Diniy fanatizm va dindorlik - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.8MB
Покупки	0
Дата загрузки	04 Июль 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

Diniy fanatizm va dindorlik

Купить

Diniy fanatizm va dindorlik

Reja: -Mutaasablik, ekstremizm, aqidaparastlik, fundamentalism, terrorizm, xalqaro terrorizm tushunchalarining mazmun mohiyati. -Terrorizmning davlatlar taraqqiyotiga, millatlararo munosabatlar va diniy bag’rikenglikka tahdidi. -Diniy ekstremizm va terrorizmning moliyaviy manbalari. -O’zbekiston Respublikasida diniy ekstremizm va terrorizm xavfini oldini olishning huquqiy asoslari.

. «Fundamentalizm» – (lotincha – «asos») tushunchasining ma’nosi muayyan ijtimoiy hodisaning dastlabki ko‘rinishini anglatadi. Diniy fundamentalizm esa, «ma’lum din vujudga kelgan ilk davriga qaytish va bu yo‘l bilan zamonaning barcha muammolarini hal qilish mumkin», degan fikrni ilgari surish ta’limotini anglatadi. «Aqidaparastlik» – («aqida» – arabcha – «ishonch», «biror narsani ikkinchisiga bog‘lash») muayyan sharoitda, biron-bir g‘oya yoki tamoyilga qat’iy ishonib, uni mutlaqlashtirish asosida shakllangan qoida va tartiblarni sharoit, holat, vaziyatni hisobga olmagan holda, ko‘r-ko‘rona qo‘llash yoki shunga urinishni anglatadi. «Mutaassiblik» – (arab. «g‘uluv ketish», «chuqur ketish»; fransuz. «fanatizm» – «ibodat») muayyan g‘oyalarning to‘g‘ri ekaniga qattiq ishonish, ularga mukkasida

«Ekstremizm» – (lotincha – «aql bovar qilmas darajada», «haddan oshish») jamiyatda qabul qilingan qonun-qoidalarga zid radikal qarash va harakatlarni anglatadi. Bunday harakatlarga diniy tus berish diniy ekstremizmga olib keladi. «Diniy ekstremizm» – jamiyat uchun an’anaviy bo‘lgan diniy qadriyatlar va aqidalarni rad etish, ularga zid g‘oyalarni aldov va zo‘rlik bilan targ‘ib qilishga asoslangan nazariya va amaliyotni anglatadi. Ekstremistik qarashlarni barcha dinlarda, buddizm, xristianlik, islomdagi turli oqimlarda uchratish mumkin. «Terror» – (lotincha – «qo‘rqitish», «vahimaga solish») – aholining keng qatlamlarida dahshat va qo‘rquv uyg‘otish, jamiyatda beqarorlik keltirib chiqarish orqali davlat hokimiyatini egallash maqsadiga qaratilgan jinoiy faoliyatdir. Terror, terrorchilik faoli

Xalqaro terrorizm-Xalqaro terrorizm tushunchasi davlatlar, xalqaro tashkilotlar, siyosiy partiya va harakatlarni beqarorlashtirishga qaratilgan siyosiy qo‘poruvchilik faoliyatini ifodalaydi. U alohida siyosiy arboblarni o‘ldirish yoki ularga qasd qilish orqali xalqaro ijtimoiy-siyosiy aks-sado beradigan buzg‘unchi siyosiy harakatlarni ifodalash uchun ham ishlatiladi. Terrorchilik harakatlarining: - xalqaro huquq himoyasidagi ob’ekt yoki sub’ektlarga qarshi qaratilgani; - davlatlar chegaralarini buzish orqali amalga oshirilishi; - a’zolari ikki yoki undan ortiq davlat fuqarolari, shu jumladan, yollanma shaxslar bo‘lgan ekstremistik guruhlar tomonidan sodir etilishi; – ekstremistik guruhlar tarkibida qo‘poruvchilik harakatlari bo‘yicha xorijlik yo‘riqchilarning qatnashishi; – ekstremistik gu

Экстремизм (лотинча – « ақл бовар қилмас даражада » , « ҳаддан ошиш » ) жамиятда қабул қилинган қонун -қоидаларга зид бўлган, кескин радикал қарашлар ва ҳаракатларни англатади . Бундай ҳаракатларга диний тус бериш диний экстремизмга олиб келади . Диний экстремизм - жамият учун анъанавий бўлган диний қадриятлар ва ақидаларни рад этиш, уларга зид бўлган ғояларни алдов ва зўрлик билан тарғиб қилишга асосланган назария ва амалиётни англатади .

