Davlat budjeti g‘azna ijrosining tashkiliy elementlari va o‘ziga xos xususiyatlari

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	556.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Davlat budjeti g‘azna ijrosining tashkiliy elementlari va o‘ziga xos xususiyatlari

Купить

MUNDARIJA Betlar KIRISH ………………………………………................... I-BOB. DAVLAT BUDJETI G’AZNA IJROSINING AHAMIYATI, UNING UZIGA HOS HUSUSIYATLARI VA TASHKILIY ELEMENTLARI 1.1. Davlat budjetining g’azna ijrosining ahamiyati va uning o’ziga xos xususiyatlari .................................................... 1.2. Davlat budjeti g’azna ijrosining asosiy elementlari va huquqiy asoslari .............................................................. II-BOB. DAVLAT BUDJETI GAZNA IJROSINING AMALDAGI TARTIBI VA UNING HOLATI TAHLILI ........................................................................ 2.1. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligining davlat budjeti g’azna ijrosini tashkil etishdagi faoliyati va asosiy vazifalari ……………………. 2.2. G’aznachilikda narxlar monitoringini olib

KIRISH Bitiruv-malakaviy ishi mavzusining dolzarbligi. O’zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar miqyosida davlat moliyasi islohotlari muhim o’rinni egallagan. Shular qatorida davlat byudjeti ijrosida g’aznachilik tizimini joriy etish, uning tashkiliy va meoriy xuquqiy tizimini takomillashtirish, uning tarraqiy etishining yo’nalishlarini o’rganish muhim axamiyat kasb etadi. O’zbekistonda amalga oshirilayotgan isloxotlarning misolida davlat moliyasini boshqarishni isloh qilish soxasidagi amalga oshirilayotgan yutuqlar qatorida, g’aznachilik tizimining joriy qilinishi, va bu borada qo’lga kiritilayotgan yutuqlar isloxotlar samarasining dalolatdir. .“2013 yilda iqtisodiyot sohasidagi soliq yuki 21,5 foizdan 20,5 foizga, jismoniy shaxslar uchun daromad solig‘ining eng kam stavkasi 9 foizd

18.01.2014 yil.-www. . uza.uz- internet sayti ma’lumotlari asosida lozim” 1 . Albatta davlatimizda joriy qilinayotgan G’aznachilik tizimi, yuqorida keltirilgan tamoyillar asosida hozirgi zamon talablariga javob beradigan meyorlarda amalga oshirilmaqda. Ushbu natijalarga erishishda byudjet ijrosini amalga oshiruvchi va nazorat qiluvchi organlarning, xususan g’aznachilik organlarining hissasi kattadir. Mamlakatimizda keyingi yillarda davlat moliyasini boshqarishda ma’muriy islohotlar jadal sur’atlarda amalga oshirila boshladi. Bunda hukumatimiz tomonidan ishlab chiqilgan iqtisodiy siyosatning to’la va izchil amalga oshirilishi, iqtisodiyotning muhim ustuvor tarmoqlarining belgilab berilishi hamda ularni rivojlantirish bo’yicha imkoniyatlarning safarbar etilishi muhim ahamiyat kasb etmoqda. m

Tadqiqotning maqsadi va vazifalari. Ushbu bitiruv malakaviy ishi uchun tanlangan mavzuning asosiy maqsadi davlat moliyasini isloh qilish sharoitida davlat byudjeti g’azna ijrosining nazariy, amaliy, metodologik asoslarini, shuningdek, uning asosiy elementlari va o’ziga xos xususiyatlarini o’rganish va davlat byudjeti g’azna ijrosini joriy qilishning bugungi kundagi dolzarb muammolarini tadqiq qilishdan iboratdir. Mavzuning asosiy mazmunini yoritishda va tanlab olingan tadqiqot yo’nalishini yoritishda quyidagilar asosiy vazifalar qilib belgilandi: • davlat budjetining g’azna ijrosining ahamiyati va uning o’ziga xos xususiyatlarini o’rganish; • davlat budjeti g’azna ijrosining asosiy elementlari va huquqiy asoslarini o’rganish; • O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligining da

byudjetining g’azna ijrosini tashkil etish bilan bog’liq munosabatlar tizimi tashkil qiladi. Bitiruv-malakaviy ishi mavzusining nazariy va amaliy ahamiyati . Davlat budjeti g’azna ijrosini samarali ta’minlashga qaratilgan amaliy tavsiyalardan maqsadli davlat dasturlarini ishlab chiqishda foydalanilishi mumkin. Bitiruv-malakaviy ishining tarkibi va tuzilishi. Bitiruv-malakaviy ishi kirish, o‘z ichiga beshta paragrafni qamrab olgan uch bob, xulosalar hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. Bitiruv-malakaviy ishining kirish qismida tanlangan mavzuning dolzarbligi, ishning maqsadi va vazifalari, ishning ob’ekti, predmeti, nazariy va amaliy ahamiyati bayon etilgan. Bitiruv-malakaviy ishining birinchi bobida davlat budjeti g’azna ijrosining ahamiyati, uning uziga hos hususiyatlari va

Bugungi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan budjet siyosatining asosiy yo‘nalishlari–budjet taqchilligini boshqarish va uni tartibga solish, budjet mablag‘larini sarflashda maqsadli, samarali va oqilona ishlatishga rioya etish bilan birga daromadlarni o‘z vaqtida tushirish, budjetning samarali ijrosini amalga oshirishdir. Davlat budjetning ijrosi esa budjet jarayonidagi asosiy bosqichlardan biri hisoblanadiki, bunda belgilangan istiqbol ko‘rsatkichlari, aniq rejalar va ijtimoiy dasturlar amaliyotga tadbiq etiladi. Biz bilamizki, Davlat moliyasi sohasida olib borilayotgan o‘zgarishlarning markazida konsolidatsiyalashgan budjetni shakllantirish va bundan yanada samarali foydalanish, davlat budjetini mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishidagi tutgan o‘rnini oshirish masalalari turadi

Davlat moliyasini boshqarishning isloh qilishni yanada chuqurlashtirish, budjet mablag‘laridan samarali foydalanishning yangi shakl va uslublarini qo‘llash g‘aznachilik tizimini joriy qilishni ko‘zda tutadi. G‘aznachilik tizimi budjet mablag‘-larining moliyaviy oqimini boshqarish, budjet resurslarining kam miqdordagi qoldiq-lari bilan budjet xarajatlarini joriy ijrosini ta’minlash imkonini beradi, bunda davlat budjeti daromadlari va xarajatlarini tezkor va yakuniy balanslashtirishga erishiladi. Respublikamizda daromadlarning yetishmasligi va ularning o‘z vaqtida budjetga kelib tushmasligini oldini olish, mavjud budjet mablag‘laridan oqilona va samarali foydalanish maqsadida g‘aznachilik tizimiga o‘tish kerak bo‘ladi. Shundagina moliyalashtirish va kassa xarajatlarini amalga oshirish jarayo

uchun moliyaviy resurslarni yetarli bo‘lishini ta’minlash uchun mas’ul bo‘lgan organi hisoblanadi. Respublikada G‘aznachilik tizimi joriy etilishi vaqtinchalik xarakatda bo‘lmagan budjetning erkin mablag‘larini, samarali moliya bozorlarida joylashtirib, undan olingan daromadni esa budjet xarajatlarini to‘liq moliyalashtirishga, budjet taqchil- ligini kamaytirishga va davlat qarzlari to‘loviga yo‘naltirish mumkin. Mazkur tizim davlatning moliyaviy aktivlarini va budjetdan tashqari jamg‘ar-malarning erkin qoldiqlarini ishlatilishini hamda samarali himoyasini ta’minlaydi, g‘aznachilik hisobraqamdagi erkin qoldiqlar hisobiga o‘zi budjet xarajatlarini kreditlashi mumkin. G‘aznachilik tizimi joriy qilinishi davlat budjetini rejalashtirish, xarajatlarni amalga oshirish va ularni boshqarishga, mol

suiste’mol qilinishini va noto‘g‘ri ishlatilishini oldini olish maqsadida joriy nazorat amalga oshirish; • budjet tashkilotlari majburiyatlarini olgandan keyin pul mablag‘larini yagona g‘aznachilik hisobraqamidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’minotchilarning hisobraqamiga o‘tkazish natijasida pul oqimlari harakati bo‘yicha jarayonlarni qisqartirish; • G‘aznachilik tizimining bir pog‘onasidan ikkinchi pog‘onasiga pul mablag‘larini o‘tkazishni soddalashtirish natijasida g‘aznachilik tizimidagi budjet mablag‘larini tezkor ishlatish. G‘aznachilik tizimi joriy etilgandan so‘ng, mablag‘larning shartli aylanish tezligi oldin amal qilgan tizimdan ko‘ra birmuncha tezlashdi, bunda buyurtmachi (budjet tashkiloti) nomidan g‘aznachilik organlari to‘lovlarni amalga oshiradi. Davlat budjeti g‘azna ijrosining aso

• Davlat budjeti ijrosining qanday borayotganligi to‘g‘risidagi axborotlarni yig‘ish, qayta ishlash va tahlil qilish; • O‘zbekiston Respublikasi davlat ichki va tashqi qarzlariga xizmat ko‘rsatish; • O‘zbekiston Respublikasi kafolatlarini bajarish kiradi. G‘aznachilik organlari budjetdan mablag‘ oluvchilardan boshqarish funksiya-larini tortib olmaydi. G‘aznachilik budjetning bajarilish jarayonini yaxshilash uchun ularni yanada kengroq axborotlar bilan ta’minlaydi. Budjet tasnifi bo‘yicha berilgan xarajatlar to‘g‘risidagi axborotlar butun yil bo‘yi xarajatlar tendensiyasini va xarajatlarni amalga oshirish uchun qo‘shimcha kerak bo‘ladigan ehtiyojlarni aniq-lashga yordam beradi. G‘aznachilikning faoliyat ko‘rsatishi naqd pullarni to‘g‘ri va samarali boshqarish yo‘li bilan budjetga ishonchni

Davlat budjetining G‘aznachilik ijrosida budjet xarajatlarini nazoratga olishga alohida e’tibor beriladi. Bu borada Davlat ehtiyojlarining xaridi uchun qilinadigan to‘lovlar muhim ahamiyat kasb etadi. Davlat budjetining xarajatlari Yagona G‘azna hisobvarag‘i yoki g‘aznachilikning boshqa bank hisobvaraqlaridan belgilangan muddatlarda va tegishlicha Respublika budjeti, Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjeti, mahalliy budjet, davlat maqsadli jamg‘armalari mablag‘larining hamda budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablag‘larining qoldiqlari doirasida amalga oshiriladi. G‘aznachilik organlari tomonidan Yagona G‘azna hisobvarag‘idagi va g‘azna-chilikning boshqa bank hisobvaraqlaridagi Davlat budjeti mablag‘lari to‘lovlari ko‘zda tutilgan xarajatlarni belgilangan muddatlarda va tartibda ama

so‘rovnomalar va to‘lov hujjatlari asosida to‘lovlarni amalga oshirish, shuningdek, budjet ijrosining nazoratini va hisob-kitobini ko‘zda tutadi. G‘aznachilik tizimining asosiy o‘ziga xos xususiyatlarini quyidagi chizma orqali ham bilib olishimiz mumkin. G‘aznachilik tizimida budjet ijrosi jarayoni detallashtirilgan. U quyidagi ko‘rsatkichlarni aniq nazorat qilish imkonini beradi: • budjet mablag‘larining hajmi; • moliyalashtirishning kafolatlangan limiti; • haqiqiy tuzilgan shartnomalarning hajmi; • tuzilgan shartnomalar asosida berilgan avans to‘lovlarning hajmi; • tovar-moddiy boyliklar va bajarilgan ishlar hajmi qabul qilinganligi tasdiqlangandan keyin taqdim qilingan va schyot-fakturalarning to‘g‘riligini tekshirilganidan so‘ng to‘lanadigan ish haqi va boshqa turdagi pul mablag‘lari s

