Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 9000UZS
Hajmi 156.2KB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 14 Sentyabr 2023
Kengaytma docx
Bo'lim Kurs ishlari
Fan Iqtisodiyot

Sotuvchi

Bohodir Jalolov

Buyuk Britaniya buxgalteriya hisobi

Sotib olish
Приложение  
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT  MOLIYA INSTITUTI
SIRTQI FAKULTET
“ ___________________________________________________ ”  KAFEDRASI
“ _________________________________________________________ ” fanidan
               
KURS ISHI
Маvzu:   Buyuk Britaniya bugalteriya hisobi Приложение  
Reja
Kirish  3
1. Britaniya buxgalteriya modeli  5
1.1. Buyuk Britaniyada buxgalteriya tizimining shakllanishi  5
1.2. Buyuk   Britaniyada   buxgalteriya   hisobining   tamoyillari   va
xususiyatlari  8
1.3. Buyuk Britaniyaning joriy Buxgalteriya hisobi amaliyoti va hisobot
standartlari  9
Xulosa   24
Foydalanilgan manbalar ro'yxati   26 Приложение  
Kirish
Kurs   ishi   mavzusining   dolzarbligi   zamonaviy   dunyo   qiyofasi   kundan-kunga
o'zgarib   borayotganligi   bilan   bog'liq   :   agar   XIX   -   XX   asrlar.   tez   sanoatlashtirish
bosqichiga   aylandi,   keyin   XXI   asr.   faqat   ilgari   qabul   qilingan   qoidalar   va
qonunlarni   birlashtirdi   va   metamorfozga   duchor   qildi.   Bu   jarayon   Buyuk
Britaniyada   buxgalteriya   hisobini   chetlab   o'tmadi.   Hozirgi   vaqtda   korxonaning
xo’jalik   faoliyati,   uning   mulki   va   majburiyatlari   to’g’risidagi   ma’lumotlarni
uzluksiz   yig’ish,   hujjatlashtirish   va   umumlashtirish   tizimini   takomillashtirish
zarurligini   ta’kidlab,   buxgalteriya   hisobini   o’rganishni   davom   ettirayotganlar   ham
bor .
Boshqa   tomondan,   hujjatlashtirishni   joriy   etishning   kengayishi   ko'plab   omillar
bilan   bog'liq   bo'lib,   iqtisodiyotning   rivojlanishini   sekinlashtiradi,   va   aksincha,   uni
tezlashtiradi,   natijada   u   maksimal   samaradorlikka,   shu   jumladan   ishonchlilikka,
uzatish tezligiga ta'sir qiladi. , foydalanish qulayligi va boshqalar.
Oldkasl  , Jeyms  Pil, Jon  Mellis  va boshqalar  kabi  xorijiy mualliflar  ushbu mavzu
bo'yicha ishladilar.
Kurs   ishining   maqsadi   Buyuk   Britaniyada   buxgalteriya   hisobi   tajribasining
mohiyati   va   ahamiyatini   nazariy   jihatdan   o’rganishdan   iborat.   Ushbu   maqsadni
amalga oshirish natijasida quyidagi vazifalar belgilandi:
– Buyuk Britaniyada buxgalteriya hisobining umumiy tahlilini o’tkazish;
-   qirollikdagi   buxgalteriya   hisobining   mohiyatini   tahlil   qilishga   tanqidiy
yondashish;
- buxgalteriya hisobining rivojlanishini kuzatish;
–   Buyuk   Britaniyada   buxgalteriya   hisobining   paydo   bo’lishi,   uning   tarixi   va
evolyutsiyasini o’rganish;
–   qirollikdagi   buxgalteriya   hisobi   standartlarining   huquqiy   asoslari   va   tartibga
solinishini tahlil qilish; Приложение  
O'rganish   ob'ekti   -   buxgalteriya   hisobi,   uning   iqtisodiyotdagi   o'zaro   ta'siri,
evolyutsiya   jarayoni   va   Buyuk   Britaniyada   axborotni   uzluksiz   yig'ish,
hujjatlashtirish va umumlashtirish tizimi bilan bog'liq qonunchilik bazasi.
O'rganish   mavzusi   -   iqtisodiy   munosabatlar   tizimi,   buxgalteriya   hisobi   haqida.
Tadqiqotning   ahamiyati   ushbu   tizimni   davlat   hududida   rivojlantirishning   asosiy
yo'llarini aniqlashdan iborat.
Tadqiqotning   axborot   bazasini   ilmiy   maqolalar,   darsliklar,   nashrlar,
iqtisodchilarning   ishlari,   shuningdek,   ixtisoslashtirilgan   va   davriy   nashrlardagi
maqolalar, ma'lumotnomalar va  Internet resurslari tashkil etdi . 
Kurs   ishining   tuzilishi   tadqiqotning   maqsadi   va   vazifalari   bilan   belgilanadi   va
kirish,   ikki   bob,   jumladan,   rasm   va   jadvallar,   xulosa,   foydalanilgan   manbalar
ro'yxati va ilovalardan iborat. Kirish tadqiqot mavzusining dolzarbligini ko'rsatadi,
ishning maqsadini  belgilaydi, unga erishish maqsadlarini, o'rganish ob'ektlarini va
predmetini   belgilaydi.   Ishning   birinchi   bobida   buxgalteriya   hisobi   va   hisoblash
usullarini shakllantirishning nazariy jihatlari ko'rsatilgan nazariy komponent ko'rib
chiqiladi.   Kurs   ishining   ikkinchi   bobida   talablarga   mos   ravishda   hoshiyalangan
kesma   topshiriq   berilgan.   Maqolaning   oxirida   asosiy   xulosalar   va   ariza   taqdim
etiladi. Приложение   Приложение  
1 Britaniya buxgalteriya modeli
1.1  Buyuk Britaniyada  buxgalteriya tizimining shakllanishi
AQSH   va   ingliz   tilida   so zlashuvchi   mamlakatlarda   buxgalteriya   hisobiningʻ
rivojlanishi   o ziga   xos   tarzda   kechdi.   Evropa   mamlakatlari   buxgalterlarini	
ʻ
tashvishga   solgan   deyarli  hamma  narsa   ingliz  va  amerikalik  hamkasblarini   befarq
qoldirdi.   Buxgalteriya   hisobi   haqidagi   munozaralar   ularni   eng   yaxshi   holatda
tabassum qildi.
Buxgalteriya  hisobi  to'g'risida  yozgan  mualliflar,  hatto muallifning bema'niligidan
ham,   qandaydir   kontseptsiyani   ishlab   chiqish   va   yangi   samarali   texnikani   taklif
qilishni   o'ylamaganlar,   balki   amaliy   yutuqlarni,   ularning   nuqtai   nazaridan,
maqsadga muvofiq bo'lgan narsalarni tasvirlash bilan band edilar. 23].
20-asr   boshidagi   Angliya-Amerika   adabiyoti.   Tashkiliy   hisobning   oltita   tamoyili
mavjud:
 mehnat taqsimoti (buxgalterning ishi "oddiy manipulyatsiyalarni bajarishga"
keltiriladi va oddiy ijrochi o'zining barcha faoliyatini "hisobot ma'lumotlarini oddiy
yig'ish va guruhlash" ga yo'naltiradi);
 ma'lumotni mahalliylashtirish (birlamchi buxgalteriya hisobining butun yuki
operatsion   xodimlarga   o'tkaziladi,   ularga   bir   qator   registrlar   beriladi   va   ochiq
ishlarga muvofiq ular iqtisodiy hayotning barcha faktlarini qayd etishlari kerak);
 nazoratdagi raqobat;
 buxgalteriya   hisobining   samaradorligi   (oyda   bir   marta   operativ   xodimlar
tomonidan   sohada   yuritiladigan   registrlar   bo'yicha   buxgalter   jurnalni   to'ldiradi,
unda   yozuvlar   kiritadi;   qoida   tariqasida,   ularning   barchasi   operatsion   funktsional
xodimlar   tomonidan   to'ldirilgan   buxgalteriya   registrlarining   oylik   yig'indisini   aks
ettiradi. , va oy davomida buxgalter faqat ish funktsional xizmatlarini nazorat qiladi
va barcha asosiy hujjatlar operatsion ishchilar tomonidan to'ldiriladi);
 uslubiy   mustaqillik   (har   bir   kompaniyaning   o'zi   tashkil   etish,   metodologiya Приложение  
va buxgalteriya hisobi bo'yicha o'z qoidalarini belgilaydi);
 psixologik   iqlim   (bu   erda   biz,   birinchi   navbatda,   ma'murning   "asl   gunoh"
g'oyasidan   kelib   chiqqan   holda,   xodimlarning   ishonchsizligini   nazarda   tutamiz   -
odamlarning   dastlabki   buzuqligi   va   shuning   uchun   buxgalteriya   hisobining   asosiy
vazifasi   odamlar   tomonidan   suiiste'mol   qilinishining   oldini   olishdir.   korxona
xodimlari;   bundan   tashqari,   buxgalteriya   bo'limi   xodimlari   va   boshqa   bo'linmalar
xodimlari o'rtasidagi munosabatlarni tashkil etish, vazifalarni taqsimlash, intizomni
saqlash bo'yicha kompleks chora-tadbirlar ko'riladi.
Buxgalteriya hisobini tashkil etish amalda ana shu tamoyillarga asoslandi.
Buxgalter   emas,   balki   boshqaruvchining   o'zi   uni   shakllantirish,   uni   saqlash
samaradorligi uchun javobgar edi.
Kengash   bilan   kelishilgan   holda   buxgalteriya   tizimida   nafaqat   tashkiliy,   uslubiy,
balki   uslubiy   o'zgarishlarga   ham   ruxsat   berildi.   Joriy   buxgalteriya   hisobi   turli
ma'murlar tomonidan yuritiladigan kitoblarda (reestrlarda) jamlangan. Misol uchun,
materiallar   omborga   kelganida,   menejer   hisob-fakturani   buyurtmalar   kitobi   bilan
