Dinshunoslik fanining predmeti, maqsad va vazifalari. Ibtidoiy va milliy dinlar - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	14 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

Dinshunoslik fanining predmeti, maqsad va vazifalari. Ibtidoiy va milliy dinlar

Купить

Dinshunoslik fanining predmeti, maqsad va vazifalari. Ibtidoiy va milliy dinlar • Dinshunoslik fanining predmeti, maqsad va vazifalari. • Ibtidoiy dinlar. Milliy dinlar: Vedalar va upanishadlar, Xinduiylik, Jaynizm, Yahudiylik, Konfusiylik, Daosizm, sintoizm uning ta’limotlari va marosimlari. • Zardushtiylik dini. Avesto - xalqimiz diniy, axloqiy, ilmiy, adabiy qarashlarini ifoda etadigan bebaho ma’naviy meros.

• Dinshunoslik fanining predmeti, maqsad va vazifalari.  Din insoniyat ma’naviy hayotining tarkibiy qismidir. Dinshunoslik barcha ijtimoiy fanlar qatori ham о ‘zining о ‘rganish obyektiga ega. U dinning paydo b о ‘lishi, ijtimoiy mohiyati va jamiyatdagi rolini tadqiq qilish bilan birga diniy e’tiqodlarning paydo b о ‘lishi va rivojlanishi, ularning jamiyat taraqqiyotidagi evolyusiyasini ilmiy jihatdan о ‘rganadi. «Dinshunoslik» dinning paydo b о ‘lishi va rivojlanishi tarixini, uning ijtimoiy, gnoseologik, psixologik ildizlarini, turli xil dinlar ta’limotining vujudga kelishi va shakllanishini о ‘rgatuvchi fan, ta’limot va о ‘kuv predmetidir.

Fanning maqsadi –talabalrda din haqida ilmiy bilmlar berish, tо‘g‘ri insonparval duyoqarashni shakllantirish, shaxsiy fikrlariga ega bо‘lishini ta’minlash, Ta’lim berish jarayonida talabalar ilmiy dunyoqarashinni shakllantirish, xolis fikrlashga о‘rgatishdan iboratdir. Fanning vazifalari – Talabalarni turli dinlarning kelib chiqishi, tarixi, tadrijiy taraqqiyoti, ta’limoti, asosiy manbalari, xozirgi davrdagi xolati ijtimoiy hayotda tutgan о‘rni xaqida tushunchalar berishdan iborat.

Birinchidan, har qanday din о‘z e’tiqod qiluvchilari uchun tо‘ldiruvchilik, tasalli beruvchilik – kompensatorlik vazifasini bajaradi. Ikkinchi dan, muayyan din о‘z ta’limot tizimini vujudga keltirgac h, о‘ziga e’tiqod qiluvchil ar jamoasini shu ta’limot doirasida saqlashga harakat qilgan va hozirda ham shunday Uchinchi dan, har bir din о‘z qavmlari turmushi ni tartibga solib, nazorat qiluvchil ik – regulyati v vazifani bajaradi. Tо‘rtinc hidan , din aloqa bog‘lashl ik, birlashti ruvchilik – kommun ikativ vazifani ham bajaradi, Beshinch idan din legitimiz atsiya – qonunla shtiruvc hilik funksiya sini ham bajaradi Oltinchi dan, din vazifalar ining falsafiy, nazariy jihatlari ham mavjudDINNING IJTIMOIY FUNKSIYALARI

DIN (arab. – ishonch, ishonmoq) — borliqni yaratuvchi va boshqaruvchi, adolatning yuksak namunasi, moddiy olamga xos bо‘lmagan va ayni vaqtda barkamollikning oliy kо‘rinishi sifatida tushuniluvchi oliy mavjudotga, ya’ni Xudoga nisbatan munosabat, tasavvur, urf-odat va marosimlar majmuidir

Insoniyat tarixida Din turli shakllarda nmoyon bо‘lgan. d.ning dastlabki kо‘rinishlari Shuningdek, urug‘- qabila Dinlari, fetishizm, totemizm, animizm, sehrgarlik va b.dir. milliy Dinlar (iudaizm, hinduiylik, sintoizm, daosizm, konfusiychilik), jahon D.lari (buddizm, xristianlik, islom) vujudga kelgan. Yer kurrasida eng kо‘p tarqalgan, jahon xalqlarining asosiy qismi e’tiqod qiluvchi va jahon D.lari: buddaviylik, xristianlik va islomdir.

