarga tarqatiladi. So’ngra , o’qituvchi ma’lum vaqtdan keyin 1 natijalarini yig’ib oladi va baholaydi. Demak mavzuni seminar mashg’ulotida 60

o’rganishda tarqatmali materiallardan foydalanishning o’rni va ahamiyati juda yuqori ekanligi ko’rib chiqildi. 3.2-§. Mavzuni o’rganishda guruhni kichik guruhchalarga bo’lish, "Masala-mashq" metodidan foydalanish, topshiriqlar ishlab chiqish va dars samaradorligini oshirish Hozirda mamlakatimizda sog’lom va barkamol avlodni tarbiyalash, yoshlarning o’z ijodiy va intellektual salohiyatini ro’yobga chiqarish, har tomonlama etuk shaxslar etib voyaga etkazish uchun zarur shart-sharoitlar va imkoniyatlarni yaratish bo’yicha keng ko’lamli ishlar amalga oshirilmoqda. "Barkamol avlod yili" davlat dasturida aks etgan maqsad va vazifalar zamirida yagona g’oya mujassam. Bu g’oya Prezidentimiz ta'biri bilan aytganda, “sog’lom zurriyot, ya'ni jismoniy va ma'naviy etuk avlodn

faoliyatlarida samarali foydalanishlari hamda ijodiy yondashishlarini ta'minlash fanning oldida turgan asosiy vazifalardan biridir. Yuqoridagi 3.1-paragraf mazmunida "Mavzuni semibar mashg’ulotida o’rganishda tarqatmali materiallardan foydalanish yo’llari" haqidagi ilmiy-uslubiy ma'lumotlar o’z ifodasini topgan. Endi, quyida "Mavzuni o’rganishda guruhni kichik guruhchalarga bo’lish, "Masala-mashq" metodidan foydalanish, topshiriqlar ishkab chiqish va dars samaradorligini oshirish" haqidagi uslubiy ma'lumotlar beriladi. Ushbu ma'lumotlarni bo’lajak iqtisodchi- pedagoglar uchun juda muhimdir. Chunki, ular mazkur ma'lumotlarni bilishi va ulardan dars jarayonida samarali foydalana olishlari kerak bo’ladi. Ma'lumki, "Bugalteriya hisobida hujja

emas ekan. Kutilgan natijaga erishish uchun yana ikki komponent: guruhni rag’batlantirish va shahsan mas'uliyatni his qilish mehanizmi va uni rag’batlantirish tizimini ishlab chiqish kerak ekan. Agarda guruh miqyosida rag’batlantirish etarli bo’lmasa, guruh a'zolari o’z o’rtoqlarini o’tilayotgan darsni o’zlashtirishiga uncha ahamiyat bermay qo’yadilar. Kichik guruhlarga bo’linib dars o’tish metodining bir nechta variantlari mavjud. Ulardan biri komandalarning o’quv materialini o’zlashtirish natijasini yaxshilashga qaratilgan. Bunda o’qituvchi biron-bir material yoki o’tilgan darsni qisqacha tushuntirib o’quvchilarga topshiriq beradi. Topshiriq masala, mashq, savolga javob va boshqa shakllardagi nazorat ishi bo’lishi mumkin. So’ngra topshiriq, komandalar ichida muhokama qilinadi. Ke

ekspert guruhlari deb atashadi. Agarda asosiy guruhlarni alfavitdagi harflar bilan belgilasak, o’quvchilarni raqamlar bilan belgilaymiz. Aytaylik, guruh 20 ta o’quvchidan iborat. O’qituvchi ularni 5 tadan 4 ta guruhga: A, B, V, G bo’ladi. Birinchi guruh A, undagi o’quvchilar A1, A2, A3, A4 ikkinchi guruh B, undagi o’quvchilar B1, B2, B3, B4 va hokazo tarzida bo’linadi. Har bir o’quvchi o’zining nomeri bo’yicha asosiy komandasidan, ya'ni harf bo’yicha o’quv materialining ma'lum qismini yoki savolni o’rganish bo’yicha topshiriq oladi. So’ngra mutahassislar guruhida (raqamlar bo’yicha) barcha 1 yoki 2 va hokazo raqamlar asosida yangi guruh tashkil bo’ladi. Yani mutaxasislar komandasi A1, B1, V1, G1 ikkinchi komanda A2, B2, V2,G2 va hokazo tarzida yangi komanda hosil bo’ladi. Har bir a

miqdorida belgilangan. Har chorakda to’lanadigan diskont stavkasi 10%ni tashkil etadi. 2-kichik guruh javobi: 1 Demak diskont summasi 228571,4 so’mni tashkil etadi. 3-kichik guruhga topshiriq: Quyidagi shartlar asosida investitsiyalashning butun davrida murakkab foiz summasi bilan qo’yilmaning kelgusi qiymatini aniqlash talab qilinadi. Qo’yilmaning dastlabki qiymati 500000 so’m. 3-kichik guruh javobi: Murakkab foizli usulda qo’llaniladigan har chorakda to’lanadigan foiz stavkasi - 10%. Investitsiyalashning umumiy davri ko’rsatkichlarini yuqoridagi formulaga qo’yib, qo’yilmaning kelgusi qiymatini aniqlaymiz: Ushbu holatda foiz summasi 55000 so’m (555000-500000)ni tashkil etadi. 4-kichik guruhga topshiriq: Quyidagi shartlar asosida bir yil uchun murakkab foizlar bo’yicha diskont summasi va p

Shunga muvofiq, diskont summasi 157534,2 so’m (500000-342465,8)ni tashkil etadi. 5-kichik guruhga topshiriq: «Kapriz» hissadorlik jamiyati yangi ishlab chiqarish faoliyati uchun bino sotib oldi, uning xarid qiymati - 2000000 so’m, broker xizmati uchun 20000 so’m hamda yurist xizmatiga 15000 so’m to’lagan, hujjatlarni rasmiylashtirishga 25000 so’m xarajat qilingan. Ushbu muomalalarni hisobda aks etiring? 5-kichik guruh javobi: - bino xarid qilindi: D-t 0820-«Asosiy vositalarni sotib olish» - 2060000 so’m K-t 5110-«Pul mablag’lari» - 2060000 so’m. - bino balansga qabul qilindi: D-t 0120-«Binolar, inshootlar va uzatuvchi moslamalar» - 2060000 so’m K-t 0820-«Asosiy vositalarni sotib olish» - 2060000 so’m. Guruhning har bir qatnashchisi ekspertlar guruhida o’zi o’rgangan masalani gapirib berad

tayyorlanadi, darsda barcha guruhlarni javoblari eshitiladi va guruhni erishgan natijasi baholanadi. Kichik guruhlarda o’quvchilar o’rtasida fikr almashuv, muammo tahlil qilish imkoniyati keng. Har bir o’quvchining fikri o’rtoqlari tomonidan tahlil qilinadi. Bunda har bir o’quvchi albatta, o’z fikrini asoslashga, himoya qilishga 1 harakat qiladi. Munozara jarayonida har bir o’quvchi o’z hatosini tushunadi yoki haqligini sinab ko’radi, hamkorlikda muammoni echishni o’rganadi. Guruhni kichik guruhlarga bo’lib ishlash maqsadga muvofiq, qachonki:  Axborot bilan almashuv;  G’oya va fikrlarni yig’ish va o’rtoqlashish;  Qiyin echiladigan muammo va variantlarni tahlil qilish  Murakkab masalani echish va hulosa chiqarish zarur bo’lsa. Guruhda ishlash individual ishlashga qaraganda yaxshi natija

• O’rganishga, ishlashga bo’lgan ko’nikma hosil bo’ladi. Kichik guruhlarga bo’lib dars o’tilganda, darsda o’qituvchi yagona axborot beruvchi, taqriz qiluvchi, baholovchi shahs sifatida markazda turmaydi. U mavzuni o’rgatuvchidan darsni tayyorlovchi va tashkil etuvchiga aylanadi. Kichik guruhlarda berilgan topshiriq bo’yicha mavzuni datensiv o’rganishga to’g’ri keladi. Qo’shimcha adabiyotlar bilan ta'minlash, ularni chuqur o’zlashtirishga harakat qilish natijasida olingan bilimning uzoq muddat yodda qolishiga erishiladi. 68

Juftlik yoki kichik guruhlarga bo’lib dars o’tishning muvaffaqiyatli bo’lishi ko’p jihatdan unga tayyorgarlik ko’rish va uni o’tkazishga bog’liq. Dars o’tkazishdan avval o’qituvchi darsni qanday bo’lishini ko’z o’ngiga keltirib chiqishi kerak. Bu metod bilan dars o’tishning muvaffaqiyati beriladigan topshiriqning qanday qo’yilishi, aniqligiga ham bog’liq. Kichik guruhlarda ishlash faqat qo’yilgan topshiriqni emas, balki uning natijasini muhokama qilishni ham o’z ichiga oladi. Bunda doskadan, tehnik vositalardan foydalanish mumkin. Har qanday kichik guruhda ishlashning eng diqqat qaratadigan jihati kichik guruh, ohir-oqibat umumiy butun guruhning ishini unumli bo’lishini ta'minlash. Buning uchun o’qituvchi avvaldan hamma dars jarayonini rejalashtirishi kerak. o Tayyorgarlik ko’rish; o M

• Kichik guruh o’z ishi natijasini butun guruh oldida gapirib berishga, qilgan ishini ko’rsatishga tayyorlanadi. Yakuni: • Kichik guruhlar qo’yilgan masalani birgalikda muhokama qilish uchun yig’iladi; • Har bir kichik guruhdan bitta o’quvchi (dokladchi) guruhning erishgan natijasini; • Qisqacha doklad qilib beradi; • Kichik guruhlar ish natijasi muhokama qilinadi; • Kichik guruh o’z ish natijasini boshqa kichik guruhlar natijasi bilan taqqoslaydi; • Kichik guruhlar tomonidan bildirilgan fikrlar bo’yicha umumiy hulosaga kelinadi; • Hamma o’quvchilarga umumiy natija e'lon qilinadi. O’qituvchining o’rni. Juftlik yoki kichik guruhlarga bo’lib o’qitish metodida dars olib borish boshqa an'anaviy metodlar: savol-javob, ekspress savol-javob, bayon qilish, suhbat. ma'ruza uqish va bosh

o’qituvchi tomonidan tayyorlangan bo’lib, u o’tilgan mavzuni muhokama qilish yoki asosiy tushunchalar bo’yicha bo’lishi kerak. Kichik guruhlar ishining muvaffaqiyati ko’p jihatdan darsni to’g’ri tashkil qilish, topshiriq va uning tarkibini aniqlash, dars o’tkazishni rejalashtirish va o’tkazishga bog’liq. Darsni rejalashtirayotganda quyidagilarni mo’ljal qilib olish mumkin. 1. O’zaro ijodiy bog’liqlik, bevosita bir-biriga o’zaro ta'sir etishi. Guruhda ijobiy tarzda o’zaro ijodiy bog’lanish yuz beradi. Qachonki:  Kichik guruh oldiga umumiy maqsad qo’yiladi (masalan, guruhda bironbir materialni o’zlashtirish,savolga javob berish topshirilgan o’quvchilar ana shu material guruhning har bir a'zosini tushunib etishiga e'tibor qilishi kerak).  Guruhning barcha a'zolari rag’batlan

bir guruh a'zosining yangi bilimni o’zlashtirishini ta'minlash uchun berilgan material yoki savolni o’rganishda har birining javobgarligini anglashiga erishishi zarur. Har bir o’quvchining shaxsiy javobgarlikni his qilishi qay darajada ekanligini nazorat ishi yoki tavakkaliga tanlangan a'zolaridan biri javobiga aniqlash mumkin. 3. O’quvchilar o’rtasida muloqot, kichik guruhda ishlay bilish mahorati. Guruhda samarali ishlash uchun o’quvchilar o’rtasida bir- biriga t a'sir ko’rsatish malakasini har jihatdan rivojlantirishga ahamiyat berish zarur. Bunga masalan, muloqot qilish, ishonch bildirish, liderlik (sardorlik) qilish, qaror qabul qilish vaziyatni bartaraf qilish kabilarda guruh bo’lib ishlash. 4. Ahborotlarni birgalikda ishlashni amalga oshiradilar va materialni tahlil

bilmaganlarini o’rganishga intilish kuchayadi; • o’quvchilarda muammoni, vaziyatga turlicha yondoshib tahlil qilish qobiliyati o’sadi; • o’quvchilarning hatti-harakatini aniq maqsadga qaratilishi ortadi; • o’quvchilar o’rtasida hamkorlik ijobiy munosabatlar shakllanadi. Kichik guruhlarga bo’lib dars o’tishning o’ziga hos kamchiliklari mavjud . Bu metodni tanqid qiluvchilar quyidagilarga ahamiyat berishadi. Birinchi muammo, bilimni rag’batlantirish bilan bog’lik nisbatan bilimi kuchsiz o’quvchilar materialni boshqalarga o’xshab o’zlashtirmaganlari sababli butun kichik guruh past ball to’plashi mumkin. Bilimi kuchli o’quvchilar yuqori baho ololmasliklari mumkin. Ikkinchidan, o’qituvchining dars o’tishagi roli minimal, murakkab masalalarni muhokama qilishida. Uchinchidan, bu metod shuni nazar