tekshirdi;   buxgalteriya   hisobi   -   buyurtmalar   kitobi   bilan   hisob.   Keyinchalik,
menejer   qabul   qilish   dalolatnomasini   tuzdi   va   schyot-fakturani   dalolatnoma   bilan
birga etkazib  beruvchiga to'lovni  hisoblash  va sotib olingan materiallarni  jurnalda
ro'yxatdan   o'tkazish   uchun   buxgalteriya   bo'limiga   yubordi.   Miqdoriy   qabul   qilish
paytida rad etilgan materiallar uchun rad etilgan materiallar ro'yxati tuzildi; keyingi
sifatni   qabul   qilish   paytida   rad   etilgan   va   allaqachon   to'langan   materiallar   ham
bayonnomada   qayd   etilgan,   buning   asosida   buxgalteriya   bo'limi   yetkazib
beruvchiga hisob-faktura yuborgan.
Asosiy   e'tibor   xarajatlarni   hisobga   olishga   qaratildi.   Xarajatlar   tijorat   va   ishlab
chiqarishga   bo'lingan.   Faqat   ikkinchi   guruh   texnologik   jarayonlarning
samaradorligini   tahlil   qilish   imkonini   berdi.   Ishlab   chiqarish   xarajatlari   uch
guruhga   bo'lingan:   to'g'ridan-to'g'ri,   mahalliy   (tsex)   va   umumiy;   bu   uch   guruh
tannarxning qiymatini aniqladi. Приложение  
20-asr   boshlarida   Angliyada.   shaxslashtirish   keng   tarqaldi.   Buxgalteriya   hisobi
tarixida u uch jihatdan o'tdi:
 hisobning shaxsi, tovarlar, pul mablag'lari, asosiy vositalar va boshqalarning
hisoblari, xuddi tirik odamlardir, deb taxmin qilingan [15];
 har   bir   hisob   egasining   kapitalining   dekodlanishi   degan   taxmin   (masalan,
investorning huquqlari doirasi kapital hisobvarag'ida (ustav fondi) taqdim etiladi va
tovarlar,   pul   mablag'lari,   asosiy   vositalar   va   boshqalar   hisoblari   -   bu   faqat
dekodlash - investitsiya qilingan kapitalning tuzilishi);
 har   bir   hisobni   xodimlarning   -   korxona   agentlarining   -   tovarlar   emas,   balki
omborchi,   kassir   emas,   balki   kassir,   asosiy   vositalar   emas,   balki   komendant   va
boshqalarning   xatti-harakatlarini   kuzatish   uchun   ekran   sifatida   talqin   qilish   (bu
jihat  edi. shaxsiylashtirish  deb ataladi,  bu taniqli  buxgalterlarning tanqidiga sabab
bo'ldi,   ular   joriy   hisobni   naqd   pul   hisobi   yoki   hisob-kitob   schyoti   sifatida   talqin
qilish mumkinligini kamchilik deb bilishdi) [26].
O'sha   davrda   buxgalteriya   hisobi   metodologiyasining   rivojlanishiga   dividendlarni
to'lash bo'yicha qonun hujjatlarining ikkita talabi katta ta'sir ko'rsatdi:
 dividendlarni kapitaldan to'lash mumkin emas;
 Dividendlar faqat foyda hisobidan to'lanishi mumkin [13].
Bu kapital va foyda kabi toifalarni belgilashni talab qildi. Buxgalteriya balansining
maqsadi moliyaviy natijalarni qo'shni hisobot davrlari o'rtasida aniq taqsimlash va
korxonaning moliyaviy holatini to'g'ri aks ettirish imkonini berdi.
Buxgalteriya   hisobi   evolyutsiyasi   jarayonida   ingliz   va   amerikalik   muhandislar   va
buxgalterlar   bir   qator   original   xarajat   tizimini   ishlab   chiqdilar:   standart   xarajat
(   Standart-kosting   ),   direkt-kosting   (   direkt   -   kosting   ),   tabaqalashtirilgan   xarajat
tizimi ( Faoliyatga asoslangan). Xarajatlar ) [21].
Standart   kalting   tizimining   asoschisi   1908-1909   yillarda   nashr   etilgan   G.
Emersondir.   Buxgalteriya   hisobining   tubdan   yangi   tizimini   tavsiflovchi   bir   qator
maqolalar: Приложение  
a) rejalashtirish va xarajatlarni nazorat qilish;
b) ishlash natijalarini baholash;
v) smetalar va smetalarni tuzish;
d) tovar-moddiy boyliklarni baholash;
e) xodimlarni rag'batlantirish [18].
Tizimning   asosini   ularning   turlari   bo'yicha   xarajatlar   normalari   va   og'ishlarning
variatsion tahlili tashkil etadi.
Direkt-kosting   tizimining   asosiy   g'oyasi   shundan   iboratki,   tannarxga   faqat
o'zgaruvchan   ishlab   chiqarish   xarajatlari   kiritilishi   kerak.   Bu   tendentsiya   J.   Klark
va J. Xarris [4] nomlari bilan bog'liq .
Ikki tomonlama buxgalteriya hisobi Buyuk Britaniyada Luka Pasioli risolasi nashr
etilgandan keyin taxminan 50 yil o'tgach paydo bo'ldi . Angliyada ikki tomonlama
buxgalteriya   hisobi   bo'yicha   birinchi   kitoblarning   nashr   etilishi   Xyu   Oldkasl   ,
Jeyms   Peel   nomlari   bilan   bog'liq.   Arifmetikaning   rivojlanishi   va   savodxonlikning
tarqalishi   munosabati   bilan   yozma   ishbilarmonlik   aloqalariga   qiziqish   asta-sekin
paydo bo'ladi, bu esa o'z navbatida yozma tizimli hisobning birinchi  shakllarining
paydo   bo'lishiga   olib   keladi.   Qishloq   xo'jalik   erlarida   buxgalteriya   hisobi   tizimi
oddiy buxgalteriya hisobiga asoslangan. Uning asosiy xususiyatlari quyidagilardan
iborat   edi:   shaxsiylashtirilgan   hisobvaraqlardan   foydalanish,   hisobot   berishning
aniq   belgilangan   nazorat   xususiyati,   tabiatidan   qat'i   nazar,   mablag'lar   harakati
bo'yicha   barcha   operatsiyalar   natijalarini   aks   ettirish,   tizim   foydani   hisoblashga
yo'naltirilmagan.   Keyinchalik   ingliz   buxgalterlari   ikki   tomonlama   buxgalteriya
hisobining   nazariy   kontseptsiyalarini   ishlab   chiqishga   katta   hissa   qo'shdilar.
Britaniya maktabining asosiy yutuqlari orasida amortizatsiya g'oyalari, buxgalteriya
hisobi shakllari va buxgalteriya hisobi nazariyasi, shuningdek, mustaqil qasamyod
qiluvchi   auditorlar   institutining   joriy   etilishini   ta'kidlash   kerak.Eng   mashhur
buxgalterlardan biri Jon, buxgalteriya hisobining inglizcha shaklining muallifi kim
edi.   Jons   o'zining   oddiy   buxgalteriya   hisobiga   asoslangan,   batafsil   tahliliy   hisob Приложение  
tizimi   bilan   to'ldirilgan   tizimini   taklif   qildi.   Angliyada   buxgalteriya   hisobi   tizimi
davlatdan   mustaqil   ravishda,   biznesning   manfaatlari   va   talablaridan   kelib   chiqib
rivojlangan.   Milliy   hisob   tizimining   shakllanishi   mamlakatdagi   iqtisodiy   vaziyat,
milliy   xususiyatlar   va   tadbirkorlik   an'analari,   huquqiy   muhit,   soliq   qonunchiligi,
boshqa   mamlakatlar   bilan   aloqa   va   buxgalteriya   hisobi   va   hisobot   tizimlari   kabi
omillar ta'sirida sodir bo'ldi. Britaniya buxgalteriya tizimi uchun katta ahamiyatga
ega bo'lgan yana bir omil mavjud.
Milliy   hisob   tizimining   shakllanishi   mamlakatdagi   iqtisodiy   vaziyat,   milliy
xususiyatlar   va   tadbirkorlik   an'analari,   huquqiy   muhit,   soliq   qonunchiligi,   boshqa
mamlakatlar   bilan   aloqa   va   buxgalteriya   hisobi   va   hisobot   tizimlari   kabi   omillar
ta'sirida   sodir   bo'ldi.   Britaniya   buxgalteriya   tizimi   uchun   katta   ahamiyatga   ega
bo'lgan   yana   bir   omil   mavjud.   Hozirgi   vaqtda   ushbu   mamlakatda   6   ta   eng   yirik
ustav   buxgalterlar   uyushmasi   CABga   birlashgan   -   Buxgalteriya   hisobi
kengashlarining maslahat qo'mitasi, uning tarkibida Buxgalteriya hisobi standartlari
qo'mitasi   (ASB)   faoliyat   yuritadi   -   buxgalteriya   hisobi   va   hisobotining   milliy
standartlarini   ishlab   chiqadigan   va   o'rnatuvchi   organ.   Shu   bilan   birga,   Britaniya
buxgalteriya hisobining an'analari va tamoyillari uzoq tarixga ega bo'lib, so'nggi o'n
yilliklarda   Evropada   va   dunyoda   ro'y   berayotgan   o'zgarishlar   britaniyalik
professional   buxgalterlar   faoliyatiga   ta'sir   qilmay   qolmadi.   Buyuk   Britaniyaning
Yevropa Ittifoqiga qo’shilishi kompaniya qonunlariga Yevropa Ittifoqining tegishli
direktivalarini   aks   ettiruvchi   qoidalarni   kiritish   zaruriyatini   tug’dirdi.   Biroq,
Britaniya   professional   buxgalteriya   institutlarining   Evropadagi   obro'si   shunchalik
kattaki,   ular   Evropa   kompaniyalari   tomonidan   buxgalteriya   hisobi   ma'lumotlarini
taqdim etish bo'yicha Direktivning o'ziga kirib borishga muvaffaq bo'lishdi, Buyuk
