Din va uning jamiyatdagi vazifalari - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	13 Март 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

Din va uning jamiyatdagi vazifalari

Купить

DIN VA UNING JAMIYATDAGI VAZIFALARI

MАVZU: «DIN VA UNING JAMIYATDAGI VAZIFALARI» RЕJА 1. Din tushunchаsigа bеrilgа tа`riflаr. 2. Dinlаrning jаmiyatdаgi vаzifаlаri. 3. Muqaddas dinimiz qadriyatlarining qayta tiklanishi.

Dinni o‘rganish — bu inson ma’naviy dunyosini o‘rganishdir. Diniy manbalar insoniyat tarixida sodir bo‘lgan ibratli voqealarni o‘zida mujassam qilgan, ular kishilarni axloqiy tarbiyalashda muhim o‘rin tutadi.  Din jamiyat hayotida muhim o‘ringa ega. U kishilarda ezgulikka intilish, o‘zini ruhan va jismonan poklash, atrofdagilarga manfaat yetkazish, hayotni qadrlash kabi ijobiy xislatlarni shakllantiradi. Dinlar kishilarni hamisha yaxshilikka, ezgu ishlarga chorlab kelgan. Dunyo xaritasidagi deyarli har bir mamlakatda yashovchi xalq muayyan dinga e’tiqod qiladi, uning o‘z urf-odat va an’analari mavjud. Dunyo xalqlari tarixini o‘rganishda ularning diniy qarashlari, e’tiqodlari va diniy amaliyotlarini e’tibordan chetda qoldirish mumkin emas.

 «DINSHUNOSLIK» barcha ijtimoiy fanlar qatori o‘zining o‘rganish obyektiga ega. U dinning paydo bo‘lishi, ijtimoiy mohiyati va jamiyatdagi rolini tadqiq qilish bilan birga diniy e’tiqodlarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, ularning jamiyat taraqqiyotidagi evolyutsiyasini ilmiy jihatdan o‘rganadi. «DINSHUNOSLIK» FANINING MAQSADI:  o‘quvchilarga din haqida to‘g‘ri, ilmiy asoslangan va bugungi hayot talablariga mos tushunchalar berish;  din va uning kelib chiqishi, milliy va jahon dinlari asoslari, ta’limoti, tarixi to‘g‘risida ilmiy-nazariy tushunchalar berish;  dinning jamiyatda bajaradigan ijtimoiy, ma’naviy, ruhiy vazifalari, jamiyatni ma’naviy kamol toptirishda diniy qadriyatlarning ahamiyatini yoritish;  mustaqil yurtimizda dinga munosabat, diniy qadriyatlarning tiklanishi, O‘zbe

 haqiqiy diniy qadriyatlarni soxtalaridan farqlash, turli zararli oqimlar ta’siriga tushib qolmaslik uchun yordam beruvchi eng muhim tushuncha va tasavvurlar asosida ma’naviy immunitetni shakllantirish;  o‘quvchilarning dinga ongli munosabatini –– shakllantirish hamda diniy bag‘rikenglik ruhida tarbiyalashdan iborat. «DINSHUNOSLIK» FANINING VAZIFALARI:  o‘quvchi yoshlarda din va uning turli shakllari, ta’limoti, yo‘nalishi va oqimlari haqida to‘g‘ri, sog‘lom dunyoqarashni shakllantirish;  fuqarolarning faoliyati vijdon erkinligiga doir qonun talablariga muvofiq ekanligi hamda e’tiqodi sog‘lom shaxs ma’naviyatida milliy va diniy qadriyatlar uyg‘unligining o‘ziga xos jihatlarini o‘quvchi yoshlar ongiga singdirish;  o‘quvchi-yoshlarni diniy qadriyatlarga hurmat bilan qarash, turli dinlar

1. DIN TUSHUNCHASIGA BERILGAN TA’RIFLAR  Din (arabcha – ishonch, ishonmoq) – borliqni yaratuvchi va boshqaruvchi oliy zotga, ya’ni xudoga nisbatan munosabat, tasavvur, urf-odat va marosimlar majmui sanaladi. Har bir din o‘ziga xos sig‘inish obyekti va rasm-rusum, ibodat va aqidalarga ega.  Din tabiat, jamiyat, inson va uning ongi, yashashdan maqsadi hamda taqdiri insoniyatni bevosita qurshab olgan atrof-muhitdan tashqarida bo‘lgan, uni yaratgan, ayni zamonda insonlarga to‘g‘ri, haqiqiy, odil hayot yo‘lini ko‘rsatadigan va o‘rgatadigan ilohiy qudratga ishonch va ishonishni ifoda etadigan maslak, qarash, ta’limot.  Din muayyan ta’limotlar, his-tuyg‘ular, toat-ibodatlar va diniy tashkilotlarning faoliyati orqali namoyon bo‘ladi. U olam, hayot yaratilishini tasavvur qilishning alohida yo‘li

