Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 778.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Литература

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Choʻlponning «Kecha va kunduz» asarida realizm

Купить
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA'LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI MIRZO ULUG‘BEK NOMIDAGI O‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETIJURNALISTIKA VA O‘ZBEK FILOLOGIYASI FAKULTETI FILOLOGIYA VA TILLARNI O‘QITISH: O‘ZBEK TILI YO‘NALISHI O‘ZBEK ADABIYOTI TARIXI FANIDAN MAVZU: CHO‘LPONNING “KECHA VA KUNDUZ” ASARIDA REALIZM Bajardi: Qabul qildi: Toshkent- 2025 MUNDARIJA: I BOB. ABDULHAMID CHO‘LPONNING “KECHA VA KUNDUZ” ASARIDA REALIZMNING NAMOYON BO‘LISHI. ...................................... 7 1.1. Asarning syujeti va voqelikni realizm asosida yoritilishi. ................................ 7 1.2. Personajlar orqali realizmning ko‘rsati1ishi. .................................................. 12 I bob yuzasidan xulosa. ........................................................................................ 18 II BOB. “KECHA VA KUNDUZ” ASARIDA REALIZMNING USLUBIY JIHATLARI. ...................................................................................................... 19 2.1. Til va uslubda realizmning o‘ziga xosligi. ..................................................... 19 2.2. Asardagi realizm va uning o‘quvchiga ta'siri. ................................................ 24 II bob yuzasidan xulosa. ....................................................................................... 28 UMUMIY XULOSA ........................................................................................... 29 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI. ....................................... 31 3KIRISH Mavzuning dolzarbligi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘z chiqishlarida o‘zbek adabiyotining jamiyatdagi o‘rni, uning ma'naviyatni yuksaltirishdagi ahamiyati va milliy g‘urumi shakllantirishdagi roli haqida ko‘p bor ta'kid1agan. Prezident Shavkat Mirziyoyev adabiyot va san'atni millat ma'naviyatining asosi, yosh avlodni vatanparvarlik va ezgulik ruhida tarbiyalovchi vosita sifatida baholaydi. U kishi bir necha marotaba shunday degan: "Adabiyot — bu xalq qalbi, uning ruhi va or-nomusi. Adabiyotsiz jamiyatni tasavvur qilib bo‘1maydi” 1 . Abdulhamid Cho‘lponning "Kecha va Kunduz" asarida realizm yo‘na1ishining dolzarbligi bugungi kun uchun ham katta ahamiyatga ega. Asar o‘z davrining ijtimoiy, siyosiy va madaniy haqiqatlarini teran va haqqoniy yoritib, realizm tamoyillarini o‘zbek adabiyotida yangi bosqichga olib chiqdi. Cho‘lponning realizmga asoslangan yondashuvi asarning voqelikni soxta idealizmdan holi, tabiiy va aniq ifodalashi orqali jamiyatdagi muammolarni ochib beradi. Bu jihat asarning zamonaviy o‘quvchi uchun ham ahamiyatini yo‘qotmaydi, chunki inson va jamiyat munosabatlaridagi murakkabliklar, ichki ziddiyatlar hamon dolzarb mavzulardir. Cho‘lponning realizmi ijtimoiy muammolarni yashirmay, ularni ochiq va tanqidiy ko‘rsatishda namoyon bo‘1adi. Bu esa o‘quvchini jamiyatdagi mavjud nohaqlik va adolatsizliklarga e'tibor qaratishga undaydi. Ayniqsa, ta'1imning pastligi, gender tengsizlik, qadimiy an'ana1ar bilan yangi zamon qarashlari o‘rtasidagi ziddiyatlar bugungi kunda ham o‘z yechimini topishda davom etmoqda. Shu boisdan, Cho‘1ponning bu masalalarni realizm asosida yoritishi asarning dolzarbligini oshiradi. Bundan tashqari, "Kecha va Kunduz" asaridagi realizm shaxslarning psixologik holatini chuqur tahlil qilish bilan boyitilgan. Qahramonlarning ichki kechinmalari, orzu-umidlari va ijtimoiy muhit bilan kurashlari orqali inson tabiatining murakkabligi ochib beriladi. Bu esa asarni nafaqat tarixiy hujjat sifatida, 4’ Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat'iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz (1 -qism), O‘zbekiston, - T.: 2018, B. 168. 5balki insoniylik, shaxsiy erkinlik va adolat uchun kurash timsoli sifatida ham dolzarb qiladi. Zamonaviy adabiyot va san'atda realizm hali ham o‘z o‘rnini saqlab qolmoqda, chunki haqiqatni yashirmay, haqqoniy tasvirlash o‘quvchi va tomoshabinni chuqur fikrlashga undaydi. Shunday ekan, Cho‘lponning "Kecha va Kunduz" asaridagi realizm prinsiplari bugungi kunda ham o‘rganishga, tahlil qilishga va ijodiy ilhom olishga munosib manba hisoblanadi. Bu asar orqali o‘quvchi1ar nafaqat o‘zbek milliy madaniyati va tarixini anglab yetadilar, balki insoniyatning umumbashari muammolari bilan yuzlashish imkonini ham topadilar. Shu sababli, "Kecha va Kunduz" asaridagi realizmning dolzarbligi uning haqiqatni ochiq va samimiy yoritishida, ijtimoiy haqiqatni targ‘ib qilishdagi kuchida, hamda insoniy kechinmalarni chuqur ochib berishida namoyon bo‘ladi. Bu esa asarni o‘zbek adabiyotida realizmning muhim namunasiga aylantirgan, hamda zamonaviy o‘quvchilar uchun ham katta ahamiyat kasb etishini ta'minlagan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi. Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va Kunduz” asarida realizm tamoyillarining qo‘1lanilishi va voqelikni yoritilishi — O‘zbek adabiyotshunoslari tomonidan keng va chuqur o‘rgani1gan. O‘zbekistonning ko‘p1ab taniqli olimlari va adabiyotshunoslari ushbu asarni tahlil qilishda asarning ijtimoiy, psixologik va badiiy jihatlarini o‘rganib, uning o‘zbek realizmida tutgan o‘rnini aniq belgilashga katta hissa qo‘shishgan. Masalan, Ibrohim Qodirov 2 , Mirzohid Usmonov 3 , To‘xtamurod Karimov 4 kabi olimlar “Kecha va Kunduz”ni realizm asosida yoritilgan voqelik namunasiga aylantirib, asardagi ijtimoiy muammolar, qahramonlarning psixologik holatlari va milliy ruhni ochib berishdagi o‘ziga xosliklarini tahlil qilishgan. Ularning tadqiqotlarida Cho‘lpon ijodining mazmunan va shaklan yangi bosqichga ko‘tari1ishi, uning milliy realizmning shakllanishida muhim rol o‘ynashi alohida ta'kid1angan. 62 Qodirov I. O‘zbek adabiyotida realizmning rivojlanishi. — Toshkent: Fan, 2010. — B. 215. 3 Usmonov M. Abdulla Cho‘lpon ijodida ijtimoiy muammolar. — Toshkent: Akademiya, 2015. — B. 180. 4 Karimov, T. Realizm uslubi va uning o‘zbek adabiyotidagi o‘rni. — Toshkent: Universitet, 2018. — B. 240. 7Shuningdek, Abdullayev R. 5 , Xolmuhammadov S. 6 kabi adabiyotshunoslar asardagi realizm elementlarini psixologik tafsilotlar va ijtimoiy kontekstga bog‘1iq holda o‘rganib, “Kecha va Kunduz”da xalq hayoti va qahramonlarning ichki dunyosi realistik yondashuv bilan chuqur ochilganini ko‘rsatganlar. Umuman olganda, O‘zbek olimlari “Kecha va Kunduz” asaridagi realizm tamoyillarini nafaqat badiiy tahlil darajasida, balki uning ijtimoiy ahamiyatini yoritishda ham muhim o‘rinda ko‘rishadi. Bu esa mavzuning ilmiy-amaliy jihatdan dolzarbligini va o‘zbek adabiyotshunosligida keng tadqiq etilishini ta'minlaydi. Kurs ishi mavzusining obyekti. “Mavzuning obyekti” deganda, ya'ni “Cho‘lponning ‘Kecha va Kunduz’ asarida realizm” mavzusining obyekti sifatida adabiy asardagi voqelikni realizm tamoyillari asosida tasvirlash jarayoni tushuniladi. Ya'ni, bu mavzu doirasida asarning ichki tuzilishi, voqealar rivoji, qahramonlarning xarakterlari, ijtimoiy muhit va ularning o‘zaro munosabatlari, shuningdek, muallifning realizmga xos badiiy uslubi o‘rganiladi. Kurs ishi mavzusining predmeti. Mavzuning predmeti — bu "Kecha va Kunduz" asarida realizm uslubining konkret ko‘rinish1ari va u orqali ifodalangan adabiy-badiiy xususiyatlardir. Ya'ni predmet sifatida Cho‘lponning realizm tamoyillarini qo‘l1ab, asarda voqelikni qanday badiiy vositalar, uslubiy yondashuvlar orqali ifoda etgani, qahramonlarning hayoti, ijtimoiy muammolar va ularning ichki kechinmalari qanday ochilgani o‘rgani1adi. Kurs ishining maqsadi. Mavzuning asosiy maqsadi — Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va Kunduz” asarida realizm uslubining o‘ziga xos jihatlarini aniqlash va tahlil qilish orqali asarning voqelikni haqqoniy, teran va har tomonlama yoritilishining adabiy-badiiy xususiyatlarini ochib berishdir. Kurs ishining vazifalari: Ushbu kurs ishida qo‘yi1gan maqsadga erishish uchun oldimizga quyidagi vazifalarni belgilab olamiz: - Abdulhamid Cho‘1ponning “Kecha va Kunduz” asaridagi realizm tushunchasini aniqlash;5 Abdullayev R. O‘zbek adabiyotida psixologizm va realizm. — Toshkent: Fan, 2014. — B. 190. 