Britaniyaning   buxgalteriya   hisobi   va   hisoboti   tizimi   quyidagi   asosiy
tushunchalardan   birini   aks   ettiruvchi   qoidalar:   kompaniyalarning   moliyaviy   holati
to'g'risidagi   ma'lumotlarni   ishonchli   va   vijdonli   (haqiqiy   va   xolis)   taqdim   etish
tushunchasi.   Shu   bilan   birga,   mamlakatning   o'zida,   professional   buxgalteriya Приложение  
tashkilotlarining talabiga binoan, yirik firmalarning hisobotlari buxgalteriya hisobi
standartlariga   muvofiqligi   talabi   1985   yildagi   Kompaniyalar   to'g'risidagi   qonun
bilan kiritilgan va majburiy normaga aylangan.
Boshqa   tomondan,   jahon   moliya   tizimining   rivojlanishi   va   buxgalteriya   hisobi
ma'lumotlarini   aks   ettirishning   so'nggi   tendentsiyalari   Buyuk   Britaniyada
professional   buxgalterlarning   moliyaviy   hisobotlarda   oshkor   qilingan
ma'lumotlarning   tabiatiga   utilitar   nuqtai   nazarga   ega   bo'lishiga   olib   keldi.   :
Britaniya   kompaniyalarining   rasmiy   hisobotlari   moliyaviy   va   birinchi   navbatda
fond   bozorlari   talablariga   tobora   ko'proq   moslashmoqda   .   Bu   Xalqaro   Standartlar
Qo'mitasi   (IASC)   va   uning   hujjatlarining   ta'siri   kuchayib   borayotganida   namoyon
bo'ladi [4].
Biroq, Buyuk Britaniyadagi  barcha professional  buxgalterlar  xalqaro standartlarga
rioya   qilishga   rozi   emaslar:   1997   yilda   Buxgalteriya   hisoboti   qo'mitasi   huzurida
ishlagan   ser   Ronni   Xempel   komissiyasi   o'z   hisobotida   buxgalteriya   hisobining
yagona   shakllarini   joriy  etish   zarurligiga   shubha   bildirdi.   aktsiyalari   London   fond
birjasida ro'yxatga olingan.
Buyuk   Britaniyada   buxgalteriya   hisobi   qoidalari   va   standartlarini   ishlab   chiqish
professional   buxgalteriya   tashkilotlari   tomonidan   amalga   oshiriladi.   Angliya   va
Uelsning   ustavli   buxgalterlar   instituti   (ICAEW)   1969   yilda   bunday   standartlarni
ishlab   chiqish   va   joriy   etish   tashabbusi   bilan   chiqdi   va   bir   yil   o'tgach,   SSAP   1   -
"Shu'ba korxonalar" standart buxgalteriya amaliyoti qoidalari ishlab chiqildi.
ASB   Buxgalteriya   Standartlari   Qo'mitasi   va   uning   o'tmishdoshlari   allaqachon   bir
necha   o'nlab   SSAP   -   umumiy   qabul   qilingan   buxgalteriya   amaliyoti   va   FRS   -
buxgalteriya hisobi standartlarini ishlab chiqdilar. Ulardan ba'zilari bir necha yillar
davomida   amalda   bo'lgan,   keyin   esa   ko'pgina   qoidalar   mamlakat   qonunchiligi   va
ishbilarmonlik muhitidagi katta o'zgarishlar tufayli bekor qilingan.
1996   yilda   ASB   buxgalteriya   hisobi   standartlari   asosidagi   asosiy   tamoyillarni   o'z
ichiga   olgan   Deklaratsiyani   e'lon   qildi.   Asosiy   tamoyillardan   biri   -   ulardagi Приложение  
ma'lumotlarning tashkilotning haqiqiy holatiga muvofiqligi va ularning kelajakdagi
faoliyati to'g'risida qaror qabul qilish uchun mosligi. Shunday qilib, iqtisodiy hayot
faktlarini   ishonchli   va   vijdonan   aks   ettirish   tushunchasi   buxgalteriya   hisobi   va
hisoboti bo'yicha barcha professional  standartlar va qonun hujjatlari orqali yuzaga
keladi.
1.2 Buyuk Britaniyaning joriy hisobi amaliyoti va hisobot
standartlari
An'anaga   ko'ra,   Buyuk   Britaniya   kompaniyalarini   moliyalashtirishning   asosiy
manbai o'z kapitali hisoblanadi. Firmalar o'zlarining uzoq muddatli loyihalarini o'z
mablag'lari   hisobidan   moliyalashni   afzal   ko'radilar.   Bank   kreditlari   faqat   qisqa
muddatli   moliyalashtirish   uchun   ishlatiladi   (bu   Britaniya   biznes   an'analari
kontinental   Evropa   va   Yaponiya   an'analaridan   sezilarli   farqdir).   Shu   sababli,
so'nggi yillarda xalqaro standartlar ta'siri ostida ingliz buxgalterlari iqtisodiy hayot
faktlarini   kompaniyaning   o'z   kapitali   haqida   eng   batafsil   ma'lumot   beruvchi
usullarda   aks   ettirishni   tobora   ko'proq   tanlamoqda.   Biroq,   aktsiyadorlar
manfaatlarini   himoya   qilish   Qimmatli   qog'ozlar   komissiyasiga   (SEC)   yuklangan
Qo'shma   Shtatlardan   farqli   o'laroq,   Buyuk   Britaniya   moliya   bozorlari   o'zini   o'zi
tartibga soladi: London fond birjasining o'zi moliyaviy hisobotlarda taqdim etilgan
ma'lumotlarning   muvofiqligini   nazorat   qiladi.   ma'lumotlarning   ishonchliligi   va
to'liqligi tamoyillariga ega bo'lgan firmalar [4].
O'z kapitali Britaniya kompaniyalari faoliyatini moliyalashtirishning asosiy manbai
bo'lganligi   sababli,   u   balansda   va   unga   qo'shimchalarda   eng   batafsil   ko'rsatilgan.
Baholash   juda   oson   bo'lgan   va   firmalar   kapitalining   faqat   kichik   qismini   tashkil Приложение  
etuvchi   o'z   kapitalining   o'sishiga   qo'shimcha   ravishda,   taqsimlanmagan   foyda   va
zaxiralar bilan bog'liq moddalarga katta e'tibor beriladi. Taqsimlanmagan daromad
Buyuk   Britaniya   kompaniyalari   uchun   eng   muhim   moliyalashtirish   manbai
hisoblanadi:   ular   o'rtacha   hisobda   firmalarning   kapitalga   bo'lgan   ehtiyojining
taxminan 65% ni tashkil qiladi.
Foyda   kelajakdagi   majburiyatlarni   qoplash   uchun   mablag'larni   ajratish   uchun
ishlatiladi,   ularning   miqdori   ma'lum   va   faqat   ma'lum   darajada   aniqlik   bilan
bashorat qilinishi mumkin, shuningdek, shartli va shartli majburiyatlar.
Shuni ta'kidlash kerakki, joriy yil va kelgusi davrlar majburiyatlarini qoplash uchun
mablag'larni   taqdim   etish   alohida   amalga   oshiriladi,   joriy   davr   majburiyatlari   va
xarajatlari esa o'z kapitaliga kiritilmaydi.
Rezervlar   quyidagi   maqsadlarda   tuziladi:   kechiktirilgan   soliq   to'lovlari,   pensiya
ta'minoti,   kompaniyani   qayta   qurish,   balans   sanasidan   keyin   sodir   bo'lgan
voqealarni aks ettiruvchi o'z aktsiyalarini sotib olish, uzoq muddatli aktivlarni qayta
baholash   .   Bu   xususiyatlarning   barchasi   buxgalteriya   balansining   ilovalarida
batafsil ochib berilgan. Buxgalteriya balansining o'zida zaxiralar, birinchi navbatda,
joriy yilning muayyan majburiyatlarini, kechiktirilgan soliq to'lovlarini va pensiya
jamg'armalarini,  shuningdek,  kompaniyani   qayta qurish  uchun zaxiralarni   qoplash
uchun   alohida   qatorda   ajratiladi.   Moliyaviy   hisobotlarni   tayyorlashda   soliq
to'lovlarini   kechiktirishga   katta   e'tibor   beriladi.   Buyuk   Britaniya   qonunchiligi
tashkilotlarga   soliq   to'lovlarini   vaqt   o'tishi   bilan,   birinchi   navbatda,   investitsion
soliq   krediti   orqali   taqsimlash   uchun   keng   imkoniyatlar   beradi,   ya'ni.   kapital
qo'yilmalarni   amalga   oshirish   bilan   bog'liq   soliq   majburiyatlarini   kechiktirish.   Bu
kompaniyalarga   bunday   kredit   muddati   davomida   ular   va   ularning   egalari   uchun
foyda ko'rsatkichlarini maqbul darajada ushlab turish imkonini beradi.
1.3 Buyuk Britaniyaning joriy hisobi amaliyoti va hisobot
standartlari Приложение  
Hozirgi   vaqtda   mamlakatda   1970-1998   yillarda   qabul   qilingan   27   ta   buxgalteriya
amaliyoti   va   buxgalteriya   hisobi   standartlari   mavjud   .   Rezervatsiya   hisob-kitoblar
yoki   iqtisodiy   hayotdagi   omillarning   vaqtinchalik   aniqligi   printsipiga   asoslanadi.
Ushbu printsipga ko'ra, SSAP 18 firmaning mavjud va shartli majburiyatlari uchun
zaxiralarni yaratishni talab qiladi. Shartli xarajatlar - bu ma'lum va yuqori ehtimoli
bo'lgan   voqea   sodir   bo'lganda   paydo   bo'lishi   mumkin   bo'lgan   xarajatlar.   Shunday
qilib, iste'molchining iltimosiga binoan sud kompaniyani da'vogarga tovon to'lash,
shuningdek,   har   ikki   tomonning   sud   xarajatlarini   to'lash   majburiyatini   yuklashi
mumkin.
          