 Din tushunchasi turlicha izohlansa-da, umumiy nuqtayi nazardan qaraganda u ishonmoq tuyg‘usidir. Dunyoda dini, ishonchi bo‘lmagan xalq yo‘q. Chunki muayyan xalq dinsiz, e’tiqodsiz, biror-bir narsaga ishonchsiz holda yashay olmaydi.  Bugungi kunda fanda dinlarning shakllanishi tarixiga oid ikki xil: teologik va materialistik qarashlar mavjud.  Teologik (ilohiy, diniy) yondashuv ga ko‘ra, turli buyumlarga sig‘inish va ko‘pxudolik, jumladan, animizm, totemizm, fetishizm va shomonlik yakkaxudolikdan keyin yuzaga kelgan. Jumladan, yahudiylik, xristianlik va islom dinlariga ko‘ra, Xudo ilk inson - Odamni yaratib, unga o‘zini tanitgan va Odam avlodlarini o‘ziga sig‘inishga chaqirgan. Vaqt o‘tishi bilan insonlar sof ta’limotdan uzoqlashib, turli butlarga sig‘ina boshlaganlar. Teologik yondashu

 Unga ko‘ra din bu ijtimoiy hodisa, inson tafakkuri, hissiyotlari mahsulidir. Mazkur qarash tarafdorlari fikricha, dinlar soddadan murakkabga, umumiylikdan xususiylikka, ko‘pxudolikdan yakkaxudolikka tomon uzoq tarixiy evolutsion jarayonni bosib o‘tgan. Mazkur qarash tarafdorlari fikriga ko‘ra, uyqu, tush va nafas olish kabi holatlarda tanani boshqaruvchi va o‘lim bilan undan ajratib turuvchi, hayot bag‘ishlovchi qandaydir kuch mavjudligiga ishongan ajdodlarimiz, mazkur kuch harakat qiluvchi har bir narsa: daryo, quyosh, oy, daraxt kabi mavjudotlarda bor deb tasavvur qilganlar. Natijada inson qo‘rquvi, hurmati, ehtiyoji va zarurati darajasida ularga sig‘ina boshlagan. Materialistik qarash tarafdorlari fikriga ko‘ra, qo‘rquv dinlarning kelib chiqishida asosiy rol o‘ynagan hissiy holatdir.

2. DINLАRNING JАMIYATDАGI VАZIFАLАRI  Dinning vazifalari uning alohida shaxs va jamiyatga ta’siri, ular o‘rtasidagi munosabatlarda o‘z aksini topadi. Bunda har bir din unga e’tiqod qiluvchi muayyan bir shaxs u yoki bu jamoaga va umuman jamiyatga nima berishi, insonlar hayotiga qanday ta’sir ko‘rsatishi kabi masalalar o‘rganiladi. DINNING VAZIFALARI QUYIDAGICHA: 1. Dunyoqarashlik – diniy manbalar va qadriyatlar asosida muayyan diniy dunyoqarashlik shakllantirish vazifalari. 2. Kompensatorlik – to‘ldiruvchi, tasalli beruvchi vazifasi. 3. Kommunikativlik – dindorlar birligini ta’minlovchi aloqa bog‘lashlik vazifasi. 4. Regulyatorlik – dindorlar hayotini tartibga solish, nazorat qilish vazifasi. 5. Integratorlik – diniy e’tiqod asosida odamlarni birlashtirish vazifasi. 6. Legitimlovchilik – q

1. Dunyoqarashlik vazifasi. Din vazifalarining falsafiy, nazariy jihatlari ham mavjud. Bu vazifa insonga yashashdan maqsad, hayot mazmuni, dorulfano va dorulbaqo kabi dunyo masalalariga o‘z munosabatini bildirib turishidan iboratdir. Din insonning ruhiy dunyosi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, uning ijtimoiy hayotida doimo u bilan birga bo‘ldi. Shuning uchun ham dinni o‘rganish – bu insoniyatni o‘rganish demakdir. Dinni insoniyatdan, insoniyatni dindan ajratib bo‘lmasligini tarixning o‘zi isbotladi. Demak, din insoniyat bilan birga dunyoga kelgan.