86 Xolmuhammadov S. Milliy adabiyotda ijtimoiy muammo va realizm. — Samarqand: Hm, 2012. — B. 200. 9- Asarda voqelikni yoritishda realizm uslubining qanday badiiy vositalar va usullar orqali namoyon bo‘lishini tahlil qilish.; - Ijtimoiy muammolar, shaxslarning psixologik holatlari va jamiyat bilan munosabatlarini realizm nuqtai nazaridan o‘rganish.. Kurs ishining tarkibiy tuzilishi. Kurs ishi kirish, ikki bob, to‘rtta paragraf, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat bo‘lib, kurs ishining umumiy hajmi 32 betni tashkil etadi. 10I BOB. ABDULHAMID CHO‘LPONNING “KECHA VA KUNDUZ” ASARIDA REALIZMNING NAMOYON BO‘LISHI 1.1. Asarning syujeti va voqelikni realizm asosida yoritilishi Abdulhamid Cho‘1ponning "Kecha va Kunduz" asari o‘z davrining ijtimoiy- siyosiy muammolarini ochib beruvchi, insoniylik va adolat mavzularini markazga qo‘ygan badiiy asardir. Syujetjihatidan, roman asosan o‘zbekjamiyatidagi qadimiy- urg‘uqli an'analar bilan zamonaviy hayot o‘rtasidagi qarama-qarshilikni, insonning erkinlikka intilishini va jamiyatdagi adolatsizliklarga qarshi kurashini ko‘rsatadi. Asarda asosiy voqealar qahramonlarning ichki ruhiy kechinmalari, ularning jamiyatdagi o‘rnini topishga bo‘1gan harakatlari, shuningdek, jamiyatdagi siyosiy va ijtimoiy vaziyatlar fonida rivojlanadi. Roman syujetida asosan ikki asosiy fazilat —kecha (qorong‘ulik, zulmat, eski urf-odatlar) va kunduz (yorug‘lik, taraqqiyot, yangilanish) ramziy ma'noda talqin qilinadi. Kecha — bu bosim, ozodlikning cheklanishi, shuningdek, insoniyat uchun orzu va intilishlarning cheklanib qolishini bildiradi. Kunduz esa esa yangi fikrlar, yangilanish va erkinlikning yorqin tomoni sifatida ifodalanadi. Syujet jarayonida qahramonlar o‘zaro munosabatlari, ular duch kelgan qiyinchiliklar va maqsad sari intilishlari tasvirlanadi 7 . Realizm uslubi Cho‘lponning asarida markaziy o‘rin tutadi. U voqelikni aniq, haqqoniy va tafsilotlarga boy yoritishga harakat qiladi. Romanda ijtimoiy- siyosiy hayotning murakkab tomonlari —qashshoqlik, zulm, bema'ni an'ana1ar, ta'1imning pastligi va ayollarning jamiyatdagi o‘rni kabi masalalar haqiqatga yaqin shaklda tasvirlanadi. Cho‘1pon o‘z qahramonlari obrazida zamonining ijtimoiy muammolarini aks ettiradi, ularning his-tuyg‘u1ari, ichki kechinmalari va atrof- muhit bilan kurashlari orqali voqelikning turli qirralarini ochib beradi. Asarda qahramonlarning fıkr-mulohazalari, hayotiy vaziyatlari, o‘zgarish1arga bo‘lgan intilishlari va ba'zida tanazzulga yuz tutgan holatlari —bularning barchasi realizmning asosiy printsiplariga muvofiq ravishda yuzaga chiqadi. Cho‘lponning badiiy uslubi ochiqchasiga siyosiy tanqid va jamiyatdagi ijtimoiy 11adolatsizliklarni7 Cho‘lpon A. Kecha va Kunduz. — Toshkent: Sharq, 2007. — B. 320. 12ko‘rsatishga xizmat qiladi. U o‘z asarida yangi jamiyat qurish, inson huquqlarini hurmat qilish va milliy uyg‘onish jarayonlarini targ‘ib qiladi. Shuningdek, "Kecha va Kunduz" asarida realizm yondashuvi sifatida muhitning aniq tasviri, xarakterlarning psixologik chuqurligi va voqealar zanjirining mantiqiy rivojlanishi ko‘zga tashlanadi. Bu asar o‘z davrining dolzarb ijtimoiy- siyosiy muammolarini ifodalashda muhim adabiy namunadir va milliy realizmning rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan. Asar o‘z davrining ijtimoiy va siyosiy muammolarini teran anglab, ularnihayotiy voqealar orqali ochib beradi. Cho‘1ponning asosiy maqsadi — jamiyatdagi nohaqliklar, qadimiy an'analar bilan yangiliklar o‘rtasidagi ziddiyatni, insonlarning ichki kechinmalarini va ularning jamiyatdagi o‘rnini adolat bilan tasvirlashdir. Roman qahramonlari va ularning hayotiy vaziyatlari juda tabiiy va real ko‘rinishda aks ettirilgan. Ular o‘zlariga xos hayotiy muammolar bilan yuzlashadi, bu muammolar ko‘pincha ijtimoiy ziddiyatlar, ta'limning pastligi, milliy ongning uyg‘onishi va inson huquqlarining cheklanishi bilan bog‘1iq. Cho‘lpon o‘z qahramonlarining ruhiy dunyosini chuqur ochib beradi, ularning tashvishlari, umidlari va orzularini jonli va tabiiy tarzda ifodalaydi. Bu jihat asarga realizmning o‘ziga xos badiiy ta'sirini beradi 8 . Asarda tasvirlangan hayotiy vaziyatlar o‘zining murakkabligi bilan ajralib turadi. Masalan, qishloq hayoti, uning an'ana1ari, insonlarning kundalik mehnati va o‘zgarish1arga qarshi bo‘1gan qarashlari juda real va batafsil ko‘rsatilgan. Jamiyatdagi ijtimoiy tabaqalanish, boy va kambag‘al qatlamlar o‘rtasidagi farq, ayollarning o‘rni va erkinlik uchun kurashi, yosh avlodning yangi hayotga intilishi asarda aniq aks etgan. Cho‘1pon bularni yuzaki emas, balki psixologik va ijtimoiy tahlil bilan yoritadi, bu esa asarning voqelikka yaqinligini oshiradi. Shuningdek, Cho‘1pon o‘z asarida o‘z davrining siyosiy-sotsial muhitini ham haqqoniy yoritishga harakat qiladi. U eski tuzum va uning qoldiqlari, yangi taraqqiyot g‘oya1ari o‘rtasidagi ziddiyatlarni ochiqchasiga ko‘rsatadi. Qahramonlarning kundalik hayotidagi turli muammolar, ularning ichki kurashlari va 13Oripov H. Adabiyotshunoslikda metodologik yondashuvlar. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2018. — B. 230. 14jamiyatdagi o‘zgarish1arga munosabati asarda realizm prinsiplariga to‘1a javob beradi. Bu asar orqali Cho‘1pon o‘z o‘quvchisiga o‘z zamonining haqiqatini, uning quvonch va qayg‘u1arini, adolatsizlik va umidlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri his qilish imkonini beradi. "Kecha va Kunduz" hayotiy vaziyatlarni haqiqiy va jozibali tarzda tasvirlab, o‘zbek adabiyotida realizm yo‘nalishining muhim asarlaridan biri sifatida e'tirof etilgan. Asar o‘z davrining ijtimoiy haqiqatlarini yoritishda ochiqchasiga tanqidiy pozitsiyani egallaydi, bu esa uni o‘zbek adabiyotida ijtimoiy realizmning yorqin namunasiga aylantiradi. Asarda jamiyatdagi asosiy ijtimoiy muammolar — ta'1imning pastligi, ayollarning cheklangan huquqlari, qashshoqlik va ijtimoiy tengsizlik, milliy ongning sustligi va eski an'analar ta'sirida qolgan insonlarning orzu-umidlarining bostirilishi ochiqchasiga tasvirlanadi. Cho‘1pon bu muammolarni yashirish yoki yumshatib ko‘rsatishdan yiroq, ularni asarning asosiy konfliktlari va voqealar rivojida markaziy mavzu sifatida olib chiqadi. Masalan, qishloq hayotidagi konservativlik va zamonaviylik o‘rtasidagi qarama-qarshilik, insonlarning