Milliy dinlar. Vedizm, Hinduiylik, jaynizm, sikxizm ta’limotlari  Milliy dinlar deb, odatda, bir millatga mansub xalkdar e’tiqod qiladigan dinlar tushuniladi.  Milliy dinlar elat-millat dinlari deb ham yuritiladi. Chunki ular urug‘-qabila dinlaridan farkli ravishda sinfiy jamiyat qaror topishi va shakllanishi davrida vujudga kelgan va rivojlangan. Binobarin, ular avvalo elatning sо‘ngra, millatning shakllanishini о‘zlarida aks ettirgan.  Milliy dinlarda tasavvur kilingan xudolar milliy xudolar hisoblanib, ibodat-marosimlar asosan muayyan elat eki millatnikigagina mos tushar edi.

Vedalar (Vedizm)

Rigveda ( “ Madhiy alar vedasi ” ); Samaveda ( “ Qо‘shiq lar vedasi ” ); Yajurveda ( “ Qurbonl iklar vedasi ” );Atxarvav eda (“Afsun va jodular vedasi”);

Rigveda. Rigveda xudolarga aytilgan madhiyalarning t о ‘plami, diniy yodgorliklar b о ‘lib, uning mualliflari rish i kuylovchilarning asosiy vazifalari xudolarni oriy tomonga og‘dirish b о ‘lgan. Rigvedada zardushtiyli kning muqaddas kitobi “Avesto” bilan о ‘xshash afsona va marosimlar bor. Rigveda Panjobda, Hind havzasi va uning oqimida miloddan avvalgi VI asrda paydo b о ‘lgan Samaveda Samaveda. Rigvedaga k о ‘proq bog‘liq b о ‘lib, u hozirgi davrga ikki tahrirda etib kelgan (cakha – aynan, shahobcha); Kautxuma (Kauthuma) va Ranayaniya (Ranayaniya).

Yajurveda Atxarvaveda. Yajurveda. Yajurveda shrauta (qurbonlik marosimi) bilan bog‘liq bо‘lib, uning asosiy qismini qurbonlik usullari – yajus tashkil etadi. Bu marosimlarda tо‘lin oyli tunda, yangi oy chiqqan payti Agni uchun qurbonliklar о‘tkazilgan. Atxarvaveda. U mil.av. 1-ming yilliklar boshlariga borib taqaladigan qadimiy hind afsunlarini о ‘zida aks ettirgan. Qadimiy hind jamiyatida mavjud b о ‘lgan barcha taraflarni, nuqson va kamchiliklarni о ‘zida aks ettirgan

Braxmanlik (Braxmanizm): ta’limoti va tarixi  Braxmanlik – veda dinlarining bir tarmog‘idir. О‘z hayotlarini ibodat qilish, ilohiyot ilmini о‘rganish, murakkab marosimlarni о‘tkazish va xalq ruhoniy hayotini boshqarishga bag‘ishlagan braxmanlar kastasi (tabaqasi) vujudga keldi. Dinda ilohiy tilni о‘zgartirib bо‘lmasligi, sanskritning muqaddas tilga aylanib qolishi brahmanlikning kelib chiqishiga sabab bо‘lgan.  Oriylar kо‘chmanchilikdan о‘troq hyotga о‘tib davlatdagi hukmron sinfga aylanib, madaniyati, hayot tarzi boshqacha bо‘lgan turli xalqlar bilan uchrashib, boshqa tabiiy sharoitga duch keldilar. Ularning eski dinlari – vedizm taraqqiy etdi. Bu taraqqiyot dinni falsafiy jihatdan chuqurlashtirish, ruhoniylar tabaqasini, mavqeini kо‘tarish, ibodat va marosimlarini murakkablashtirish hi

Hinduiylik (Induizm)  Hinduiylik (Induizm) murakkab din bо‘lib, u ijtimoiy tashkilot, turli dinlar qorishmasidir. U kastachilik asosiga qurilgan. Braxmanlik bilan buddaviylik о‘rtasida kasta ta’limoti bо‘yicha kurashni ifodalovchi hinduiylik dini shakllandi. Bu dinga Hindiston aholisining 83% e’tiqod qilib, uning asosiy sharti Hindistondagi kasta tizimini qabul qilishdir.

Hinduiylikda besh qoida va aqida tan olingan. Vedalarning muqaddasligi; Guru (pir, ustoz) ning tan olinishi; Muqaddas joylarga ziyoratga borish;Sanskrit muqaddas til ekanligi;Sigirning muqaddas ekanligi tan olingan.

Jaynizm  Jaynizm (sanskritcha “jina” - “muzaffar” sо‘zidan olingan). Jaynizmning kelib chiqishi haqida kо‘plab afsonaviy rivoyatlar mavjud. Rigveda kitobida jaynizmning ikki tirtxakar lari (yо‘l tuzuvchi, ruhlarni ozod qiluvchi) Rishabxa va Arishtanem haqidagi rivoyat keltirilgan. Ulardan birinchisi – Rishabxa jaynizm ta’limotining asoschisi hisoblanadi

Sikxiylik (Sikxizm)  ikxiylik (Sikxizm). Hozirda sikxiylik diniga e’tiqod qiluvchilarning soni 17 mln. bо‘lib, bu dinga bо‘lgan qiziquvchilar soni ortib bormoqda. Shunisi qiziqki, XV asr oxiri XVI asr boshlarida sof diniy islohot shaklida boshlangan sikxiylik harakati XVII asrning ikkinchi yarmiga kelib о‘z e’tiqod qiluvchilarini faol harbiy an’analar bilan sug‘orilgan siyosiy tashkilot atrofida jamladi. Bunday о‘ziga xos taraqqiyotning natijasi shu bо‘ldiki, XVI asr boshlarida kichkinagina harbiy-diniy jamoa Ranjid Singx asos solgan kuchli davlatga aylandi.

Yahudiylik dini, tarixi, ta’limoti Paydo b о ‘lishi. Yahudiylik miloddan avvalgi 2000 yillarning oxirlarida Falastinda vujudga kelgan, yakkaxudolik g‘oyasini targ‘ib qilgan dindir Yahudiylik ta’limoti. Yahudiylik ta’limoti t о ‘rt asosga tayanadi: Olamlarni yaratuvchi yagona xudo – Yahvega imon keltirish. Yahve s о ‘zi «rabb, parvardigor» ma’nosini bildiradi Tavrot manbalari. Yahudiy dini boshqa dinlar kabi о ‘zining muqaddas yozuvlariga ega. Uning asosan ikkita manbasi b о ‘lib, biri – mil. av. XIII asrda yashagan va Isroil xalqini Misrdan olib chiqib ketilishiga boshchilik qilganTalmud. Milodning I-IV asrlarida yahudiy davlati boshdan kechirgan iqtisodiy va ijtimoiy tanazzuli xalq orasida ruhoniylar obrо‘yining benihoya oshib ketishiga sabab bо‘ldi

KONFUSIYCHILIK  Konfusiychilik falsafiy g‘oya sifatida maydonga kelgan. Uning asoschisi Konfusiy (Kun Szi) mil. av. 551 yilda tug‘ilib, mil. av. 479 yilda vafot etgan.

Konfusiyning falsafiy qarashlari.  Konfusiy komil inson ( szyun - szi ) haqidagi g‘oyani yaratdi. Szyun-szi, ya’ni yuksak ma’naviyatli inson ikki asosiy xususiyatga ega b о ‘lishi kerak: insoniylik va mas’uliyat (ajdodlar oldidagi qarz)ni his qilish. Komil inson, eng avvalo, ishonchli va fidoiy b о ‘lishi lozim. U buning uchun tinimsiz, о ‘zini ayamasdan о ‘z ishonchi, hukmdori, о ‘z otasi va о ‘zidan katta barchaga birday xizmat qilishi va doimo kamolot sari intilishi zarur.  Konfusiychilikning ilk k о ‘rinishida axloq masalasi birinchi о ‘ringa q о ‘yilgan, diniy e’tiqod esa ikkinchi darajali sanalgan. Diniy masalalar, aqidalarga konfusiychilik ancha sovuqqon munosabatda b о ‘lgan, ba’zi о ‘rinlarda ularni inkor qilgan

DAOSIZM  Daosizm falsafiy ta’limot sifatida Xitoyda mil. av. birinchi ming yillikning о‘rtalarida konfusiychilik bilan deyarli bir vaqtda paydo bо‘ldi. Bu ta’limot dastavval bir muncha mavhum xarakterga ega bо‘lib, din bilan hech qanday aloqasi bо‘lmagan. Ushbu ta’limot tarafdorlari ham konfusiychilar kabi о‘z zamonalaridagi harakatlarga qarshi bо‘lganlar. Daosizm targ‘ibotchilari ham hukmdorlar orasidagi tinimsiz urushlarni qoralar edilar. Ular ham boshqa bir qator falsafiy ta’limotlar qatori orqaga – «Oltin asr»ga – qaytishga chaqirar edilar.

Zardushtiylik dini. Avesto - xalqimiz diniy, axloqiy, ilmiy, adabiy qarashlarini ifoda etadigan bebaho ma’naviy meros.  Zardushtiylik ta’limoti qadimgi Turon jahon sivilizatsiyasining yirik markazlaridan biri ekanligidan dalolat beradi.  Markaziy Osiyo xalqlarining jahonda keng e’tirof etilgan boy ma’naviy merosining eng yuksak namunasi – Avesto jahon sivilizatsiyasiga salmoqli ta’sir kо‘rsatgan, umuminsoniy qadriyat darajasiga kо‘tarilgan buyuk asardir. Zardushtiylikning muqaddas kitobi sifatida deyarli uch ming yil muqaddam yozilgan Avesto xalqimizning islomgacha bо‘lgan ma’naviy madaniyatini о‘rganish uchun bebaho manba hisoblanadi.

E'tiboringiz uchun rahmat

Купить