Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustaxkamlashda mahalliy byudjetlar nazoratini tashkil etishdagi axamiyati

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	166.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustaxkamlashda mahalliy byudjetlar nazoratini tashkil etishdagi axamiyati

Купить

MUNDARIJA Kirish ..................................................................................................................... 3 I-BOB. DAVLAT BYUDJETI G’AZNA IJROSI TASHKIL ETISHNING TASHKILIY HUQUQIY ASOSLARI .............................................................. 6 1.1. Davlat byudjeti g’azna ijrosining zarurligi va ahamiyati ............................. 6 1.2. O’zbekistonda g’azna ijrosini tashkil qilinishi va huquqiy asoslari. . . . . . .14 .................................................................................................................................. I-bob bo’yicha hulosalar ..................................................................................... 19 II-BOB. O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA G’AZNA IJROSINI TASHKIL ETISH VA MAHALLIY BYUDJETLAR

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .55 Kirish Kirish Bitiruv malakaviy ishi mavzusining dolzarbligi. Davlat moliyasini boshqarish tizimini isloh qilish, bu borada ma'muriy islohotlarni amalga oshirish bugungi kunda dunyoning ko’pchilik mamlakatlari kun tartibida turgan masaladir. Bunga asosiy sabab, bir tomondan, jahon taraqqiyotidagi misli ko’rilmagan ijtimoiy siljishlarning ta'siri bo’lsa, ikkinchi tomondan, sodir bo’layotgan globallashuv jarayonlarning jadallashuvi va axborot texnologiyalarining rivojlanishidir. O’zbekiston Respublikasida g’aznachilik tizimini rivojlantirish orqali byudjet ijrosi samaradorligini oshirish iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish bungungi kunning asosiy talabidir. Iqtisodiyotni moderniz

yo’nalishlaridan biri desak xato bo’lmaydi, chunki davlat moliyasini samarali boshqarish zaruriyati byudjet mablag’laridan to’g’ri foydalanish uchun byudjet xarajatlarining nazoratini kuchaytirish talab etiladi. Jahon tajribasi shuni ko’rsatadiki, bugungi kunda davlat dasturlarini moliyaviy ta’minlash va davlat mablag’laridan oqilona foydalanishi ustidan nazorat o’rnatish ishida g’aznachiliksiz muvaffaqiyatga erishib bo’lmaydi. Davlatning g’aznachilik tizimini rivojlantirish davlat mablag’larini boshqarish tizimining samaradorligini oshirishga ko’maklashadi. O’zbekiston Respublikasi taraqqiyotining bugungi bosqichida davlat moliyasini boshqarish tizimini amalga oshirilayotgan iqtisodiy va demokratik islohotlar talablariga moslashtirish, ular faoliyatini so’nggi ijobiy natijalarni ko’zlagan

- Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustahkamlashda mahalliy byudjetlar nazorati tizimini taraqqiyotini ta'minlashda davlat siyosatining o’ziga xos hususiyatlarini o’rganish; - Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustahkamlashda mahalliy byudjetlar nazorati tizimi rivojlantirishda moliyaviy mexanizmlardan foydalanishning xolatini taxlil qilish; - Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustahkamlashda mahalliy byudjetlar nazorati tizimining hozirgi holati taxlilidan kelib chiqqan holda mavjud muammolarni aniqlash va uning yechimlarini ko’rsatib berish. Bitiruv malakaviy ishning ob’ekti bo’lib, G’aznachilik tizimi va mahalliy byudjetlar iqtisodiy ko’rsatkichlari hisoblanadi. Bitiruv malakaviy ishning predmeti: Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustahkamlashda

I-BOB. DAVLAT BYUDJETI G’AZNA IJROSI TASHKIL ETISHNING TASHKILIY HUQUQIY ASOSLARI 1.1.Davlat byudjeti g’azna ijrosining zarurligi va ahamiyati O’zbekiston Respublikasida iqtisodiyotni erkinlashtirish va modernizatsiyalash sharoitida davlat moliyasi tizimida chuqur iqtisodiy islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu islohotlar, qator vazifalar bilan birgalikda, davlat moliyasini bosharish samaradorligini oshirishni nazarda tutadi. Bunda davlat moliyasini boshqarish shakllari va usullarini takomillashtirish, fantexnika taraqqiyoti yutuqlari, elektron hisoblash mashinalari va boshqa texnik vositalar yordamida axborotni jamlash, qayta ishlash, uzatish qoidalari va usullarini o’zlashtirish asosida axborotlashtirishni yanada rivojlantirish talab etiladi. Avvalambor, g’aznachilik to’g’risida so’z yurit

G’aznachilik hukumatimizning yain kelajakdagi moliya siyosatining negizini tashkil etadi. Loyihani amalga oshirish ishlari 2002-2006 yillarni qamrab oladi. Mana shu munosabat bilan 2002 yilda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002 yil 26 apreldagi 144-sonli "Davlat moliyasini boshqarishni islox qilish loyixasini amalga oshirishga tayyorlanish choratadbirlari to’g’risida"gi qarori qabul qilindi. Mazkur qarorga, asosan, loyihani tayyorlash va amalga oshirish uchun Vazirlar Mahkamasi qoshida muvofiqlashtiruvchi Kengash tashkil qilindi va u hozirda ish olib bormoqda. Loyihaning asosiy maqsadlari bu davlat moliyasini boshqarishni takomillashtirish, Davlat byudjetini tayyorlash jarayonini isloh qilish va Davlat byudjeti ijrosining g’aznachilik shakliga o’tish or1ali byudjet

v davlat byudjetining daromad va xarajat qismlarini kassa ijrosini har kungi aniqlashtirilgan monitoringini o’tkazish; v tasdiqlangan byudjet mablag’lari doirasida byudjet tashkilotlarining tovarlar va xizmatlar yetkazib beruvchilar oldidagi majburiyatlarini qabul qilish bosqichida dastlabki nazoratni amalga oshirish; v moliya organlari tomonidan byudjet xarajatlarini o’z vaqtida va adresli moliyalashtirish bilan byudjet mablag’larini bosh taqsimlovchilari tomonidan sui'ste'mol qilish va noto’g’ri ishlatishning oldini olish maqsadida joriy nazorat olib borish; v byudjet tashkilotlari majburiyatlarni olgandan keyin pul mablag’larini g’aznachilik hisob raqamidan to’g’ridan-to’g’ri tovar yetkazib beruvchilar hisob raqamiga o’tkazish orqali pul oqimlari harakatini tezlashtirish o’z vaq

shuningdek uning davlat daromadlari va xarajatlarini hisobga olish O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan birgalikda amalga oshiriladi. Davlat byudjetining kassa ijrosi operatsiyalarini banklar Markaziy bankning topshirig’iga binoan bajaradi. Byudjet mablag’lari oluvchilarning xarajatlari ularning hisobvarag’laridagi byudjet mablag’lari qoldiqlari doirasida to’lov topshiriqnomalari bo’yicha amalga oshiriladi" 2 . Lekin, bozor iqtisodiyotiga o’tish sharoitida byudjet ijrosida bank tizimidan foydalanish bir qator muammolarni keltirib chiqardi: 1. byudjet daromadlari va xarajatlari to’g’risidagi axborotlarning yetarli darajada operativ (tezkor) emasligi; 2. daromadlarning bank hisobraqamlariga tushishi va byudjetning hisobraqamlar

