Ekologiya sohasida davlat boshqaruvining roli - Экология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	64.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экология

Ekologiya sohasida davlat boshqaruvining roli

Купить

Ekologiya sohasida davlat boshqaruvining roli Qarshi 2019 yil MUNDARIJA. Kirish.........................................................................................................................3 I BOB. Globallashuv sharoitidaekologik siyosatining nazariy-metodologik asoslari. 1.1 Hozirgi davrda ekologik siyosatning tarixiy zaruriyati, uning demokratik xarakteri va gumanistik mohiyati.................................................. ….........................7 1BITIRUV MALAKAVIY ISHI

1.2 O`zbekiston davlati ekologik siyosatining ob`yektiv asoslari va sub`yektiv omillari.......….........................................................................................................13 II BOB. O`zbekistonda ekologik muammolarni oldini olishning ijtimoiylashuvi. 2.1 O`zbekistonda ekologik muammolarni oldini olish vazifalariga yangicha yondashuv................................................................................................................27 2.2 O`zbekistonda aholi sog`ligi vagenafondini yahshilashga qaratilgan strategik vazifalar . ..................................................................................................................39 Xulosa .. ......................................................................................................

tadqiq etishni taqozo qilmoqda. Mazkur jarayon ijtimoiy falsafaning ham dolzarb muammosi hisoblanib, bu esa uning mahalliy, milliy, hududiy, mintaqaviy va global darajalarda o‘zaro bog‘liqligini chuqur ilmiy tahlil qilishni talab etmoqda. O‘zbekistonda Orol dengizi muammolari bo‘yicha Davlat dasturi (1994), Vazirlar Mahkamasining “Orolbo‘yi genofondini muhofaza qilish xayriya jamg‘armasini tuzish haqida”gi Qarori (2004), 2015-2018 yillarda Orolbo‘yi hududining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish Kompleks dasturi (2015), “2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha “Harakatlar strategiyasi” beshinchi yo‘nalishida aks ettirilgan “atrof-tabiiy muhit, aholi sog‘lig‘i va genofondiga putur yetkazuvchi ekologik muammolarning oldini olis

amalga oshirish institutsional tizimini tuzilishi hamda vazifalarini tahlil qilish va mintaqada barqaror ekologik vaziyatni shakllantirishning ahamiyatini nazariy asoslab berishdan iborat bo‘lsa, vazifalari: Birinchidan , davlat ekologik siyosiy institutsional tizimining demokratik xarakteri va gumanistik mohiyatini tahlil qilish; Ikkinchidan , ekologik siyosatning obyektiv asoslari, subyektiv omillarini aniqlash va samaradorligini baholash; Uchinchidan , ekologik siyosatni harakatlantiruvchi motivlar va mexanizmlarni, ularning asosiy funksiyalarini, jamiyat hayotida tutgan mavqei va ahamiyatini tadqiq etish; Turtinchidan , ekologik havfsizlikni ta’minlashda davlat ekologik siyosatining ijtimoiy mexanizmlarini aniqlash; Beshinchidan , ekologik huquq institutlari samaradorligini oshirishnin

Sh.Maxmudova, U.Saidova,A.Axmedov 2 va boshqa tadqiqotchilarning ishlarini e’tirof etish mumkin. Bitiruvmalakaviyi sh i ning yangiligi : - ekologik siyosatning tarixiy zaruriyatidan kelib chiqib, uning demokratik xarakteri va gumanistik mohiyati tahlil qilingan; - ekologik siyosatning obyektiv asoslari, subyektiv omillari aniqlangan va samaradorligini baholash mezonlari ishlab chiqilgan; - ekologik siyosatni harakatlantiruvchi motivlar va mexanizmlarni, ularning asosiy funksiyalarini, jamiyat hayotida tutgan mavqei va ahamiyatini tadqiq etilgan; - ekologik havfsizlikni ta’minlashda davlat ekologik siyosatining ijtimoiy mexanizmlari samaradorligini oshirish usullariga yangicha yondashilgan. Bitiruv malakaviy ishining obyekti – ekologik muammolarni oldini olishda davlat ekologik siyosatining