erkinlik va taraqqiyotga intilishi bilan eski tartib o‘rtasidagi ziddiyatlar asosiy ijtimoiy muammo sifatida yoritiladi. Shuningdek, Cho‘1pon asarda adolatsizlik va korrupsiya, milliy va diniy zo‘ravonlik kabi ijtimoiy salbiy holatlarni ham tanqid qiladi. U o‘z qahramonlari orqali bunday muammolarni jonli va yaqqo1ko‘rsatadi, shu tariqa o‘quvchida ularni hal etish zarurligini anglashga undaydi. Ayollar mavqeyi haqida gapirganda, asarda ularning jamiyatdagi cheklangan o‘mi va ta'1imdan, erkinlikdan mahrum bo‘lish1ari ham yorqin ifodalangan. Bu orqali Cho‘lpon jamiyatdagi gender tengsizligini ochiq tanqid qiladi. Ijtimoiy muammolarni ochiq ifoda etishda asar voqealari va qahramonlarining ichki kechinmalari ham muhim ahamiyatga ega. Ularning kundalik hayotdagi duch kelayotgan muammolari, kurashlari va umidlari orqali jamiyatdagi o‘zgarish1arning 15zarurligi ta'kid1anadi. Bu holat Cho‘1ponning milliy uyg‘onish va taraqqiyot yo‘1ida faol ishtirok etgan ziyolilar qatoriga kirishini ko‘rsatadi. Natijada, “Kecha va Kunduz” asari o‘z davrining ijtimoiy muammolarini fosh etib, ularni yechish uchun yangi fikrlar va qadriyatlarni targ‘ib qiladi. Cho‘1ponning ijtimoiy muammolarga ochiq yondashuvi asarga nafaqat badiiy kuch beradi, balki o‘quvchini o‘ylantiradigan, fikr yuritishga undaydigan adabiy meros sifatida qadrlanishiga sabab bo‘1adi. Cho‘lpon asarda jamiyatning ijtimoiy qatlamlari o‘rtasidagi keskin farqlarni ham ochiq ko‘rsatadi. Boy va kambag‘al, hokimiyat egalari va oddiy xalq o‘rtasidagi ziddiyatlar nafaqat tashqi munosabatlar orqali, balki qahramonlarning ichki ruhiy kechinmalari orqali ham yoritiladi. Bu esa jamiyatdagi tengsizlik va adolatsizlik holatlarini yanada aniqroq namoyon qiladi. Ayniqsa, xalqning noroziligi, umidsizligi va o‘zgarishlarga bo‘1gan intilishi asarda muhim motivlardan biridir. Shuningdek, Cho‘lpon eski an'ana1arning inson hayotiga salbiy ta'sirini qat'iy tanqid qiladi. U ta'limning yetishmasligi, qadimiy urf-odatlarning yosh avlodni cheklashi va rivojlanishga to‘sqin1ik qilishi masalasini keng ko‘lamda ko‘taradi. Bu muammolar faqat individual qahramonlarga ta'sir qilmay, balki butun jamiyatning taraqqiyotiga halaqit beradi, degan fıkr asar bo‘ylab qayta- qayta takrorlanadi 9 . Muallif ijtimoiy haqiqatni yoritishda psixologik realizm elementlaridan ham keng foydalangan. Qahramonlarning o‘z orzu-umidlarini amalga oshirishdagi qiyinchiliklari, ruhiy tushkunliklari, ichki ziddiyatlari aniq va samimiy ifodalanadi. Bu esa o‘quvchida ijtimoiy muammolarning inson hayotiga qanday ta'sir qilishini chuqurroq anglashga yordam beradi. Cho‘lponning ochiq ijtimoiy tanqidi asarda umid va yangilanish g‘oyasi bilan uyg‘un1ashadi. U o‘z qahramonlari va voqealar orqali jamiyatdagi muammolarni ko‘rsatibgina qolmay, ularni hal etishga intilgan yangi fikrlarni va o‘zgarishlarni ham targ‘ib qiladi. Shu jihatdan asar faqat tanqidiy badiiy matn emas, balki ijtimoiy uyg‘onish uchun chaqiriq sifatida ham qabul qilinadi. 169 Rajabov A. O‘zbek adabiyoti tarixi va nazariyasi. — Toshkent: O‘qituvchi, 2009. — B. 285. 17Natijada, "Kecha va Kunduz"da ijtimoiy muammolarning ochiq ifodasi muallifning badiiy realizm va milliy uyg‘onish tamoyillarini uyg‘unlashtirgan asari sifatida qadrlanadi. Bu esa uni o‘zbek adabiyotida nafaqat siyosiy, balki ijtimoiy ma'noda ham muhim asarga aylantiradi. U yangi avlodning bilimga, ilmga, madaniyatga intilishi orqali ijtimoiy taraqqiyotga erishish mumkinligini ta'kid1aydi. Bu, ayniqsa, ta'limning ahamiyati va milliy ongning uyg‘onishi masalalarida yaqqol namoyon bo‘1adi. Muallif yoshlar orqali ijtimoiy yangilanish va milliy ozodlik g‘oyalarini ilgari suradi. Shuningdek, asarda shaxs va jamiyat munosabatlari chuqur tahlil qilinadi. Cho‘lpon qahramonlarining ijtimoiy ziddiyatlarga shaxsiy nuqtai nazardan qanday munosabat bildirishini ko‘rsatib, ularning ijtimoiy muammolarga nisbatan faolligini yoritadi. Bu esa shaxsning jamiyatdagi o‘rni va uning ijtimoiy o‘zgarishlarda ishtirokini ta'kidlaydi. Cho‘lponning uslubiy yondashuvi ham ijtimoiy muammolarni ochiq ifodalashda muhim rol o‘ynaydi. U murakkab ijtimoiy muammolarni sodda, tushunarli va jonli tilda tasvirlab, o‘quvchini asarning voqeliklariga yanada yaqinlashtiradi. Bu uslub, ayniqsa, o‘sha davr o‘quvchi1ari uchun yangicha va o‘zgarish1arga chaqiruvchi bo‘lgan 10 . Shu bilan birga, asar milliy qadriyatlar va an'ana1ar bilan yangi zamon g‘oyalari o‘rtasidagi muvozanatni topishga harakat qiladi. Cho‘lpon eskilik va yangilik o‘rtasidagi to‘qnashuvni faqat tanqidiy ko‘rsatmay, balki ularni uyg‘un1ashtirish yo‘1larini ham izlaydi. Bu esa asarga nafaqat ijtimoiy, balki falsafıy chuqurlik ham beradi. Natijada, "Kecha va Kunduz" ijtimoiy muammolarni faqat tanqid qilish bilan cheklanmay, ularni hal qilish yo‘l1arini ko‘rsatishga intilgan badiiy asar sifatida o‘zbek adabiyotida muhim o‘rin tutadi. Bu asar orqali Cho‘lpon o‘z davrining murakkab ijtimoiy haqiqatlarini ochiq va teran yoritib, jamiyatni yangilanishga undaydi. 1810 Abdullaev O. Adabiyotshunoslik asoslari. — Toshkent: Fan, 2011. — B. 300. 191.2. Personajlar orqali realizmning ko‘rsatilishi Abdulhamid Cho‘1ponning “Kecha va Kunduz” asari o‘z davrining ijtimoiy va ma'naviy muammolarini, inson ruhiyatining murakkab qirralarini ochib berishda realizm uslubining yorqin namunasi hisoblanadi. Asardagi personajlar orqali yozuvchi hayotiy haqiqatlarni, jamiyatdagi ijtimoiy tengsizliklar, insoniy zaifliklar, ruhiy ziddiyatlar va inson hayotining turli holatlarini realistik tarzda aks ettiradi. Asarda personajlar juda nozik psixologik tasvirlangan, ularning xarakterlari va ichki dunyosi tafsilotlar bilan berilgan. Har bir qahramon o‘zining o‘ziga xosligi, fikrlari va hayotiy qarashlari bilan ajralib turadi, bu esa asarni realizmga yaqinlashtiradi. Masalan, asardagi bosh qahramonlar o‘zaro munosabatlarda, hayotiy muammolarga javob berishda insonning turli hissiyotlarini va ongining ichki ziddiyatlarini namoyon etadilar. Ularning ichki kechinmalari, atrof-muhit ta'siri ostida yuzaga keladigan xulq-atvori, ruhiy muammolari tafsilotlari bilan tasvirlanib, o‘quvchida hayotiylik tuyg‘usini uyg‘otadi. Cho‘lpon personajlar orqali jamiyatdagi ijtimoiy qatlamlar o‘rtasidagi farqlarni ochib beradi. Masalan, boylar va kambag‘al1ar, ta'limli va savodsizlar, qadriyatlarni qadrlovchilar va bema'nilar o‘rtasidagi ziddiyatlar asarda aniq ko‘rsati1gan. Bu ziddiyatlar personajlar xarakteri, ularning turmush tarzi va qarashlari orqali aniq namoyon bo‘1adi. Realistik uslubda yozilgan dialoglar va voqealar voqelikka yaqinlikni ta'min1aydi. Bundan tashqari, Cho‘lponning realizm uslubi personajlarning atrof-muhit bilan o‘zaro aloqasida ham ko‘rinadi. Qahramonlarning yashash sharoiti, ularning muammolari va harakatlari, ijtimoiy muhitning ta'siri realizm tamoyillariga muvofiq tarzda ochib berilgan. Asar voqealari va qahramonlarning hayotiy qarorlarini tushunishda o‘quvchiga keng imkoniyatlar yaratadi. Shunday qilib, “Kecha va Kunduz” asarida personajlar orqali realizmning ko‘rsati1ishi — bu ijtimoiy haqiqatni, inson psixologiyasining murakkabligini va atrof-muhit bilan inson munosabatlarini hayotiy, realistik uslubda ifodalashdir. Abdulhamid Cho‘lpon o‘zining teran psixologik tahlili, aniq va jonli 20tasvirlari orqali o‘quvchini voqelikka yaqindan tanishtiradi