1- jadval G’aznachilik tizimida Davlat byudjetining kassa ijrosi to’g’risidagi hisobotlarning afzalliklari 3 № Bank tizimi G’aznachilik tizimi 1 Buxgalteriya hisobi va hisobotining tuzish ko’p mehnat talab qiladi Hisobga olish va hisobot tuzish jarayoni AT yordamida tez va aniq amalga oshiriladi 2 Xalaro talablarga muvofiq hisobotlarni tayyorlash imkoniyatini cheklanadi Hisobotlar DMS-2001 talablariga muvofiq keladi 3 Moliyaviy hisobotlar kassa usulida tuzishga asoslanadi Moliyaviy hisobotlar hisoblash usulida tuzishga asoslanadi 4 Davlat byudjetining kassa ijrosi to’g’risida tezkor ma’lumot olish imkoniyati cheklanadi Davlat byudjetining kassa ijrosi to’g’risida aniq va tezkor hisobot va kundalik balans ma’lumotlari olish imkoniyati yaratiladi 2004 yil 26 avgustda O’zbekiston Respublikasi

3 1-rasm. G’aznachilikda kassa oqimini rejalashtirish 4 G’aznachilik tizimi faoliyat ko’rsatishi uchun uning quyidagi tashkiliy elementlari mavjud bo’lishi va o’zaro bog’liqlikda amal qilishi zarur. Ular g’aznachilikning asosiy tashkiliy elementlari: 1. G’aznachilikning yagona hisobraqami; 2. G’aznachilikning bosh kitobi; 3. G’aznachilik organlari; 4. G’aznachilikning axborot tizimi. G’aznachilikning yagona hisobraami. O’zbekiston Respublikasining "Davlat byudjetining g’azna ijrosi to’g’risida"gi qonuniga muvofiq soliqli va soliqsiz Talaba tomonidan shakllantirildi 13 Kassa oqimini rejalashtirish Qarz olish Haqiqiy daromad va xaarajatlar Investitsiya loyihalari Narx-navo bashorati Xarajatlar rejasiPul mablag’la ri qoldig’iLikvidliklar bilan boshqarish Yangilang an iqtisodiy bashora

4 davlat tushumlarini to’plash, saqlash va davlat xarajatlarini amalga oshirish uchun g’aznachilik tomonidan g’aznachilikning yagona hisobraqami ochiladi. 2-rasm. G’aznachilikning asosiy tashkiliy elementlari 5 "Yagona g’azna hisobraqami g’aznachilik tomonidan boshqariladigan maxsus bank hisobraqami bo’lib, bu hisobraqamda Davlat byudjeti mablag’lari hamda byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari mablag’lari kiritiladi. Yagona g’azna hisobraqamidan davlat byudjetida mablag’lari nazarda tutilgan yuridik va jismoniy shaxslarning xarajatlari to’lanadi, shuningdek, davlat Talaba tomonidan shakllantirildi 14 G’aznachilikning asosiy tashkiliy elementlari G’aznachilikning yagona hisob raqami G’aznachilik tomonidan boshariladigan mahsus bank hisobraqami bo’lib, unda Davlat byudjeti mablag

maqsadli jamg’armalarining xarajatlari amalga oshiriladi" . G’aznachilik alohida operatsiyalarni, shuningdek, davlatning maqsadli fondlarining mablag’lari bilan 5 Talaba tomonidan shakllantirildi 15

operatsiyalarni amalga oshirish uchun g’aznachilikning yagona hisobraqami doirasida subschyotlarini ochish huquqiga ega. Bu subschyotlardagi qoldiqlar g’aznachilikning yagona hisobraqami qoldig’ining ajralmas qismi hisoblanadi. G’aznachilikning bosh kitobi. G’aznachilikning bosh kitobi - byudjet ijrosi g’aznachilik usulining asosiy elementlaridan biridir. G’aznachilikning Bosh kitobi bilan hukumat resurslarining hisob-kitobi yuritiladi va moliya tizimining axborot tizimi faoliyat ko’rsatadi. G’aznachilikning Bosh kitobi byudjet operatsiyalari buxgalteriya hisobini yuritishning kompyuterlashtirilgan tizimidir. G’aznachilikning Bosh kitobida davlat muassasalari bilan bo’ladigan barcha moliyaviy operatsiyalar o’z ifodasini topadi. G’aznachilikning Bosh kitobi g’aznachilikning yagona hisobraqa

G’aznachilikning axborot tizimi. G’aznachilikka yagona axborot tizimi xizmat qiladi. Hozirgi kunda g’aznachilikning yagona axborot tizimi yaratilgan bo’lib, "Davlat mablag’larini boshqarishning axborot tizimi" (DMBAT) deb ataladi. Byudjet operatsiyalari bo’yicha kodlashtirilgan va tasniflangan ma'lumotlar DMBAT ga avtomatik ravishda yuklanadi, bu esa daromadlarni tasniflar, xududiy belgilari, byudjetdan mablag’ oluvchi tashkilotlar bo’yicha aniqlash imkonini beradi. Daromadlar avtomatik ravishda tegishli byudjetlarga belgilangan normativlar asosida o’tkaziladi. Daromadlarning yillik va oylik prognoz qilish bilan bog’liq tadbirlar o’zgarishsiz qolsada, tushumlarni o’tkazish endilikda banklar tomonidan emas, DMBAT tomonidan o’tkaziladi. G’aznachilikda davlat byudjeti mablag’larin

Byudjetni g’aznachilik tizimi asosida ijro etishning quyidagi afzalliklari mavjud qisqa fursatlarda davlatning moliyaviy resurslarining real hajmini va uning istiqbol ko’rsatkichlarini aniqlash: ü davlat moliyasining holati to’g’risidagi tezkor axborotlarni yig’ish, qayta ishlash va tahlil qilish; ü davlat byudjetining ham daromadlari, ham xarajatlari qismini kassali ijrosining har kungi detallashtirilgan monitoringini o’tkazish; ü tasdiqlangan byudjet mablag’lari doirasida byudjet tashkilotlarini tovarlar va xizmatlar yetkazib beruvchilar oldida majburiyatlar qabul qilish bosqichida (shartnomalar, kontraktlar tuzish) dastlabki nazorat qilish; ü moliya organlari tomonidan byudet xarajatlarini o’z vaqtida va manzilli moliyalashtirish bilan byudjet mablag’larini bosh taqsimlovchilari tomonid

O’zbekiston g’aznachilik tizimini shakllantirish jarayonlari va huquqiy asoslarini quyidagi tartibda berdik: 1. «Byudjet tizimi to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasi qonunini amalga kiritish haqida»gi Oliy Majlis Qarori. 2. O’zbekiston Respublikasining « Byudjet tizimi to’g’risida»gi Qonuni. 3. «Davlat byudjetining g’azna ijrosi to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasi qonunini amalga kiritish haqida» gi Oliy Majlis Qarori. 4. O’zbekiston Respublikasining « Davlat byudjetining g’azna ijrosi to’g’risida»gi Qonuni 5. O’zbekiston Respublikasining «Xo’jalik yurituvchi sub’ektlarni faoliyatining shartnomaviy – huquqiy bazasi to’g’risida» gi Qonuni. 6. Fuqorolik kodeksi (ko’chirmalar). 7. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining « Davlat moliyasini boshqarishni islox qilish » loyihasini