Экстремистик қарашларни барча диний таълимотлар доирасида учратиш мумкин . Масалан, мутахассислар католик черковининг эркин фикр юритувчи, ҳукмрон феодал - католик черкови ақидаларини рад этувчи кишилар – папа ҳокимияти душманларини таъқиб қилиш учун ХIII асрда тузилган ва минглаб одамларнинг қурбон бўлишига олиб келган инквизиция фаолиятини ҳам экстремизмнинг ўзига хос кўриниши сифатида баҳолайдилар . Шундай экан, экстремизмни фа қ ат муайян дин билан боғлаш мутлақо асоссиздир . Хусусан, ислом дини, турмуш тарзи ва қадриятлар мажмуи сифатида ҳеч қачон экстремистик тузилмаларнинг гўёки, дин ва мусулмон жамоаси равнақи йўлида амалга ошираётган террорчилик хуружларининг асосий сабаби сифатида қаралиши мумкин эмас .

Ислом шиорларидан танлаб фойдаланадиган, диннинг асл моҳиятини бузиб талқин қиладиган экстремистик тузилмалар гўёки, кенг халқ оммаси билан узвий бирлик мавжудлигини кўрсатиш, аслида эса жамиятда тартибсизлик ва парокандаликни юзага келтириш учун маблағ йиғиш , асосий таҳдид манбаи сифатида одамлар онгу шуурини эгаллаш , жамиятда беқарорлик келтириб чиқариш орқали ҳокимиятга эришишдек эҳтиёжларини қондириш мақсадини кўзлайди . Шуниси диққатга сазоворки, экстремистик руҳдаги тузилмаларнинг ҳеч бири бирор бир шаклда ўзлари жар солаётган, ўзлари «интилаётган» жамият қурилиши моделини таклиф этолмайди . Ҳозирги даврда кўплаб экстремистик уюшмалар ва ақидапарастлар турли динлар, шу жумладан, христианлик, ислом, яҳудийлик динлари таълимотидан фойдаланмоқдалар .

Мутаассиблик (араб . «ғулув кетиш», «чуқур кетиш») муайян ғояларнинг тўғри эканига қаттиқ ишониш, уларга муккасидан берилиш, «ўзгалар» ва «ўзгача» қараш ва ғояларга муросасиз муносабатда бўлиш, бошқа фирқа ва мазҳабларни бутунлай рад этган ҳолда, уларни тан олмаслик . Ақидапарастлик (ақида – арабча – « ишонч » , « бирор нарсани иккинчисига боғлаш » ) муайян шароитда, бирон -бир ғоя ёки тамойилга қатъий ишонч ва уни мутлақлаштириш асосида шаклланган қоида ва тартибларни ҳамда уларни шароит, ҳолат, вазиятни ҳисобга олмаган ҳолда, кўр -кўрона қўллаш ва уринишни англатади . У муайян қонун ва қоидалар таъсир доирасини сунъий равишда кенгайтиришга уринишда ёрқин намоён бўлади .

Терроризм – (лотинча – «қўрқитиш», «ваҳимага солиш») – аҳолининг кенг қатламларида ваҳима ва қўрқув уйғотиш, жамиятда беқарорлик келтириб чиқариш орқали давлат ҳокимиятини эгаллаш мақсадига қаратилган жиноий фаолиятдир . Халқаро терроризм тушунчаси давлатлар, халқаро ташкилотлар, сиёсий партия ва ҳаракатларни беқарорлаштиришга қаратилган сиёсий қўпорувчилик фаолиятини ифодалайди . У энг оғир жиноят бўлиб, узоқ давом этган жараёнларнинг ҳосиласи ҳисобланади .

Замонавий терроризм хилма -хил молиявий манбалардан озиқланиши ҳисобига фаолият қамровини кенгайтиришга, моддий - техник базасини мустаҳкамлашга ҳаракат қилмоқда . Бунда, шартли равишда ички ва ташқи манбаларни ажратиш мумкин Ички манбалар сирасига террорчи ташкилотларнинг очиқ, расмий фаолият юритувчи тузилмаларидан келадиган даромадини ҳамда жиноий йўл билан топилган ва уюшма аъзоларининг бадал тўлаши ҳисобига олинадиган маблағларни киритиш мумкин Бундан ташқари, деярли барча экстремистик ташкилотларнинг аъзолари ойлик даромадининг 5 – 20 фоизи миқдорида ойлик бадал («байтулмол» ёки «таборроъ») тўлашини ҳам қайд этиш лозим Ҳомий давлатлар, турли диний, хайрия ташкилотлар ва алоҳида шахслар, шунингдек, Яқин Шарқ ва Ғарб давлатларидаги баъзи ижтимоий гуруҳлар томонидан мақсадли йиғиладиган

Экстремизм мазмунига кўра намоён бўлишига кўра диний дунёвий ҳудудий минтақавий халқаро сиёсий мафкуравий иқтисодий

Диний экстремизм - мутаассиблик ва муросасизликдир.