va asarga realizm ruhini beradi. Bu esa 21o‘quvchida asardagi voqealar va qahramonlar hayotining chinakam haqiqatga asoslanganligi haqidagi taassurotni kuchaytiradi. Har bir personaj o‘zining shaxsiyati va ruhiy dunyosi orqali asarning asosiy g‘oyava muammolarini ifodalaydi. Asardagi qahramonlarning psixologik portretlari chuqur tahlil qilinib, ularning ichki kechinmalari, hissiyotlari va ruhiy ziddiyatlari realistik tarzda yoritilgan. Masalan, bosh qahramonlarning ruhiy holati ko‘p1ab ichki qarama- qarshiliklar bilan to‘la bo‘1ib, ular o‘z1arining hayotiy tanlovlari, maqsadlari va orzulari yo‘1ida murakkab psixologik jarayonlardan o‘tadi. Ularning ichki kechinmalari, xavotir va umidsizliklari, shuningdek, hayotdagi haqiqat va orzu- umidlar o‘rtasidagi kurash asarda nozik ifodalanadi. Bu esa personajlarni oddiy qahramonlardan ko‘ra ko‘proq inson sifatida yaqinlashtiradi va o‘quvchi bilan aloqani kuchaytiradi ll . Qahramonlarning ijtimoiy portretlari ham asarda muhim o‘rin tutadi. Cho‘1pon ularni turli ijtimoiy qatlamlardan tanlab, jamiyatdagi ziddiyatlarni, ijtimoiy adolatsizliklarni ochib beradi. Har bir personaj jamiyatdagi o‘z o‘rnini, vazifasini, shuningdek, atrof-muhitning ularning hayotiga ta'sirini aks ettiradi. Bu qahramonlarning hayotiy vaziyatlari, ularning yashash sharoiti, jamiyatdagi ijtimoiy mavqe va ularning dunyoqarashi asarning asosiy muammolari — inson erkinligi, adolat, ma'naviyat va taraqqiyot kabi mavzular bilan chambarchas bog‘langan. Shuningdek, asardagi qahramonlarning ijtimoiy muhit bilan o‘zaro munosabatlari ularning xarakterini yanada boyitadi. Masalan, ayrim personajlar o‘z jamiyatining ta'siri ostida qolib, ichki kechinmalarni yashirishga majbur bo‘1ishsa, boshqalar o‘z qarashlari va maqsadlari yo‘1ida kurashadi, bu esa ularning psixologik holatida turli xi1 murakkabliklar va ziddiyatlar yuzaga kelishiga olib keladi. Cho‘lpon qahramonlarining psixologik va ijtimoiy portretlari ularning so‘z1ari, harakatlari va munosabatlari orqali yanada chuqurroq namoyon bo‘1adi. Bu portretlar asarning umumiy mazmuni va ideologik asosini yanada 22mustahkamlaydi, o‘quvchiga voqelikni to‘liqroq anglash imkonini beradi. 1 ' To‘ychiyev T. Adabiy tahlil va obrazli tafakkur. — Toshkent: O‘zbekiston, 2011. — B. 198. 23"Kecha va Kunduz" asaridagi qahramonlarning psixologik va ijtimoiy portretlari o‘zaro chambarchas bog‘1iq bo‘1ib, ular orqali Cho‘lpon insonning ichki dunyosi, uning jamiyatdagi o‘rni va hayotiy ziddiyatlarini haqiqatga yaqin, teran va jonli tarzda tasvirlaydi. Bu esa asarga nafaqat badiiy, balki falsafiy- ma'naviy chuqurlik beradi. Asardagi obrazlar yuzaki yoki umumlashtirilgan emas, balki real hayotdagi insonlar va ularning turmush tarzlari, ijtimoiy holatlari asosida yaratilgan. Bu esa asarga realizmning kuchli ohangini beradi va o‘quvchida hayotiylik hissini uyg‘otadi. Obrazlar asosan o‘sha davrning turli ijtimoiy guruhlaridan olingan bo‘1ib, har biri o‘ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. Misol uchun, oddiy xalq, shahar aholisi, yoshlar, o‘zgarish istagida bo‘lgan insonlar, shuningdek, jamiyatdagi konservativ qatlamlar — bularning barchasi asarda aniq va teran tasvirlangan. Har bir obraz atrof-muhit va jamiyatning ta'sirida shakllanib, hayotdagi o‘zining joyini izlaydi. Shu tarzda, Cho‘lpon asaridagi obrazlar nafaqat shaxs sifatida, balki ijtimoiy guruhlarning namoyandasi sifatida ham qabul qilinadi’ 2 . Obrazlarning psixologik tahliliga kelsak, har bir qahramonning ichki dunyosi, ruhiy kechinmalari va qarama-qarshi his-tuyg‘ulari teran ochib berilgan. Masalan, asardagi qahramonlar o‘z hayot yo‘l1ari, orzu va umidlari, shuningdek, jamiyatdagi cheklovlar va qiyinchiliklar bilan kurashishda duch keladigan ichki ziddiyatlarini boshdan kechiradilar. Bu psixologik murakkabliklar ularni yanada real va jonli qiladi. Ularning hayotiy kechinmalari o‘quvchida inson ruhining nozik va murakkab tomonlarini anglashga yordam beradi. Shuningdek, Cho‘lpon obrazlarning tashqi ko‘rinishi, harakati, so‘z1ari va odatlari orqali ularning ijtimoiy mavqeini va hayot sharoitlarini ham yoritib beradi. Masalan, qahramonlarning kiyimi, yashash joylari, muloqot uslubi orqali ularning qaysi qatlamga mansubligi aniq ko‘rsati1adi. Bu esa o‘quvchiga davrning ijtimoiy- iqtisodiy holatini tushunishga yordam beradi. 2412 Ergashev D. O‘zbek adabiy tanqidida Cho‘lponning roli. — Toshkent: Sharq, 2016. — B. 150. 25Obrazlarning ijtimoiy ta'sirga qanday javob berishi, atrof-muhit bilan qanday o‘zaro munosabatda bo‘1ishi ham asarning muhim qismi hisoblanadi. Ba'zi qahramonlar o‘zgarish1arni qabul qilsa, boshqalari konservativlik va o‘zgarishlarga qarshilik ko‘rsatadi. Bu qarama-qarshiliklar asarning dramatik ohangini yanada kuchaytiradi va voqealar rivojini hayotiy qiladi. “Kecha va Kunduz” asaridagi haqiqat hayotdan olingan obrazlar o‘zining realistik va psixologik teranligi bilan ajralib turadi. Abdulhamid Cho‘lpon ushbu obrazlar orqali o‘sha davr jamiyatining murakkab va ko‘p qirrali hayotini yoritadi, insoniy kechinmalarni chuqur tahlil qiladi va o‘quvchida haqiqatga yaqinlik, jonlilik va ma'naviy chuqurlik tuyg‘usini uyg‘otadi. Bu esa asarning badiiy kuchini oshiradi va uni o‘z davri adabiyotidagi muhim asarlardan biriga aylantiradi. Har bir obraz atrofıdagi ijtimoiy-siyosiy muhit bilan o‘ziga xos tarzda bog‘langan, shuningdek, o‘zining pozitsiyasini ifodalashda real hayotdagi turli fıkr va qarashlarni aks ettiradi. Bu obrazlar o‘quvchini faqat inson sifatida emas, balki ijtimoiy faollikka ega shaxs sifatida ham qamrab oladi. Asardagi ayrim personajlar modernlikni, yangilanishni targ‘ib qilsa, boshqalar an'anaviy qadriyatlarni himoya qiluvchi kuch sifatida tasvirlanadi. Bu ijtimoiy qarama-qarshiliklar real hayotda mavjud bo‘1gan ziddiyatlarning badiiy ko‘rinishi bo‘lib, Cho‘lpon buni murakkab psixologik va ijtimoiy portretlar orqali boyitadi. Shuningdek, ushbu ziddiyatlar orqali asar zamonaviylik va milliy qadriyatlar, erkinlik va qat'iyat, shaxs va jamiyat o‘rtasidagi muammolarni chuqur yoritadi. Obrazlarning o‘zaro munosabatlari ham hayotiy haqiqatga juda yaqin tarzda tasvirlangan. Masalan, ular orasidagi munosabatlardagi tortishuvlar, do‘st1iklar, muhabbat va adovat kabi hissiy ziddiyatlar insoniy hayotning turli jihatlarini ochib beradi. Bu munosabatlar orqali inson ruhiyatining nozikligi, uning murakkab va ko‘p qirrali tabiatini ko‘rish mumkin. Shu tariqa, Cho‘lpon o‘z obrazlari orqali insonning ichki dunyosi va tashqi ijtimoiy muhit o‘rtasidagi murakkab o‘zaro ta'sirni teran tasvirlaydi. 