13. «Moliya organlarida byudjetdan mablag’ oluvchilar bilan tovar (ishlar, xizmatlar) etkazib beruvchilar o’rtasidagi shartnomalarni ro’yxatdan o’tkazish va ularning xarajatlari to’lovini nazorat qilish tartibi haqida» gi Vaqtinchalik Nizom. 14. O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligining «Dalvat byudjeti mablag’lari hisobiga amalga oshirilayotgan binolar va inshootlarni kapital ta’mirlashni mablag’ bilan ta’minlash va aniq ro’yxatlarni shakllantirish tartibi to’g’risida» gi Nizomi. Masalan: «Davlat byudjetining g’azna ijrosi to’g’risida»gi 2004 yil 26 avgustda qabul qilingan qonuni va uning maqsadi, O’zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari mablag’larni boshqarish munosabatlarini g’aznachilik tizimi bilan tartibga solishdan iborat. Mazkur

2007 yil 30 avgustda O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi "Davlat byudjeti g’azna ijrosi bo’yicha funktsiyalarini chegaralash to’g’risida Nizom"ni 119-sonli buyrug’i bilan tasdilangan. Ushbu buyruq bilan tasdiqlangan Nizom Uzbekiston Respublikasi respublika byudjeti. Qoraqalpog’iston Respublikasi byudjeti va mahalliy byudjetlarning g’azna ijrosi borasida O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Markaziy apparat tarkibi bo’limlari (G’aznachilikdan tashqari) Moliya organlari zimmalariga O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi g’aznachiligi va uning hududiy bo’limlari zimmalariga qilinadigan funktsiyalarni chegaralab berdi. 2009 yilga kelib davlat byudjeti g’azna ijrosining tashkiliy-xuquqiy me’yoriy asoslarini shakllanib hamda takomillashib bormoqda. O’zbekiston Respublikasi

oshirish tartiblarini belgilab berdi va muqaddam amal qilib kelgan bir qator me’yoriy xujjatlarni o’zida mujassamlashtirdi. G’aznachilik tizimi borasida yuqorida ko’rib o’tilgan me’yoriy xuquqiy asoslar ta’minlanishi natijasida quyidagi ijobiy natijalarga erishildi: § davlat moliyasining holati to’g’risidagi tezkor axborotlarni yig’ish, ishlov berish va tahlil qilish. § qisqa fursatda davlatning moliyaviy resurslari real hajmini va uning istiqbol ko’rsatkichlarini aniqlash. § vaqtinchalik xarakatda bo’lmagan byudjetning erkin mablag’larini, moliya bozorlarida samarali joylashtirib, undan olingan daromadni esa byudjet xarajatlarini to’liq moliyalashtirishga, byudjet taqchilligini kamaytirishga va davlat qarzlari to’loviga yo’naltirish. I-bob bo’yicha hulosalar G’aznachilikni joriy etish byu

byudjet xarajatlarini o’z vaqtida va adresli moliyalashtirish bilan byudjet mablag’larini bosh taqsimlovchilari tomonidan sui'ste'mol qilish va noto’g’ri ishlatishning oldini olish maqsadida joriy nazorat olib borish, byudjet tashkilotlari majburiyatlarni olgandan keyin pul mablag’larini g’aznachilik hisob raqamidan to’g’ridan-to’g’ri tovar yetkazib beruvchilar hisob raqamiga o’tkazish orqali pul oqimlari harakatini tezlashtirish o’z vaqtida to’lovni amalga oshirish orqali ta'minotchilarni moliyaviy imkoniyatlarini yaxshilash, g’aznachilik tizimining bir pog’onasidan ikkinchi pog’onasiga pul mablag’lari o’tkazishni tezlashtirish orqali byudjet mablag’larini tezkor harakat qilinishini ta'minladi. O’tgan yillar mobaynida g’aznachilik tizimi borasida yuqorida ko’rib o’tilgan m

Moliya Vazirligi byudjet tizimining barcha darajadagi byudjetlarga tushumlarning manbalari bo’yicha soliqlarning yig’ilishi to’g’risida, byudjet tasnifi asosida respublika va mahalliy byudjet xarajatlarining kassa ijrosi bo’yicha har kuni axborot olinishi mumkin bo’ladi. Davlat byudjetining xarajatlar va daromadlar qismining ijrosi to’g’risidagi hisobot g’aznachilik tomonidan tuziladi. Demoqchimizki, byudjetni ijro etilishida g’aznachilik tizimiga o’tish byudjet mablag’laridan maqsadli foydalanishning, boshqaruv organlari xarajatlarini qisqartirishning imkoniyatini beradigan to’g’ri yo’llardan biridir. Zero, O’zbekiston Respublikasida ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar yanada chuqurlashtirilayotgan davrda, ijtimoiy hayotimizning barcha sohalarida bo’lgani kabi moliya, byudjet sohasida ham chuqu

3-rasm.G’aznachilikdan xarajatlarni moliyalashtirishga sertifikatlar berilishi 3 3 Talaba tomonidan shakllantirildi 25 Byudjetdan mablag’ oluvchilar uchun uvedomleniyalar Sertifikatlar Tuman bo’limining mijozlari Sertifikatlarni ro’yhatdan o’tkazish Sertifikatlarni ro’yhatdan o’tkazish Xazinachilikning viloyat boshqarmasi Xazinachiliknin g tuman bo’limi Byudjetdan mablag’ oluvchi Byudjet mablag’larini taqsimlovchi Byudjetdan mablag’ oluvchi

G’aznachilik joriy etilishi bilan Moliya vazirligi va moliya organlarining funktsional majburiyatlari quyidagicha taqsimlanishi mumkin. 2-jadval Byudjetni ijro etish jarayonida funktsional majburiyatlarni taqsimlanishi 7 Byudjet jarayoni bosqichlari Amaldagi byudjet tizimi G’aznachilikdagi byudjet tizimi 1.Byudjet loyihasini tayyorlash Byudjet Boshqarmasi- Hududlar moliyasi Boshqarmasi Byudjet Boshqarmasi- Hududlar moliyasi Boshqarmasi 2.Byudjet mablag’larini yillik, choraklik limitlarining taqsimoti Byudjet Bosh BoshqarmasiHududlar Moliyasi Boshqarmasi, vazirliklar va idoralar Byudjet Bosh Boshqarmasi- Hududlar Moliyasi boshqarmasi, vazirliklar va idoralar 3.Yillik, choraklik byudjetlarni aniqlashtirish Byudjet Bosh Boshqarmasi- Hududlar moliya Boshqarmasi Byudjet Bosh Boshqarmasi- Hududl