Amaliy ahamiyati : davlat ijtimoiy-ekologik siyosat institutsional tizimini konstruktiv-ratsional tashkil qilish va optimallashtirishga oid nazariy xulosa, metodologik tavsiyalar, takliflaridan ekologik siyosatga mutasaddi davlat va nodavlat tashkilotlari amaliy faoliyatlarini tashkil qilishda foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishi – kirish, ikki bob, to‘rtta paragraf, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati va ilovadan iborat. I BOB. Globallashuv sharoitidaekologik siyosatining nazariy-metodologik asoslari. 1.2. Hozirgi davrda ekologik siyosatning tarixiy zaruriyati, uning demokratik xarakteri va gumanistik mohiyati Yangi ming yillikda keskinlashayotgan global muammolar yechimini topish zaruriyati, umuminsoniyat barqaror ekologik rivojlanishi strategiyasini belgilaydigan yangi mode

jumladan ming yillik rivojlanish maqsadlari doirasida, “regionalizm orqali globalizm sari” formulasi bo‘yicha, samarali mintaqaviy mexanizmlar yaratish yo‘li bilan hal etilishi lozim” 3 , deb ko‘rsatgan edi. Global xarakterga ega bo‘lgan bu model, mazmuniga va funksiyasiga ko‘ra: xalqaro ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy-huquqiy, ma’naviy-madaniy munosabatlarni ekologiyalashtirish imkoniyatlarini aniqlashi; milliy va hududiy ekologik muammolarni hal qilishning institutsional tizimida jiddiy islohotlar strategiyasini belgilashi; ekologik muammolar globallashuvi sharoitida mahalliy, milliy, hududiy ekologik siyosiy faoliyatlarning integratsiyalashish tendensiyalarini ko‘rsatib berishi lozim. Bu esa, o‘z navbatida, ekologik siyosatni yangi – xalqaro ekologik munosabatlar instituti sifatida o‘rganis

qilayotgan bo‘lsa; ikkinchi tomondan, ekologik siyosatning globallashuvi jarayonida ham ayrim davlatlar milliy taraqqiyotining individual strategiyasini shakllantirish siyosatida milliy manfaatlar ustuvorligini ta’minlashga intilish, o‘ziga xos «milliy ekologik egoizm»dan voz kechishini namoyon qilmoqda. Shunga qaramasdan hozirgi zamonda milliy ekologik siyosatning ustuvorlashib borishi quyidagi sabablar bilan xarakterlanadi: birinchidan, ayrim mintaqalarda ekologik vaziyatning keskinlashuvi va uning eskalatsiyasi natijasida globallashuvi; ikkinchidan, milliy ekologik siyosatning xalqaro masshtabda integratsiyalashuv zaruriyatini e’tirof etish; uchinchidan, ekologik siyosatning integratsiyalashish va globallashish tendensiyasiga davlatlarning tayyorgarlik darajasi, amaliy harakat imkoniyat

qiladi. Zero, hozirgi davr realligi xalqaro ekologik siyosatning yangi paradigmalarini belgilab, demokratik tamoyillarini vujudga keltirmoqda. Boshqa tomondan esa, bu masalani xal qilish uchun xalqaro hamjamiyatni tashkil qiluvchi barcha davlatlar (subyektlar) o‘z milliy siyosatini va tashqi ekologik aloqalarini qator prinspial yangiliklar hamda ular bilan bog‘liq bo‘lgan asosiy jarayonlar negizida qurishi kerak. Shu asoslarda ekologik muammolar globallashayotgan sharoitda davlatlarning milliy ekologik siyosati paradigmalari o‘zgarib, yangi mazmun va ko‘lam kasb etmoqda. Uning kompleks-sistemali xarakteri “ekologik siyosat” predmeti doirasiga: ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, psixologik, etnomadaniy, etikologik, informatsion va boshqa omillarning uyg‘unligi, transmilliy xususiyatlarining ekol

Ikkinchidan, ekologik muammolar globalligini anglash, nafaqat milliy ekologik siyosatning strategik mo‘ljallarini ko‘rsatish, taktik rejalarni amalga oshirishning konstruktiv-ratsional usul hamda vositalarini tanlash imkoniyatini beradi, balki muayyan ekologik makonning real siyosiy manzarasini tashkil qilgan strukturaviy elementlar (institutsional tizim) funksiyasini aniqlashga xizmat qiladi. Uchinchidan, davlatlarning tabiat muhofazasi sohasida geosiyosati samaradorligi uchun qulay shart-sharoit barpo qilish, uning konseptual nazariy- metodologik asoslarini ishlab chiqishga, milliy ekologik institutsional strukturalarini xalqaro ekologik siyosiy munosabatlarga “moslanuvchan (adaptatsion) muhit” yaratishga bog‘liq bo‘ladi. Konkretlashtirib aytganda, bugungi kunda xalqaro ekologik siyosiy