1.1-rasm   -   Buyuk   Britaniyada   qo'llaniladigan   standartlarning   miqdoriy   qismi
(muallif tomonidan [23] asosida tuzilgan)
talablari   Britaniya   professional   institutlarining   ko'plab   hujjatlarida   belgilangan:
SSAP   2,   5,   15,   17,   18,   shuningdek,   FRED   standartlari   qo'mitasining   nostandart
hujjati   14.   Bunday   bir   qator   Buxgalteriya   hisobotida   zaxiralarni   shakllantirish   va 1970-1998 yillarda qabul qilingan buxgalteriya hisobi
amaliyotining amaldagi standartlari va buxgalteriya
hisobotlari.
Umumiy qabul qilingan
buxgalteriya amaliyotining joriy
standartlari (SSAP) Moliyaviy hisobot
standartlari (FRS) Приложение  
aks   ettirish   bo'yicha   hujjatlar   professional   buxgalteriya   hamjamiyati   ushbu
masalaga katta ahamiyat berishini ta'kidlaydi.
Britaniyaning   buxgalteriya   hisobi   va   hisobot   tizimida   mulkni   baholashda   asosiy
vositalar,   nomoddiy   aktivlar,   boshqa   korxonalarga   qo'yilgan   investitsiyalar   va
gudvil   uzoq   muddatli   aktivlar   sifatida   ko'rib   chiqiladi   .   Qonunchilikda   aylanma
aktivlarni   baholash   usullari   va   ularni   hisobdan   chiqarish   usullari   bo'yicha   hech
qanday   ko'rsatmalar   mavjud   emas,   bu   to'liq   professional   muassasalarning
vakolatiga kiradi. Bunday masalalar 12, 13, 19 SSAP, 10-FRS va FR bilan tartibga
solinadi.To'lovdan tashqari aktivni baholashning asosi sotib olish narxi bo'lib, unga
asosiy vositani tashish va o'rnatish xarajatlari kiradi kompaniya tomonidan aktivni
ishlab chiqaruvchisi bo'lsa, baholash o'rtacha nisbatda kompaniyaning ushbu aktiv
tomonidan   ishlab   chiqarilgan   mahsulotlar   bilan   bilvosita   bog'liq   bo'lgan
xarajatlarini   o'z   ichiga   olishi   mumkin,   lekin   ushbu   mahsulotlarni   ishlab   chiqarish
davridan   ko'p   bo'lmagan.   Aktivni   sotib   olish   bilan   bog'liq   foizlar   ham   uning
tannarxiga qo'shiladi.
Buyuk Britaniyada muqobil usul sifatida aktivlar oxirgi qayta baholash sanasidagi
joriy va bozor qiymatida baholanadi. Bunday holda, qayta baholashning chastotasi
kompaniyaning o'zi tomonidan belgilanadi. Qayta baholashning chastotasi bo'yicha
qonuniy talablar bo'lmasa-da, ASB buni har yili o'tkazishni tavsiya qiladi.
Ko'pgina   Buyuk   Britaniya   kompaniyalari   o'zlarining   moliyaviy   hisobotlarini
xarajat (tarixiy yoki tarixiy xarajat) asosida nashr qilishni tanlaydilar, garchi 1985
yildagi Kompaniyalar to'g'risidagi qonun joriy qiymat asosida hisobot berishni ham
nazarda tutadi. Bu imkoniyat birinchi marta 1974 yilda SSAP 7da ko'zda tutilgan.
1970-yillarda   Buyuk   Britaniyada   inflyatsiya   ancha   yuqori   bo'lgan   va   bunday
sharoitda   aktivlarni   joriy   qiymatda   baholash   firmalar   aktivlarining   haqiqiy
qiymatini   aks   ettirishning   yaxshi   usuli   edi.   Biroq,   bu   yondashuv   buxgalteriya
amaliyotida   qo'llanilmadi,   chunki   doimiy   qayta   baholash   buxgalterlar   va
moliyachilar   tomonidan   inflyatsiyaga   nisbatan   bardoshli   munosabatda   bo'lishiga Приложение  
yordam beradi, deb hisoblangan. Buyuk Britaniya uchun bu qabul qilinishi mumkin
emas   edi.   O'tgan   asrning  oxirida  inflyatsiya   hisobini   boshlagan   kompaniyalarning
aksariyati   endi   undan   voz   kechishdi.   Faoliyatining   xususiyatiga   ko'ra,   tariflarni
minimal darajada ushlab turgan holda mahalliy va davlat hokimiyati organlari bilan
kelishishlari shart bo'lgan kommunal xizmatlar bundan mustasno. Bozorga nisbatan
buxgalteriya   hisobi   ushbu   kompaniyalarga   ko'proq   foyda   va   ko'proq   investitsiya
qilingan   kapital   haqida   hisobot   berishga   imkon   beradi.   Britaniya   qonunchiligi
investitsiyalarni   baholash   uchun   maksimal   erkinlikni   ta'minlaydi.   1985   yildagi
Kompaniyalar   to'g'risidagi   qonun   kompaniyalar   rahbariyatiga   shu   maqsadda
kompaniyaning sharoitlari va xususiyatlariga eng mos keladigan har qanday usulni
aniqlash huquqini beradi.
uzoq   muddatli   aktivlarni   hisobga   olish   davriy   qayta   baholash   natijalariga
asoslangan   bo'lsa,   amortizatsiyani   hisoblashda   ba'zi   qiyinchiliklar   yuzaga   keladi   .
Bunday   holda,   daromadlar   to'g'risidagi   hisobotda   hisoblangan   yillik   amortizatsiya
miqdori   juda   katta   farq   qiladi   -   tannarxdan   (tarixiy   xarajat)   to'liq   tiklash
qiymatigacha.   Shu   bilan   birga,   amortizatsiyani   hisoblash   va   aktivlarni   qayta
baholashda   yuzaga   keladigan   qiyinchiliklar   kompaniyaning   soliq   majburiyatlariga
hech qanday ta'sir ko'rsatmaydi, chunki Buyuk Britaniyaning soliq qonunchiligida,
amortizatsiyani   hisoblash   usulidan,   hisoblash   qoidalaridan   qat'i   nazar,   butunlay
mustaqildir. soliqqa tortiladigan foyda va soliq imtiyozlari mustahkamlangan.
Ko'chmas   mulkka   investitsiyalarni   hisobga   olish   uchun   maxsus   buxgalteriya
qoidalari   qo'llaniladi:   SSAP   19   ular   uchun   amortizatsiya   to'lovlarini   nazarda
tutmaydi,   lekin   yillik   qayta   baholashni   qayta   baholash   zaxirasiga   olinadigan   farq
bilan   va   agar   salbiy   farq   ushbu   zaxiradan   oshib   ketgan   bo'lsa,   u   holda   ortiqcha
summasi amortizatsiyaga olinadi. foyda va zarar hisobi.
Lizingga   olingan   mablag'larni   hisobga   olish   SSAP   21   standarti   tufayli   amalga
oshiriladi,   bu   lizingning   ikki   turini   ajratadi:   moliyaviy   va   operatsion   lizing.
Moliyaviy lizingning asosiy xususiyati  - aktivdan foydalanish bilan bog'liq barcha Приложение  
risklar   va   foydalarni   egasidan   lizing   oluvchiga   o'tkazishdir.   Bunday   holda,   butun
lizing muddati uchun belgilangan minimal lizing to'lovlarining joriy qiymati lizing
ob'ekti  qiymatining  kamida  90  foizini  qoplashi   kerak.  Ushbu  ta'rifga  kirmaydigan
lizinglar operatsion lizingni tashkil qiladi.
Ijaraga   olingan   aktivlarni   hisobga   olish   bo'yicha   Britaniya   Buxgalteriya   standarti
lizing   oluvchidan   moliyaviy   lizing   bo'yicha   ijaraga   olingan   aktivlarga   o'z
aktivlariga   o'xshash   tarzda   munosabatda   bo'lishini   talab   qiladi.   Ijaraga   olingan
mulk   amortizatsiyaga   tortiladi.   Bunda   lizing   beruvchi   lizing   oluvchidan   olingan
mablag'larni moliyaviy aktivlar sifatida ko'rsatadi. Operatsion lizing deganda, aktiv
lizing beruvchining balansida hisobga olinishi, u uchun to’lovlar esa mos ravishda
lizing   beruvchi   va   lizing   oluvchining   foyda   va   zarar   hisobvarag’iga   tushishini
bildiradi [6] .
Moliyaviy   va   operatsion   lizing   tushunchalari   o'rtasidagi   ta'rifga   mos   keladigan
chegara   juda   noaniq.   Ko'pgina   Buyuk   Britaniya   kompaniyalari   moliyaviy   lizingni
operatsion   lizing   sifatida   ko'rib   chiqishni   afzal   ko'radi:   SSAP   21   lizing   bo'yicha
amalga   oshirilishi   kerak   bo'lgan   majburiyatlar   haqida   alohida   hisobot   berish
talabini o'z ichiga oladi: kelgusi yil ichida; 2 yildan 5 yilgacha, shu jumladan, 5 yil