G’aznachilik tizimi davlat siyosatining ustuvor yo’nalishlariga mos holda davlat xarajatlarini samarali boshqarishga yo’naltirilgan tashkiliy-huquqiy 7 munosabatlarning yig’indisidan iborat. Bu munosabatlar davlat byudjetining daromad va xarajatlari bo’yicha amaliyotlarni qamrab olganligi sababli, O’zbekiston sharoitida davlat moliyasini boshqarishning markazidan o’rin egallaydi. G’aznachilik organlari o’z zimmasiga yuklatilgan vazifalarni ijro etish jarayonida davlat boshqaruvining tegishli organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki, tijorat banklari, boshqa tashkilotlar bilan o’zaro hamkorlikda bajaradi. Belgilangan tartibga ko’ra, mazkur organlar va tashkilotlar Davlat byudjetining kassa ijrosini amalga oshirishda, uning mablag’larini boshqa

shaxslarning xarajatlari to’lanadi, shuningdek, davlat maqsadli jamg’armalarining xarajatlari amalga oshiriladi. 4-rasm. O’zbekiston Respublikasi g’aznachilik tizimiga bosqichma bosqich o’tish elementlari 8 Markaziy g’aznachilikni tashkil qilishdan maqsad - O’zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining ijrosi jarayonida mablag’larni samarali boshqarish, davlat buyurtmalarini va dasturlarini moliyalashtirishda tezkorlikni oshirish, byudjet daromadlari tushumini va davlat mablag’lari maqsadli sarflanishini nazorat qilishda tezkorlikni ta'minlashdir. (3-jadval) Markaziy g’aznachilik daromadlar va xarajatlar bo’yicha O’zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining ijrosida, byudjet hisobvarag’lari va mablag’larini boshqarishda aniq vakolatlarga ega va u O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirlig

O’zbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlari, farmonlari va farmoyishlari, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaror va farmoyishlari, 8 29

O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining ko’rsatma va yo’riqnomalari hamda boshqa me'yoriy - huquqiy hujjatlar asosida amalga oshiriladi. 3-jadval G’aznachilik tizimining tuzilmasi 9 № Pog’onalar Amalga oshiriladi 1 Birinchi pog’ona Respublika bo’yicha Markaziy g’aznachilik G’aznachilik hisobvaraqlaridagi mablag’lar harakatini boshqaradi va davlat byudjeti daromadlari va xarajatlarining jamlanma hisobini yuritadi. Qonun bilan belgilangan tashkilotlarga byudjet ijrosi to’g’risida tegishli ma’lumotnomalar beradi. Quyi g’aznachilik idoralari ishini boshqaradi, ulardan byudjet daromadlari va xarajatlari to’g’risida ma’lumot va hisobotlarni qabul qiladi va quyi organlar tomonidan byudjetning ijrosini qonunchilikka binoan ta’minlaydi. 2 Ikkinchi pog’ona viloyat g’aznachilik boshqarmalar

Respublikasining 2006 yilgi asosiy makroi?tisodiy ko’rsatkichlari prognozi va Davlat byudjeti parametrlari to’g’risida"gi qarori asos bo’ldi, 2006 yilda Davlat byudjetining g’azna ijrosining ayrim mexanizmlari Qoraqalpog’iston 9 Respublikasi, Buxoro, Namangan, Samarqand, Surxondaryo, Sirdaryo, Xorazm viloyatlari va Toshkent shahrida joriy qilindi. 2007 yildan boshlab ushbu mexanizm respublikamizning boshqa hududlariga ham joriy etildi. Ushbu jarayonlarni tartibga solish, g’aznachilik tizimini joriy qilish metodologiyasini ishlab chiqish hamda uni joriy etish uchun O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining Davlat byudjetining g’aznachilik ijrosi metodologiyasi va uni joriy etish boshqarmasi tashkil etildi va tegishli moliya organlarida g’aznachilik tizimi joriy etildi. 2005 yil may

5-rasm. G’aznachilikda byudjet ruxsatnomalarini boshqarish 10 10 Byudjet xarajatlari amalga oshirilishini boshqarishni mujassamlashtirish maqsadida: 1. Tegishli byudjet va Davlat maqsadli jamg’armalaridan xarajatlarning tegishli ruxsat orqali amalga oshirilishi hamda ularning hajmi yillik ajratmalar va xarajatlarni amalga oshirish ruxsati miqdoridan oshmasligi kerak. 2. Byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari jamg’armalari xarajatlari tegishli ruxsat asosida amalga oshirilishi hamda byudjetdan tashqari daromadlar hajmi doirasida amalga oshiriladi. 3. Maqsadli grantlar va davlat qarzlari hisobiga moliyalashtiriluvchi xarajatlar uchun xarajatlar tegishli ruxsat va amaldagi me'yor va qo’llanmalar asosida mavjud holda mablag’lar doirasida g’aznachilik organlarining tegishli ruxsati

6-rasm. G’aznachilik to’lovlarni amalga oshirish 11 11 Talaba tomonidan shakllantirildi 33 Mavjud G'aznachilikda to'lovlar uch bosqichda amalga oshiriladi: Moilyaviy majburiyatlar: hisob fakturalar, ish haqi vedomostlari, boshqalar. To'lovni amalga oshirish. Yuridik majburiyatlar: shartnomalar, bitimlar, qarorlar(sud organlari va imtiyozlar), bir taraflama qarorlar( grantlar).

G’aznachilik to’lovlarini amalga oshirish byudjet mabla?lari oluvchilarning yuridik majburiyatlarni olishi asosida moliyaviy majburiyatlarini bajarishi, deb tushuniladi. G’aznachilikda kassani rejalashtirish muhim ahamiyatga ega. Uning asosiy maqsadi: ü byudjet ijrosining o’z vaqtida bajarilishi; ü davlat boshqaruvi organlari va byudjet tashkilotlarining kredit qobiliyatining o’sishini ta'minlash; ü byudjet xarajatlarini minimallashtirish; ü kassaning holati va kassa oqimlari bo’yicha oldindan ma'lumot olish va ularni moliyaviy qarorlarni qabul qilishda foydalana olish imkoniyatini beradi. Kassani boshqarishni takomillashtirish quyidagilardan iborat: ü byudjet tashkilotlarining barcha byudjetlarini o’z vaqtida ijro qilishni ta'minlash; ü xo’jalik sub'ektlarining byudjet to’

Davlat byudjetining g’azna ijrosi joriy yetish jarayonida G’aznachilik organlarining 2009-2012 yillardagi faoliyati samaradorligi 4 № Erishilgan natija summasi summasi summasi summasi 2009y 2010y 2011y 2012 y (9 oy davri) 1 Mablag’larining maqsadsiz Sarflanishning oldi olingan 90,302.0 118,081.4 208,134.1 206,439.4 2 Asossiz kreditor qarzdorlik vujudga kelishining oldi olingan 40,127.8 39,245.2 76,842.1 106,892.3 3 Yuqori narxda mahsulot (ish,xizmat) sotib olinishining oldi olingan 4,654.6 6,160.6 9,987.6 10,346.4 Jami 135,084.5 163,487.2 294,963.8 323,678.1 Jadval ma’lumotlarida ko’rinib turibdiki, Davlat byudjetining g’azna ijrosi joriy yetish jarayonida G’aznachilik organlarining 2009-2012 yillardagi Faoliyati samaradorligi yil sayin oshib borganligini ko’rish mumkin, ya’ni 2009yilda ja