Davlat budjetining g‘azna ijrosi davlat budjetining barcha daromadlarini yagona g‘azna hisobraqamiga kiritishdan, shuningdek, davlat budjetining xarajatlarini shu hisobraqamdan to‘lashdan iborat. Davlat budjeti g‘azna ijrosining asosiy tamoyillari - kassaning yagonaligi hamda buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishning yagonaligidan iborat. Davlat budjetining g‘azna ijrosi qonun xujjatlarida belgilab qo‘yiladigan maxsus vakolatli moliya organi hamda uning Qorag‘alpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, tumanlar, shaharlardagi hududiy bo‘linmalari tomonidan amalga oshiriladi. Budjet ijrosiga oid bevosita ishlar Moliya vazirligi va uning tegishli bo‘linmalari hamda organlari, Davlat soliq qo‘mitasi hamda Davlat bojxona qo‘mitasi va ularning joylardagi organlari tomonidan amalga oshirilad

• budjet tashkilotlari majburiyatlarini olgandan keyin pul mablag‘larini g‘aznachilik hisobraqamidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’minotchilarning hisobraqamiga o‘tqazish natijasida pul oqimlari harakati bo‘yicha jarayonlarni qisqartirish; • g‘aznachilik tizimining bir pog‘onasidan ikkinchi pog‘onasiga pul mablag‘larini o‘tkazishni soddalashtirish natijasida g‘aznachilik tizimidagi budjet mablag‘larini tezkor ishlatish. 1.2. Davlat budjeti g’azna ijrosining asosiy elementlari va huquqiy asoslari Respublikamizda g‘aznachilik tizimini tashkil topishida va uning keyingi faoliyatida huquqiy asos bo‘lib xizmat qiluvchi quyidagi asosiy me’yoriyhuquqiy hujjatlarni keltirishimiz mumkin: • O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi;  O‘zbekiston Respublikasi Budjet kodeksi; • O‘zbekiston Respublikasi Soliq

qabul qilish, tasdiqlash, ijro etish, davlat tomonidan mablag‘ jalb qilish va budjet to‘g‘risidagi qonun hujjatlari ijrosini nazorat qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Budjet kodeksi butun budjet jarayonini (Davlat budjetini shakllantirish, tasdiqlash, ijro etishni hamda nazoratni ta’minlashni) yagona va yaxlit qonun hujjatida tizimlashtirishni, Davlat budjetini ham, budjetdan tashqari maqsadli jamg‘armalarni ham tartibga solishning yagona prinsiplarini qo‘llashni, budjet jarayoni barcha qatnashchilarining vakolatlarini hamda ularning o‘zaro hamkorligi mexanizmlarini belgilashni, shuningdek, budjetlararo munosabatlarni takomillashtirib, mahalliy budjetlarning daromadlar manbalarini mustahkamlab qo‘yishni, barcha darajalardagi budjetlar o‘rtasida vakolatlarni taqsimlashni va

to‘g‘risida”gi va “Davlat budjetining g‘azna ijrosi to‘g‘risida”gi Qonunlari o‘z kuchini yo‘qotdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 28-fevralda qabul qilingan 594-sonli “Davlat budjetining g‘azna ijrosi tizimini yanada rivojlantirish chora- tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori da quyidagilar keltirilgan: Davlat budjetining g‘azna ijrosini tatbiq etish hisobiga budjet tizimini yanada isloh qilish, zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalangan holda budjet mablag‘larining maqsadli sarflanishi ustidan nazoratni kuchaytirish, barcha darajalardagi budjet daromadlari va xarajatlarini boshqarish samaradorligini oshirish maqsadida: O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Moliya vazirligi Davlat budjetining g‘azna ijrosini tatbiq etish va uslubiyoti boshqarmasi hamda mahalliy m

qattiq nazorat o‘rnatish asosida mazkur shartnomalarni majburiy ro‘yxatdan o‘tkazish tartibini joriy etish orqali budjet tashkilotlarining maqsadga nomuvofiq, asossiz xarajatlarining oldini olish; • budjet tashkilotlarini, shu jumladan mudofaa va xavfsizlik tuzilmalarini moliyalashga yo‘naltiriladigan budjet mablag‘laridan foydalanishni maqbullashtirish ustidan monitoringni amalga oshirish, bunda ular tomonidan tuzilayotgan shartnomalarning sifati ta’minlanishini, ularning maqsadga muvofiqligi va narx-navo yechimini nazarda tutish hamda vositachilik xizmatlaridan voz kechish; • xarajatlar smetasi va ro‘yxatga olingan shartnomalarda nazarda tutilgan qat’iy summalar doirasida tovar (ish, xizmat)lar yetkazib beruvchilarning bevosita hisob raqamlariga budjet mablag‘lari oluvchilar nomidan va u

vazirligi tizimining ma’lumotlar tarmog‘ini tashkil etish uchun yer usti raqamli aloqa kanallarini berish choralarini ko‘rsin. O‘zbekiston Respublikasi “Moliya vazirligining G‘aznachiligi” to‘g‘risidagi Nizom O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G‘aznachiligining asosiy vazifalari, funksiyalari, vakolatlari va javobgarligini belgilaydi. Unga ko‘ra quyidagilar belgilab berilgan: O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining G‘aznachiligi o‘zining hududiy bo‘linmalari bilan birgalikda Davlat budjetining g‘azna ijrosini amalga oshiradigan maxsus vakolatli moliya organi hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining G‘aznachiligi tizimiga bevosita unga bo‘ysunadigan Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri G‘aznachilik boshqarmalari hamda tumanlar (shaharla

 budjet tashkilotlari va buyurtmachilarning tovarlar (ishlar, xizmatlar)ga moliya organlarida ro‘yxatdan o‘tkazilgan xarajatlar smetalarida, qurilishlarning adresli va titul ro‘yxatlarida ko‘zda tutilgan mablag‘lar hajmidan oshib ketadigan hajmda budjet mablag‘lari hisobiga haq to‘lanishini nazarda tutuvchi shartnomalarini, shuningdek budjet tashkilotlari va buyurtmachilarning to‘lov jadvalisiz, sifati, maqsadga muvofiqligi va narx yechimlari bo‘yicha belgilangan talablarga javob bermaydigan shartnomalarini ro‘yxatdan o‘tkazishni rad etish;  budjetdan mablag‘ oluvchilar va buyurtmachilarning schyotfakturalarsiz hamda tovarlar (ishlar, xizmatlar) yetkazib berish faktini tasdiqlovchi yoki budjetdan mablag‘ oluvchilar zimmasiga budjet mablag‘larini o‘tkazishni yuklovchi boshqa hujjatlarsiz

 budjet tashkilotlarining G‘aznachilikda ro‘yxatdan o‘tkazilmagan shartnomalar bo‘yicha moliyaviy majburiyatlarini hisobga qabul qilmaslik, qonun hujjatlariga muvofiq budjet tashkilotlari tomonidan boshqa yuridik yoki jismoniy shaxslar bilan shartnoma tuzilmasdan moliyaviy majburiyatlar qabul qilinishi mumkin bo‘lgan hollar bundan mustasno;  korxonalar va tashkilotlardan bajarilmagan moliyaviy majburiyatlar bo‘yicha budjetdan mablag‘ oluvchilardan to‘lov muddati o‘tgan qarzlar summasini budjetdan mablag‘ oluvchilarning bajarilmagan moliyaviy majburiyatlar mavjudligini tasdiqlovchi zarur hujjatlar ilova qilingan yozma murojaatlari asosida, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda undirib olish. G‘aznachilik quyidagilarga majbur:  Davlat budjeti xarajatlarini yagona g‘aznachilik hisob raqa

O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2009 yil 4-avgustdagi 69-sonli buyrug‘iga ilova bo‘lgan Davlat budjetining g‘azna ijrosi Qoidalari «Budjet tizimi to‘g‘risida»gi va «Davlat budjetining g‘azna ijrosi to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasining qonunlari( 01.01.2014 dan o‘z uchini yo‘qotgan) hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 28 fevraldagi PQ- 594son «Davlat budjetining g‘azna ijrosi tizimini yanada rivojlantirish choratadbirlari to‘g‘risida»gi qaroriga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G‘aznachiligi va uning hududiy bo‘linmalari tomonidan respublika va hududiy g‘azna hisobvaraqlarini qo‘llash sharoitida respublika budjeti, Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjeti va mahalliy budjetlarning g‘azna ijrosini amalga oshirish tartibini belgilaydi. Unda

4. G‘aznachilik bo‘linmalari qo‘shimcha davrda amalga oshiriladigan quyidagi operatsiyalarning hisobini yuritadi: • kreditorlik qarzlarini to‘lash; • budjet tashkilotlarining rivojlantirish jamg‘armasiga iqtisod qilingan mablag‘larni o‘tkazish; • respublika budjetiga ishlatilmagan mablag‘larni qaytarish. 5. G‘aznachilik bo‘linmalari qonunchilikka muvofiq budjetdan mablag‘ oluvchilarning ro‘yxatga olingan shartnomalarini xarajatlar smetalarida, shuningdek kapital qurilish xarajatlari bo‘yicha esa - qurilish obyektlarining oylik yoyilmalari bo‘yicha (Davlat budjeti hisobidan kapital qurilish obyektlari bo‘yicha xarajatlar smetalarida) nazarda tutilgan rejali ajratilgan budjet mablag‘lariga muvofiqligiga va mazkur Qoidalarning talablariga muvofiqligiga va budjetdan mablag‘ oluvchilarning xara

tomonidan G’aznachilikning yagona hisobraqami ochiladi. “Yagona g’azna hisobraqami G’aznachilik tomonidan boshqariladigan maxsus bank hisobraqami bo’lib, bu hisobraqamda Davlat byudjeti mablag’lari hamda byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari mablag’lari kiritiladi. Yagona g’azna hisobraqamidan davlat byudjetida mablag’lari nazarda tutilgan yuridik va jismoniy shaxslarning xarajatlari to’lanadi, shuningdek, davlat maqsadli jamg’armalarining xarajatlari amalga oshiriladi”. G’aznachilik alohida operatsiyalarni, shuningdek, davlatning maqsadli fondlarining mablag’lari bilan operatsiyalarni amalga oshirish uchun g’aznachilikning yagona hisobraqami doirasida subschyotlarini ochish huquqiga ega. Bu subschyotlardagi qoldiqlar g’aznachilikning yagona hisobraqami qoldig’ining ajralmas qismi