2. Har qanday din o‘z e’tiqod qiluvchilari uchun to‘ldiruvchilik, tasalli beruvchilik – kompensatorlik vazifasini bajaradi. Masalan, insonda doimiy ehtiyoj hosil bo‘lishi hodisasini olaylik. Inson o‘z hayoti, turmush tarzi, tabiat va jamiyat bilan bo‘lgan munosabatlari jarayonida hayotiy maqsadlariga erishishi ilojsiz bo‘lib ko‘ringanida, unda qandaydir ma’naviy-ruhiy ehtiyojga zaruriyat seziladi. Bu dinga bo‘lgan ehtiyoj edi. Din bu o‘rinda ma’naviy- ruhiy ehtiyojni qondiruvchi, tasalli beruvchilik vazifasini bajargan va hali ham bajarmoqda.

Masalan, buddaviylik dini rohiblikni targ‘ib qilar ekan, bu dunyoda orzu- havaslardan, rohat-farog‘atdan voz kechgan inson nirvana holatiga erishgach, abadiy rohatda bo‘lishini ta’kidlaydi. Shuningdek, xristianlikda har bir xristian Iso Masihning qaytishiga umid qilgan holda hayotning turli muammolarini yengib, sabr-bardosh bilan hayot kechiradi. Chunki xristianlik Iso Masih qaytib kelgach, barcha izdoshlarini saodatli hayotga yetkazishi haqidagi ta’limotni ilgari suradi. Shuningdek, islom dinida ham har bir musulmon bu dunyoda erishmagan moddiy yoki ruhiy orzu-istaklariga oxiratda erishishga ishongan holda dunyo orzu-havaslariga ortiqcha berilmay, turmush mashaqqatlariga sabr qiladi. 3. Muayyan din o‘z ta’limot tizimini vujudga keltirgach, o‘ziga e’tiqod qiluvchilar jamoasini shu ta’limo

 Masalan, yahudiylikda mazkur din vakillarini bir mafkura atrofida saqlab turish uchun ularni bir millat va yagona maslak egalari, yagona xudo – Yahvening eng sevimli bandalari ekanligi uqtiriladi. Xristianlikda ham e’tiqod qiluvchilarni bu dinga yanada ko‘proq jalb etish uchun diniy me’moriy, tasviriy, musiqa san’ati turlaridan unumli foydalaniladi. 4. Har bir din o‘z qavmlari turmushini tartibga solib, nazorat qiluvchilik – regulyatorlik vazifasini bajaradi. Dinlar o‘z urf- odatlari, marosim va bayramlarining qavmlari tomonidan o‘z vaqtida, qat’iy tartibga amal qilgan holda bajarilishini shart qilib qo‘yadi.

5. Din aloqa bog‘lashlik – kommunikativlik vazifasini ham bajaradi, ya’ni har bir din o‘z qavmlarining birligi, jamiyat bilan shaxsning o‘zaro aloqadorlikda bo‘lishini ta’minlashga intiladi. Bunda u yoki bu dinga e’tiqod qiluvchi kishilarning o‘z dinidagi boshqa kishilar bilan aloqador ekanligi, o‘zaro huquq va burchlarining borligi, urf-odat va ibodatlarni jamoa bo‘lib bajarilishi lozimligi nazarda tutiladi.

6. Dinning integratorlik vazifasi bilan legitimlovchilik – qonunlashtiruvchilik vazifasi chambarchas bog‘liq. Dinning bu funksiyasi nazariy asosini yirik amerikalik sotsiolog T. Parsons ishlab chiqqan. Uning fikricha, «har qanday ijtimoiy tizim muayyan cheklovlarsiz mavjud bo‘la olmaydi. Buning uchun u qonun darajasiga ko‘tarilgan axloq normalarini ishlab chiqishi kerak. Din bunday normalarni qonunlashtiribgina qolmay, ularga bo‘lgan munosabatni ham belgilaydi».