Darhaqiqat, O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2001 yil 11 maydagi V-sessiyasida davlat byudjeti ijrosini muhokama qilish jarayonida ta'kidlaganidek, byudjet jarayonida aynan mahalliy boshqaruv organlari vakolatiga kiruvchi byudjet mablag’lari ulushini ko’paytirish lozim. Mahalliy byudjetlar xarajati oshib borayotgan hozirgi kunda xukumat tomonidan ularni daromadlarini mustahkamlash bilan bog’liq biriktirilgan daromadlar soni ko’paytirib borildi, tartibga soluvchi soliqlardan ajratmalar miqdori oshirib borildi. Bu o’z navbatida, mahalliy byudjetlar daromadlarini oshishiga, demak, ularning hududlarida yaratilayotgan milliy daromadlarini taqsimlashdagi o’rnini oshishiga olib keladi. Mutaxassislarning fikricha, "G’arb davlatlari s

· O’zbekiston Respublikasida byudjet tuzilishi, hokimiyat tuzilmasi va mexanizmlarni davlat tomonidan isloh qilish, respublika va mintaqalar byudjetlari vakolatlarini belgilab qo’yish omillari; · to’lov balansi va byudjet ko’rsatkichlarining o’zaro iqtisodiy ta'siri omillaridir” . Ayni paytda shuni ta'kidlash kerakki, byudjetlarning o’zaro ta'sirini tadqiq etish uslubiyoti yangi turdagi byudjetlararo munosabatlarning mohiyatini ochib berishi uchun bir qator masalalarni ilmiy tahlil qilish lozim. Bular jumlasiga byudjetlararo munosabatlarning yuzaga kelish sharoitlari, uning mohiyati va ob'yektiv asosi, bu munosabatlarning doirasi, ularning o’zaro ta'siri tamoyillari va mexanizmlari kiradi. Hududlarning moliyaviy resurslarining aksariyat qismi mahalliy byudjetlarda shakl

respublika byudjetiga o’tkazishi mumkin. Lekin bunday munosabatlarda, bizning nazarimizda, moliya tizimining vertikal boshqaruvda biri-biriga bo’ysinishi kuzatiladi, bu esa byudjetlararo munosabatlar erkinligini jiddiy cheklab qo’yadi. Ayni paytda quyi byudjetlardan fan, ta'lim, madaniyat, sog’liqni saqlash, jismoniy tarbiya va sport, ijtimoiy ta'minot, aholini ijtimoiy himoyalash, boshqaruv hamda davlat hokimiyati organlari faoliyatini ta'minlash, byudjet tashkilotlarini joriy xarajatlari, maqsadli dasturlari va tadbirlar amalga oshirish moliyalashtiriladi. Quyidagi jadval ma’lumotlaridan ko’rinadiki, bu xarajatlarda davlatning mintaqalardagi iqtisodiy siyosatining asosiy qismi mujassam etilgan. Aslida byudjetlarning o’zaro munosabatlari va aloqalarida respublika byudjetining

5-jadval 2008-2012 yillarda O’zbekiston Respublikasi mahalliy byudjetlari o’rtaasida byudjet xarajatlarining taqsimlanishi 5 № Hududlar 2008 yil 2009 yil 2010 yil 2011 yil 2012 yil Mln. so’m % Mln, so’m % Mln.so’m % Mln. so’m % Mln. so’m % 1. Qoraqal. Resp 45907,3 6,4 88716,3 6,8 91764,6 6,4 117761,9 6,8 153604,7 6,7 2. Andijon 57494,9 8,0 106774,8 8,2 115221,5 8,1 150453,6 8,6 186457,2 8,2 3. Buxoro 41369,7 5,8 70989,1 5,5 81108,7 5,7 10168,8 0,6 127352,3 5,6 4. Jizzax 28721 4,0 55350,5 4,3 57955,5 4,1 74255,8 4,3 92203,2 4,0 5. Qashqadaryo 51109,8 7,1 108099,2 8,3 120044,3 8,4 158694 9,1 197526,7 8,7 6. Navoiy 26195 3,7 47542,3 3,7 51936,4 3,6 68222,2 3,9 84606,7 3,7 7. Namangan 51199,6 7,1 97497,9 7,5 106147 7,4 140907,9 8,1 174793,1 7,7 8. Samarqand 65531,7 9,1 126510,4 9,7 139810,2 9,

Mamlakatda ijtimoiy farovonlikni ta'minlashda davlat aholiga bepul beradigan ijtimoiy ne'matlarning roli oshib boradi va ularni moliyalashtirish byudjetdan bo’ladi. Biz bilamizki, hozirgi iqtisodiyot g’oyat sifatli ish kuchini talab etadi va shu munosabat bilan inson kapitalining iqtisodiyot uchun ahamiyati beqiyos oshadi va unga katta investitsiyalar talab qiladi va bularni katta qismi byudjetdan moliyalashtiriladi. Byudjetning asosiy vazifasi ijtimoiy ne'matlarni takroran yaratib, ularni el xizmatiga taqdim etishdir. Bu xizmatlarni talab ehtiyojlarga mos ravishda yaratish ularni mahalliylashtirish zarur bo’ladi. Bu esa o’z navbatida mahalliy byudjetlar ahamiyatini oshiradi. Biroq ijtimoiy ne'matlar umummilliy va mahalliy ahamiyatga molik bo’ladi. Mana shuning o’zi ularni

o’tayotgan mamlakatlarning muammolari, xususan, sobiq sotsialistik mamlakatlarda davlat imkoniyatlarining nomukamalligi iqtisodiy va ijtimoiy siyosatning ko’pgina sohalarida rivojlanish isti?bollari uchun jiddiy to’siq sifatida baholanadi. Ijtimoiy va iqtisodiy jarayonlarni davlat tomonidan tartibga solishda bir necha muhim maqsadlar ko’zlanadi. Birinchi navbatda, bozor iqtisodiyotining normal faoliyat ko’rsatishini ta'minlash va ijtimoiy-iqtisodiy tizimning o’zini ijtimoiy larzalardan himoya qilish kiradi. Davlat o’zining asosiy e'tiborini ustivor yo’nalishlarga qaratadi. Bunday ustivor yo’nalishlarga quyidagilarni kiritish mumkin: · iqtisodiy siyosatni ishlab chiqish; · ta'lim va sog’liqni saqlash tizimlarini rivojlantirish; · transport tarmog’ini qurish va uning ishlashini t

shakllantirish mo’ljallanmoqda". Ma?alliy byudjetlar xarajatlari tarkibi daromadlariga qarab juda tez o’zgaruvchan bo’lishi mumkinligi ko’rinib turibdi. Shundan ma'lum bo’ladiki, mamlakatimizda byudjet jarayoni samaradorligi, turli darajadagi byudjetlar o’rtasidagi o’zaro munosabatlar nuqtai nazaridan, birinchi navbatda mahalliy byudjetlar real daromadlariga bog’liq. Shu sababli masalaning shu jihatlariga alohida e'tibor berish lozim. Yuqoridagilardan ko’rinib turibdiki, Hukumatimiz tomonidan uzoqni ko’zlab soliq yukini ishlab chiqaruvchidan iste’molchiga o’tkazish, buning hisobiga korxonalar mablag’larini ko’proq o’zlarida qoldirish va ushbu mablag’larni ishlab chiqrishni kengaytirish, innovatsion loyihalarni amalga oshirish, yangi ish o’rinlarini yaratish hamda bu orqali xalq

xarajatlarining taqsimlanishi, davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustaxkamlashda mahalliy byudjetlar nazoratini tashkil etishdagi ahamiyati ko’rib chiqildi. Tahlillarimiz natijasida shu narsaga amin bo’ldikki, byudjetni ijro etilishida g’aznachilik tizimiga o’tish byudjet mablag’laridan maqsadli foydalanishning, harajatlarning aniq vaqt davomida va tezkorlik bilan amalga oshirish hamda mablaglar nazorati ta’minlanmoqda. O’zbekiston Respublikasida ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar yanada chuqurlashtirilayotgan davrda, ijtimoiy hayotimizning barcha sohalarida bo’lgani kabi moliya, byudjet ijrosi tizimida ham olib borilgan iqtisodiy islohotlar o’z natijasini berdi. 44