► Дунёнинг турли нуқталарида бегуноҳ одамлар терроризм қурбони бўлмоқда

 Қурқитиш ва жангарилик ғояларни тарқатиш -террорчиларнинг ишлатаётган асосий усулларидир

Ҳозирги даврда диний экстремизм ва халқаро терроризм салоҳиятининг сифат ва миқдор жиҳатидан ўсиши уларни глобал хавфсизликка йўналтирилган жиддий таҳдидга айлантирди. Диний шиорлар остида сиёсий ҳокимиятга интилаётган диний экстремистик ташкилотлар Марказий Осиё мамлакатлари, хусусан Ўзбекистондаги ижтимоий-сиёсий вазиятга салбий таъсир ўтказмоқда.

Иқтисодий терроризм Террорнинг иқтисодий манфаатларини кўзловчи, моддий бойликларни ўзлаштиришни мақсад қилиб олган кўринишларда, рақиб шахсларни жисмоний йўқ қилиш, ўғирлаб кетиш, гаровга олиш, тажовуз билан қўрқитиб ўз ҳукмини ўтказиш ёки рақиблар бойликларини ўзлаштиришда фойдаланади.

Сиёсий терроризм Сиёсий мақсадларни кўзлаган терроризм қадимдан мавжуддир. Масалан, Ўрта асрлар даврида сиёсий террорчилик диний мазмундаги террорчилик билан қўшилиб кетган эди. Чунки, ўша даврларда ҳукмдорлар ҳам диний ҳамда дунёвий ҳокимиятни ўйғунлаштириб бошқарганлар. Исломда Муҳаммад с.а.в вафотидан кейинга тўртта ҳалифадан фақатгина Абу Бакр Сиддиқ ўз ажали билан вафот этган. Қолган ҳалифалар Умар Ибн Хаттоб, Усмон Ибн Аффон ва Али Ибн Абу Толиблар ҳам сиёсий муҳолифлари томонидан террористик йўл билан ўлдирилганлигини кўриш мумкин.

Сиёсий терроризм Ўрта асрларда ҳарбий Европада ҳам муқаддас «Инжил» ғояларига шак келтирганлар «Рим Папаси» томонидан террор қилинган. Ёки XVIII асрларга келиб диний маърифат ўрнига дунёвий билимларнинг жамиятдаги ўрни кўчайиши, дунёвийликка асосланган сиёсат қарор топиши билан сиёсий террор кучайди. Масалан, Галилео Галилей жазоланиши, Жардано Брунонинг ўтда куйдирилиши каби воқеалар жуда кўп марта амалга оширилган.

Миллий терроризм Агар жамиятда ҳукмрон миллатнинг манфаатларигина ҳисобга олиниб, қолган барча кичик миллат ва этник гуруҳларни миллий эҳтиёжларини инобатга олинмасдан ўтказиладиган тазйиқ сиёсати миллий терроризм ни келтириб чиқаради. Ёки айрим синфлар манфаати ҳисобга олиниб, бошқа синфлар манфаати инкор этилган (масалан, буржуа ёки пролетариат диктатурасидаги) сиёсат юритилса, у синфий террор кўриниши сифатида намоён бўлади. (Бундай террористик сиёсатга 1930 йиллардаги советлар қатагони мисол бўла олади).

«Ал-Қоида» («Асос») трансмиллий диний-сиёсий гуруҳининг дастлабки структуралари 1988 йили Афғонистонда Совет қўшинларига қарши ҳарбий ҳаракатларда иштирок этиш учун Усама бин Лоден раҳбарлигида Покистоннинг қўшни Афғонистон билан чегарадош ҳудудида очилган “Мактаби Хидомат” ташкилотига келган жангарилар асосида вужудга келган. Ғарб ва АҚШнинг глобал етакчилигига қарши кураш, исломнинг фундаментал асосларига қайтиш ва ягона исломий халифат қуришдек мақсадлар дастурига монанд равишда 1992 йилда Ҳартум (Судан)да қайта шакллантирилган.