3. MUQADDAS DINIMIZ QADRIYATLARINING QAYTA TIKLANISHI .  O‘zbekistonda mustaqillikning birinchi kunlaridanoq dinning jamiyat hayotidagi muhim o‘rnini anglagan holda buyuk ajdodlarimiz tomonidan yaratilgan qadriyatlarni qayta tiklash uchun aniq va prinsipial chora-tadbirlar ko‘rila boshlandi. Davlatning dinga yangicha munosabati «inson e’tiqodsiz yashay olmaydi» degan aniq ishonch asosida belgilandi. Bu tamoyil hozirgi kunga kelib «Alloh qalbimizda, yuragimizda» so‘zlarida ifodasini topmoqda: « Islom dini – bu ota- bobolarimiz dini, u biz uchun ham iymon, ham axloq, ham diyonat, ham ma’rifat ekanini unutmaylik».  Din kishilarni hamisha yaxshilikka, ezgu ishlarga chorlab kelgan. Jumladan, ota-bobolarimizning muqaddas e’tiqodi bo‘lgan islom dini ham yuksak insoniy fazilatlarning shakllanish

 Uzоq vаqt dаvоm etgаn mаfkurаviy tаzyiqqа qаrаmаy, O’zbеkistоn xаlqi аvlоddаn аvlоdgа o’tib kеlgаn tаrixiy qаdriyatlаri vа o’zigа xоs аn`аnаlаrini sаqlаb qоlishgа muvаffаq bo’ldi. Mustаqillik esа ulаrning hаr tоmоnlаmа rivоji uchun kеng imkоniyatlаr оchib bеrdi.  Eng аvvаlо, аsrlаr dаvоmidа umummilliy qаdriyat dаrаjаsigа ko’tаrilgаn diniy bаyrаmlаr – Rаmаzоn vа Qurbоn hаyitlаrining O’zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеnti fаrmоnlаri (№ 193, 11.04.1991 yil: № 221, 20.06.1991 yil) bilаn dаm оlish kuni dеb e`lоn qilingаni vа ulаr оmmаviy rаvishdа, erkin nishоnlаnа bоshlаngаnini tа`kidlаsh zаrur.  Imоm Buxоriy, B.Nаqshbаnd, N.Kubrо, Imоm Tеrmiziy, Imоm Mоturidiy, Burhоniddin Mаrg`оnоniy, Аbdulhоliq G`ijduvоniy, Xоjа Аhrоr Vаliy kаbi mutаfаkkirlаrimizning yubilеylаri o’tkаzildi. Ulkаn vа bоy mаd

TАYANCH IBОRАLАR  Din – аrаbchа so’z bo’lib, «ishоnch, ishоnmоq» dеgаn mа`nоlаrni bildirаdi. Din bоrliqni yarаtuvchi vаbоshqаruvchi оliy zоtgа, yani xudоgа nisbаtаn munоsаbаt, tаsаvvur, urf-оdаt vа mаrоsimlаr mаjmuidir.  Kоnfеssiya – so’zi (lоtinchа – “confession”) o’zbеk tiligа аynаn tаrjimа qilingаndа «e`tiqоd qilish» dеgаn mа`nоni аnglаtаdi. Diniy kоnfеssiya dеgаndа muаyyan diniy tа`limоt dоirаsidа shаkllаngаn vа o’zigа xоs xususiyatlаrgа egа e`tiqоd vа ushbu e`tiqоdgа ergаshuvchilаr jаmоаsi tushunilаdi.  E`tiqоd – аrаbchа so’z bo’lib, ishоnch, imоnli bo’lish dеgаn mа`nоlаrni bildirаdi. E`tiqоd insоn fаоliyati uchun mа`nаviy аsоs, yo’l-yo’riq vа mo’ljаl bo’lib xizmаt qiluvchi аql, his vа irоdа vоsitаsidа аnglаngаn bilim, g`оya vа shu аsоsdа shаkllаngаn mаqsаdlаr mаjmuini hаmdа ulаrni

NАZОRАT SАVОLLАRI 1. Dinshunоslik fаnining аsоsiy mаqsаdi nimаlаrdаn ibоrаt? 2. Dingа qаndаy tа`riflаr bеrilgаn? 3. Din jаmiyatdа qаndаy vаzifаlаrni bаjаrаdi? 4. Dinni o’rgаnishdа qаndаy yondоshuv turlаrini bilаsiz? 5. Dinlаr nimаlаr аsоsidа tаsnif qilinаdi? 6. Dinlаrning qаndаy turlаrini bilаsiz? 7. Diniy e`tiqоd tushunchаsi. 8. Dinning jаmiyatdаgi vаzifаrlаri. 9. Dinning bоshqаruvchilik vаzifаsi. 10. Dinning pаydо bo’lishi to’g’risidаgi turli qаrаshlаr.

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!

Купить