III-BOB. IQTISODIYOTNI MODERNIZATSIYALASH SHAROITIDA DAVLAT BYUDJETINING G’AZNA IJROSINI SAMARALI TASHKIL QILISH MASALALARI 3.1. Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimida xorijiy mamlakatlar tajribalaridan foydalanish imkoniyatlari Xorijiy mamlakatlarda g’aznachilik tizimining shakllanishi va rivojlanishida Avstraliya tajribasi. Avstraliyada vazirlik maqomiga ega bo’lgan va to’g’ridan-to’g’ri hukumatga bo’ysinadigan G’aznachilik departamenti mavjud. Uning asosiy vazifalaridan biri tushumlarni yig’ishdan iborat. G’aznachilik departamenti tarkibida Soliq boshqarmasi joylashgan bo’lib, G’aznachilik departamenti shu boshqarma orqali soliq to’lovchilar bilan muomalada bo’ladi va tashqi tushumlardan tashqari barcha soliq to’lovlarni yig’ib oladi, tashqi tushumlarni yig’ish bilan esa bojxona xiz

Moliyaviy departament bo’limlari bilan mustahkam aloqa o’rnatilgan, bundan tashqari, tarmoq departamentlari bilan aloqa bog’langan. Mamlakatda bunday tizimning mavjudligi har doim davlatning moliyaviy resurslari to’g’risidagi tezkor umumiy axborotlarni olish imkonini beradi. 8-rasm.Frantsiyada davlat moliyasini boshqaruvchi organlar tavsifi 6 Frantsiyada g’aznachilikning tashkil qilinishi XII-XIV asrlarda to’g’ri keladi, shu paytga kelib, birinchi marta davlat puli va qirolning mulki bir-biridan ajratib olindi. Harbiy va yirik kapital chiqimlar katta moliyalashtirishni talab qilganligi sababli tarmoqlangan tizim orqali pulni yig’ish va markazlashtirish ehtiyoji tutildi. XX asrlarda g’azna birligi, ya’ni Markaziy bankda yagona g’azna hisobi tamoyili tarkib topdi, g’aznaning ma’muriy tizimi

Frantsiyada barcha moliyaviy resurslar G’aznachilikning yagona hisobraqamida yig’iladi, bu mablag’larning miqdori Markaziy Bankda joylashgan barcha tushumlar va to’lovlar yig’iladigan shu hisobraqam bilan nazorat qilinadi. Davlat G’aznasi quyidagi huquqlarga ega: § byudjet mablag’lari taqsimlovchilarining taqdim qilgan kirim orderlarini, shartnomalarda belgilangan qarz talabnomalarini ijro qilish uchun qabul qiladi, shuningdek, qarz majburiyatlari bo’yicha naqd pullarni va davlat tashkilotlarining huquqi bo’lgan boshqa shakldagi tushumlarni oladi; § buyruqqa asosan, kreditorlarning talabi bo’yicha taqdim qilingan hujjatlar asosida xarajatlarni to’lovini amalga oshiradi, shuningdek, sud qarorlarini ijro qiladi; § davlat muassasalarini yoki ularning ishonchli vakillariga qarashli pul mablag’

27000 muassasalarni (davlat buxgalterlarini, davlat tashkilotlarini-ta’lim muassasalarini, ijtimoiy ta’minot va boshqaruv organlarini hamda ijtimoiy turar joy tashkilotlarini) nazorat qilishi shart. Davlat buxgalterlari mintaqalar, departamentlar, kommunalar, shuningdek, mahalliy davlat tashkilotlari bo’yicha hisob-kitob yuritadilar. Davlat buxgalterlari byudjet mablag’lari taqsimlovchilarini moliyaviy maslahatchilaridir. Davlat G’aznasi quyidagilarni nazorat qiladi: 1. Daromadlar sohasida: a) davlatning qarz talabnomalarini undiradi; b) davlat muassasalarining har bir guruhi uchun qabul qilingan amaldagi qonun hujjatlarida va nizomlarda ko’zda tutilgan daromadlar olishga ruxsat beradi. 2. Xarajatlar sohasida: a) byudjet mablag’larini taqsimlovchilarining vakolatlarini nazorat qiladi; b) k

§ davlatning soliqsiz to’lovlari (masalan, jarimalar), mahalliy hokimiyat boshqaruv organlari va mahalliy davlat tashkilotlarining soliq yig’imlari. 8 Ushbu funktsiyalarni bajarish uchun soliqli to’lovlar va to’lovlarni yig’ishning avtomatlashtirilgan protseduralari ishlab chiqilgan. Qo’shimcha qiymat solig’ini to’laydigan 2000 ga yaqin soliq to’lovchilar to’lovlarni to’g’ridan-to’g’ri Markaziy bankning yagona hisobraqamga o’tkazadi, qolgan soliqlarning 50 foizi Tushumlar Derektorati tomonidan, 35 foizi Davlatning hisob-kitob yuritish bosh derektsiyasi tomonidan, 15 foizi Bojxona xizmati tomonidan yig’iladi. Byudjetning xarajatlar bo’yicha ijrosi Byudjet direktorati tomonidan nazorat qilinadi. Byudjet derektorati o’z tizimiga qarashli moliyaviy nazoratchilar yordamida mablag’larni xarajat

6-jadval Frantsiyaning Davlat daromadlari va xarajatlari tavsifi 9 Davlat daromadlari Miqdori Davlat xarajatlari Miqdori Jami tushumlar 1281 Mahalliy hokimiyat organlari byudjetining taqsimlanishi 1194 Davlat byudjeti 870 Kommunalar 38.4% Mahalliy xokimiyat organlari byudjeti 366 Davlat tashkilotlari 11.9% Audio yig’imlar 13 Departamentlar 19.9% Ijtimoiy yig’imlar 31 Mintaqalar 6.6% Davlat sog’liqni saqlash muassasalari 23.2% Davlat xarajatlari 2055 Bosh g’aznachilar 108ta Joriy xarajatlar 1887 G’aznachilar Kapital xarajatlar 168 30ta mintaqaviy Axborot markazlarida 58000dan ortiq xodim G’aznachilikning yagona hisobraqami 580 Pensiyaonerlar soni 2227404 Pensiya to’lovlari 198 Xarbiy pensiyaonerlar 486362 Boshqa to’lovlar 432 Boshqa pensiyaonerlar 1741078 Frantsiyadagi g’aznachilik tizimi f