yoki   undan   ko'proq   vaqtdan   keyin.   Oxirgi   ko'rsatkichga   mos   keladigan   katta
miqdorlar   moliyaviy   lizing   operatsiya   xonasining   orqasida   yashiringanligini
ko'rsatadi.
Gudvilni (gudvil) hisobga olish usullari hali ham ingliz buxgalterlari o'rtasida bahs
mavzusi   bo'lib   qolmoqda.   Gudvil   bir   kompaniya   boshqasini   sotib  olganida,   uning
uchun   to'langan   narx   va   aktivlarning   joriy   qiymati   o'rtasidagi   farq   sifatida   paydo
bo'ladi. Shunday qilib, bu farq maxsus zaxira fondi hisobidan qoplanishi va darhol
hisobdan   chiqarilishi   kerak   bo'lgan   qo'shimcha   xarajatlar   sifatida   talqin   qilinishi
mumkin. Ushbu usul SSAP 22 tomonidan ko'zda tutilgan. Biroq, xalqaro standartda
aks ettirilgan yana bir nuqtai nazar mavjud. Приложение  
IAS 22: Gudvil boshqa nomoddiy aktivlardan farq qilmaydi. U kompaniyani sotib
olayotganda   sotib   olingan   va   tovar   belgilari   va   litsenziyalar   kabi   hisobga   olinishi
mumkin   bo'lgan   qo'shimcha   aktiv   sifatida   ko'rib   chiqilishi   mumkin:   ma'lum   bir
oqilona davr mobaynida amortizatsiya, lekin 20 yildan ortiq emas. Shu bilan birga,
nomoddiy aktivlarning ba'zi  turlari va yaxshi  niyat  vaqt o'tishi  bilan o'z qiymatini
yo'qotmaganligi sababli, iqtisodiy hayot faktlarini ishonchli va vijdonan aks ettirish
tushunchasi boshqa yondashuvga juda mos keladi: bunday aktivlarga amortizatsiya
hisoblanmaslik, lekin ularni davriy qayta baholash natijalari asosida hisobga olish.
Kimning   nuqtai   nazari   to'g'riroq   ekanligi   haqidagi   bahslar   90-yillarning   boshidan
beri  davom  etmoqda. Endi  kompaniyalar  o'zlari  uchun eng yaxshi  deb hisoblagan
usulni   tanlashda   erkindir.   Biroq,   tajriba   shuni   ko'rsatadiki,   ko'pchilik   hali   ham
darhol   hisobdan   chiqarishni   emas,   balki   keyinchalik   amortizatsiya   bilan
kapitallashtirishni tanlaydi [19].
Yaqin kelajakdagi istiqbollar. Britaniya Buxgalteriya Standartlari Kengashi (ASB)
1980-yillarning oxirida tashkil topgan. Hozirgi vaqtda u Britaniyaning Buxgalteriya
hisobi standartlarini ishlab chiqish va tasdiqlash uchun mas'uldir, lekin u tomonidan
ishlab   chiqilgan   hujjatlardan   foydalanish   bo'yicha   tushuntirish   ishlari   va
maslahatlar   berishga   ham   chaqiriladi.   Albatta,   bu   amaliyot   ma'lum   afzalliklarga
ega.   Ammo   shu   bilan   birga,   u   oddiy   britaniyalik   buxgalterlarga   har   qanday   ASB
hujjati   standart   sifatida   tasdiqlanishidan   oldin   muhokamaga   taqdim   etilganiga
qaramay,   ular   muvofiq   ishlaydigan   standartlarni   yaratishda   ishtirok   etishga   ruxsat
bermaydi.   qoralama,   faqat   ASB   a'zolarining   tor   doirasi.   Bundan   tashqari,   so'nggi
yillarda   fond   bozorida   sodir   bo'layotgan   voqealar   Buyuk   Britaniyada   qimmatli
qog'ozlar   va   fond   bozori   komissiyasini   yaratishni   talab   qilmoqda.   Bunday
komissiya   ASB   bilan   o'zaro   aloqada   bo'lishi   kerak,   chunki   kompaniyaning
qimmatli   qog'ozlar   bozoridagi   ishtiroki   va   mavqei   to'g'risidagi   barcha
ma'lumotlarni buxgalteriya hisobida batafsil aks ettirishga oid hujjatlarni va hisobot Приложение  
shakllarini   ishlab   chiqish   allaqachon   kechiktirilgan.   fond   bozori   kompaniya
haqidagi eng to'liq va ishonchli ma'lumot [13].
Bundan   tashqari,   jahon   kapital   bozorining   globallashuvi   turli   mamlakatlarda
faoliyat   yurituvchi   xo’jalik   yurituvchi   sub’ektlarning   moliyaviy   hisobotlarining
shaffofligini   taqozo   etmoqda.   Amerika   standartlarining   ta'siri   (ayniqsa,
kompaniyalarning   soliq   majburiyatlarini   aks   ettirishda   )   Britaniya   buxgalteriya
institutlari faoliyatida allaqachon ko'rinadi. ASB IASC.ED 17 Buxgalteriya hisobi
standartlari xalqaro qo'mitasi faoliyatini to'liq qo'llab-quvvatlaydi.
2020   yil   1   oktyabrda   "Kapa"   MChJ   ustav   kapitali   900   000   rublni   tashkil   etgan
holda ro'yxatdan  o'tkazildi. Ustav  kapitali  to'g'risidagi  e'lon  quyidagi  yozuvda aks
ettirilgan:
Debet   75   "Muassislar   bilan   hisob-kitoblar",   1   "Ustav   (ustav)   kapitaliga   badallar
bo'yicha hisob-kitoblar" subschyoti.
Kredit 80 "Ustav kapitali" -  900 000 rubl.
Egalari   ustav   kapitaliga   hissa   sifatida   600   000   rubl   miqdorida   materiallar
qo'shdilar   .   va   300   000   rubl.   tekshirish   hisobiga.   Omonat   summalari   uchun
quyidagi e'lonlar kiritilishi kerak:
Debet 10 "Materiallar"
Kredit   75   "Muassislar   bilan   hisob-kitoblar",   1-kichik   hisob   "Ustav   (ustav)
kapitaliga badallar bo'yicha hisob-kitoblar" -  600 000 rubl.
Debet 51 "Hisob-kitob hisobvaraqlari"
Kredit   75   "Ta'sischilar   bilan   hisob-kitoblar",   1-kichik   hisob   "Ustav   (ustav)
kapitaliga badallar bo'yicha hisob-kitoblar " -  900 000 rubl.
Belgilangan ma'lumotlarga muvofiq, dastlabki balans shakllantirildi.
2.1-jadval - Ochilish balansi, p.
Aktivlar Majburiyatlar Приложение  
I  Doimiy aktivlar III  Kapital va zaxiralar
Ustav kapitali - 900 000
II  Aylanma aktivlar VI  Uzoq muddatli majburiyatlar
Aktsiyalar - 600 000
Pul   mablag'lari   va   ularning
ekvivalentlari - 300 000 V  Qisqa muddatli majburiyatlar
Balans valyutasi - 900 000 Balans valyutasi - 900 000
Xo'jalik operatsiyalarini ro'yxatga olish jurnali tuzildi (2.2-jadval).
2.2-jadval - Iqtisodiy hayot faktlarini ro'yxatga olish jurnali
N
o
p   /
p Iqtisodiy   hayot   faktining
mazmuni (FHJ) Tran
zakts
iya
turi Hisob
yozishmalari Miqdori, r.
Debe
t Kredit Shaxsiy General
1 Yetkazib   beruvchidan   sotib
olingan   uskunalar,   shu   jumladan
QQS 20% M(   +
) 08 60
25500
30600M(   +
) 19 60
5100
2 Sotib   olingan   asbob-uskunalar
uchun   QQSni   qaytarish   uchun
hisobdan chiqarildi M( -) 68 19
5100 5100
3 Uskunalar   rahbarning   buyrug’i
bilan ishga tushirildi P(A) 01 08
25500 25500
4 Ombordan   chiqarilgan
materiallar:
ishlab chiqarishga P(A) 20 10
300000 435000
ustaxonalar uchun P(A) 25 10 105000 Приложение  
N
o
p   /
p Iqtisodiy   hayot   faktining
mazmuni (FHJ) Tran
zakts
iya
turi Hisob
yozishmalari Miqdori, r.
Debe
t Kredit Shaxsiy General
Boshqaruv xarajatlari uchun P(A) 26 10 30 000
5 Qisqa muddatli bank krediti oldi M(   +
) 51 66
600000 600000
6 Sotib   olingan   asbob-uskunalar
uchun to'langan schyot-faktura M( -) 60 51
30600 30600
7 Bir oy davomida ishlab chiqarish
uskunasining   hisoblangan
amortizatsiyasi   (foydalanish
muddati - 5 yil) M(   +
) 25 02
425.01 425.01
8 Hisoblangan ish haqi:
mahsulotlar   ishlab   chiqaradigan
ishchilar M(   +
) 20 70
180
000 390
000
do'kon xodimlari M(   +
) 25 70
90 000
2.2-jadvalning davomi
zavodni boshqarish M(   +
) 26 70 120
000
9 Byudjetdan   tashqari
jamg'armalarga   badallar   (30%)
hisoblab chiqiladi:
mahsulotlar   ishlab   chiqaradigan
ishchilar M(   +
) 20 69
54000 117000
do'kon xodimlari M(   + 25 69 27000 Приложение  
)
zavodni boshqarish M(   +
) 26 69
36000
10 Xodimlarning ish haqidan ushlab
qolingan shaxsiy daromad solig'i P(P) 70 68
50700 50700
o'n
bir Yetkazib   beruvchining   iste'mol