«Ал-қоида» ҳалқаро террористик ташкилоти томонидан АҚШ, Европа, Яқин Шарқ, Ироқ, Россия, Испания, Туркия ва Ўзбекистон каби давлатларда содир этилган даҳшатли террористик ҳуружлар шуни кўрсатадики, терроризм қандай байроқ кўтариб чиқмасин (динийми, сиёсийми, иқтисодийми, миллийми) қандай ниқоблар билан бўялмасин, унинг реакцион жангари жинояткорона моҳиятини тушуниб олиб, уларнинг ёвуз ниятини очиб ташлаш ва уларга қарши муросасизлик руҳиятини шакллантириш ҳар бир онгли, ватанпарвар инсоннинг бурчидир.

Аристотелнинг фалсафий фалиятининг асосий босқичлариҲозирги вақтда жаҳонда экстремистик, террористик ташкилотларнинг 3 та географик ўчоғи ёки маркази мавжуд: Эр.ав. 367-347 й. – Платон Академиясида 17 ёшдан ишлаган ва унинг шогирди бўлган (Платоннинг ўлимига қадар) Шимолий Африка: Миср, Жазоир, Суданда «Мусулмон биродарлари» ташкилоти 1928 йилдан бўён фаолият кўрсатмоқда. Эр.ав. 347-335 й. – Пелледа – Македонский давлатининг пойтахтида шоҳ Филипп таклифига кўра, яшаб ижод этган. Александр Македонскийни тарбиялаган.Яқин Шарқ: Фаластин, Ироқ, Ливан «Ҳизбуллоқ «Ҳамаз» ташкилоти. Бу ташкилот ҳозиргача 800 га яқин террористик жиноятларни амалга оширган. Улар «Камикадзе» (ўз-ўзини қурбон қилиш) усулида кураш олиб боради. Эр.ав. 335-322 й. – ўзининг Литей (перипатетик мактаб) фалсафий мактабига а

Декарт ва Спинозанинг субстанция ҳақида назарияларини ўрганиб чиқиб, улар мукаммал эмас, деган хулосага келадиДиний бирлашма бўлган мачитларга ёрдам кўринишида Биринчидан, у Декартнинг барча субстанцияларни (мавжуд бўлиши учун ўзидан бошқа ҳеч нарсага муҳтож бўлмаган воқелик ) бўлиш тўғрисидаги дуалистик қарашни тан олмайди.диний структура (ташкилот) лар тузилиши орқали амалга оширилади. Масалан: 1990 йилларда Ўзбекистонда «Тавба», «Адолат», «Ислом лашкарлари», «Туркистон ислом ташкилоти» «Акромийлар» «Нурчилар» каби диний бирлашма ларни тузишган . Иккинчидан, Лейбницнинг фикрича, субстанцияларни биттага бирлаштириб (Худо- Табиат), Декартнинг дуализмидан халос бўла олмаган, чунки барча модусларни (ягона нарсалар- субстанцияларнинг кўриниши) иккита – ҳажмга эга ва фикрловчи синфга бўлган. Я

Диний экстремизм, терроризмнинг жаҳон ҳамжамияти ва алоҳида олинган давлатларнинг барқарор ривожига таҳдиди. Диний экстремизм ва терроризмнинг жаҳон ҳамжамияти ва алоҳида давлатларга солаётган таҳдиди бўйича айрим рақамларга эътиборингизни қаратадиган бўлсак, 1970-2004 йилларда жаҳонда 6000 дан ортиқ террористик ҳаракатлар содир бўлган. Уларда 20000 дан ортиқ кишилар қурбон бўлган. Ҳозирги даврда айниқса «Ҳизбут таҳрир» ташкилоти зулм- зўравонликни кучайтириб бормоқда. Бунга мисол Россиянинг Беслан шаҳридаги террористик ҳаракатида 331 киши ўлдирилди, шундан 151 таси ёш болалар эди. Ёки ўз-ўзини ўлдириш йўли билан 2000 йилнинг ўзида Россияда 80 дан ортиқ киши ҳалок бўлганлигини кўриш мумкин.