§ S guruhi: maxsus kasb ma’lumoti to’g’risida diplomga ega davlat xizmatchilari. Davlat G’aznasi Bosh Boshqarmasi G’aznachilik organlarining malakali xodimlari to’g’risida axborotlarni tarqatilishi bo’yicha faol ravishda ish olib bormoqda. Shu maqsadda uch yo’nalishda ish olib borilgan: § Davlat G’aznasi xizmatiga kelgan xodimlarni boshlang’ich kasbga tayyorlash; § Davlat G’aznasi xizmatida ishlayotgan xodimlarni kasb mahoratini oshirish; § xizmat pog’onalaridan ko’tarilishni xohlovchi xodimlarni konkurs asosida tanlab, ularni rahbarlikka tayyorlash. Har bir xodimga va “deontoloniya” 10 ga bag’ishlangan axborot byulletenning 1995 yilgi “Davlat G’aznasining yangiliklari” nomli maxsus soni nashr qilindi. Mazkur tizimda mablag’lar harakati va ulardan maqsadli foydalanishi ustidan joriy va key

boshqarmasi kabi muassasalar qatnashadi, Soliq boshqarmasi va Bojxona boshqarmasi g’aznachiliknig bir qismi hisoblanadi. 3.2. Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini saradorligini ta’minlash yo’nalishlari Tajribalar shuni ko’rsatadiki, mazkur tizimni takomillashtirish bilan byudjet bajarilishini kuzatish, boshqaruv qarorlarini qabul qilishda qulaylik yaratish, byudjet mablag’larini maqsadsiz sarflanishidan himoyalash va byudjetni rejalashtirish va prognozlashtirish sifatini oshirish mumkin. G’aznachilikni joriy etish byudjetning daromadlar qismida tushumlarning tushishini va byudjet mablag’larining maqsadli sarflanishining nazoratini kuchaytirish imkonini beradi. Respublikamizdagi g’aznachilik tizimini takomillashtirish byudjet daromadlarini boshqarishga kirishishdan oldin barcha hududi

tushumi summasi vedomosti tuziladi. O’zbekiston Respublikasining viloyatlari bo’yicha g’aznachilik boshqarmasi tomonidan byudjet xarajatlarini moliyalashtirishga byudjet tushumlari miqdorini to’lov qog’ozlari orqali o’tkazish yo’li bilan amalga oshiradi. G’aznachilikning organlari byudjetdan mablag’ oluvchilardan boshqarish funksiyalarini tortib olmaydi. G’aznachilikning Bosh Boshqarmasi byudjetning bajarilish jarayonini yaxshilash uchun ularni yanada kengroq axborotlar bilan ta'minlaydi. Byudjet tasnifi bo’yicha berilgan xarajatlar to’g’risidagi axborotlar butun yil bo’yi xarajatlar tendensiyasini va xarajatlarni amalga oshirish uchun qo’shimcha kerak bo’ladigan ehtiyojlarni aniqlashga yordam beradi. G’aznachilikning faoliyat ko’rsatishi nahd pullarni to’g’ri va samarali boshqarish yo

Hozirgi paytda g’aznachilik organlari xodimlarini qayta tayyorlash Respublika O’quv markazida uch haftalik o’quv Dasturi asosida amalga oshirilmoqda. G’aznachilik tizimi, moliya organlari va byudjet tashkilotlarining hisobot moliya xodimlarini qayta tayyorlashni tashkil etish uchun "O’quv markazi" faoliyat olib bormoqda. Ma'lumki, davlat byudjeti ijrosining g’aznachilik tizimini takomollashtirishning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat: - davlat byudjeti mablag’larini samarali boshqarish; - byudjet mablag’laridan maqsadli foydalanish ustidan nazoratni yanada kuchaytirish; - davlat byudjetining ijrosi to’g’risidagi hisobotlar sifatini oshirish va ularni tayyorlash muddatlarini qisqartirish. Moliyaviy nazorat, uning turlaridan biri bo’lgan byudjet nazoratining quyidagi shakll

oshiriladi. Nazoratning bu shakli moliyalashtiruvchi organlar tomonidan ajratilgan va sarflanayotgan mablag’larning o’zlashtirib olinishining, suiste'mol qilish holatlarining oldini oladi, moliyaviy intizomga rioya qilishni, pullik hisobkitoblarning o’z vaqtida amalga oshirilishini ta'minlaydi. Bunda buxgalteriya hizmatlari faoliyati alohida ahamiyatga ega. Yaxshi yo’lga qo’yilgan joriy nazorat moliyaviy resurslarni iqtisod qilish imkonini beradi. So’nggi moliyaviy nazorat hisobot davri va byudjet yili tugagandan so’ng amalga oshiriladi. So’nggi nazorat hisobot yilida mablag’larning ishlatilishi, rejaviy ko’rsatkichlarning bajarilishi, daromad va xarajatlar smetasining bajarilishi, byudjet limitlari va normativlariga rioya qilinganligi, buxgalteriya hisobi hamda moliyaviy hisobotla

Byudjetni ijro etish tizimida esa majburiyatlarni qabul qilish - bu byudjet tashkiloti tomonidan smeta xarajatlarida ko’zda tutilgan mablag’lar doirasida kelajakda moliyaviy xarajatlarni amalga oshirish harakatidir. Majburiyat me'yoriy-huquqiy xujjatlarga asosan majburiyat qabul qilish huquqiga ega bo’lgan shaxs tomonidan qabul qilinadi. Qabul qilinadigan majburiyatlar summasi tasdiqlangan byudjet mablag’lari me'yoridan oshib ketmasligi lozim. III -bob bo’yicha hulosalar Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida davlat byudjetining g’azna ijrosini samarali tashkil qilish masalalari ko’rib chiqish jarayonida, davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimida xorijiy mamlakatlar tajribalaridan foydalanish imkoniyatlarini o’rganganimizda Avstraliyada vazirlik maqomiga ega bo’lgan va to’g’r

bilan amalga oshirilsa, kelgusida g’aznachilikning tizimida hisob-kitob ishlari hisoblash usuliga o’tkazilishi maqsadga muvofiq bo’ladi. Yuqoridagilardan kelib chiqib, davlat byudjeti ijrosining g’aznachilik tizimini takomollashtirishning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat: - davlat byudjeti mablag’larini samarali boshqarish; - byudjet mablag’laridan maqsadli foydalanish ustidan nazoratni yanada kuchaytirish; - davlat byudjetining ijrosi to’g’risidagi hisobotlar sifatini oshirish va ularni tayyorlash muddatlarini qisqartirish. Xulosa Respublikamizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarni yanada rivojlantirish va chuqurlashtirish masalalari Respublikamiz xukumati tomonidan bosqichma-bosqich sezilarli darajada olib borilmoqda. Bu borada byudjet tizimi bo’yicha xam bir qancha amalg

takomillashtirish yuzasidan paydo bo’layotgan muammolar ham borligi ko’rsatib o’tildi. Amalda yuzaga kelgan byudjetlararo tartibga solish mexanizmini juda keskin o’zgartirish maqsadga muvofiq emas. Respublika byudjeti g’azna ijrosi bilan mahalliy byudjetlar o’rtasidagi o’zaro aloqalarni takomillashtirish bo’yicha quyidagi tavsiyalarni berishni lozim deb hisoblaymiz: 1.Byudjetlararo tartibga solish mexanizmi qonuniy asosga ega lekin tartibga soluvchi soliqlar bo’yicha belgilangan normativlar, bozor iqtisodiyotiga o’tish davrini hisobga olib 3 yil davomida o’zgartirilmasligi kerak. Chunonchi, bu usul g’azna ijrosida mahalliy byudjetlar daromadlarining barqaror shakllanishiga, mahalliy hukumat organlarining soliq tushumlarini kupaytirish uchun rag’batlantiruvchi rolini oshirishga, soliq solis