qilingan   elektr   energiyasi   uchun
hisob-fakturasi:
ishlab   chiqarish   ehtiyojlari,   shu
jumladan QQS 20% M(   +
) 25 60
21000
37800M(   +
) 19 60
4200
Boshqaruv   ehtiyojlari,   shu
jumladan QQS 20% M(   +
) 26 60
10500
M(   +
) 19 60
2100
12 Hisob-faktura   bo'yicha   QQSni
qaytarish   uchun   hisobdan
chiqarildi M( -) 68 19
6300 6300
13 Elektr   uchun   etkazib   beruvchiga
o'tkaziladi M( -) 60 51
37800 37800
14 uchun   yetkazib   beruvchining
hisob-fakturasi , QQS 20% M(   +
) 26 60
21000
25200M(   +
) 19 60
4200
15 Hisob-faktura   bo'yicha   QQSni
qaytarish   uchun   hisobdan
chiqarildi M( -) 68 19
4200 4200
16 Aloqa   xizmatlari   uchun
provayderga topshirildi M( -) 60 51
25200 25200
17 Asosiy   ishlab   chiqarish P(A) 20 25
243425 460925 Приложение  
hisobvaraqlariga o'chiriladi:
a) qo'shimcha xarajatlar
b) umumiy biznes xarajatlari P(A) 20 26 217500
18 Tayyor   mahsulotlar   chiqarildi   va
standart   tannarx   bo'yicha
omborda hisobga olindi P(A) 43 40
105000
0 105000
0
19 Mahsulotlar   ombordan   jo'natildi,
unga   egalik   huquqi   belgilangan
omborda xaridorlarga o'tadi. P(A) 45 43
105000
0 105000
0
20 Xaridor   tomonidan   unga
jo'natilgan   mahsulotlarni   qabul
qilish va mulk huquqini o'tkazish
to'g'risidagi tasdiqnoma olingan M(   +
) 62 90
168000
0 168000
0
21 Sotish   hajmi   bo'yicha   ajratilgan
QQS miqdori P(P) 90 68 280
000 280
000
22 Sotilgan   mahsulot   tannarxi
hisobdan chiqarilgan P(A) 90 45 105000
0 105000
0
23 Haqiqiy   tannarx   bo'yicha   ishlab
chiqarishdan chiqarilgan P(A) 40 20
994925 994925
24 Ishlab   chiqarilgan   mahsulot
tannarxidagi yozma og'ish P(A) 90 40 55074.
99 55074.
99
2.2-jadvalning davomi
25 Sotishdan   oshkor   qilingan
moliyaviy natijalar P(P) 90 99
405075 405075
26 Omborda materiallar yetishmasdi P(A) 94 10 12000 12000
27 Kamchilik   omborchiga   hisobdan
chiqarildi P(A) 73 94
12000 12000
28 Kamomad   miqdori   xodim P(A) 50 73
12000 12000 Приложение  
tomonidan   tashkilotning
kassasiga to'lanadi
29 Ish   haqini   berish   uchun   joriy
hisobvarag'idan   olingan
mablag'lar P(A) 50 51
339300 339300
o't
tiz Tashkilot   xodimlariga
to'lanadigan ish haqi M( -) 70 50 270
000 270
000
31 To'lanmagan   ish   haqining
depozitga qo'yilgan miqdori P(P) 70 76
69300 69300
32 Depozitga qo'yilgan summa joriy
hisob raqamiga qaytarildi P(A) 51 50
69300 69300
33 Qisqa   muddatli   kredit   bo'yicha
hisoblangan foizlar M(   +
) 91 66
18000 18000
34 Mahsulotlarni   to'lash   uchun
mijozlardan naqd pul oldi P(A) 51 62 168000
0 168000
0
35 Sotilgan   ishlab   chiqarish
uskunalari:
ob'ektning   shartnoma   qiymati
bo'yicha M(   +
) 62 91
270
000
375000QQS miqdori uchun P(P) 91 68 54000
haqiqiy   xarajat   hisobdan
chiqariladi P(A) 01.V 01.E
25500
jamlangan amortizatsiya uchun M( -) 02 01.V 425.01
qoldiq qiymati uchun P(A) 91 01.V 25074.
99
36 Sotilgan   asbob-uskunalar   uchun
hisob-kitob   hisobvarag'iga   kelib
tushgan mablag'lar P(A) 51 62
270
000 270
000
37 Kredit bo'yicha foizlar olinadi M( -) 66 51 18000 18000 Приложение  
38 Qarz oluvchi  jarimalar  miqdorini
aks ettirdi M(   +
) 76 91
15000 15000
39 Qabul qilingan jarimalar miqdori P(A) 51 76 15000 15000
40 Boshqa daromad va xarajatlardan
aniqlangan moliyaviy natija P(P) 91 99
187925 187925
41 Hisoblangan daromad solig'i P(P) 99 68 118600 118600
42 Yilning yakuniy aylanmasi foyda
va zarar hisobini yopdi P(P) 99 84
474400 474400
43 Aksiyadorlar   yig’ilishi   qaroriga
ko’ra,   foydaning   5   foizi   zaxira
kapitalini   shakllantirishga
yo’naltiriladi. P(P) 84 82
23720.
01 23720.
01
44 Dividendlar   (25%)   tashkilot
xodimlari   bo'lmagan
aktsiyadorlarga   hisoblab
chiqilgan P(P) 84 75
118600 118600
2.2-jadvalning oxiri
45 Dividendlar   (25%)   tashkilot
xodimlari bo'lgan aktsiyadorlarga
hisoblab chiqilgan P(P) 84 70
118600 118600
46 Hisoblangan   dividendlar
summasidan   ushlab   qolingan
shaxsiy daromad solig'i P(P) 70 68 15417.
99
30836.
01P(P) 75 68 15417.
99
47 Dividendlar   tashkilot   xodimlari
bo'lgan   aktsiyadorlarga
o'tkaziladi M( -) 70 51
103182 103182
48 Dividendlar   tashkilot   xodimlari M( -) 75 51 103182 103182 Приложение  
bo'lgan   aktsiyadorlarga
o'tkaziladi
49 Qisqa muddatli kreditni to'lash M( -) 66 51 600000 600000
50 Soliqlar   va   byudjetdan   tashqari
jamg'armalarga   badallar   bo'yicha
to'langan qarzlar M( -) 68 51 518536
635536M( -) 69 51
117000
Jami 134318
31
Tuzilgan aylanma balansi (2.3-jadval).
jadval - Buxgalteriya balansi
Tekshirish Davr   boshidagi
qoldiq Davrdagi operatsiyalar davr oxiridagi qoldiq
Debet Kredit Debet Kredit Debet Kredit
01.1 0 0 25500 25500 0 0
01.2 0 0 25500 25500 0 0
02 0 0 425.01 425.01 0 0
08 0 0 25500 25500 0 0
10 600000 0 0 447000 153000 0
19 0 0 15600 15600 0 0
20 0 0 994925 994925 0 0
25 0 0 243425 243425 0 0
26 0 0 217500 217500 0 0
43 0 0 1050000 1050000 0 0
45 0 0 1050000 1050000 0 0
50 0 0 351300 339300 12000 0
51 300000 0 2634300 1892800 1041500 0 Приложение  
60 0 0 93600 93600 0 0
62.1 0 0 1950000 1950000 0 0
66 0 0 618000 618000 0 0
68 0 0 534136 534136 0 0
69 0 0 117000 117000 0 0
70 0 0 508600 508600 0 0
73 0 0 12000 12000 0 0
75.1 0 0 0 0 0 0
75.2 0 0 118600 118600 0 0
76 0 0 15000 84300 0 69300
80 0 900000 0 0 0 900000
82 0 0 0 23720.01 0 23720.01
84 0 0 260920 474400 0 213480
90 0 0 1680000 1680000 0 0
91 0 0 285000 285000 0 0
94 0 0 12000 12000 0 0
99 0 0 593000 593000 0 0
Jami 900000 900000 13431831 13431831 1206500 1206500
Tashkilotning Bosh kitobini to'ldirdi.
01.1 "Foydalanuvchi asosiy vositalar"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
3 25500 35 25500
Oylik debet aylanmasi 25500 Oylik kredit aylanmasi 25500 Приложение  
Oy oxiridagi qoldiq 0    
01.2 "Asosiy vositalarni yo'q qilish"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
35 25500 35 425.01
35 25074.99
Oylik debet aylanmasi 25500 Oylik kredit aylanmasi 25500
Oy oxiridagi qoldiq 0    
02 "Aortizatsiya"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
35 425.01 35 425.01
Oylik debet aylanmasi 425.01 Oylik kredit aylanmasi 425.01
    Oy oxiridagi qoldiq 0
08 "Davlatdan tashqari aktivlarga investitsiyalar"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
1 25500 3 25500
Oylik debet aylanmasi 25500 Oylik kredit aylanmasi 25500
Oy oxiridagi qoldiq 0    
10 "Materiallar" Приложение  
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 600000    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
4
300000
4
105000
4
30 000
26
12000
Oylik debet aylanmasi 0 Oylik kredit aylanmasi 447000
Oy oxiridagi qoldiq 153000    
19 "Olingan qiymatlar bo'yicha QQS"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
1 5100 2 5100
o'n bir 4200 12 6300
o'n bir 2100 15 4200
14 4200
Oylik debet aylanmasi 15600 Oylik kredit aylanmasi 15600
Oy oxiridagi qoldiq 0   0
20 "Asosiy ishlab chiqarish"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
4 300000 23 994925.01
8 180 000 Приложение  
9 54000
17 243425.01
17 217500
Oylik debet aylanmasi 994925.01 Oylik kredit aylanmasi 994925.01
Oy oxiridagi qoldiq    
 