Ёшлар террористик ҳаракат қурбони бўлмоқда

Ўз-ўзини портлатиш усули билан террорчилик амалга оширишга аёллар жалб қилинмоқда

Ҳизбут таҳрир» (Ҳизб ат-таҳрир ал-исломий – Ислом озодлик партияси) ташкилотига 1953 йили Т.Набҳоний (1909-1979) томонидан асос солинган. Оқим таълимотида демократия, конституция, сайлов инкор қилинган, сиёсий ҳокимиятни қўлга киритиш ҳамда халифаликка асосланган тузумни ўрнатиш баён этилган

1-босқич 2-босқич Идеал 3-босқич исломий маданиятни шакллантириш; бутун халқни исломлаштириш; пировард келажакнинг муайян образи эмас, балки қайта кўрилиши мумкин бўлган ҳар хил назарий ва бошқа тасаввурларнинг келажакка қаратилган мажмуи инқилоб қилиб давлат тўнтиришини амалга ошириш «Ҳизбут таҳрир» иш фаолияти 3 босқичдан иборатдир.

Экстремистик ташкилот бўлган «Ҳизбут таҳрир» ни бошқарув маркази Британиянинг пойтахти Лондонда жойлашган. Экстремистик ва террористик ташкилотларни айрим давлатлар молиялаштиради. Масалан: Бен Ладен ташкилотини ҳам мустаҳкамлашда айрим давлатлар ёрдами бўлганлиги адабиётларда қайд этилади. Улар Россияда, Германияда ҳам террористик ташкилот деб тан олинган. Буни шунда кўриш мумкинки, Россияда аёл киши «Ҳизбут таҳрир» га аъзо бўлиб, уни чуқур ўрганиб, «200 дней жихада» номли мақоласини матбуотда эълон қилган. Унда «Ҳизбут таҳрир»нинг маккорона моҳиятини очиб берган ва унинг терроризмга тайёрлайдиган экстремистик ташкилотлар эканлигини исботлаган.

“ Ҳизбут таҳрир” ташкилотини яширин тарқатаётган адабиёт нусхалари

Ҳалқаро экстремистик гуруҳлари наркобизнес бозори билан ҳам ҳамкорлик қилади. Масалан: Афғонистонда ҳар йили 4-5 минг тонна опиум ишлаб чиқарилади, ундан тушган маблағ ҳам экстремист – террористларга ҳизмат қилади.

1-босқич – 1970-85 йиллар бўлиб, 1956 йилда Собиқ Шўролар хукумати айрим араб Давлатлари билан алоқа қилади ва шу доирада Ливан давлати муфтиси Москвага келади ва Имом Бухорий қабрини зиёрат қилишни сўрайди ва шу йўл билан совет даврида ислом динига муносабатни аниқлаб кетади. 2-босқич-1985-89 йилларда Ўзбекистонга ташқаридан диний мавзудаги адабиётлар кириб кела бошлади. Уни четдан ўқиш учун келган талабалар ёки ўқитувчилар орқали амалга оширилиб, шу сабабли исломга эътиқод қилувчилар орасида айрим ихтилофлар, ҳар хил оқимлар келиб чиқади ва улар мачитларда ҳам турли мазмундаги ғояларни тарғиб қила бошлайди. 4-босқич 1993-99 йилларда диний экстремистлар маҳфий фаолиятга ўтди ва улар кўпрок ёшларни жалб қила бошлашди Асосан дунёвий ва диний билимга эга бўлмаган ёшларни кўпроқ қамраб олди.

Диний экстремизм ва терроризм нопок ва ғаразли мақсадларни кўзда тутиб жамият барқарорлигига таҳдид солаётган экан, унга қарши курашда қандай вазифалар ва усуллардан фойдаланиш лозим бўлади? Биринчидан, барча мусулмон мамлакатларида диний экстремизм ва терроризмга қарши кураш усули бутун халқ ва бошқа мамлакатлар билан бирга Президентимиз Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ва Сенатнинг қўшма мажлисида қайд қилганидек, биринчи навбатда ёшлар онгини заҳарлаётган, улардан террорчилар тайёрлаётган, мусулмон оламида халифалик давлати тузишдек хомҳаёлларни амалга оширишга уринаётган қабиҳ кучларнинг илдизини қирқиб ташлаш керак. Бунинг учун экстремизмни муқаддас, маърифатли, бағри кенг ислом дини билан боғлашдек ҳавфли уринишларига, исломни обрўйини тушуришга қарши кенг кўламда кураш олиб бормоқ к

ЭЪТИБОРЛАРИНГИЗ УЧУН РАХМАТ!

Купить