- mustaqillikka erishib milliy ekologik siyosatini shakllantirayotgan davlatlar suverinitetligini umuminsoniyat ehtiyoji va sivilizatsiya manfaatlariga muvofiqlashtirish (universalizatsiya); - milliy ekologik siyosat strategik vazifalarini belgilaydigan xalqaro ekologik munosabatlar sistemasini demokratiyalashtirish va mukammallashtirish (modernizatsiya) jarayonlarini tashkillashtirish, boshqarish va nazorat qilish muhim ahamiyatga ega. Mahalliy, milliy, hududiy va global ekologik muammolarga pessimistik yoki skeptik munosabatlar, ekologik inqiroz oqibatlarini xalqaro xamjamiyat ishtirokisiz hal qilish mumkin emasligini anglash va e’tirof qilish hamma vaqt ham obyektiv haqiqatni tasvirlay olmaydi. Ayniqsa, xalqaro geosiyosiy munosabatlarda ayrim omillarga deterministik yondashuv, muayyan y

Muammoga shu nuqtai nazardan qarash global ahamiyatga ega bo‘lgan qator savollarga javob topish imkoniyatini beradi. YA’ni: an’anaviy shakllangan stereotiplarga mos kelmaydigan zamonaviy ekologik siyosat internatsionalizatsiyasi va transnatsionalizatsiyasi qanday oqibatlarga olib keladi; zamonaviy ekologik siyosat xalqaro ekologik munosabatlarning an’anaviy modelini, shakllangan standartlarini o‘zgartira oladimi; planetadagi alohida davlatlarning milliy va mintaqaviy ekologik siyosati bilan global ekologik siyosat integratsiyalashuvi qanday yo‘nalishlarda amalga oshadi; milliy davlatlarning xalqaro ekologik siyosiy munosabatlari globallashuvi jarayoniga integratsiyalashish imkoniyatlari qanday; kelajakda sivilizatsiyalashgan global geoekologik makonning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy manzara

2) ekologik siyosatning globallashuv jarayoni obyektiv qonuniyatlar va subyektiv omillar ta’sirida tashkiliy tizimi strukturalari qayta shakllanishi hamda ekologik vaziyat taqozosiga qarab, funksional yo‘nalishlarini, paradigmalarini o‘zgartirishini; 3) ekologik siyosat globallashuvi bilan shu sohadagi milliy siyosatning institutsional strukturasi tuzilishi, ularning strategik maksad va vazifalari yo‘nalishlarini o‘zgartiruvchi: ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, mafkuraviy omillarini aniqlashni; 4) global ekologik siyosat rivojlanish tendensiyasini boshqarish va nazorat qilishning qonuniy-huquqiy asoslarini, ma’naviy-axloqiy normalari, institutsional tizimi unfikatsiyalashish qonuniyatlarini aniqlash zaruriyatini va boshqa jihatlarini e’tiborga olishni taqozo etadi. 1.2 O`zbekiston davlati eko

ta’minlash tizimida nodavlat notijorat tashkilotlarning roli va o‘rnini belgilashga qaratilgan “Ekologik nazorat to‘g‘risida”gi Qonun va boshqa qator qonun hujjatlarining qabul qilinishi katta ahamiyatga ega bo‘ldi. Insoniyat jamiyati taraqqiyotining hozirgi bosqichida, dunyo ekologik siyosati integratsiyasi va globallashuviga asos solinayotggan bir paytda O‘zbekiston o‘zining aniq milliy pozitsiyasiga ega. Chunki ekologik muammolar globallashuvi, xavfli ijtimoiy-siyosiy oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan boshqa xalqaro siyosiy munosabatlarda keskinlikni kuchaytirmoqda. Dunyo jamoatchiligi o‘z oldida turgan ekologik siyosat sohasidagi kelishmovchiliklar, nafaqat milliy va hududiy doiralarda balki global miqyosida ham xavfli ekanligini anglab yetmoqda. Shuning uchun davlatlararo ekolog