yuborib, ushbu qonunning 26-moddasiga binoan mahalliy byudjetlarning tegishli byudjetlar loyihasini belgilangan shakllarga muvofiq qabul qilib olsada, lekin kelgusi yil byudjetini tasdiqlashda ushbu summa loyihadagiga nisbatan kamayishiga yo’l qo’yiladi. Ushbu salbiy holatni bartaraf qilish maqsadida mahalliy byudjetlar xarajatlarini sohalar bo’yicha me'yorlar asosida amalga oshirilishi maqsadga muvofiq bo’ladi. Hozirgi bosqichda mahalliy byudjetlar xarajatlarini sohalar bo’yicha kishi boshiga to’g’ri keladigan me'yorlar asosida hisoblash hamda tuman koeffitsentlarini hisobga olish eng oddiy va ob'ektiv usul hisoblanadi. 5. Respublika byudjetidan dotatsiya oluvchi g’azna byudjetlarga markazlashtirilgan xarajatlarni (birinchi sinf o’quvchilari uchun o’quv qurollari, kam ta'm

g’aznachilik boshqaruvi;  tarmoq g’aznachilik boshqaruvi . Shunday qilib, davlat byudjeti ijro etishda g’aznachilik tizimi foydalanish va albatta uning istiqbolini to’g’ri belgilash byudjet moliyaviy resurslardan samarali foydalanishga olib keladi. Bizning fikrimizcha, davlat mablaglari hisob-kitobini yuritishda byudjet vazirliklariga bo’ysunuvchi byudjet birliklari operatsiyalari hisobga olinsa kompleks xarakterga ega bo’ladi. Shunda Moliya vazirligi G’aznachiligi bu tashkilotlarning hisob-kitoblarini yuritilishiga to’liq javobgar bo’ladi. Ushbu ko’rsatib o’tilgan amaliy tavsiyalar ayrim rivojlangan va bozor iqtisodiyotiga o’tayotgan davlatlarda qo’llanilmoqda. Respublikamizda ham bu yo’nalishlar bosqichma-bosqich byudjet tizimiga joriy qilinsa, Respublika g’aznachilik va mahalliy byudje

5. “Mahalliy davlat hokimiyati to’g’risida” O’zbekiston Respublikasining 1993 yil 2 sentyabrdagi 913-XII-son Qonuni. 6. O’zbekiston Respublikasining “Davlat byudjetining g’azna ijrosi to’g’risida” 2004 yil 26 avgustdagi Qonuni. 7. O’zbekiston Respublikasining “Fuqarolarning o’zini- o’zi boshqarish organlari to’g’risida” Qonuni 1999 yil 14 aprel 8. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Byudjet tashkilotlarini mablag’ bilan ta’minlash tartibini takomillashtirish to’g’risida»gi 1999 yil 3 sentyabrdagi 414-son Qarori. 9. O’zbekistan Respublikasi Prezidentining «2012-2016 yillarda O’zbekiston Respublikasida xizmat ko’rsatish sohasini rivojlantirish Dasturi to’g’risida»gi 2012 yil 10 maydagi PK,-1754-sonli Qarori 10. O’zbekiston Respublikasining 2011yilgi asosiy makroiqtisodiy ko’rsat

16. O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Davlat moliyasini boshqarishni isloh qilish" loyihasini amalga oshirishga tayyorlanish chora- tadbirlari to’g’risida” 2002 yil 26 apreldagi 144-son Qarori. 17.O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Soliq solishning soddalashtirilgan tizimiga o’tgan mikrofirmalar va kichik korxonalarga soliq solish tartibi to’g’risida” 1998 yil 15 apreldagi 159-son Qarori. 18. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston Respublikasida soliqlarning rag’batlantiruvchi ahamiyatini kuchaytirishning asosiy yo’nalishlari to’g’risida” 1994 yil 30 noyabrdagi PF-1014-son Farmoni 19.O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston Respublikasining 1997 yilgi davlat byudjeti munosabati bilan soliq islohotini chuqurlashtirishga oid chor

25.Karimov I.A. Asosiy vazifamiz – vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir. -T. “O’zbekiston”, 2010. -80 b. 26. Karimov I.A. ”2012-yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil bo’ladi.” T.“O’zbekiston”NMIU,2012 yil. 27. Vahobov A., Srojiddinova Z. O’zbekiston Respublikasi davlat byudjeti. O’quv qo’llanma. T.: “Iqtisod-moliya”. 2002. 28. Ваҳобов А., Срожидиннова З. Государственний бюджет. Учебник. – Т.: Иқтисод- молия. 2007. 29. Vahobov A., Qosimova G., Jamolov H. Byudjet – soliq siyosati yaxlitligi. O’quv qo’llanma. – T.: Iqtisod-moliya. 2005. 30. Vahobov A., Malikov T. Moliya : umumnazariy masalalari. O’quv qo’llanma. T.: “Iqtisod-moliya” 2008 yil. 31. Vahobov A., Malikov T. Moliya.Darslik.T.”Sharq”2011 yil 32.Malikov T.S., Haydarov N.H. Moli

$40. Гаврилова А.Н. Сысоева Е.Ф., Барабанов, А.И., Чигарев, Фнансовый менеджмент. Учебное пособие. М.; КНОРУС, 2006. -336с.. 41. Пряничников С.Б. Финансовый менежмент. Учебное пособие. Н.Новгород. НОВО, 2005. – 168с 42. Романовский В.М. и др. Бюджетная система РФ. Учебник.: - М.: ЮНИТИ, 2003. 43. Шеремет А.Д. Финансы предприятий: менежмент и анализ. Учебное пособие. М. :ИНФРА М , 2006, 479с. 44. Бюджетная система России: учебник для студентов вузов, обучающихся по экономическим специальностям / под ред. Г.Б.Поляка. – 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ЮНИТИ – ДАНА, 2007. 45. Бюджетная система Российской Федерации: Учебник / О.В.Врублевская и др.; - 3 изд., испр. и перераб. – М.: Юрайт-Издат, 2003. III. Ilmiy jurnallardagi maqolalar: 46.Qosimova G. A. Xarajatlarni boshqarish asosi. \\\\ Jamiyat$

52.Miryoqub Haydarov.Davlat byudjetining asosiy parametrlari obod turmush yilini ta’minlash omili sifatida. Iqtisod va moliya.Ilmiy jurnal.2013yil 1soni Internet saytlari: 53. www.mf.uz 54. www.treasure.uz 55. www.gov.uz 56. www.cer.uz 57. www.stat.uz 58. www.lex.uz 59. www.tfi.uz 60. www.uza.uz 65

Купить

Информация о документе

Продавец

Davlat byudjetining g’azna ijrosi tizimini mustaxkamlashda mahalliy byudjetlar nazoratini tashkil etishdagi axamiyati

Похожие документы