26Cho‘lponning ti1 va uslubdagi mahorati ham haqiqat hayotdan olingan obrazlarning yanada jonli bo‘1ishiga xizmat qiladi. Personajlarning nutqi, ularning 27so‘z1ash uslubi, qiyofa va harakatlari haqiqiy hayotdagi odamlarning xarakteriga to‘liq mos tushadi, bu esa o‘quvchi uchun ularni yanada yaqin va tushunarli qiladi. Bunday uslubiy yondashuv asar voqealarining realistikligi va ijtimoiy muhitning teranligi hissini kuchaytiradi. Yana bir jihati shundaki, Cho‘lponning obrazlari faqat ijtimoiy yoki psixologik qirralardan iborat emas, balki ular falsafiy mazmun bilan ham boyitilgan. Har bir qahramonning hayotiy kurashi, ichki iztirobi va intilishlari insonning ma'naviy o‘sishi, jamiyatdagi o‘zgarish1arga bo‘lgan munosabatining aksidir. Shu tariqa, asardagi hayotiy obrazlar nafaqat o‘z davrining, balki har qanday davming insoniy va ijtimoiy muammolarini ko‘taradi. Natijada, “Kecha va Kunduz” asaridagi haqiqat hayotdan olingan obrazlar zamonaviy realizm uslubining yorqin namunasidir. Ular orqali Abdulhamid Cho‘lpon nafaqat o‘z davrining ijtimoiy-siyosiy haqiqatlarini, balki inson ruhiyatining murakkabligini ham jonli va teran tarzda ochib beradi. Bu esa asarning o‘z davrida va keyingi adabiyotda alohida o‘rin egallashiga sabab bo‘1adi 1 3. Ular o‘zaro munosabatlarda va ichki fikrlarida yangi qarashlar bilan an'anaviy qadriyatlar o‘rtasidagi ziddiyatni ko‘rsatadi. Bu esa asarga dinamiklik va hayotiylik baxsh etadi, chunki har bir qahramon o‘zining davr sharoitiga moslashish yoki unga qarshi kurashish yo‘1ini tanlaydi. Obrazlarning harakatlari va qarorlari atrofdagi ijtimoiy muhit ta’sirida yuzaga keladigan ichki kurashlarni ko‘rsatadi, bu ularning psixologik portretini yanada chuqurlashtiradi. Masalan, qahramonlar orasidagi ichki noaniqlik, shubhalar va idealistik intilishlar asarda haqiqatga yaqin va realistik tarzda ifodalanadi. Bu ichki kechinmalar, ularning ijtimoiy vaziyat bilan uyg‘unlashuvi, ularning shaxsiyati va asarning umumiy mazmuni orasida o‘zaro bog‘1iq1ikni ta'minlaydi. Bundan tashqari, asarda aks etgan hayotiy obrazlar insoniyatning umumiy muammolarini — erkinlik, adolat, ma'naviy izlanishlar kabi mavzularni ko‘taradi. Cho‘lpon o‘z personajlari orqali bularning barchasini aniq va ta'sir1i shaklda 281° Islomov B. O‘zbek adabiyotining tarixi. — Toshkent: Universitet, 2014. — B. 280. 29yetkazadi. Shu bois, asardagi hayotiy obrazlar faqat o‘z davri kontekstida emas, balki umumiy insoniy tajriba sifatida ham ahamiyat kasb etadi. Cho‘lponning obrazlarni shakllantirishdagi san'atkor1ik jihati ham alohida e'tiborga loyiqdir. Ularning xarakterlari va ichki dunyosini ochishda u nozik detal va psixologik tafsilotlarga katta ahamiyat beradi. Bu tafsilotlar asar o‘quvchisiga qahramonlarni yanada chuqurroq anglash imkonini beradi, ularning hayotiy vaziyatlarini va ichki kechinmalarini yanada jonli his qilishga yordam beradi. Umuman olganda, “Kecha va Kunduz”dagi haqiqat hayotdan olingan obrazlar zamonaviy adabiyotda inson va jamiyat munosabatlarini teran tushunishga xizmat qiluvchi badiiy vositalardan biri sifatida qadrlanadi. Cho‘lponning ularni yaratishdagi mahorati, realizmga bo‘1gan intilishi va psixologik teranligi asarning nafaqat o‘z davrida, balki bugungi kunda ham ahamiyatini yo‘qotmasligini ta’min1aydi 14 . 3014 Tursunov N. Adabiyot tarixi va nazariyasi. — Samarqand: Ilm, 2013. — B. 260. 31I bob yuzasidan xulosa Ushbu bobda Abdulhamid Cho‘1ponning “Kecha va kunduz” asarida realizm badiiy yo‘na1ishining qanday ifodalanganligi tahlil qilindi. Asarda o‘z davrining ijtimoiy haqiqatlari, odamlarning turmush tarzi, qadriyatlari va muammolari aniq va jonli tasvirlanganligi ko‘rsatildi. Cho‘lponning realistik uslubi orqali voqealar va obrazlar haqiqatga yaqin, tabiiy va teran tasvirlangan. Bobda, shuningdek, asardagi xarakterlarning murakkab psixologik holatlari, ijtimoiy muhit bilan bog‘1iq1igi va insoniy tajribalarining chuqur ifodasi e'tiborga olindi. Bu realizmning asosiy xususiyatlaridan biri sifatida asarda namoyon bo‘1di. Cho‘lponning o‘zbek adabiyotida realizm yo‘nalishini rivojlantirishdagi roli va “Kecha va kunduz” asarining badiiy-madaniy ahamiyati yuksak baholandi. Xulosa qilib aytganda, “Kecha va kunduz” asari o‘zbek adabiyotida realizmning yuksak namunasi bo‘lib, unda hayotning turli qatlamlari va insoniy munosabatlar haqqoniy tasvirlangan. 32II BOB. “KECHA VA KUNDUZ” ASARIDA REALIZMNING USLUBIY JIHATLARI 2.1. Til va uslubda realizmning o‘ziga xosligi Abdulhamid Cho‘1ponning “Kecha va Kunduz” asari o‘z davrining ijtimoiy va ma'naviy muammolarini jonli va teran tasvirlashda realizm uslubining aniq namunasidir. Bu asarda ti1 va uslub orqali realizmning o‘ziga xos jihatlari chuqur ifodalangan bo‘lib, muallif hayotiy voqealarni badiiy realizm prinsiplariga muvofıq aks ettirishga intilgan. Birinchidan, asarda ishlatilgan ti1 sodda, ravon va tushunarli bo‘lib, o‘quvchi uchun yaqin va tabiiylikni ta'min1aydi. Cho‘1ponning tili keskin badiiylikdan ko‘ra, oddiy odamlarning kundalik nutqiga yaqin bo‘lib, shunday qilib, voqealar va qahramonlarning ichki dunyosi hamda ular duch kelgan muammolar jonli va ishonarli tarzda namoyon bo‘ladi. Bu holat realizmning asosiy tamoyillaridan biri — hayotiy haqiqatni aniq va ravshan aks ettirishga xizmat qiladi l . Ikkinchidan, uslubda realizmga xos ravishda tafsilotlarga katta e'tibor berilgan. Asardagi manzara, sharoit, qahramonlarning kiyim-kechaklari, ularning so‘z1ashuvi va munosabatlari chuqur tafsilotlar bilan boyitilgan. Bu tafsilotlar o‘quvchiga voqelikni to‘1iq his qilishga imkon beradi, voqealar yuz berayotgan muhitni jonlantiradi va asarning realistik tusini oshiradi. Ayniqsa, ijtimoiy muhitning turli qatlamlari, qahramonlarning jamiyatdagi o‘rni va ularning ijtimoiy qiyinchiliklari tafsilotlar orqali aniq ko‘rsati1adi. Uchinchidan, asarda voqealar va qahramonlarning ruhiy holati, ichki kechinmalari realizm uslubida teran va nozik tarzda ochib berilgan. Cho‘1pon qahramonlarning ichki dunyosini tafakkur va his-tuyg‘u1ar orqali yoritadi, shunda ular soddalashtirilmagan, balki murakkab, ko‘p qirrali shaxslar sifatida namoyon bo‘ladi. Bu uslubiy yondashuv realizmning inson ruhiyatining murakkabligini, uning ijtimoiy va shaxsiy muammolari bilan chambarchas bog‘liqligini ochib berishga qaratilganligini ko‘rsatadi. 3315 Sobirov Q. Adabiyotshunoslik nazariyalari. — Toshkent: Sharq, 2015. — B. 310. 34To‘rtinchidan, Cho‘lpon asarda haqiqatni soya va yaltirashlarsiz, xolisona ko‘rsatishga harakat qilgan. Uning realizmi idealizatsiyadan uzoq, muammolarni tahliliy va tanqidiy ko‘rsatadi. Bu orqali asar o‘quvchini ijtimoiy adolatsizlik, qashshoqlik, insoniy zaifliklar kabi haqiqatlarga yuzma-yuz qo‘yadi, ularni chuqurroq anglashga undaydi. Shuningdek, “Kecha va Kunduz”da dramatik vaziyatlar va dialoglar realizmga mos ravishda tabiiy va jonli ifodalangan. Qahramonlar orasidagi muloqotlar oddiy, haqiqatga yaqin bo‘lib, ular orqali jamiyatdagi turli tabaqalar va qarama-qarshi fikrlar aniq ko‘rsatiladi. Bu ham uslubiy jihatdan realizmning o‘ziga xos xususiyatidir. Natijada, Cho‘lponning “Kecha va Kunduz” asarida ti1 va uslub orqali realizm o‘zining hayotiylik, tafsilotlarga boylik, inson ruhiyatini chuqur yoritish va haqiqatni xolisona ko‘rsatish kabi asosiy xususiyatlarini namoyon etadi. Bu asar nafaqat o‘z davrining ijtimoiy-siyosiy muammolarini ochib berishda, balki o‘zbek badiiy realizmining rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Cho‘lpon o‘z qahramonlari va ularning atrofıdagi muhitni jonli va aniq ifodalash uchun realistik tafsilotlarni keng qo‘l1aydi. Bu tafsilotlar orqali u asar voqealari yuz berayotgan ijtimoiy va ma'naviy muhitni aniq ko‘rsatadi, o‘quvchini esa o‘sha davr haqiqatlari bilan tanishtiradi l6 . Asardagi realistik tafsilotlar har bir sahnada diqqat bilan tanlangan va shunday joylashtirilganki, ular nafaqat voqealar zanjirini boyitadi, balki qahramonlarning ichki kechinmalari va ular duch kelgan muammolarni yanada chuqurroq anglashga yordam beradi. Masalan, qahramonlarning kiyim- kechaklari, yashash sharoitlari, muloqotlari, atrof-muhitning ko‘rinishi va harakatlari orqali asardagi jamiyatning turli qatlamlari aniq va jonli ko‘rinishda tasvirlanadi. Bu tafsilotlar asar muhitining tabiiyligini ta'minlab, voqelikka yaqinlik hissini kuchaytiradi. Cho‘lponning tasviriylik vositalari ham realistik tafsilotlarni jonlantirishda katta ahamiyatga ega. U metafora, taqqoslash, epitet kabi badiiy ifoda vositalaridan foydalangan holda, atrof-muhit va qahramonlarning ruhiy holatini 35yanada aniqroq16 G‘ofurov A. O‘zbek adabiyotida realizm va romantizm. — Toshkent: Fan, 2012. — B. 220. 36ifodalaydi. Masalan, qahramonlarning kayfıyati yoki voqea ziddiyatini ta'kidlash uchun tabiat tasvirlari, yorug‘1ik va soya o‘yin1ari, shovqin-suronlar kabi elementlar yordamida tasviriy kuch yaratiladi. Bu vositalar orqali Cho‘lpon o‘quvchini faqat tashqi voqealar bilan tanishtirmay, balki ularning ma'nosini his qilishga ham chorlaydi. Shuningdek, dialoglar va qahramonlarning ichki monologlari asarda tasviriylikni oshiradi va realistiklikni kuchaytiradi. Suhbatlar tabiatiga mos ravishda sodda, ammo hayotiy bo‘lib, qahramonlarning ijtimoiy holati, xarakteri va kayfiyatini yoritadi. Ichki monologlar esa qahramonlarning ruhiy kechinmalarini chuqurroq ochib beradi, bu esa asar realizmining psixologik yo‘na1ishini ta'kid1aydi. Umuman olganda, “Kecha va Kunduz” asarida realistik tafsilotlar va tasviriylik vositalari o‘zaro uyg‘un1ikda ishlaydi, ular birga asarning hayotiyligi, chuqurligi va badiiy ta'sirini yaratadi. Cho‘1ponning badiiy mahorati tufayli, bu tafsilotlar nafaqat voqelikni aniq ko‘rsatadi, balki o‘quvchida o‘sha davr jamiyatining haqiqiy ko‘rinishini hosil qiladi, ijtimoiy muammolarni, insoniy kechinmalarni chuqurroq anglash imkonini beradi. Muallif o‘z qahramonlari orasidagi muloqotlarni va ularning ichki fikrlarini ifodalash uslubida tabiiylikni, sodda va jonlilikni ta'min1ashga intilgan. Bu orqali u asar voqealarini yanada ishonarli va o‘quvchiga yaqin qilgan. Dialoglarda Cho‘1pon oddiy odamlarning so‘zlashuv uslubini va nutqining tabiiy oqimini yuksak badiiy mahorat bilan aks ettiradi. Qahramonlar orasidagi suhbatlar sun'iy yoki qattiq ko‘rinmaydi, aksincha ular o‘zaro chinakam suhbatdoshlar kabi, o‘z muammolari, tashvishlari va fikrlari bilan o‘rtoq1ashadigan shaxslar sifatida tasvirlanadi. So‘z1ashuv1ar hayotiy voqealar va ijtimoiy muhit bilan chambarchas bog‘1iq bo‘lib, o‘sha davrning xalq orasidagi gaplashuv uslubini aks ettiradi. Bu esa o‘quvchida voqelikni to‘g‘ri qabul qilish hissini uyg‘otadi. Monologlarda esa qahramonlarning ichki kechinmalari, shubhalari, umidlari va qaror qabul qilish jarayonlari chuqur va nozik tarzda ochib beriladi. Cho‘1pon monologlarda psixologik realizmni asosiy tamoyil sifatida qo‘1lab, 37qahramonlarning ruhiy holatini yanada jonli va aniqlik bilan ifodalaydi. Bu ichki fıkrlar va o‘ylar 38voqelikning ko‘p qirrali va murakkabligini ochib berishga xizmat qiladi, shuningdek, asardagi ijtimoiy-siyosiy muammolarni shaxsiy tajriba darajasida his qilish imkonini yaratadi. Dialog va monologlarda ishlatilgan ti1 ham haqiqatga yaqinlikni ta'minlaydi. Tilning sodda, tabiiy va mantiqiy ravishda oqimli bo‘lishi o‘quvchiga qahramonlarning so‘z1ari va fikrlarini oson anglash imkonini beradi. Ayniqsa, murakkab his-tuyg‘u1ar va ichki kechinmalar dialoglar orqali emas, balki monologlar orqali yanada chuqurroq va ta'sirliroq ifodalanadi. Shuningdek, bu usullar yordamida Cho‘1pon asardagi konfliktlarni, qarama- qarshi fıkrlarni va ijtimoiy ziddiyatlarni aniq va hayotiy tarzda ko‘rsatadi. Qahramonlarning o‘zaro suhbatlari va ichki fıkrlari o‘rtasida yuzaga keladigan ziddiyatlar o‘quvchida realizm hissini kuchaytiradi, voqealar haqiqiy va qiziqarli bo‘lib ko‘rinadi 17 . Natijada, “Kecha va Kunduz” asarida dialog va monologlarning haqiqatga yaqinligi realizmning muhim komponenti sifatida namoyon bo‘1adi. Bu badiiy vositalar orqali Cho‘1pon o‘z qahramonlarini nafaqat tashqi muhitda, balki ularning ichki dunyosida ham jonli va ishonarli qilib tasvirlaydi, o‘quvchini asar voqealariga yanada chuqurroq kirib borishga undaydi. Cho‘lponning dialog va monologlarida o‘ziga xos yana bir jihat — qahramonlarning tilida milliy va madaniy o‘z1ikning aks etishidir. Suhbatlarda va ichki fıkrlarda xalq hayoti, urf-odatlari, xalqona ifodalar ko‘p uchraydi, bu esa asarga mahalliy rang-baranglik va realizmning yanada kuchli tusini beradi. Shu bilan birga, bu vositalar orqali milliy ong va hayotiylik uyg‘un1igi namoyon bo‘1adi. Bundan tashqari, monologlarda qahramonlarning qarama-qarshi ichki kechinmalari va ruhiy kurashlari aniqroq ochiladi. Bu psixologik tafsilotlar voqelikni bir qadar chuqurroq va murakkabroq qiladi, chunki insonning ichki dunyosi har doim bir xil emas, ko‘pincha ziddiyatli bo‘ladi. Cho‘1pon bu ziddiyatlarni dialoglarda ham, monologlarda ham ta'sirli ko‘rsatib, asarga dramatiklik va hayotiylik bag‘ish1aydi. 3917 Yo‘ldoshev B. O‘zbek adabiyotshunosligi nazariyasi. — Toshkent: Fan, 2010. — B. 288. 40Shuningdek, asarda dialog va monologlar orqali ijtimoiy masalalar — tengsizlik, adolatsizlik, insoniy qadr-qimmat masalalari —o‘zining tabiiy, mantiqiy va hissiy jihatlari bilan yoritiladi. Har bir qahramon o‘z nutqi orqali o‘sha davr ijtimoiy muhitining turli qatlamlarini aks ettiradi, bu esa asarning falsafiy va sotsiologik qiyofasini yanada boyitadi. Oxir-oqibat, Cho‘lponning bu badiiy vositalardan ustalik bilan foydalanishi “Kecha va Kunduz” asarini nafaqat o‘sha davrning ijtimoiy portreti, balki inson qalbining chuqur psixologik portretiga aylantiradi. Bu esa asarni realizm janrida muhim namuna qilmoqda. 412.2. Asardagi realizm va uning o‘quvchiga ta'siri Abdulhamid Cho‘1pon o‘zining “Kecha va Kunduz” asarida o‘sha davr jamiyatining haqiqatlarini, odamlarning hayotidagi murakkabliklarni va ijtimoiy- siyosiy muammolarni realizm uslubida aks ettirgan. Asar qahramonlarining ichki dunyosi, ularning hissiyotlari, orzu-umidlari, tashvishlari va kurashlari juda haqiqatga yaqin tasvirlangan. Cho‘lpon voqealarni qahramonlarning psixologik holati va atrof-muhitning ta'siri orqali jonli va tabiiy ko‘rsatishga intilgan l8 . Realizm asarida faqat ideal yoki oqlangan obrazlar emas, balki hayotning achchiq haqiqatlari, muammolari va ziddiyatlari ham ochiq-oydin ko‘rsatiladi. Masalan, asardagi qahramonlar o‘z davrining ijtimoiy-siyosiy bosimlari ostida qolib, o‘z taqdirini tanlashda, erkinlik va adolat uchun kurashishda qiyinchiliklarga duch keladilar. Cho‘1pon bu qiyinchiliklarni romantiklashtirmay, balki ularga tanqidiy yondashadi, shuning uchun o‘quvchi asardagi vaziyatlar va obrazlarni chinakam hayotiy holat sifatida qabul qiladi. Asardagi realizmning o‘quvchiga ta'siri juda kuchli. U o‘quvchini faqat voqealarni kuzatuvchi sifatida emas, balki ularning ichida yashayotgan, ular bilan birga his qiluvchi inson sifatida jalb qiladi. Cho‘lpon qahramonlarning hissiyotlari va ichki kurashlarini shunday ifodalaydiki, o‘quvchi ularning dardini, orzu- umidlarini o‘zining shaxsiy kechinmalari kabi his etadi. Bu esa asarning ta'sir doirasini kengaytirib, o‘quvchida chuqur fıkr-mulohazalar uyg‘otadi. Shuningdek, “Kecha va Kunduz” asaridagi realizm o‘quvchiga ijtimoiy haqiqatlarni anglashda yordam beradi. U davrning ijtimoiy-siyosiy muammolari, odamlarning hayotidagi adolatsizliklar, erkinlik va insoniylik uchun kurash singari mavzularni o‘rganishga imkon yaratadi. Bu esa o‘quvchini jamiyatdagi muammolarni anglashga, ularga nisbatan tanqidiy fikr yuritishga va o‘z nuqtai nazarini shakllantirishga undaydi. Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va Kunduz” asaridagi realizm o‘quvchini nafaqat voqealar rivojini kuzatishga, balki ularning ichki mohiyatini 42his qilishga, jamiyatdagi murakkab vaziyatlarni anglashga va fikrlashga majbur qiladi. Bu1' Rustamov S. O‘zbek adabiyotining zamonaviy tarixi. — Toshkent: Akademiya, 2017. — B. 275. 43realizm o‘quvchida o‘z-o‘zini anglash, insoniy qadriyatlarni qadrlash va jamiyatni yaxshilashga intilish hissini uyg‘otadi. Shunday qilib, asar nafaqat badiiy, balki ijtimoiy ahamiyatga ham ega bo‘1adi. Asar o‘sha davr jamiyatining murakkab ijtimoiy-siyosiy vaziyatlarini, odamlarning ichki kechinmalarini va ularning hayotidagi ziddiyatlarni haqiqatga yaqin tarzda ochib beradi. “Kecha va Kunduz”da Cho‘1pon hayotning chinakam yuzini ko‘rsatishga intiladi. U faqat ko‘rkam va ideal tasvirlarni berish bilan cheklanmay, balki odamlarning dardli, ko‘ngi1siz va murakkab holatlarini ham ko‘rsatadi. Asardagi qahramonlarning xarakterlari, ularning his-tuyg‘ulari, ichki kechinmalari va muammolari juda real va tabiiy aks ettirilgan. Bu esa o‘quvchida hayotning haqiqatidan uzoq bo‘1magan, chinakam insonlarning voqealariga guvoh bo‘layotgan1ik hissini uyg‘otadi. Cho‘lpon qahramonlarning ruhiy holatini teran va nozik tarzda ochib berib, ularni o‘z vaqtining ijtimoiy haqiqatlari bilan chambarchas bog‘laydi. Asarda ijtimoiy hayotning aks ettirilishi ham juda keng qamrovli va mahorat bilan bajarilgan. Cho‘lpon o‘sha davrning ijtimoiy sinflari, ularning o‘zaro munosabatlari, shuningdek, siyosiy bosimlar va ijtimoiy adolatsizliklarni ochib beradi. Jamiyatdagi ziddiyatlar, insonlarning erkinlik uchun kurashi, xalqning qashshoqligi va adolatsizliklarga qarshi noroziligi asar qahramonlari hayoti orqali ifodalanadi. Bu ijtimoiy haqiqatlar asarga jiddiylik va chuqurlik baxsh etadi, o‘quvchini faqat voqealarni kuzatish bilan cheklanmay, balki ularni anglashga, fıkr yuritishga chorlaydi. Cho‘lponning bu asarida haqiqatlik hissi ayniqsa ijtimoiy muammolarni shaffof va soxta bezaklarsiz tasvirlashida namoyon bo‘ladi. U o‘z asari orqali o‘quvchini o‘sha davr hayotining murakkabliklarini anglashga va shu orqali insoniy qadriyatlarni chuqurroq tushunishga undaydi. “Kecha va Kunduz” — bu nafaqat badiiy asar, balki o‘sha davrning ijtimoiy-siyosiy muhitini ko‘rsatadigan haqiqatli hujjat sifatida ham qadrlanadi l9 . 1’ G‘ulomov N. Adabiyotshunoslikka kirish. — Toshkent: O‘zbekiston, 2005. — B. 320. 44“Kecha va Kunduz” asarida haqiqatlik hissi va ijtimoiy hayotning aks ettirilishi o‘zaro uzviy bog‘langan. Bu o‘ziga xoslik Cho‘lponning badiiy mahorati, qahramonlarining teran psixologiyasi va jamiyatni tanqidiy ko‘z bilan ko‘rishida namoyon bo‘ladi. Natijada o‘quvchi asar orqali o‘sha davr hayotining murakkab va nozik jihatlarini chuqur his qilishi, ijtimoiy adolat va insoniylik masalalariga jiddiy yondashishi mumkin bo‘1adi. Cho‘lpon o‘z asarida hayotning murakkab haqiqatlarini ochiq va teran tasvirlash orqali o‘quvchini faqat voqealarni kuzatishga emas, balki ularni chuqur anglashga undaydi. Asardagi realizm qahramonlarning ichki kechinmalari, ularning kundalik hayotidagi qiyinchiliklari va ijtimoiy muammolarni haqiqatga yaqin, bezaklarsiz aks ettiradi. Bu esa o‘quvchida asardagi voqealarga nisbatan shaxsiy aloqani yuzaga keltiradi, ularni o‘z hayotidan parcha kabi his qilish imkonini beradi. Cho‘1ponning realizmi o‘quvchini qahramonlarning his-tuyg‘u1ari va kurashlariga yaqinlashtiradi, shu bilan birga ijtimoiy haqiqatlar haqida fıkr yuritishga undaydi. Realizm yordamida Cho‘lpon o‘quvchini jamiyatdagi adolatsizliklar, insonlarning erkinlik va baxt uchun kurashi kabi muhim mavzular haqida o‘ylashga majbur qiladi. U asarda idealizmdan uzoqlashib, ko‘proq hayotiy va real vaziyatlarni ko‘rsatadi, bu esa o‘quvchini voqealar yuzasidan tanqidiy fıkr yuritishga undaydi. O‘quvchi faqat qahramonlarning taqdirini emas, balki butun jamiyatning holatini tahlil qilishga kirishadi. Shu tariqa, “Kecha va Kunduz”dagi realizm nafaqat voqealarni tafsilotlari bilan tasvirlashga xizmat qiladi, balki o‘quvchini o‘zining fikrlarini shakllantirishga, ijtimoiy masalalarga e'tibor qaratishga va o‘z-o‘zini anglashga olib keladi. Bu realizmning ta'siri asarning o‘quvchi ongidagi izini uzoq vaqt davomida saqlaydi va uni o‘z hayoti va jamiyat bilan bog‘lashga yordam beradi. Xulosa qilib aytganda, Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va Kunduz” asarida realizm vositasida o‘quvchini o‘y1antirish va ta'sir qilish asarning eng asosiy badiiy va ijtimoiy maqsadlaridan biridir. Bu uslub orqali Cho‘1pon 45o‘quvchini nafaqat 46voqealarni qabul qilishga, balki ularni chuqur anglab, ijtimoiy haqiqatlarni tahlil qilishga undaydi, natijada o‘quvchida kuchli va davomli ta'sir qoldiradi 20 . Realizm uslubi orqali Cho‘1pon o‘quvchini faqat tashqi voqealar bilan emas, balki ichki tafakkur va hissiyotlari bilan ham ishlashga chaqiradi. Asardagi voqealar va obrazlar o‘quvchini o‘z o‘mida tahlil qilishga, hayotdagi nohaqliklar va insoniy qadriyatlar haqida o‘ylashga undaydi. Shu sababli, “Kecha va Kunduz” o‘quvchida faqat estetik zavq emas, balki ijtimoiy ong va mas'uliyat hissini uyg‘otadi. Bundan tashqari, realizm yordamida Cho‘lpon jamiyatdagi ziddiyatlarni yashirmay, ularni ochiq ko‘rsatadi, bu esa o‘quvchini o‘sha muammolar haqida fikr yuritishga va hatto ularni hal qilish yo‘l1arini izlashga rag‘bat1antiradi. Asar ijtimoiy muhitni tanqid qilish bilan birga, o‘quvchida o‘zgarish1arga ishonch va intilish uyg‘otadi. Shuningdek, realizm orqali ifodalangan murakkab insoniy kechinmalar va qahramonlarning ichki kurashlari o‘quvchining empatiya qobiliyatini oshiradi. Bu orqali o‘quvchi o‘z hayoti va boshqalar hayotidagi o‘xshash vaziyatlarni ko‘rib, insoniy munosabatlar, axloqiy qadriyatlar haqida chuqurroq mulohaza yuritadi. Xullas, Cho‘1ponning “Kecha va Kunduz” asarida realizm o‘quvchini nafaqat voqealar rivojini kuzatishga, balki ichki tafakkurga va ijtimoiy ongni rivojlantirishga olib keladi, bu esa uni o‘z zamonasining eng ta'sir1i va chuqur ijodlaridan biriga aylantiradi. 4720 Xoliqov A. Adabiyotshunoslikka zamonaviy qarashlar. — Toshkent: Fan, 2020. — B. 260. 48II bob yuzasidan xulosa Ushbu bobda Abdulhamid Cho‘1ponning “Kecha va kunduz” asarida realizm uslubining o‘ziga xos jihatlari batafsil tahlil qilindi. Asarda ishlatilgan ti1 va uslub vositalari realizm tamoyillariga to‘liq mos kelishi, voqealar va obrazlarning haqiqatga yaqin, aniq va jonli ifodalanganligi ko‘rsatildi. Cho‘lponning badiiy ifoda vositalari — aniq tasvirlar, dialoglar, psixologik tahlillar va voqelikka sodiqlik kabi elementlar asarning realizm uslubini yanada chuqurlashtirgan. Bobda shuningdek, muallifning stilistik texnikalari —tabiiylik, sodda va ravon ti1, xarakterlarning ichki kechinmalarini ochuvchi usullar tahlil qilindi. “Kecha va kunduz”da ko‘p1ab detallar orqali voqelikning to‘1iq va aniq tasviri berilishi, o‘quvchida asarning ichki hayotiga kirish hissi uyg‘otishi realizm uslubining eng muhim xususiyatlaridan biri ekanligi ta'kid1andi. Xulosa qilib aytganda, “Kecha va kunduz” asari realizm uslubining badiiy jihatdan mukammal namoyishi bo‘1ib, Abdulhamid Cho‘1pon o‘zining ti1 va uslub tanlovi orqali voqealarni va obrazlarni haqiqatga yaqin ifodalashga erishgan. Bu uslubiy yondashuv asarning badiiy kuchini oshirib, o‘zbek adabiyotida realizmni rivojlantirishga katta hissa qo‘shgan. 