25 "Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari"
Debet Kredit
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
4 105000 17 243425.01
7 425.01 0 0
8 90 000 0 0
9 27000 0 0
o'n bir 21000 0 0
Oylik debet aylanmasi 243425.01 Oylik kredit aylanmasi 243425.01
   
   
26 "Umumiy xarajatlar"
Debet Kredit
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
4 30 000 17 217500
8 120 000 0 0
9 36000 0 0
o'n bir 10500 0 0
14 21000 0 0
Oylik debet aylanmasi 217500 Oylik kredit aylanmasi 217500
        Приложение  
40 " Mahsulotlar ( ishlar, xizmatlar ) ishlab chiqarish"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
23 994925.01 18 1050000
24 55074.99
Oylik debet aylanmasi Oylik kredit aylanmasi
Oy oxiridagi qoldiq 994925.01   994925.01
43 " Tayyor mahsulotlar"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
18 105000 19 105000
Oylik debet aylanmasi 105000 Oylik kredit aylanmasi 105000
Oy oxiridagi qoldiq 0    
     
45 "Tovar jo'natilgan"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
19 105000 22 105000
Oylik debet aylanmasi 105000 Oylik kredit aylanmasi 105000
Oy oxiridagi qoldiq 0    
50 kassir
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm Приложение  
28 12000 o'ttiz 270 000
29 339300 32 69300
Oylik debet aylanmasi 351300 Oylik kredit aylanmasi 339300
Oy oxiridagi qoldiq 12000    
51 "Hisob-kitob hisoblari"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 300000    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
5 600000 6 30600
32 69300 13 37800
34 1680000 16 25200
36 270 000 29 339300
39 15000 37 18000
47 103182
48 103182
49 600000
50 635535.99
Oylik debet aylanmasi 2634300 Oylik kredit aylanmasi 1892799.99
Oy oxiridagi qoldiq 1041500    
60 "Yetkazib beruvchilar va pudratchilar bilan hisob-kitoblar"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
6 30600 1 25500
13 37800 1 5100
16 25200 o'n bir 21000
o'n bir 4200 Приложение  
o'n bir 10500
o'n bir 2100
14 21000
14 4200
Oylik debet aylanmasi 93600 Oylik kredit aylanmasi 93600
Oy oxiridagi qoldiq   Oy oxiridagi qoldiq 0
62.1 "Xaridorlar va mijozlar bilan hisob-kitoblar"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0    
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
20 1680000 34 1680000
35 270 000 36 270 000
Oylik debet aylanmasi 1950000 Oylik kredit aylanmasi 1950000
Oy oxiridagi qoldiq 0 Oy oxiridagi qoldiq  
66 "Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar bo'yicha hisob-kitoblar"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
37 18000 5 600000
49 600000 33 18000
Oylik debet aylanmasi 618000 Oylik kredit aylanmasi 618000
Oy oxiridagi qoldiq 0 Oy oxiridagi qoldiq
68 "Soliqlar va yig'imlar uchun hisob-kitoblar"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm Приложение  
2 5100 10 50700
12 6300 21 279999.99
15 4200 35 54000
50 518535.99 41 118600.02
0 0 46 30835.98
Oylik debet aylanmasi 534135.99 Oylik kredit aylanmasi 534135.99
Oy oxiridagi qoldiq
69 "Ijtimoiy sug'urta va ta'minot uchun hisob-kitoblar"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
50 117000 9 54000
9 27000
9 36000
Oylik debet aylanmasi 117000 Oylik kredit aylanmasi 117000
    Oy oxiridagi qoldiq
70 "Ish haqi bo'yicha xodimlar bilan hisob-kitoblar"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
10 50700 8 180 000
o'ttiz 270 000 8 90 000
31 69300 8 120 000
46 15417.99 44 118599.99
47 103182 0 0
Oylik debet aylanmasi 508599.99 Oylik kredit aylanmasi 508599.99
  0 Oy oxiridagi qoldiq Приложение  
73.2 "Boshqa operatsiyalar uchun xodimlar bilan hisob-kitoblar"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0
 