kichik guruhlarda berilgan topshiriqni darsdan tashqari paytda muhokama qilib, seminar darsida har bir guruh ma'ruzachilarini tinglash mumkin. Auditoriyada kichik guruhlarga bo’linib, birgalikda mashq echish mumkin. Kamchiliklari: • Dars o’tishni boshqa shakllariga qaraganda ko’p vaqt talab qiladi; • Hamma o’quvchilar ham darsga faol qatnashmaslik imkoniyati mavjudligi. • Hamma qatnashchilarda guruh tomonidan chiqarilgan hulosalarni mustahkam yodda qolishini ta'minlash qiyinligi; • Shunday metod bilan dars o’tishda mavzuning qiyinligi. Mazkur paragraf mazmunida guruhni kichik guruhlarga bo’lib “ Bugalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi xatolarni to’g’rilash “ mavzusiga oid ma’lumotlar berildi. Ushbu ma’lumotlar “ Bugalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi

Shuningdek, Prezidentimiz I.A.Karimov bugungi kunda bo'lajak iqtisodchi kichik mutahassislarni ish bilan ta'minlash zarurligini ta'kidlaydi. “Shu bugundan e'tiboran bo'lajak har bir bitiruvchining ish joyini oldindan belgilashga kirishish, institut o’q у vchilari amaliyotni bo'lg’usi ish joyida o'tashini tashkil etish, boshqacha aytganda, ularning aniq bir ish joyiga biriktirib qo'yilishini ta'minlash zarur”. Mamlakat mustaqilligini mustahkamlashga o'z hissasini qo'shadigan malakali va raqobatbardosh kadrlarni tayyorlash uchun quyidagilar amalga oshirilishi lozim: eng avvalo, mamlakatning uzluksiz ta'lim tizimi rivojlangan mamlakatlar ta'lim tizimi darajasida yaxshi yo'lga qo'yilgan bo'lishi; iqtisodchi- pedagoglar o'z fan

o'quvchilarning darsga bo'lgan qiziqishi, faolligi hamda sinf honasining darsga tayyorgarlik holati kabi jihatlarga ham bog’liq bo'ladi. Ushbu bitiruv malakaviy ishi natijasida quyidagi hulosalarga kelindi: • Buxgalteriya his о bining pr е dm е ti, о b’ е kti, s у b’ е kti v а у s у ll а ri o’rg а nildi; • Buxgalteriya his о bini hujjatlashtirish, ха t о l а rini to’g’ril а sh v а у ning his о bv а r а q а l а ri h а qid а m а ’l у m о tl а rg а eg а bo’lindi; • m а vz у ning o’zig а хо s ху s у siyatl а ri o’rg а nishd а m а ’r у z а v а а qliy h у j у m m е t о dl а rining t у tg а n o’rni v а а h а miyati ю q о ri ek а nligi isb о tl а ndi; • m а vz у ni o’rg а nishd а int е rf ао l m е t о dl а rd а n f о yd а l а nishning p е d а g о gik s а m а r а sini yoritildi; • m а v

4. M а vz у g а о id n а z а riy d а rs v а s е min а r m а shg’ у l о tini sh у nd а y t а shkil qilish k е r а kki, у nd а k о mpl е ks yond а sh у v а m а lg а о shirilsin. YA’ni, bir dаrsning o’zidа bir qаnchа mеtоdlаr birgа qo’llаnilsin. Yuqorida qayd etilgan yondashuvlar asosida “Bugalteriya hisobida hujjatlashtirish va hujjatlardagi hatolarni to’g’rilash” mavzusini yoki “Bugalteriya hisobi”fanining boshqa mavzularini o'tishda ham bularni e'tiborga olish maqsadga muvofiqdir. Demak, ushbu bitiruv malakaviy ishi yuzasidan umumiy hulosaga keladigan bo'lsak, “Buhgalteriya hisobi” o'quv fanining boshqa barcha mavzulariga oid masala-mashqlar tuzish, va samarali interfaol metodlar, ularni amaliyot mashg’ulotlarida, ma’ruza darslarida qo'llash davr talabi hisoblanadi. Bu

6. Kаrimоv I.А. Bаrkаmоl аvlоd – O’zbеkistоn tаrаqqiyotining pоydеvоri. – T.: SHаrq, 1998. – 64 b. 7. Kаrimоv I.А. O’zbеkistоn XXI аsrgа intilmоqdа. –T.: O’zbеkistоn, 2000. – 247 b. 8. Kаrimоv I.А. YUksаk mа’nаviyat – еngilmаs kuch. Tоshkеnt, Mа’nаviyat, 2008. – 176 b. 9. Kаrimоv I.А. Jаhоn mоliyaviy-iqtisоdiy inqirоzi, O’zbеkistоn shаrоitidа uni bаrtаrаf etishning yo’llаri vа chоrаlаri. –T.; O’zbеkistоn, 2009. – 56 b. 10. Kаrimоv I.А. Insоn mаnfааtlаrini ustuvоrligini tа’minlаsh bаrsа islоhоt vа o’zgаrishlаrimizning bоsh mаqsаdidir. Хаlq so’zi. 8-fеvrаlь. 2008-yil. 11. Kаrimоv I.А. Bаrchа rеjа vа dаsturldаrimiz vаtаnimiz tаrаqqiyotini yuksаltirish, хаlqimiz fаrоvоnligini оshirishgа хizmаt qilаdi: 2010 yildа mаmlаkаtimizni ijtimоiy-iqtisоdiy rivоjlаntirish yakunlаri vа 2011 yilgа mo’ljаllа

12. Kаrimоv I.А. Mаmlаkаtimizdа dеmоkrаtik islоhоtlаrni yanаdа chuqurlаshtirish vа fuqаrоlik jаmiyatini rivоjlаntirish kоnstеpstiyasi: O’zbеkistоn Rеspublikаsi Оliy Mаjlisi Qоnunchilik pаlаtаsi vа Sеnаtining qo’shmа mаjlisidаgi mа’ruzа. 2010 yil, 12 nоyabrь. – T.: O’zbеkistоn, 2010. – 56 b. 13. Kаrimоv I.А. Аsоsiy vаzifаmiz – vаtаnimiz tаrаqqiyoti vа хаlqimiz fаrоvоnligini yanаdа yuksаltirishdir. – T.: O’zbеkistоn, 2010. – 80 b. Maxsus adabiyotlar 14. Аbdukudusоv О., Rаshidоv H. Kаsb-hunаr pеdаgоgikаsi. O’quv-uslubiy qo’llаnmа. – T.: O’MKHTTKMО vа UQT, 2008. – 240 b. 15. Аzizхоdjаеvа N.N. Pеdаgоgik tехnоlоgiya vа pеdаgоgik mаhоrаt. O’quv qo’llаnmа. – T.: 2003, TDPU, - 174 b. 16. Bаkiеvа Х.А. Rizаеv N.Q. Buхgаltеriya hisоbi nаzаriyasi. O’quv qo’llаnmа. – T.: Iqtisоd-mоliya, 2007. – 324 b. 1

22. Sоtvоldiеv А., Sоtvоldiеvа D., SHоdibеkоvа D. Buхgаltеrning izоhli lug’аti (O’zbеkistоn Buхgаltеrlаr vа Аuditоrlаrning Milliy аssоstiаstiyasi). –T.: NORMA, 2010. – 280 b. 23. Хоdiyеv B.YU., Gоlish L.V. Mustаqil o’quv fаоliyatini tаshkil etish uslub 1 vа vоsitаlаri. -T.: TDIU, 2006. 24. Tоjibоyеvа D., Yuldoshev A. Mахsus fаnlаrni o’qitish mеtоdikаsi. Darslik. –T.: Aloqachi, 2009. – 568 b. 25. Hоshimоv B. Buхgаltеriya hisоbi nаzаriyasi. Dаrslik. –T.: YAngi аsr аvlоdi, 2004. – 280 b. 26. Intеrnеt sаytlаri “NORMA” (mе’yoriy-huquqiy dаsturiy tа’minоt) 2008-yil. .www. buhgalt.ru .www.jurnal-audit.ru .http://www.apb.org.uk (Auditing Practices Board) 80

Купить