49UMUMIY XULOSA Xulosa qilib aytganda, Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va Kunduz” asarida realizm tamoyillari asosida voqelikning haqqoniy va teran yoritilishi nafaqat o‘z davrining, balki bugungi kunning ham ijtimoiy va madaniy muammolarini yoritishda muhim ahamiyat kasb etadi. Asarda jamiyatdagi nohaqliklar, qadimiy an'analar bilan yangi qarashlar o‘rtasidagi ziddiyatlar, insonlarning ichki kechinmalari va psixologik holatlari realizm uslubida aniq va ravshan tasvirlangan. Bu esa asarning o‘quvchi qalbida chuqur ta'sir qoldirib, ijtimoiy haqiqatni anglashga undaydi. Cho‘lponning badiiy uslubi va voqelikni tasvirlashdagi nozikligi, qahramonlarning xarakteri orqali inson tabiatining murakkabligini ochib berishi “Kecha va Kunduz”ni o‘zbek adabiyotidagi realizm namunasiga aylantirgan. Bu asar o‘zbek adabiyotshunoslari tomonidan keng o‘rgani1ib, uning ijtimoiy, psixologik va badiiy jihatlari chuqur tahlil qilingan. Shu bilan birga, asarning realizm tamoyillariga asoslanishi zamonaviy o‘quvchilar uchun ham dolzarb bo‘lib qolmoqda, chunki undagi ijtimoiy muammolar, insoniy qadriyatlar va erkinlikka intilish har doim aktual mavzulardir. “Kecha va Kunduz”ning badiiy va ijtimoiy mazmuni nafaqat adabiy meros sifatida, balki zamonaviy jamiyatni tushunish va uni rivojlantirishda ham katta o‘rin tutadi. Xulosa qilib aytganda, “Kecha va Kunduz” asaridagi realizm Cho‘lpon ijodining eng yorqin va samarali qirralaridan biri bo‘1ib, u o‘zbek realizmining shakllanishida muhim bosqichni tashkil etadi va adabiyotda haqiqatni ochiq va samimiy ifodalashning namunasidir. Bu esa asarni nafaqat tarixiy, balki zamonaviy madaniy va ijtimoiy kontekstda ham katta ahamiyatga ega qiladi. Shuningdek, “Kecha va Kunduz” asari o‘zbek milliy adabiyotida realizm janrining rivojlanishiga yangi turtki bo‘1di. Cho‘lponning ushbu asari o‘sha davrda mavjud bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy muammalarni ko‘rsatishda betakror samimiylik va chuqurlikka ega bo‘lib, o‘quvchini fıkr yuritishga, jamiyatdagi o‘zgarish1ar haqida o‘y1ashga chorlaydi. Asarda xalq hayotining turli qatlamlari, 50ularning qarama-qarshi fikrlari, odatlar va an'ana1arining o‘zaro to‘qnashuvi badiiy ravishda ifodalanib, 51realizmning asosiy xususiyatlari —haqiqatga yaqinlik, aniq tafsilotlar, shaxslarning ichki dunyosini ochish orqali amalga oshirilgan. Cho‘lponning realizmga yondashuvi o‘zbek madaniyatining an'anaviy va zamonaviy elementlarini uyg‘unlashtirib, milliy ruhni saqlagan holda zamonaviy ijtimoiy haqiqatlarni yoritishga xizmat qilgan. Bu esa “Kecha va Kunduz”ni o‘zbek realizmining klassik namunalaridan biriga aylantirdi. Asarda yuzaga kelgan ijtimoiy ziddiyatlar, milliy qadriyatlar va yangilanishga intilish kabi mavzular bugungi kunda ham o‘rganilishi, tahlil qilinishi muhim bo‘lib qolmoqda. Natijada, Cho‘1ponning ushbu asari nafaqat badiiy asar sifatida, balki ijtimoiy tafakkur vositasi sifatida ham qadrlanadi, bu esa uning realizmga oid yondashuvining chuqurligi va keng qamrovligini tasdiqlaydi. Shu tariqa, “Kecha va Kunduz” o‘zbek adabiyotining taraqqiyotida muhim o‘rin tutib, milliy realizmning shakllanishiga katta hissa qo‘shdi. Ushbu asarning ilmiy tadqiqotlarda o‘rganilishi uning ijtimoiy va badiiy jihatlarini yanada chuqurroq anglashga, o‘zbek realizmi tarixida uning o‘rnini aniqroq belgilashga imkon yaratadi. Bu esa adabiyotshunoslar va talabalar uchun muhim ilmiy manba bo‘lib xizmat qiladi va milliy adabiyot taraqqiyotining yangi bosqichlarini o‘rganishda poydevor vazifasini bajaradi. 52FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI I. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari 1. Mirziyoev Sh. Milliy taraqqiyot yo‘1imizni qat'iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz (l-qism), O‘zbekiston, - T.: 2018, 168 b. II. Asosiy adabiyotlar 2.Abdullaev 0. Adabiyotshunoslik asoslari. — Toshkent: Fan, 2011. — 300 b. 3. Abdullayev R. Cho‘lpon ijodida psixologik realizm. — Toshkent: Fan, 2014. — 190 b. 4. Abdullayev R. O‘zbek adabiyotida psixologizm va realizm. — Toshkent: Fan, 2014. — 190 b. 5. Cho‘lpon A. Kecha va Kunduz. — Toshkent: Sharq, 2007. — 320 b. 6. Cho‘lpon A. Kecha va Kunduz. — Toshkent: Sharq, 2007. — 320 b. 7. Ergashev D. O‘zbek adabiy tanqidida Cho‘1ponning roli. — Toshkent: Sharq, 2016. — 150 b. 8. G‘ofurov A. O‘zbek adabiyotida realizm va romantizm. — Toshkent: Fan, 2012. — 220 b. 9. Islomov B. O‘zbek adabiyotining tarixi. — Toshkent: Universitet, 2014. — 280 b. 10. Karimov T. Realizm tamoyillari va ularning o‘zbek adabiyotidagi o‘rni. — Toshkent: Universitet, 2018. — 240 b. 11. Karimov T. Realizm uslubi va uning o‘zbek adabiyotidagi o‘rni. — Toshkent: Universitet, 2018. — 240 b. 12. Qodirov I. O‘zbek adabiyotida realizm va milliylik. — Toshkent: Fan, 2010. — 220 b. 13. Qodirov I. O‘zbek adabiyotida realizmning rivojlanishi. — Toshkent: Fan, 2010. — 215 b. 14. Rustamov S. O‘zbek adabiyotining zamonaviy tarixi. — Toshkent: Akademiya, 2017. — 275 b. 15. Sobirov Q. Adabiyotshunoslik nazariyalari. — Toshkent: Sharq, 2015. — 310 b. 16.Tursunov N. Adabiyot tarixi va nazariyasi. — Samarqand: Ilm, 2013. — 260 b. 5317.Usmonov M. Abdulla Cho‘lpon ijodida ijtimoiy muammolar. — Toshkent: Akademiya, 2015. — 180 b. 18. Usmonov M. Abdulla Cho‘lpon va uning ijtimoiy-siyosiy qarashlari. — Toshkent: Akademiya, 2015. — 180 b. 19. Xo1muhammadov S. Milliy adabiyotda ijtimoiy muammo va realizm. — Samarqand: Hm, 2012. — 200 b. 20. Xo1muhammadov S. Milliy realizm va uning badiiy ifodasi. — Samarqand: Ilm, 2012. — 200 b. III. Yordamchi adabiyotlar 21. G‘u1omov N. Adabiyotshunoslikka kirish. — Toshkent: O‘zbekiston, 2005. — 320 b. 22. Karimov M. Adabiy tanqid va adabiyotshunoslik asoslari. — Toshkent: Sharq, 2014. — 250 b. 23. Nosirov A. Adabiy jarayon va adabiyotshunoslik. — Toshkent: Fan, 2016. — 243 b. 24. Oripov H. Adabiyotshunoslikda metodologik yondashuvlar. — Toshkent: Yangi asr avlodi, 2018. — 230 b. 25. Rajabov A. O‘zbek adabiyoti tarixi va nazariyasi. — Toshkent: O‘qituvchi, 2009. — 285 b. 26. Shukurov S. Adabiyot nazariyasi. — Toshkent: Akademnashr, 2012. — 310 b. 27. Sodiqov A. Badiiy matn va uning tahlili. — Toshkent: O‘qituvchi, 2008. — 276 b. 28.To‘ychiyev T. Adabiy tahlil va obrazli tafakkur. — Toshkent: O‘zbekiston, 2011. — 198 b. 29. Xo1iqov A. Adabiyotshunoslikka zamonaviy qarashlar. — Toshkent: Fan, 2020. — 260 b. 30. Yo‘ldoshev B. O‘zbek adabiyotshunosligi nazariyasi. — Toshkent: Fan, 2010. — 288 b. IV. Elektron manbalar 31. https:// www.edu.uz 32.https:// www.ziyo.net.uz

MUNDARIJA

BOB. ABDULHAMID CHO‘LPONNING “KECHA VA KUNDUZ” ASARIDA REALIZMNING NAMOYON BO‘LISHI

Asarning syujeti va voqelikni realizm asosida yoritilishi

Personajlar orqali realizmning ko‘rsati1ishi

I bob yuzasidan xulosa

BOB. “KECHA VA KUNDUZ” ASARIDA REALIZMNING USLUBIY JIHATLARI

Til va uslubda realizmning o‘ziga xosligi

Asardagi realizm va uning o‘quvchiga ta'siri

II bob yuzasidan xulosa

UMUMIY XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

Купить