1.1-rasm.G’aznachilikning asosiy tashkiliy elementlari 4 4 Qosimova G.A. G‘aznachilik . O’quv qo‘llanma. – T.: “Moliya”. 2013. -25 b. Ғазначиликнинг асосий ташкилий элементлари Ғазначи ликнинг ягона ҳисобрақами Ғазначилик томонидан бошқариладиган махсус банк ҳисобрақами бўлиб, унда Давлат бюджети маблағлари ҳамда бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари маблағлари киритилади Ғазначиликнинг ахборот тизими Ғазначилик органлари Ғазначиликнинг бош китоби Бюджет операциялари бўйича кодлаштирилган ва таснифланган маълумотлар билан ишловчи Давлат молиясини бошқаришнинг автоматлаштирилган тизими ДМБАТ)дир( Ю ридик шахс мақомига эга бўлган, Молия Вазирлигига бўйсунадиган давлат органи . Ғазначиликнинг ҚҚР Ғазначилик Бошқармаси, Тошкент ш. ва вилоятлар Бошқармалари, шаҳ/тум Ғазначилик бўлимлари фа

G‘aznachilik ijrosiga xos xususiyat shundan iboratki, u budjetni ijro etish jarayoniga uning ishtirokchilarining salbiy ta’sirini istisno etadi hamda budjet xarajatlarining Yagona G‘azna hisobvarag‘idan amalga oshirilishi g‘aznachilik tizimini to‘liq joriy etilishini taqozo etadi. G‘aznachilik tizimining asosiy elementi bo‘lib, Yagona g‘azna hisobvarag‘i hisoblanadi. Har kuni Yagona G‘azna hisobvarag‘iga respublika va mahalliy budjetga soliqlar va soliqsiz tushumlar tushadi. G‘aznachilikning Yagona G‘azna hisobvarag‘ida vazirliklar, idoralar, tashkilotlar va mahalliy hokimiyat organlarining shaxsiy g‘azna hisobvaraqlari ochiladi. Davlat budjetining barcha xarajatlari, jumladan, mahalliy budjet xarajatlari Yagona g‘azna hisobvarag‘idan moliyalashtiriladi. 1.2-rasm. Yagona G‘azna hisovarag‘i

Davlat budjetiga yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan to‘lanadigan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar banklar tomonidan o‘rnatilgan tartibda qabul qilinadi va 23402 (005) “Respublika budjetining mablag‘lari” hisobvarag‘iga kirim qilinadi hamda belgilangan me’yorlarga muvofiq, banklarda ochilgan tegishli budjetlarning g‘azna hisobvaraqlariga ajratiladi. Respublika budjetidan moliyalashtiriladigan barcha budjetdan mablag‘ oluvchilar g‘azna ijrosi bilan to‘liq qamrab olingunga qadar, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G‘aznachiligiga Markaziy bankning Toshkent shahar Bosh boshqarmasi Hisob-kitob kassa markazida (keyingi o‘rinlarda – HKKM) 23402 (006) balans raqami bilan Respublika g‘azna hisobvarag‘i (keyingi o‘rinlarda – RG‘H) ochiladi 6 . RG‘H ga respublika budjetining g‘azna ij

23212 “Moliya vazirligi G‘aznachiligi mablag‘lari” va 23214 “G‘aznachilikning hududiy bo‘linmalari mablag‘lari” hisobvaraqlarida mablag‘lar harakatining keyingi ish kunida doimiy ravishda g‘aznachilik bo‘linmalariga taqdim etiladi. RG‘H dagi mablag‘lar taqsimlovchisi O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G‘aznachiligi hisoblanadi. Respublika budjetidan moliyalashtirishni amalga oshirish uchun ajratilgan budjet mablag‘larining bosh taqsimlovchisi hisoblangan budjetdan mablag‘ oluvchilar, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining tarmoq boshqarmalariga budjetning g‘azna ijrosi bilan qamrab olingan har bir budjetdan mablag‘ oluvchi bo‘yicha sertifikat summasining yoyilmasini ilova qilgan holda shuningdek, budjetning g‘azna ijrosi bilan qamrab olinmagan, quyi turuvchi budjetdan mablag‘

Budjetdan mablag‘ oluvchilar (moliyalashtirish saqlangan sharoitda – RG‘Hda moliyalashtirilgan mablag‘lar mavjud bo‘lganda) O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G‘aznachiligiga RG‘Hdan mablag‘larni mahsulot yetkazib beruvchilarning bevosita bank hisobvaraqlariga yoki qonunchilikda nazarda tutilgan maqsadlarga o‘tkazish uchun to‘lov topshiriqnomalarni qoidaga ko‘ra, mablag‘larni o‘tkazish sanasidan bir kun oldin taqdim etadi. Respublika budjeti qaramog‘ida bo‘lgan budjetdan mablag‘ oluvchilarning budjetdan tashqari mablag‘lari (ota-onalarning maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarni saqlash uchun to‘lovlari, ota-onalarning musiqa va san’at maktablarida bolalarni o‘qitish uchun to‘lovlari, maktabgacha ta’lim muassasalari ishchilaridan ovqatlanish uchun tushgan tushumlar, shuningdek i

ko‘chirma nusxalari ilovalari bilan, shuningdek naqd pul mablag‘larini berish uchun 23212 “Moliya vazirligi G‘aznachiligi mablag‘lari” va 23214 “G‘aznachilikning hududiy bo‘linmalari mablag‘lari” hisobvaraqlaridan ko‘chirmalar ularga ilovalar bilan, tegishli ravishda, HKKM va tegishli xizmat ko‘rsatuvchi banklar tomonidan RG‘H da va 23212 “Moliya vazirligi G‘aznachiligi mablag‘lari” va 23214 “G‘aznachilikning hududiy bo‘linmalari mablag‘lari” hisobvaraqlarida mablag‘lar harakatining keyingi ish kunida doimiy ravishda g‘aznachilik bo‘linmalariga taqdim etiladi. Respublika budjeti qaramog‘ida bo‘lgan budjetdan mablag‘ oluvchilarni g‘azna ijrosi bilan to‘liq qamrab olingandan so‘ng, ularning xarajatlarini respublika budjetining asosiy hisobvarag‘idan RG‘H ga moliyalashtirish to‘xtatiladi va a

Budjetdan mablag‘ oluvchilarning o‘tgan yilgi debitorlik qarzlarining joriy moliya yilida qaytarilgan summalari, shuningdek tovar-moddiy boyliklarni, asosiy vositalarni sotishdan va inventarizatsiya (tekshirish) natijalari bo‘yicha kelib tushgan summalar HG‘Hga kirim qilinadi va keyinchalik ushbu summalar budjetdan mablag‘ oluvchilar joylashgan hududning shartli hisobvaraq raqami (ShHR) bilan ochilgan 23402 (005) “Respublika budjeti mablag‘lari” daromadlar tranzit hisobvaraqlari orqali tegishli budjetlarning daromadlariga o‘tkazilishi bilan alohida shaxsiy hisobvaraqlarda hisobga olinadi 7 . G’aznachilikning bosh kitobi . G’aznachilikning bosh kitobi – byudjet ijrosi g’aznachilik usulining asosiy elementlaridan biridir. G’aznachilikning Bosh kitobi bilan hukumat resurslarining hisob-kitobi

Moliya vaziri o’rinbosari, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tayinlangan Davlat G’aznachisi rahbarlik qiladi. G’aznachilikning hududiy organlari huquqiy shaxs maqomiga ega emas. O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligining buyrug’iga muvofiq G’aznachilikning hududiy organlari tuziladi va tugatiladi. G’aznachilik organlarining xarajatlarini moliyalashtirish respublika byudjetidan amalga oshiriladi. G’aznachilik bo’linmalari — O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligi, Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri bo’yicha G’aznachilik boshqarmalari, tumanlar va shaharlar bo’yicha G’aznachilik bo’linmalari. G’aznachilikning axborot tizimi . G’aznachilikka yagona axborot tizimi xizmat qiladi. Hozirgi kunda G’aznachilikning yagona axborot tizim

yagona g’azna hisobraqamidan yoki G’aznachilikning boshqa bank hisobraqamlaridan davlat byudjetida mablag’lar ajratish nazarda tutilgan yuridik va jismoniy shaxslarning bank hisobraqamlariga o’tkaziladi. II-BOB. DAVLAT BUDJETI GAZNA IJROSINING AMALDAGI TARTIBI VA UNING HOLATI TAHLILI 2.1. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligining davlat budjeti g’azna ijrosini tashkil etishdagi faoliyati va asosiy vazifalari Davlat byudjetining g’azna ijrosi qonun xujjatlarida belgilab qo’yiladigan maxsus vakolatli moliya organi hamda uning Qorag’alpog’iston Respublikasi, viloyatlar, tumanlar, shaharlardagi hududiy bo’linmalari tomonidan amalga oshiriladi. G’aznachilik bilan davlat soliq, bojxona xizmati organlari, O’zbekiston Respublikasi Markaziy Banki, tijorat banklari, davlat maqsadli

nazoratning o’rnatilgan tartiblari o’zgarmaydi, ya’ni bu faoliyatlar g’aznachilik organlarining faoliyatidan tashqaridadir. O’zbekiston Respublikasida G’aznachilik loyihasini tayyorlash jarayonida, dastlab uning tashkiliy tuzilishini ishlab chiqish masalasi, uning funktsiyalari va bajaradigan vazifalarini aniqlash masalasi ko’rib chiqildi. G’aznachilik Moliya vazirligida yuridik shaxs maqomiga ega bo’ladi. G’aznachilik tizimi markazlashgan holda bo’ladi va quyidagilarni o’z ichiga oladi: 1. G’aznachilikning bosh boshqarmasi; 2. Viloyatlar, Toshkent shahri va Qorag’alpog’iston Respublikasi g’aznachilik boshqarmalari; 3. G’aznachilikning hududiy bo’limlari. G’aznachilik (markaziy va hududiy) organlari asosan quyidagi faoliyat turlarini olib boradi (2.1-rasm): • kassadagi naqd pullarni boshqa

Vazirligining buyrug’iga muvofiq G’aznachilikning hududiy organlari tuziladi va tugatiladi. G’aznachilik organlarining xarajatlarini moliyalashtirish respublika byudjetidan amalga oshiriladi. 37