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
27 12000 28 12000
Oylik debet aylanmasi 12000 Oylik kredit aylanmasi 12000
Oy oxiridagi qoldiq 0    
75.1 "Ustav kapitaliga badallar bo'yicha hisob-kitoblar"
Debet Kredit
Oy boshidagi qoldiq 0
 
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
Oylik debet aylanmasi Oylik kredit aylanmasi
Oy oxiridagi qoldiq
   
75.2 "Daromadlarni to'lash bo'yicha muassislar bilan hisob-kitoblar"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
46 15417.99 45 118599.99
48 103182 0 0
Oylik debet aylanmasi 118599.99 Oylik kredit aylanmasi 118599.99
    Oy oxiridagi qoldiq 0 Приложение  
76 "Turli qarzdorlar va kreditorlar bilan hisob-kitoblar"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
38 15000 31 69300
39 15000
Oylik debet aylanmasi 15000 Oylik kredit aylanmasi 84300
Oy oxiridagi qoldiq 69300 Oy oxiridagi qoldiq
80 "Ustav kapitali"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 900000
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
Oylik debet aylanmasi   Oylik kredit aylanmasi  
    Oy oxiridagi qoldiq 900000
82 "Zaxira kapitali"
Debet Kredit
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
    43 23720.01
Oylik debet aylanmasi   Oylik kredit aylanmasi 23720.01
    Oy oxiridagi qoldiq 23720.01
84 "Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar)"
Debet Kredit Приложение  
    Oy boshidagi qoldiq 0
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
43 23720.01 42 474399.99
44 118599.99
45 118599.99
Oylik debet aylanmasi 260919.99 Oylik kredit aylanmasi 474399.99
    Oy oxiridagi qoldiq 213480
90 "Mahsulot sotish"
Debet Kredit
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
21 279999.99 20 1680000
22 1050000
24 55074.99
25 405075
Oylik debet aylanmasi 1680000 Oylik kredit aylanmasi 1680000
91 "Boshqa daromadlar va xarajatlar"
Debet Kredit
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
33 18000 35 270 000
35 54000 38 15000
35 25074.99
40 187925.01
Oylik debet aylanmasi 285000 Oylik kredit aylanmasi 285000
94-sonli   "Qimmatbaho   buyumlarning   shikastlanishi   natijasida   etishmovchilik   va
yo'qotishlar" Приложение  
Debet Kredit
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
26 12000 27 12000
Oylik debet aylanmasi 12000 Oylik kredit aylanmasi 12000
99 "Foyda va zarar"
Debet Kredit
Operatsiya raqami so'm Operatsiya raqami so'm
41 118600.02 75 405075
42 474399.9 120 187925.01
Oylik debet aylanmasi 593000 Oylik kredit aylanmasi 593000
Hisobot   davri   natijalari   bo'yicha,   olingan   ma'lumotlar   asosida   moliyaviy   natijalar
to'g'risidagi   hisobot   to'ldirildi   (A   ilova)   va   hisobot   davri   oxiridagi   buxgalteriya
balansi tuzildi (B ilova).
Xulosa
Ushbu   kurs   ishida   ishning   asosiy   vazifalari   hal   qilindi   va   o'rganildi:   Buyuk
Britaniyada   buxgalteriya   hisobi,   qirollikdagi   buxgalteriya   hisobining   mohiyati
tahlil   qilindi,   bu   davlatda   buxgalteriya   hisobining   shakllanishi   kuzatildi,
buxgalteriya   hisobining   paydo   bo'lishi,   uning   tarixi   va   evolyutsiyasi.   Buyuk
Britaniyada o'rganilib, uning asosida qirollikdagi buxgalteriya hisobi standartlarini
tartibga solish va qonunchilik bazasi tahlil qilindi.
XIV   -   XIX asrlarda   buxgalteriya hisobidagi  o'zgarishlar  ham  tahlil  qilindi. Buyuk
Britaniyada va buxgalteriya hisobining hozirgi holatini o'rgangan.
Xulosa   qilish   mumkinki,   buxgalteriya   hisobi   asta-sekin,   uzoq   vaqt   va   cheksiz
ravishda   paydo   bo'lgan.   Qadimgi   dunyo   haqidagi   ma'lumot   faktlar   hisobi   bo'lib,
umuman   olganda   u   statikdir.   U   mol-mulkni   inventarizatsiya   qilish   va   bevosita
ro'yxatga   olish   asosida   amalga   oshiriladi.   O'rta   asrlarda   buxgalteriya   hisobining
ikkita asosiy paradigmasi shakllandi - 13 - asrdan boshlab  qishloq xo'jaligida  oddiy Приложение  
buxgalteriya   hisobiga   asoslangan   .   Buxgalteriya   hisobining   uchta   paradigmasi
allaqachon mavjud.
Xususiyatlarni   aniqlab,   shuni   xulosa   qilish   mumkinki,   ikki   tomonlama   kirish
shohlikda asosli va o'z vaqtida paydo bo'lgan. Buxgalteriya hisobining rivojlanishi
butun Evropada faol amalga oshirildi, turli g'oyalar, ta'limotlar va maktablar tarqala
boshladi   va   G'arb   davlatlari   bundan   mustasno   emas   edi.   Biroq,   XIX   asrning
o'rtalariga  qadar  .  bu fanda  tub yangiliklar  kuzatilmadi.  Jamiyatni   sanoatlashtirish
boshlanishi bilangina buxgalteriya hisobi yangi bosqichga ko'tarildi: ilmiy daraja.
Xulosa   qilib   shuni   ta'kidlash   mumkinki,   to'plangan   bilimlarning   pragmatik
xususiyati   tufayli   buxgalteriya   hisobi   sohasida   g’oyalarning   rivojlanishi   avvalgi
qarashlarni inkor etish, ag’darish yo’li bilan emas, balki mavjud asoslarni  tartibga
solish   shaklida,   faqat   yangi,   kengroq   faktik   asosda   amalga   oshirilgan   .   Ushbu
yondashuv natijasida nazariy bilimlar tizimi amaliy unumdorligi tufayli talabga ega
bo'lgan tushunchalarni o'z ichiga oldi. Приложение  
Foydalanilgan manbalar ro'yxati
1. Jurnallar kutubxonasi / Xalqaro standartlar bo'yicha buxgalteriya hisobi, 1-qism,
Ijtimoiy himoya, 1998 yil, № 9.
2. Jurnallar kutubxonasi / Xalqaro standartlar bo'yicha buxgalteriya hisobi, 2-qism,
Ijtimoiy himoya, 1998 yil, № 10.
3. Xoffman,   G.A.   Buxgalteriya   hisobi   tarixi.   /   G.   A.   Xoffman.   -   Kemerovo:
KuzGTU , 2011.  -  92 p.
4. Efimenko   V.   Lukyanenko   L.   I.   Xorijiy   mamlakatlarda   buxgalteriya   hisobi:
darslik,   o'zini   o'zi   ta'minlash   uchun   qo'llanma   .   o'rganish   .   diss   .   /   Ed.   V.   I.
Efimenko. - TO /. KNEU, 2005. - 211 b.
5. Ivashkevich,   V.B. Buxgalteriya hisobi  va auditdagi kasbiy qadriyatlar va etika:
o'quv qo'llanma / V. B. Ivashkevich. - Moskva: Magistr: INFRA - M, 2019. - 437
p.
6. Kocherga   S.   V.,   Pilipenko   K.   A.   Xorijiy   mamlakatlarda   buxgalteriya   hisobi:
Prok. nafaqa. - M.: TsNL, 2005. - 216 b.
7. Larionov,   A.D.   Luka   Pacioli   :   buxgalteriya   etikasining   paydo   bo'lishi   va
rivojlanishi / A.D. Larionov / Buxgalteriya hisobi.  -  2004.  -  8-son.
8. Mazdorov , T.N.  Buxgalteriya hisobi nazariyasi: universitetlar uchun darslik. / T.
N. Mazdorov  -  Moskva: MGUP, 2012.  -  212 p.

Buyuk Britaniya buxgalteriya hisobi

Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Moliya bozori va uning moliyaviy resurslarni shakllantirishdagi o‘rni
  • Bank faoliyatida avtomatlashtirilgan axborot tizimlari va texnologiyalari
  • Bozor iqtisodyotning avzalliklari va kamchiliklari
  • Bozor iqtisodiyoti o‘tishning hozirgi zamon modellari, bozor munosabatlariga o‘tish modellarining shakllanishi
  • Firma va uning tashkiliy-iqtisodiy asoslari

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026.

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский