Ekologiya faninng asosiy qonunlari - Экология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экология

Ekologiya faninng asosiy qonunlari

Купить

REJA: • BIOSFERA HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT • TABIATDA MODDALARNING AYLANISHI • TABIATDA ENERGIYANI AYLANISHI www.arxiv.uz

Yerning tirik organizmi va biogen cho’kindi jinslar tarqalgan qismini rus olimi akademik V.I.Vernadskiy (1920 yilda tug’ilgan ) biosfera (bio – hayot, sfera – shar) deb nomlangan. XX asr boshlarida Vernadskiy o’zining tadqiqotlari asosida biosfera ta’limoti yaratadi. www.arxiv.uz

• 1926 yil olim “Biosfera” nomli kitobi chop etiladi. Undagi izoh bo’yicha biosfera – bu sayyoraning hayot rivojlanayotgan qismi va bu qism doimo tirik organizmlar ta’siridadir. Sayyoramizdagi barcha tirik organizmlar tirik yig’indisini akademik V.I.Vernadskiy tirik modda deb atalgan. www.arxiv.uz

Tirik organizmida Mendeleyev davriy sistemasidagi barcha elementlar uchraydi. Biosferada tirik organizmlar miqdori haqida aniq ma’lumotlar bo’lmasa ham o’simliklar biomassasi hayvonlar massasi bir necha marta aniq ekanligi haqida ma’lumotlar bor. www.arxiv.uz

Dmitriy Mendeleyev (1834-1904) Sibir (Rossiya)da tug’ilib o’sdi. U oiladagi 14 farzandning eng kenjasi edi. Mendeleyev Peterburg universitetini tamomlab, tez orada kimyo fanlari professori bo’ldi. U turli elementlarning o’zaro aloqadorligini o’rgandi. O’sha davrlarda ko’pchilik kimyo olimlarining tushunishlariga ko’ra, ba’zi elementlarning bir biriga yaqinligi yoki o’xshashligi ulardagi atom massasini ifodalaydi. Elementning atom massasi – undagi bitta atom massasining vodorod atomining massasiga nisbatidir. Shunga ko’ra Mendeleyev 1869- yil o’zining davriy sistemalar jadvalini tuzdi . www.arxiv.uz

Biosfera uchun quyidagi xususiyatlar xarakterli hisoblanadi. Ko`p miqdorda suvning bo`lishi juda ko`p miqdorda quyosh nurining tushishi, uzluksiz ravishda modda va energiya almashinuvi doimiy tabiiy tanlanishi. www.arxiv.uz

Biosfera murakkab harakatdagi tizim ekan unda moddalar almashinuvi natijasida energiyani qabul qilish, to`plash va o`tkazilishi kabi jarayonlar boradi. Ma`lumki tabiatda moddalarning aylanishi uchun 3 guruh organizmlarning bo`lishi shart. www.arxiv.uz

Produsentlar (hosil qiluvchilar). Konsumentlar (iste'molchilar). Redusentlar (parchalovchilar). Hayotni produsentlarsiz tasavvur qilish qiyin. Ular birlamchi biomahsulotlarni hosil qiladi. www.arxiv.uz

Konsumentlar birlamchi va ikkilamchi biomahsulotlarni iste'mol qilgan holda, organik moddalarni bir holdan ikkinchi holga o'tkazadi va hayot xilma-xilligini keltirib chiqaradi. Bu o'z navbatida turlarning evolyusiyasiga olib keladi. www.arxiv.uz

• Konsumentlar birlamchi va ikkilamchi biomahsulotlarni iste`mol qilingan hosil holda o`simlik moddalarni bir holdan 2 holga o`tkazadi va hayot xilma xilligini keltirib chiqaradi. Bu o`z navbatida turli evolyusiyasiga olib keladi redusentlar organik moddalarni mineral moddalarga parchalab, sayyoramizni o`lik qoldiqlardan iborat bo`lgan katta “mozor” ning kelib chiqishiga imkon yaratadi www.arxiv.uz

Biosferada turli mikroorganizmlar faoliyati natijasida oksidlanish va tiklanish kabi kimyoviy jarayonlar bo'ladi. V.R. Vilyams fikricha, Quyosh energiyasi Yer yuzida ikki xil moddalar almashinuvini ta'minlaydi. Biologik (kichik doirada) aylanish. Geologik (katta doirada) aylanish. www.arxiv.uz

Har yili Quyoshdan 21*10 20 kJ yorug'lik energiyasi Yerga keladi. Shu energiyaning 50%i bug'lanishga sarf qilinadi. Biosferada suvning aylanishi – Yer er yuzi va suv havzalaridan suvning bug'lanishi va namlik sifatida qaytib erga tushishi geologik (katta) aylanishdir. Biosferada tirik moddalarning yuzaga kelishi bilan atmosfera, suv va mineral moddalarning aylanishi hosil bo'ladi, ya'ni abiotik va geologik asosda organik moddalar almashinishi yoki kichik biologik aylanish paydo bo'lgan. www.arxiv.uz

Biosferada geologik moddalar aylanishiga 50%ga yaqin, biologikka esa 0,1-0,2% Quyosh energiyasi sarflanadi. Biologik aylanishga juda kam energiya ketsa ham biosferadagi bu jarayonda birlamchi mahsulot yaratiladi. Biosferada kimyoviy elementlar doim sirkulyatsiyada bo'lib, tashqi muhitdan organizmga o'tib turadi. Bu holatni biogeokimyoviy sikl deb aytiladi. Bunda O 2 , CO 2 , N 2 O, azot, fosfor, oltingugurt va boshqa elementlar aylanib turadi. www.arxiv.uz

Atmosferada kislorod fotosintez hisobiga to'planadi. Uning to'planishiga ikkinchi manba suv molekulasidir. O'simliklar tomonidan ajratilgan kislorodning molekulalar soni CO 2 ning molekulalar soniga proporsionaldir. O'simliklarning nafas olishida ajralgan kislorod o'z navbatida uglerodning oksidlanishida ishlatiladi, ma'lum qismi atmosferada qoladi. Atmosferadagi erkin kislorodning fondi 1,6*10 15 g bo'lib, yashil o'simliklar uni 10000 yilda yaratadi.Har bir kimyoviy element katta va kichik sikllarda o'ziga xos tezlik bilan migrasiya qiladi. Jumladan, atmosferadagi jami O 2 tirik organizmlar tanasidan 2 ming yilda o'tsa, CO 2 – 300 yilda o'tadi. Boshqa elementla esa tezroq o'tadi. www.arxiv.uz

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR • Karimov I.A. O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida: xafsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraaqqiyot kafolatlari. -T.: O'zbekiston, • Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish. -T.: O'qituvchi, 1991. • Novikov Yu.I. Oxrana okrujayuey sredi. –M.: Vishaya shkola, 19987. • Tursunov X.T. Ekoloiya asoslari va tabiatni muhofaza qilish. –T.: Saodat RIA, 1997. • Ergashev A., Ergashev T. Ekologiya, biosfera va tabiatni muhofaza qilish. – T.: Yangi asr avlodi, 2005. • To'xtaev A., Xamidov A. Ekologiya, biosfera va tabiatni muhofaza qilish. –T.: O'qituvchi, 1995. • Google.ru www.arxiv.uz

Купить