2.1-rasm. G’aznachilik organlarining faoliyat turlari 8 G’aznachilik O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi tomonidan berilgan vakolatlar doirasida g’aznachilikning yagona hisobraqami va uning subschyotlarini boshqarishni amalga oshiradi. G’aznachilikning vakolat berilgan lavozimdagi shaxslaridan boshqa hech bir huquqiy shaxs yoki jismoniy shaxs g’aznachilikning yagona hisobraqami mablag’laridan pul o’tkazish uchun bankka to’lov topshiriqnomasini berish huquqiga ega emas. G’aznachilikning yagona hisobraqami O’zbekiston Respublikasining Markaziy Bankida ochiladi. O’zbekiston Respublikasi Markaziy Bankining hududiy boshqarmalarida g’aznachilikning yagona hisobraqamining subschyotlari ochiladi. Respublika mintaqalarida davlat xarajatlarini o’z vaqtida moliyalashtirishni ta’minlash maqsadid

byudjet tashkilotlarining bankda ochilgan shaxsiy schyotlari, unda mablag’lar aylanishi va qoldig’i to’g’risida ma’lumot; G’aznachilik so’ragan aniq byudjet tashkilotining yoki uning tavsiyasi bilan ochilgan bank hisobraqamidagi mablag’lari to’g’risida ma’lumot. Davlat byudjetining ijrosi to’g’risidagi hisobot G’aznachilik tomonidan O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga taqdim etiladi. Davlat byudjeti g’azna ijrosining buxgalteriya hisobi G’aznachilik tomonidan, shuningdek, davlat soliq va bojxona xizmati organlari, byudjet tashkilotlari hamda davlat maqsadli jamg’armalarini taqsimlovchi organlar tomonidan davlat byudjeti g’azna ijrosining buxgalteriya hisobi hisobraqamlarning yagona rejasi va byudjet tasnifi asosida tashkil etiladi hamda amalga oshiriladi. Davlat byudjeti g’azna ijr

byudjet mablag’larining maqsadli sarflanishi ustidan nazoratni kuchaytirish, barcha darajalardagi byudjet daromadlari va xarajatlarini boshqarish samaradorligini oshirish maqsadida yuqorida nomi qayd etilgan Prezident Qarorining ijro etilishi doirasida Moliya vazirligi huzuridagi “Davlat byudjetining g’azna ijrosini tatbiq etish va uslubiyoti” boshqarmasi hamda mahalliy moliya organlarining g’aznachilik bo’linmalari negizida O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligi va uning hududiy bo’linmalari tashkil etildi. Moliya vazirligi huzuridagi G’aznachilik zimmasiga quyidagi asosiy vazifalar yuklatildi : • davlat byudjetining kassa ijrosi, jumladan, tushadigan daromadlarni turli darajadagi byudjetlar o’rtasida taqsimlash, byudjetdan mablag’ oluvchilarning xarajatlar smetalari ijro

muvofiqligi va narx-navo echimini nazarda tutish hamda vositachilik xizmatlaridan voz kechish; • xarajatlar smetasi va ro’yxatga olingan shartnomalarda nazarda tutilgan qat’iy summalar doirasida tovar(ish, xizmat)lar etkazib beruvchilarning bevosita hisob raqamlariga byudjet mablag’lari oluvchilar nomidan va ularning topshirig’i bo’yicha to’lovlarni amalga oshirish orqali to’lov intizomiga so’zsiz rioya etilishi ustidan ta’sirchan nazoratni ta’minlash; • davlat byudjeti g’azna ijrosining buxgalterlik hisobi va hisobotini yuritish, davlat byudjeti ijrosi haqida axborot yig’ish, qayta ishlash va tahlil qilish, shuningdek O’zbekiston Respublikasining davlat ichki va tashqi qarzlariga xizmat ko’rsatish, O’zbekiston Respublikasi kafolatlarini ijro etish. Bugungi kundagi G’aznachilik va uning hu

G’aznachilik boshlig’i – vazir o’rinbosari 2.2-rasm. G’aznachilik va uning hududiy bo’linmalarining tashkiliy tuzilishi 9 2.2. G’aznachilikda shartnomalarni ro’yxatdan o’tkazish va narxlar monitoringini olib borish tartibi Ma’lumki, davlat byudjeti ijrosining g’aznachilik tizimiga o’tishning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat: 9 O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi 28.02.2007 y. PQ-594-son Qarori asosida 42

• davlat byudjeti mablag’larini samarali boshqarish; • byudjet mablag’laridan maqsadli foydalanish ustidan nazoratni yanada kuchaytirish; • davlat byudjetining ijrosi to’g’risidagi hisobotlar sifatini oshirish va ularni tayyorlash muddatlarini qisqartirish. Moliyaviy nazorat, uning turlaridan biri bo’lgan byudjet nazoratining quyidagi shakllari mavjud: • dastlabki nazorat; • joriy nazorat; • yakuniy nazorat. Dastlabki byudjet nazorati turli darajadagi byudjetlar loyhalarini tuzish, ko’rib chiqish, tasdiqlash; daromad va xarajatlar smetasini tuzish va tasdiqlash, byudjet amaliyotiga taalluqli qonun loyihalarini ishlab chiqish va qabul qilish jarayonida amalga oshiriladigan nazorat shaklidir. U moddiy va moliyaviy resurslarni noratsional ishlatilishining oldini olishga xizmat qiladi. Nazorat

buxgalteriya hizmatlari faoliyati alohida ahamiyatga ega. Yaxshi yo’lga qo’yilgan joriy nazorat moliyaviy resurslarni iqtisod qilish imkonini beradi. So’nggi moliyaviy nazorat hisobot davri va byudjet yili tugagandan so’ng amalga oshiriladi. So’nggi nazorat hisobot yilida mablag’larning ishlatilishi, rejaviy ko’rsatkichlarning bajarilishi, daromad va xarajatlar smetasining bajarilishi, byudjet limitlari va normativlariga rioya qilinganligi, buxgalteriya hisobi hamda moliyaviy hisobotlarni va yakuniy moliyaviy natijalarni tahlil va taftish qilish asosida o’tkaziladi. Ko’p hollarda so’nggi nazorat natijalari keyingi moliyaviy yil yoki davr uchun dastlabki nazoratga zamin yaratadi. Davlat byudjeti ijrosining g’aznachilik tizimi joriy etilishi bilan dastlabki va joriy moliyaviy nazoratni amalg

majburiyatlar summasi tasdiqlangan byudjet mablag’lari me’yoridan oshib ketmasligi lozim. Majburiyatlarni hisobga olish tizimida quyidagi omillar asosiy o’rin egallaydi: - majburiyatlarni qabul qilish asoslari; - majburiyat qabul qilish huquqiga ega mas’ul shaxslar; - majburiyatning turlari (yuridik va moliyaviy). Byudjet mablag’lari oluvchi byudjet tashkiloti rahbari yoki u tomonidan vakolat berilgan boshqa mas’ul shaxslar majburiyatlarni qabul qilish huquqiga ega bo’ladilar. Yuridik majburiyat byudjetdan mablag’ oluvchilar va ularga mol (tovarlar, ishlar, xizmatlar) etkazib beruvchilar o’rtasidagi shartnoma tegishli tartibda ro’yxatdan o’tkazilganidan keyin vujudga keladi. Yuridik majburiyatlarni hisobga olishning asosiy maqsadi byudjet nazoratining samaradorligini yanada oshirish, ya’ni

ko’rsatish majburiyatini oladigan, ikkinchi taraf esa tovarlarni, ishlarni, xizmatlarni qabul qilib olish va ularning haqini to’lash majburiyatini oladigan kelishuvga aytiladi 12 . Shartnomalarni tuzish va bajarish jarayoni bir qator qonun xujjatlari bilan tartibga solinadi. Jumladan, Fuqarolik Kodeksi va 1998 yil 29 avgustdagi № 670-I-sonli “Xo’jalik yurituvchi sub’ektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni shartnomaviy munosabatlarni tartibga soluvchi eng asosiy qonun hujjatlari bo’lib hisoblanadi. Qonunga ko’ra, tadbikorlik faoliyati sohasidagi shartnomaviy munosabatlarning asosiy printsiplari quyidagilardan iborat: • xo’jalik shartnomalarini tuzish erkinligi; • taraflarning o’zaro manfaatdorligi; • shartnoma intizomiga rioya etish; •

Xulosada, qoida tariqasida quyidagilar ko’rsatiladi: • xo’jalik shartnomasida ko’rsatilgan munosabatlar qaysi qonun hujjatlari bilan tartibga solinishi; • xo’jalik shartnomasi shartlarining qonun hujjatlari talablariga mos kelish- kelmasligi; • taraflarning javobgarligi me’yori va nizolarni hal etish tartibi qonun hujjatlari talablariga mos kelish-kelmasligi. Xo’jalik shartnomasi shartnoma shartlariga hamda qonun hujjatlarining talablariga muvofiq ravishda, bunday shartlar va talablar bo’lmagan hollarda esa ish muomalasi odatlariga muvofiq bajarilishi lozim. Tovarlarni etkazib berish muddatlari kechiktirib yuborilgan, to’liq etkazib berilmagan, ishlar bajarilmagan yoki xizmatlar ko’rsatilmagan hollarda, tovar etkazib beruvchi (pudratchi) sotib oluvchiga (buyurtmachiga) kechiktirilgan har b

boshqa shaxsga nisbatan afzal ko’rishga haqli emas, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Tovarlar, ishlar va xizmatlarning bahosi, shuningdek ommaviy shartnomaning boshqa shartlari hamma iste’molchilar uchun bir xil qilib belgilanadi, qonun xujjatlarida iste’molchilarning ayrim toifalari uchun imtiyozlar berilishiga yo’l qo’yiladigan hollar bundan mustasno. Tashkilotning iste’molchiga tegishli tovarlarni berish, xizmatlar ko’rsatish, uning uchun tegishli ishlarni bajarish imkoniyati bo’la turib ommaviy shartnoma tuzishdan bosh tortishiga yo’l qo’yilmaydi. Qonunda nazarda tutilgan hollarda O’zbekiston Respublikasi Hukumati ommaviy shartnomalarni tuzish va bajarishda taraflar uchun majburiy bo’lgan qoidalar (namunaviy shartnomalar, qoidalar va h.k.) chiqarishi mumkin.

shuningdek shartnomalarga byudjetdan mablag’ oluvchilarning xarajatlar smetalarida nazarda tutilgan tegishli rejali byudjet mablag’lari doirasidagina qo’shimcha va o’zgartirishlar kiritadilar. Byudjetdan mablag’ oluvchilar bilan etkazib beruvchilar o’rtasida tuziladigan shartnomalar tegishli moliya organlarida majburiy ro’yxatdan o’tkazilib, ularga tegishli raqamlar berilishi va ro’yxatdan o’tkazish sanasi ko’rsatilishi kerak. Shartnomani hisobga olish G’aznachilik organi tomonidan byudjetdan mablag’ oluvchi va etkazib beruvchining nomi hamda rekvizitlari, shuningdek shartnoma summasi, uning raqamlari va tuzish sanasi, moliya organi tomonidan Nizomga 1-son ilovaga ko’ra byudjetdan mablag’ oluvchilar bilan etkazib beruvchilar o’rtasida tuzilgan shartnomalarni ro’yxatdan o’tkazish kitobida r

moliya organining muhri izi bilan tasdiqlaydi. Ro’yxatdan o’tkazilgandan keyin ro’yxatdan o’tkazilgan shartnomaning ko’chirma nusxasi hisobga olish va saqlash uchun moliya organida qoladi. Narxlar monitoringining zarurligi. Byudjet mablag’laridan maqsadli foydalanish ustidan nazoratni kuchaytirish uch bosqichli nazoratni to’liq joriy qilishni taqozo etadi. Ya’ni, byudjet tashkiloti kontragentdan tovarlar sotib olish (ishlar bajarish, xizmatlar ko’rsatish) to’g’risida ofertani (taklifni) qabul qilib olganidan so’ng, shartnomani aktseptlaydi (imzolaydi) va G’aznachilikka ro’yxatdan o’tkazish uchun taqdim etadi. Yuridik majburiyat vujudga kelishi uchun bu shartnomaning ro’yxatdan o’tkazilishi talab qilinadi. G’aznachilikda yuridik majburiyat vujudga kelishidan avval dastlabki nazoratni amalga

etishning huquqiy asosi bo’lib O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000 yil 21 noyabrdagi 456-sonli Qarori bilan tasdiqlangan “Xom ashyo, materiallar, butlovchi qismlar va jihozlarni sotib olish yuzasidan tender savdolarini o’tkazish to’g’risidagi Nizom” 14 bo’lib hisoblanadi. Mazkur Nizom davlat byudjeti, davlat byudjetida konsolidatsiyalashuvchi davlatning byudjetdan tashqari maqsadli fondlari mablag’lari, Hukumat kafolati bo’yicha olingan xorijiy kreditlar, Jahon banki guruhi, ETTB, OTB, Xalqaro hamkorlik Yapon banki, "KfW" banki kabi xalqaro va xorijiy moliya institutlari tomonidan taqdim etilgan xorijiy grantlar mablag’lari evaziga import qilingan yoki O’zbekiston respublikasida ishlab chiqarilgan xom ashyolar, materiallar, butlovchi qismlar va jihozlarni sotib oli

Tender turi harid qiluvchi tashkilot, ya’ni buyurtmachi tomonidan belgilanadi. Ochiq tenderlarda mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, barcha yuridik shaxslar qatnashishi mumkin. Yopiq tenderlar istisno hollarda Vazirlar Mahkamasining tegishli komplekslari bilan kelishgan holda, buyurtmachi oldindan belgilab qo’ygan tashkilotlar ishtirokida o’tkaziladi, bu tashkilotlarga taklifnomalar jo’natiladi. Oziq-ovqat mahsulotlari byudjet mablag’lari oluvchilari tomonidan sotib olinganda, Moliya vazirligining 2007 yil 9 apreldagi 798-sonli xati asosida narxlar monitoringi amalga oshiriladi. Bunda G’aznachilik hududiy bo’linmalari tomonidan byudjetdan mablag’ oluvchilar xarid qiladigan oziq-ovqat mahsulotlari bo’yicha narxlar monitoringi Moliya vazirligi tomonidan taqdim qilinadigan asosiy iste’mol ma

pasaytirish asosida elektron auktsion savdolarini tashkil qilish va o’tkazish tartibi to’g’risidagi Nizom tasdiqlandi, O’zbekiston respublikasi hukumatining ayrim qarorlariga o’zgartirish va qo’shimchalar kiritildi. O’zbekiston Respubldikasi Prezidentining 07.02.2011y. PQ-1475-sonli qaroriga muvofiq markazlashtirilgan manbalar hisobiga Davlat xaridlarini amalga oshiruvchi barcha tashkilotlar, ko’zlanayotgan xaridlar bo’yicha e’lonlarni, tovar (ish, xizmat)lar etkazib beruvchini aniqlash kunidan 30 kun oldin, maxsus axborot portalida (davlatxarid.uz) joylashtirilishi shart.Byudjet tashkilotlari maxsus axborot portaliga mustaqil ravishda yoki agentlar (brokerlar) orqali e’lonlar joylashtiradi. Byudjet tashkilotlari maxsus axborot portaliga mustaqil ravishda yoki agentlar (brokerlar) orqali e

summada belgilagan ro’yxat bo’yicha berilishi shart, boshqa holda ixtiyoriy 3 100 ming AQSh dollaridan oshgan summada Berilishi shart Berilmaydi agent tomonidan maxsus axborot portaliga 1 kun ichida joylashtirilishi lozim. Markazlashgan manbalar hisobiga davlat xaridlarini amalga oshiruvchi tashkilotlar Davlat xaridlari bo’yicha Hukumat komissiyasi belgilagan ro’yxatga muvofiq maxsus axborot portaliga savdo o’tkazish to’g’risida tovar, ish va xizmat etkazib beruvchilarni aniqlash sanasidan kamida 30 kun avval e’lon joylashtirishlari shart. Birja savdolarida tovarlar xarid qilish va Davlat xaridlari bo’yicha Hukumat komissiyasi beligilagan boshqa holatlar bundan mustasno. Davlat xaridlari bo’yicha Hukumat komissiyasi belgilagan ro’yxatga muvofiq alohida tovar, ish va xizmat turlari bo’yicha

Byudjet tashkilotlari O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi davlat xaridlari bo’yicha Hukumat komissiyasi belgilagan alohida mahsulotlar (ish, xizmat) ro’yxati bo’yicha xaridlar summasi 300 AQSh dollaridan 100 ming AQSh dollarigacha teng summadagi xaridlar bo’yicha tovarlarni (ish, xizmat) O’zbekiston Respublikasi tovar xom-ashyo birjasining elektron savdolari orqali sotib oladilar. 2.3-jadval Elektron savdolar orqali sotib olinadigan tovarlar (ish, xizmat) guruhi va ularga o’rnatilgan eng kam ulushlar (kvota) miqdori 16 № Tovarlar (ish, xizmat) ro’yxati Kichik biznes sub’ektlariga ajratilgan ulushlar (kvota) miqdori (% da) Elektron savdolar orqali amalga oshiriladigan xaridlar 1 O’quv jihozlari sotib olish (o’quv adabiyotlaridan tashqari) 100 + 2 Qog’oz va boshqa poligraf

20 Boshqa mashinalar, jihozlar va texnikalarni kapital va joriy ta’mirlash 40 - 21 Turar va noturar joy binolari ijarasi bo’yicha xarajatlar 30 - 22 Transport vositalarini ijarasi bo’yicha xarajatlar 20 - 23 Mebel va ofis jihozlarini ijarasi bo’yicha xarajatlar 40 + 24 Ijara bo’yicha boshqa xarajatlar 30 - 25 Boshqa inshoatlarni saqlab turish va joriy ta’mirlash 25 - 26 Boshqa moddiy zahiralar va xizmatlarni sotib olish, jumladan: + -Tovar-moddiy zahiralari sotib olish bo’yicha xarajatlar (Qog’oz va boshqa poligrafiya mahsulotlaridan tashqari kantselyariya buyumlari va boshqa kam baholi va tez eskiruvchan asbob-uskuna va jihozlar sotib olish) 50 + - Kommunikatsiya xizmatlari va axborot olish bilan bog’liq xarajatlar (Halqaro axborot agentliklari xizmatlaridan tashqari) 50 + 27 Xizmat safar

qatnashish uchun so’rovnoma joylashtirish uchun xizmat to’lovlari miqdorlari O’zbekiston Respublikasi tovar xom-ashyo birjasi tomonidan Moliya vazirligi va Iqtisodiyot vazirligi bilan kelishgan holda belgilanadi. Moliya vazirligi G’aznachiligi va O’zbekiston Respublikasi tovar-xom ashyo birjasining ma’lumotlar bazasini elektron bog’lash yo’li orqali byudjet tashkilotlari birja tomonidan markazlashgan tartibda avtomatik tarzda buyurtmachi sifatida ro’yxatdan (akkreditatsiyadan) o’tkaziladi. Maxsus axborot portaliga e’lonlar joylashtirish va elektron savdolarda qatnishish uchun so’rovnomalar kiritishga faqatgina akkreditatsiya o’tgan buyurtmachilarga ruxsat etiladi . Byudjet tashkilotlari va agentlar o’rtasidagi munosabatlar ular o’rtasida tuzilgan topshiriq shartnomasiga asosan belgilanadi.

va agentlar xizmati uchun avans to’lovlari byudjet tashkiloti tomonidan Moliya vazirligi G’aznachiligi va uning hududiy bo’linmalariga taqdim qilingan so’rovnomalar asosida aniqlanadi (birja va agentlar xizmati bo’yicha xarajatlar, tovar (ish, xizmat) olinaetgan modda bo’yicha, tegishli so’rovnomalarning jamlamalari asosida aks ettiriladi). Birja va agentlar xizmatlariga avans to’lovini amalga oshirish uchun byudjet tashkilotlari “Davlat byudjeti g’azna ijrosi Qoidalarining” 6 - ilovasidan foydalanadilar. Elektron tizimda savdolar boshlang’ich baholarni bosqichma-bosqich kamaytirish asosida tashkil etiladi.Savdo o’tkazish, savdo g’olibini aniqlash, bitimni ro’yxatdan o’tkazish va savdo bayonnomasini (tiket) tuzish elektron tizim dasturiy majmui tomonidan amalga oshiriladi. Savdo o’tkazish

etkazib beruvchi sado g’olibi sifatida tanlanadi. Mol etkazib beruvchi nomi elektron tizimda aks ettiriladi va g’olib bilan birja o’rtasida bayonnoma shakllantiriladi hamda tegishli shartlar bilan buyurtmachini so’rovida ifodalanadi. Savdo bayonnomasi birja yoki birjaning hududiy savdo maydonchasi va mol etkazib beruvchi (yoki uning agenti) o’rtasida qog’ozda 2 nusxada rasmiylashtiriladi va 1 nusxasi buyurtmachiga (yoki uning agentiga) beriladi.Buyurtmachi va mol etkazib beruvchi savdo bayonnomasi asosida savdo g’olibi aniqlangan kundan boshlab 5 kun ichida shartnoma tuzishi lozim. Buyurtmachi tomonidan shartnoma tuzishdan bosh tortish yoki rad qilish hollarida mol etkazib beruvchi buyurtmachini uni imzolashdan bosh tortganligi oqibatida keltirilgan zararni qoplash uchun sud murojaat qilis

natijasida byudjet mablaglarining 83,0 mlrd. so'mi iqtisod qilingan va bu savdolar summasiga nisbatan 16,6 foizni tashkil etgan bulib, shundan 9,5 mlrd. so'mi yoki 19.8 foizi dekabr oyiga to'gri kelmoqda. Shuni ta'kidlash lozimki, ushbu bitimlarning 231 541 tasi, ya'ni 92,7 foizi kichik biznes sub'ektlari vakillari ishtirokida amalga oshirildi va bu bitimlarning umumiy summasi bo'yicha 388,0 mlrd. so'mni, ya'ni jami elektron savdolar bo'yicha tuzilgan bitimlarning 93,1 foizini tashkil etdi. Bugungi kunga kelib elektron savdo orqali amalga oshiriladigan Davlat xaridlariga 10 528 ta maxsulot etkazib beruvchi jalb etildi va ularning 8 745 tasi, ya'ni 83,1 foizi kichik biznes sub'ektlari vakillarini tashkil etdi. 2013 yil yanvar-dekabr oylarida t

xizmatlar) 2013 yil yanvar-dekabr davrida elektron savdolari natijalari bo'yicha byudjet tashkilotlari tomonidan xarid qilingan tovar (ish, xizmat)larning eng katta ulushi ya'ni 29,8 foizi oziq-ovqat maxsulotlari xaridiga, 17,1 foizi bino va transport vositalari joriy ta'miriga, 12,1 foizi kompyuter va texnika jixozlari xaridiga, 7,7 foizi mebel va ofis jixozlari xaridiga va 12,7 foizi boshqa tovar (ish, xizmat)lar xaridiga to'gri kelmoqda. Dalat xaridlari bo'yicha tovarlar (ishlar, xizmatlar) etkazib berish uchun elektron savdolarda ishtrok etgan kichik biznes sub'ektlarining ulushi o'rtacha 92,7 foizini tashkil etdi. Tovar guruxlari bo'yicha ulushlarning bo'linishi quyidagicha (2.5-jadval): 2.5-jadval Dalat xaridlari bo'yicha tovarlar (ishlar, xizm

Xukumat komissiyasi tomonidan tasdiqlangan kichik biznes sub'ektlari uchun belgilangan kvota (ulush)lar 2013 yilning yanvar-dekabr oylarida rejalashtirilgan 44,2 foiz o'rniga 66,4 foizga yoki 330,0 mlrd. so'm o'rniga 495,0 mlrd. so'mni tashkil etdi. 2.3 Yuridik va moliyaviy majburiyatlar, budjetdan mablag’ oluvchilar xarajatlari to’lovini amalga oshirish tartibi Yuridik majburiyat byudjet tashkiloti bilan kontragent o’rtasida ma’lum bir muddatdan so’ng ma’lum bir mahsulotni etkazib berish (ishlar bajarish, xizmatlar ko’rsatish) to’g’risida shartnoma imzolanganidan va bu shartnoma tegishli tartibda G’aznachilikda ro’yxatdan o’tkazilganidan keyin vujudga keladi. Moliyaviy majburiyat - bu g’aznachilikda ro’yxatdan o’tkazilgan shartnomaga muvofiq mahsulotlar etkazib berilga

va tashkilot muhri bilan tasdiqlanishi shart. Amaldagi qonunchilik talablariga ko’ra byudjet tashkilotlari oldindan eng kamida 20 foiz to’lovni amalga oshirishlari talab qilinadi.Moliyaviy majburiyat G’aznachilikning Bosh kitobida qayd qilinadi. Moliyaviy majburiyat shartnoma yoki boshqa kelishuvlarning muddati o’tgunga qadar qoplanishi lozim.Moliyaviy majburiyatlarni hisobga olishning asosiy maqsadi qabul qilingan yuridik majburiyatlar asosida tasdiqlangan byudjet rejasi va o’rnatilgan byudjet me’yorlari doirasida xarajatlarni amalga oshirishni ta’minlash hamda byudjet tashkilotlari kreditorlik qarzlarini nazorat qilishdan iboratdir.Moliyaviy majburiyatlarning limitini baholash. Ma’lumki, byudjet tashkiloti tasarrufidagi pul mablag’lari miqdori moliya organi tomonidan tasdiqlangan smeta b

boshlaydi. G’aznachilik bo’limlarida ro’yxatdan o’tmagan shartnomalar bo’yicha ta’minotchi tovar va xizmatlar etkazib berishga haqqi yo’q.Tovar va xizmatlar etkazib berilgandan so’ng ta’minotchi byudjet tashkilotiga schet- faktura (bajarilgan ishlarni topshirish-qabul qilish dalolatnomasi)ni taqdim etadi.U yoki bu tomon shartnoma shartlarini bajarmagan taqdirda shartnoma summasi kamaytirilishi yoki shartnoma umuman bekor qilinishi mumkin. Masalan, etkazilgan tovar va xizmatlar shartnomada ko’rsatilgan tovar va xizmat talablariga (sifati, hajmi va boshqalar) javob bermagan taqdirda byudjet tashkiloti g’aznachilik bo’limlariga shartnomani bekor qilish haqida so’rov xujjati tayyorlab taqdim etishi lozim.Bekor qilish haqidagi so’rovnomada ko’zda tutilgan shartnomani bekor qilish uchun ro’yxatd

2.3-rasm. Moliyaviy majburiyatlarni ro’yxatga olish chog’ida G’aznachilik tomonidan amalga oshiriladigan nazorat 19 Moliyaviy majburiyatlarni ro’yxatga olish chog’ida G’aznachilik tomonidan amalga oshiriladigan nazorat quyidagilarni o’z ichiga oladi (2.3rasm): • byudjet mablag’lari oluvchilar va boshqa javobgar shaxslarning imzo va muhrlarini solishtirish; • yuridik majburiyatning ro’yxatdan o’tish raqami mavjudligini tekshirish; • byudjet tasnifidan to’g’ri foydalanilganligini nazorat qilish; • hisob-kitoblarning to’g’riligini nazorat qilish; • kreditorning rekvizitlari aniqligini nazorat qilish; • byudjet mablag’lari mavjudligini nazorat qilish. Etkazib beriladigan tovar (ishlar, xizmatlar) uchun xarajatlarni to’lash bo’yicha to’lovlarni, shu jumladan bo’nak to’lovlarini amalga oshirish

muassasasida xizmat ko’rsatilsa, to’rt nusxada. To’lov topshiriqnomalarining birinchi va to’rtinchi nusxalari byudjetdan mablag’ oluvchining tegishli mansabdor shaxslari tomonidan imzolanadi va byudjetdan mablag’ oluvchining muhri izi bilan tasdiqlanadi; b) byudjetdan mablag’ oluvchi va etkazib beruvchiga turli bank muassasalarida xizmat ko’rsatilsa, uch nusxada. To’lov topshiriqnomalarining birinchi va uchinchi nusxalari byudjetdan mablag’ oluvchining tegishli mansabdor shaxslari tomonidan imzolanadi va byudjetdan mablag’ oluvchining muhri izi bilan tasdiqlanadi. Byudjetdan mablag’ oluvchilar o’z xarajatlarini to’lash uchun moliya organiga mablag’larni o’z bank hisobraqamlaridan o’tkazish uchun to’lov topshiriqnomalari, hisobvaraq-fakturalar yoki tovar (ishlar, xizmatlar) etkazib berilgan

Byudjetdan mablag’ oluvchilar taqdim etgan to’lov va boshqa hujjatlar Nizom talablariga muvofiq kelmasa, moliya organi ularni byudjetdan mablag’ oluvchiga qaytarib, to’lov topshiriqnomalarining orqa tomoniga ularga belgi qo’ymasdan, muvofiq emaslik sabablarini ko’rsatadi. Moliya organi belgilar qayd etilgan to’lov topshiriqnomalari asosida ikki nusxada Byudjetdan mablag’ oluvchilar to’lov topshiriqnomalarining reestrini tuzib, unda mazkur bitiruv malakaviy ishning 1-ilovasida ko’rsatilgan shaklda byudjetdan mablag’ oluvchilarning nomlari, ular bankhisobraqamlarining raqamlari, shuningdek to’lanadigan to’lov topshiriqnomalari raqamlari, sana va summalarini ko’rsatadi. Bunda Reestrlarni moliya organi byudjetdan mablag’ oluvchilarga xizmat ko’rsatadigan har bir bank bo’yicha alohida tuzadi.

-ikkinchi nusxasi etkazib beruvchining shaxsiy hisobvarag’idan ko’chirmaga ilova qilinadi; -uchinchi nusxasi byudjetdan mablag’ oluvchining shaxsiy hisobvarag’idan ko’chirmaga ilova є ilinadi va ke-yin byudjetdan mablag’ oluvchiga topshirish uchun moliya organiga topshiriladi; -to’rtinchi nusxasi moliya organiga topshiriladi. Byudjetdan mablag’ oluvchining bank hisobraqamidan bank ko’chirmasi, shuningdek to’lov topshiriqnomasining uchinchi va to’rtinchi nusxalari olinganidan keyin moliya organi byudjetdan mablag’ oluvchiga unga to’lov topshiriqnomasining uchinchi nusxasini ilova qilgan holda bank ko’chirmasini topshiradi. Bank ko’chirmasi nusxasi va to’lov topshiriqnomasining to’rtinchi nusxasi moliya organida qoladi; b) xizmat ko’rsatuvchi bankka to’lov topshiriqnomasining uch nusxasi taq

holatlarni tezkor aniqlashga yordam bergan holda, byudjetning ta’sirchan rolini kuchaytiradi. Bunday tizimda byudjet bozorga doir ma’lumotlarga va yuzaga keladigan muammolarga monand ravishda munosabatda bo’lish, nomaqbul holatlarning oldini olish imkoniyatiga ega bo’ladi. Bundan tashqari, davlat byudjetini samarali nazorat qilish va uning taqchilligini boshqarish ta’minlanadi. O‘zbekiston Respublikasi davlat budjetining daromadlari tizimi o‘z ichiga qo‘yidagi daromad turlarini qamrab oladi:  soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar;  davlat aktivlarini joylashtirish, foydalanishga berish va sotishdan olingan daromadlar;  meros, hadya huquqi bo‘yicha davlat mulkiga o‘tgan pul mablag‘lari;  yuridik va jismoniy shaxslardan, shuningdek chet davlatlardan tushadigan qaytarilmaydigan pul tushum

2.6-jadval O‘zbekiston Respublikasi davlat budjetining daromadlar tizimi 20 Ko‘rsatkichlar 2010 yil 2011 yil 2012 yil 2013 yil 2014 yil (prognoz) mlrd. so‘m Jamiga nisbatan (%) mlrd. so‘m Jamiga nisbatan (%) mlrd. so‘m Jamiga nisbatan (%) mlrd. so‘m Jamiga nisbatan (%) mlrd. so‘m Jamiga nisbatan (%) I. Davlat maqsadli jamg‘rmalar daromadlarisiz – jami 13116,4 100,0 16178,5 100,0 20614,1 100,0 25104,9 100,0 30160,8 100,0 1. To‘g‘ri soliqlar 3420,6 26,1 4238,7 26,2 5196,4 25,2 6583,1 26,2 7790,4 25,8 1.1. Yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘i 645,4 4,9 825,0 5,1 917,2 4,4 1239,0 4,9 1302,3 4,32 1.2. Savdo va umumiy ovqatlanish korxonalaridan olinadigan yagona soliq to‘lovidan davlat budjetiga ajratmalar 297,0 2,2 527,4 3,3 703,5 3,4 817,3 3,3 989,8 3,3 1.3. Yagona soliq to‘lovidan dav

5. Boshqa daromadlar 722,1 5,5 831,7 5,1 1233,5 6,0 1432,4 5,7 1842,4 6,11 68

Davlat budjetining daromadlari asosan soliqlar vositasida shakllanadi. Quyida keltirilgan 2.6-jadvalda biz 2009-2013 yillarda davlat budjetining daromadlari tizimini shakllanishida soliqlarning tutgan o‘rni va ahamiyatini tahlil qilishimiz mumkin. 2.6-jadval ma’lumotlaridan ko‘rish mumkinki, ya’ni O‘zbekiston Respublikasi davlat budjeti daromadlarining asosiy salmog‘i qo‘shilgan qiymat solig‘iga to‘g‘ri kelmoqda, agar ushbu soliq 2009 yilda jami jamlangan budjet tizimi daromadlarining 29,7 % ni tashkil etgan bo‘lsa, 2010 yilda 30,4% ni, 2011 yilda 32,3% ni , 2012 yilda 33,0 % ni va 2013 yilda 30,8% ni tashkil etgan. Davlat budjetining xarajat qismi quyidagilardan iborat 21 : • ijtimoiy soha va aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash xarajatlari; • nodavlat notijorat tashkilotlarini va fuqaroli

- maktabgacha ta’lim, umumiy o‘rta ta’lim, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi, oliy ta’lim, oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim, maktabdan tashqari ta’lim, kadrlarning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash muassasalari, bolalar uylari, ta’lim muassasalarini axborot-uslubiy jihatdan ta’minlash muassasalari, vazirliklar va idoralar tasarrufidagi ta’lim muassasalari, boshqa yordamchi muassasalarni saqlab turish, shuningdek qonun hujjatlarida O‘zbekiston Respublikasining respublika budjetidan moliyalashtirilishi nazarda tutilgan ta’lim tizimi tadbirlarining xarajatlari; - respublika shoshilinch tibbiy yordam markazi, OITSga qarshi kurashish respublika markazi, Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati, karantin va o‘ta xavfli infektsiyalar profilaktikasi, Salomatlik va tibbiyot statistik

Respublikasining respublika budjetidan moliyalashtirilishi nazarda tutilgan maqsadli tadbirlar xarajatlari; - fundamental, amaliy tadqiqotlar va innovatsiya ishlarining davlat ilmiytexnik dasturlari doirasida grantlar bo‘yicha amalga oshiriladigan ilmiy- texnik loyihalar, noyob ilmiy ob’ektlarni va fanga xizmat ko‘rsatuvchi muassasalarni saqlab turish, ilmiy loyihalar ekspertizasini o‘tkazish hamda qonun hujjatlariga muvofiq O‘zbekiston Respublikasining respublika budjeti hisobidan amalga oshiriladigan fanga doir alohida tadbirlar xarajatlari; - davlat arxivlarini saqlab turish xarajatlari; - respublika vazirliklari va idoralari tasarrufidagi urush hamda mehnat faxriylari uchun pansionatlar va sanatoriylarni, aholini ijtimoiy muhofaza qilish muassasalarini saqlab turish, shuningdek qonun h

- qishloq va suv xo‘jaligi sohasidagi respublika nazorat organlarining xarajatlari, suv, qishloq, o‘rmon xo‘jaligi xarajatlari, qishloq xo‘jaligi ekinlari zararkunandalariga qarshi kurashish muassasalarining xizmatlariga haq to‘lash va ularni saqlab turish xarajatlari; - hosildorligi past erlarda davlat ehtiyojlari uchun qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini etishtiruvchi fermer xo‘jaliklarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash xarajatlari; - qishloq xo‘jaligi tovar ishlab chiqaruvchilari tomonidan to‘lanadigan yagona er solig‘i bo‘yicha tushumlarga muvofiq budjetdan ajratiladigan mablag‘lar va O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Sug‘oriladigan erlarning meliorativ holatini yaxshilash jamg‘armasining har yili tasdiqlanadigan asosiy parametrlari doirasida budjetdan ajratiladigan maqsa

- O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha vakili (ombudsman) kotibiyatini; - qonun hujjatlarida O‘zbekiston Respublikasining respublika budjeti mablag‘laridan saqlab turilishi nazarda tutilgan davlat boshqaruvi organlarini; - O‘zbekiston Respublikasining chet ellardagi muassasalarini saqlab turish xarajatlari; 4) sudlarni, adliya va prokuratura organlarini saqlab turish xarajatlari; 5) O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining zaxira jamg‘armasini shakllantirish xarajatlari; 8) boshqa xarajatlar: - siyosiy partiyalarga ularning ustavida belgilangan faoliyatini moliyalashtirish uchun ajratiladigan mablag‘lar; - qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qo‘shilgan qiymat solig‘ining o‘rnini qoplash; - O‘zbekiston Respublikasi ishtirokchi bo‘lgan xalqaro tashkil

hujjatlariga muvofiq faoliyati O‘zbekiston Respublikasining respublika budjetidan moliyalashtiriladigan muassasalar, tashkilotlar va idoralarga ajratiladigan mablag‘lar; - qonun hujjatlariga muvofiq boshqa xarajatlar. 77

2.7-jadval O‘zbekiston Respublikasi davlat budjetining xarajatlar tizimi 22 № Ko‘rsatkichlar 2012 yil 2013 yil 2014 yil (prognoz) Mln. so‘m Jamiga nisbatan (%) Mln. so‘m Jamiga nisbatan (%) Mln. so‘m Jamiga nisbatan (%) I Davlat maqsadli jamg‘armalarsiz xarajatlar-jami 21571700,0 64,0 26312400,0 63,2 31582300,0 62.5 1. Ijtimoiy sohalar va aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash uchun xarajatlar – jami . Sh.j: 12513200,0 37,0 15573500,0 37,4 18783400,0 37.2 1.1 Maorif 7223700,0 22,0 8984600,0 21,6 10765900,0 21.3 1.2 Sog‘liqni saqlash 2820300,0 8,4 3768600,0 9,0 4495300,0 8.9 1.3 Madaniyat va sport 226900,0 0,7 279100,0 0,7 334600,0 0.7 1.4 Fan 140400,0 0,4 173100,0 0,4 199200,0 0.4 1.5 Ijtimoiy ta’minot 93800,0 0,3 107300,0 0,3 125900,0 0.2 1.7 Oilalarga ijtimoiy nafaqalar, shu jumladan bolali

IV Moliya vazirligi xuzuridagi sug‘oriladigan erlarni meliorativ yaxshilash jamg‘armasining xarajatlari 210000,0 0,6 227500,0 0,5 272100,0 0.5 V. O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirish va taraqqiyot jamg‘armasining xarajatlari 1496800,0 4,5 1541100,0 3,7 1984200,0 3.9 Jami xarajatlar 33570400,0 100,0 41652900,0 100,0 50559300,0 100,0

- yuridik shaxslarga budjet ssudalari va kredit liniyalari hamda chet davlatlarga kreditlar belgilangan tartibda ajratilishi mumkin. 2.8-jadval ma’lumotlaridan ko‘rish mumkinki, ya’ni davlat budjeti xarajatlari tizimida davlat budjetining ijtimoiy sohalar uchun qiladigan xarajatlari tizimi eng yuqori ulushga ega bo‘lib, ular 2012 yilda jami jamlangan davlat budjeti xarajatlarining 37,0 % ni, 2013 yilda 37,4%ni tashkil etgan va 2014 yilda 37,2 % ni tashkil etishi rejalashtirilgan.O‘zbekiston Respublikasi davlat budjeti xarajatlarining boshqa davlatlarga nisbatan alohida xususiyati uning ijtimoiy yo‘naltirilganligidadir. Jadval ma’lumotlarida ham buni ko‘rishimiz mumkinki, ya’ni oxirgi yillarda davlat budjetidan ijtimoiy sohalarni rivojlanishi va aholi turmush farovonligini oshirishga qarati

sohalarga davlat tomonidan ajratilayotgan moliyaviy zahiralar miqdorini ilmiy asoslab berish imkonini yaratadi. III-BOB. IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA DAVLAT BUDJETI GAZNA IJROSI TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI Respublikamizda budjet ijrosini belgilangan parametrlar doirasida amalga oshirish, budjetdan mablag‘ bilan ta’minlashni takomillashtirish hamda mablag‘lardan maqsadli va samarali foydalanish, budjet intizomini ta’minlash budjet tizimi oldida turgan muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Budjet jarayonlarida, jumladan, budjet ijrosini qat’iy ta’minlashda budjetdan birinchi darajali ustuvor ijtimoiy xarajatlarni moliyalashtirish va boshqa olib borilayotgan ishlar bilan bir qatorda yechimini kutayotgan muammolar ham mavjud. O‘zbekiston Respublikasida G‘aznachilik tizi

• O‘zbek iqtisodchi olimlarining g‘aznachilik tizimiga oid ilmiy izlanishlarining, kitoblarining kamligi; • Respublika g‘aznachilik organlarida g‘aznachilik yo‘nalishi bo‘yicha • ta’lim olgan mutaxassislarning kamligi, ishlab kelayotgan xodimlarning g‘aznachilik bo‘yicha tajribalari yetishmasligi va yetarlicha bilim ko‘nikmasiga ega emasligi; • Respublika budjet tashkilotlarining hisobchi xodimlariga ushbu tizimning • yangiligi va kerakli darajada tizim bilan tanish emasligi; • Respublikaning barcha hududlarida zamonaviy axborot texnolo-giyalari, aloqa tizimlaridan foydalanishning etarli darajada tashkil etilmaganligi va boshqa bir qator muammolarni keltirishimiz mumkin. O‘zbekiston Respublikasi G‘aznachilik tizimining samarali faoliyati uchun uning mukammal me’yoriy–huquqiy asoslarini yar

– turli darajadagi budjetlarda tashkilotlarni moliyalashtirishda budjet mablag‘lari bilan bir qatorda, budjetdan tashqari manbalardan to‘liq foydalanilmay qolmoqda; – Mablag‘ga haqiqiy talabni belgilovchi budjet xarajatlari rejasini tuzishda uslubiy bazaning ishlab chiqilganligiga qaramasdan, cheklangan budjet mablag‘laridan samarasiz foydalanish holatlari uchramoqda. O‘zbekiston Respublikasida G‘aznachilik tizimini joriy etishning asosiy sabablaridan biri, bu dastlabki va joriy nazoratni amalga oshirgan holda, budjet mablag‘laridan samarali foydalanishni ta’minlash hisoblanadi. Bunda esa oldingi tizimda yo‘l qo‘yilgan xatolarni takrorlamasdan nazoratni amalga oshirish zarur bo‘ladi. Hozirgi kunda davlat xaridlarini amalga oshirish jarayonida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektla

G‘aznachilik tizimi – yosh moliyaviy struktura bo‘lishiga qaramasdan uning rivojlanish darajasi juda yuqori. Davlat budjetini boshqarishda g‘aznachilik organlari zimmasiga yuklatilgan vazifalar va funksiyalar yildan yilga takomillashib boradi. G‘aznachilik instituti budjet daromadlari va xarajatlarini to‘g‘ri rejlashtirish hamda ijro qilish imkonini beradi. Eng asosiysi, kelgusi yil loyihasini tayyorlash uchun prognoz ma’lumotlarini shakllantirilishida xizmat qiladi. Davlat budjeti daromadlari va xarajatlarining barqarorligi mamlakatimizda hududlarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning muvafaqqiyatini belgilab berishda davlat budjeti g‘azna ijrosi muhim ahamiyatga ega. Davlat budjetining ijrosida ko‘pgina o‘zgarishlar amalga oshirildi. Respublika-mizda 2010-2014 yillarda quyidag

rivojlantirish va takomillashtirish budjet mablag‘laridan foydalanish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Bu borada g‘aznachilik organlarida tashkil etilgan ichki nazorat bo‘limlarining moddiy-texnik bazasini barcha pog‘onalarda mustahkamlash, uni malakali kadrlar bilan ta’minlash kabi keng ko‘lamli ishlarni amalga oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining davlat moliyasini boshqarishni isloh qilish strategiyasiga ko‘ra, Moli vazirligi G‘aznachiligida ichki nazorat tizimini rivojlantirish konseptsiyasiga muvofiq Davlat moliyasini boshqarish tizimi ustidan nazoratni takomillashtirish pirovard maqsad qilib belgilandi. Hozirgi kunda budjet intizomiga rioya qilish, moliyaviy nazoratning rolini oshirish masalasi nazariy jihatdan ham, amaliy jihat

budjet mablag‘laridan foydalanish hisobini yuritishda kuchli moliyaviy nazoratini ta’minlashni taqozo etadi. O‘zbekiston Respublikasi G‘aznachilik tizimini yanada takomillashtirishning yana bir muhim masalalaridan biri bu davlat xaridlar tizimi hisoblanadi. Davlat xaridini boshqarish tizimini takomillashtirish uchun quyidagi elementlardan foydalanish samarali yo‘nalish hisoblanadi: – davlat xaridi siyosatini davlatning iqtisodiy siyosati maqsadlariga muvofiqlashtirish; – davlat xaridi sohasidagi amalga oshirilayotgan siyosatni monitoring va baholashni tatbiq etish. Davlat xaridlar tizimini takomillashtirishni muhim strategik masalalaridan biri – davlat xaridini rejalashtirishni qisqartirishdir. Davlat xaridi faoliyatini rejalashtirish-ning tamoyili budjet mablag‘larining ishlatilishi samar

keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. 23 Budjet tashkilotlari xaridni to‘g‘ri va samarali tashkil qilish uchun mahsulotlar (ishlar, xizmatlar) xarid qilish jarayoniga kompleks yondashish zarur. Milliy iqtisodiyotni rivojlantirish bosqichida budjetdan tashqari fondlarning mablag‘larini oqilona sarflashning eng maqbul mexanizmini shakllantirishimiz kerak. Shu sababli, kelajakda Davlat budjeti tarkibidagi davlatning maqsadli pul jamg‘armalari faoliyatini takomillashtirishni ta’minlaydigan chora-tadbirlarni amalga oshirish muhim ahamiyatga ega. Bir qator rivojlangan davlatlarda budjet ishlab chiqish jarayonida yanada samarali uslublardan foydalanish maqsadida yangi “maqsadli-dasturli rejalashtirish uslubi” yoki “natijaviylikka yo‘naltirilgan budjetlashtirish” uslubi qo‘llaniladi. Budjet is

xizmatning holatini va dastur yakunlanganda erishilishi rejalashtirilayotgan holatini aks ettiradi. NYB uslubi g‘aznachilikda quyidagi vazifalarni yechishga imkon beradi:  aholi talablariga mos xizmatlarni taqdim etish;  xarajatlarning nafaqat qiymatini, balki ijtimoiy samaradorligini aniqlash;  budjet xarajatlarining asosliligi va tiniqligini oshirish;  budjet tasnifi bo‘yicha resurslarni xarajat turlari bo‘yicha emas, strategik maqsadlar bo‘yicha taqsimlash. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G‘aznichiligining rivojlanish darajasi juda yuqori, davlat moliyasini boshqarishda g‘aznachilik organlari zimmasiga yuklatilgan vazifalar yildan-yilga takomillashtirildi. G‘aznachilik tizimida budjet tasnifi tizimiga asoslangan davlatning moliyaviy nazorati kuchaytiriladi. O‘zbekiston Res

siyosati mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishga xizmat qiladigan Davlat budjetini boshqarishning takomillashtirishga olib keladi. XULOSA Bitiruv malakaviy ishini yozish davomida amalga oshirilgan tatqiqot ishi yakunlari yuzasidan quyidagi xulosalarga kelishga muvaffaq bo‘lindi: G‘aznachilik - davlat budjetining ijrosini ta’minlashning bir shakli bo‘lib, unda maxsus idora davlat soliqlarini yig‘imini va ulardan foydalanishni ta’minlaydi, mablag‘lar ustidan nazoratni amalga oshiradi, shuningdek, davlat tashqi va ichki qarzlarini boshqaradi hamda budjetdan tashqari maqsadli jamg‘armalar, budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari mablag‘lari pul oqimlarini monitoringini olib boradi. G‘aznachilik tizimini joriy etish orqali Davlat budjetini ijro etishning afzalliklari: • qisqa fursatlarda d

hisobraqamiga o‘tkazish natijasida pul oqimlari harakati bo‘yicha jarayonlarni qisqartirish; • G‘aznachilik tizimining bir pog‘onasidan ikkinchi pog‘onasiga pul mablag‘larini o‘tkazishni soddalashtirish natijasida g‘aznachilik tizimidagi budjet mablag‘larini tezkor ishlatish. G‘aznachilik institutining joriy qilinishi Davlat budjeti holatini yaxshilashda ijobiy burilish yasadi. Budjet jarayonining ijro bosqichidagi islohotlar mamlakatning moliyaviy resurslarini samarali boshqarish va moliyaviy nazoratni ta’minlash, budjet tasnifini mukammallashtirish g‘aznachilik tizimini rivojlantirish bilan bog‘liq. Budjet daromadlarini tshliq va o‘z vaqtida tushirish, respublika va mahalliy budjetdan moliya-lashtiriladigan ijtimoiy-iqtisodiy soha xarajatlarini moliyalashtirish, budjet taqchilligini tart

I. O‘zbekiston Respublikasi qonunlari. O‘zbekiston Respublikasi Prezident farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning asarlari 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.: O‘zbekiston, 2013.- 40 bet.(o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan) 2. O‘zbekiston Respublikasining “Budjet kodeksi” T. 2013 yil 26dekabr. 3. Davlat budjetining g‘azna ijrosi tizimini yanada rivojlantirish choratadbirlari to‘g‘risida”gi Prezident Qarori. PQ-594-son, 28.02.2007. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat xaridi tizimini optimallashtirish va unga kichik biznes sub’ektlarini jalb qilishni kengaytirish to‘g‘risida ”gi PQ-1475 – sonli Qarori, 07.02.2011 y. 5. O‘zbekiston Respublikasining 2011 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar

10. “Asosiy vazifamiz – Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir. – Prezident I.Karimovning 2009 yilning asosiy yakunlari va 2010 yilda O‘zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so‘zi, 30.01.2010. 11. Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – ustuvor maqsadimizdir. – Prezident I.Karimovning O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo‘shma majlisidagi ma’ruzasi // Xalq so‘zi, 28.01.2010. 12. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish kontseptsiyasi. - Prezident I.Karimovning O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik p

18. Karimov I.A. “Bosh maqsadimiz – keng ko‘lamli islohotlar va modernizatsiya yo‘lini qat’iyat bilan davom ettirish” – T.: O‘zbekiston. 2013 y. 57 b. 19. I.A. Karimov “2014 yil yuqori o‘sish sur’atlari bilan rivojlanish, barcha mavjud imkoniyatlarni safarbar etish, o‘zini oqlagan islohotlar strategiyasini izchil davom ettirish yili bo‘ladi” O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2013-yilning asosiy yakunlari va 2014-yilda O‘zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi. 18.01.2014 yil II. Asosiy va qo‘shimcha adabiyotlar 20. Azizova I.A. “Natijaga yo‘naltirilgan budjetlashtirish” T.: 2010 y. “infoCOM.UZ MChJ” nashriyoti 152 bet. 21. Afanasev M.P. Byudjet i byudjetnaya sistema (izd:2), Yur

28. Neshitoy A.S. Byudjetnaya sistema Rossiyskoy Federatsii (izd:10), Dashkov i K. 2011 g. 336 str. 29. Nurmuxamedova B., Kabirova N. “Moliya”, O‘quv qo‘llanma. T:, Iqtisod-moliya, 2012 y. 207 bet 30. Srojiddinova Z. O‘zbekiston Respublikasi budjet tizimi. «infoCOM.UZ». Toshkent-2010y. 500 bet 31. Srojiddinova Z. Budjetlararo munosabatlar. «infoCOM.UZ». Toshkent-2010 y. 156 bet. 32. Seleznev A.Z. Budjetnaya sistema Rossiyskoy Federatsii. Magistr. 2011g. 383 str. 33. Xodjaev R., Egamberdiev A., Isaev O. Gosudarstvenniy byudjet. Uchebnoe posobie.- T.: “IQTISOD- MOLIYa”, 2008 g. 112 str. 34. Qosimova G.A. Mahalliy budjetlarni tuzish va ijrosini ta’minlash. O‘quv qo‘llanma. T.: “Fan va texnologiya” 2007 y. 275 bet. 35. Qosimova G. Davlat budjeti ijrosining g‘aznachilik tizimi. O‘quv qo‘llanma.

$40. Eshnazarov T. Davlat moliyasi tizimini takomillashtirish va uni rivojlantirish omillari. // Iktisod va moliya. -Toshkent. 2012. -№12. – B.51-56. 41. Temirov M. Davlat moliyasi: yangi texnologiyalar va ularni moliyalashtirish.\\\\ Iqtisod va moliya. -Toshkent. 2013. №6. – B.19-22. 42. Sharopova M. Ijtimoiy soha xarajatlari samaradorligini oshirishda budjetdan moliyalashtirish tamoyillarining ahamiyati. // Moliya. -Toshkent. 2013. №1. – B. 32-35. 43. O’rozov U. O’zbekiston Respublikasining Budjet Kodeksi: mohiyati, ahamiyati va afzalliklari. –Toshkent.2014. №1- B.24-29. 44. Qosimova G.A. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va budjet ijrosining g‘aznachilik sharoitida davlat qarzlarini boshqarish. Davlat moliyasini isloh etishning dolzarb muammolari. Respublika ilmiy-amadiy anjuman tezislar$ $49. Qo‘chqorov T. O‘zbekistonda milliy g‘aznachilikning avtomatlashtirilgan axborot tizimini joriy etish istiqbollari. \\\\ Moliya. - Toshkent. 2011. № 2. –B.137-141. 50. Qosimova G., Elmurodov U. G‘aznachilik sharoitida budjet tashkilotlaridagi risklarni boshqarish.\\\\ Birja Ekspert. -Toshkent. 2012. № 6. – B. 3-a6. 51. Qosimova G.A. G‘aznachilik tizimida davlat xaridlarini samarali boshqarish. \\\\ Biznes-Ekspert. 2013 yil. №10-11. –B.6-8. 52. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy-ijtimoiy taraqkiyotining mustaqillik yillaridagi (1990-2010 yillar) asosiy tendentsiya va ko‘rsatkichlari hamda 2011-2015 yillarga mo‘ljallangan prognozlari. Statistik to‘plam – T.: «O‘zbekiston». 2011. – 140 b. 53. O‘zbekiston Respublikasining statistik axborotnomasi. – Toshkent, 2009-2013 y.y. IV. Internet sayt$

Купить

Информация о документе

Продавец

Davlat budjeti g‘azna ijrosining tashkiliy elementlari va o‘ziga xos xususiyatlari

Похожие документы