uning tushunchalari tizimi, kategoriyalari apparati shakllanmoqda va ijtimoiy- siyosiy fanlari tarkibida mustahkam maqomga ega bo‘lmoqda. Umumlashtirib va konkretlashtirib aytganda, bu fan oldiga qo‘ygan maqsadlari va nazariy xulosalariga ko‘ra: birinchidan, mahalliy, milliy, mintaqaviy, global ekologik makonning mavjudlik holati va rivojlanish (ekologik vaziyatning olamshumul miqyosda keskinlashish) tendensiyasi davlatlararo ekologik siyosiy munosabatlarning strategik maqsadlarini belgilaydigan yangi milliy, mintaqaviy kotsepsiyasi ishlab chiqilishini taqozo qilmoqda; ikkinchidan, XX asr oxirida vujudga kelgan dunyo siyosiy xaritasidagi o‘zgarishlarni va jahon davlatlari ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini e’tiborga olib, hozir amalda faoliyat ko‘rsatayotgan xalqaro ekologik siyosiy munosab

modeli xarakterini va yo‘nalishini belgilab berdi. Xalqaro shartnomalarning amaliy natijalarini umumlashtirish zaminida, milliy davlatlarning strategik vazifalari konturlari aniqlanib, ularning fundamental nazariy asoslari va huquqiy boshqarish institutlari elementlarini o‘z ichiga qamrab olgan hamkorlik konsepsiyasi (obyektiv va subyektiv qiyinchiliklarga qaramasdan) shakllanmoqda. Tabiatni muhofaza qilish sohasidagi mintaqaviy xalqaro hamkorlik hududning ekologik vaziyatini sog‘lomlashtirishda ijobiy rol o‘ynadi. Xususan, mintaqada Orol dengizi qurib borishi bilan bog‘liq ekologik muammolarini hal qilishda muayyan muvaffaqiyatlarga erishildi. Xususan Markaziy Osiyo davlatdarida transchegara daryolaridan foydalanishning asosiy tamoyillarini belgilaydigan xalqaro huquqning eng muhim hujjat

bu model hozircha mukammallikdan ancha yiroq bo‘lib, mintaqadagi ekologik muammolarni oqilona hal qilishda davlatlari o‘rtasidagi ichki ziddiyatlarni, ayniqsa, transchegaraviy suv resurslarini taqsimlanishidagi ixtiloflarni (bu tushuncha tasodifiy qo‘llanilayotgani yo‘q) bartaraf qilishda noshudligini, ojizligini ko‘rsatmoqda. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, jahon xaritasida mustaqil davlatlar vujudga kelishi bilan ekologik siyosat integratsiyasi jarayonida ikki tarixiy tendensiya namoyon bo‘lmoqda. Birinchisi, milliy mustaqillikning dastlabki yillarida ayrim davlatlarda bozor iqtisodiyoti munosabatlariga o‘tish davri sarosimalari, (hozir ham inersiyaini saqlab kelayotgan) “siyosiy eyforiya” mintaqa xalqlarining tarixiy taraqqiyoti jarayonida an’anaviy vujudga kelgan umumiy ekologik hayo

xulosalariga ko‘ra, transchegaraviy ekologik muammolari yechimida hududdagi davlatlarning hamkorligiga muqobil yo‘l yo‘q. Albatta, muayyan qiyinchiliklarga qaramasdan xalqaro ekologik siyosiy munosabatlarda asta-sekinlik bilan amalga oshayotgan ijobiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Xalqaro siyosiy munosabatlarda global ekologik maqsadga erishish hamma vaqt ham oson kechmagan. Mustaqil hamdo‘stlik davlatlarida hozirgacha boy berilgan vaqtni va imkoniyatni qoplash uchun tezlik bilan harakat qilib, uzoq muddatli strategik taraqqiyotning yangi paradigmasi konturlari belgilanmoqda. Lekin ayrim davlatlardagi mavjud ijtimoiy-iqtisodiy tanglik, siyosiy vaziyat beqarorligi (etnoegoistik kayfiyat bilan qo‘shilib) yangi ekologik muammolar kelib chiqishini rag‘batlantirmoqda. Shuning uchun ham, davlatlarn

globallashayotgan ekologik siyosiy munosabatlarga “ko‘nikish effektini” vujudga keltirish va stereotiplarini mustahkamlash uchun mo‘tadil siyosiy makonni yaratishi bilan xarakterlanadi. Davlat geoekologik siyosatining strategik doktrinasi va uning globallashuvi quyidagi pritspial xususiyatlarga ega: birinchidan , xalqaro ekologik siyosiy munosabatlar globallashuvi davlatlarning tabiiy atrof muhitni muhofaza qilish sohasidagi faoliyatlari integratsiyasi natijasi bo‘lib, milliy chegaralardan tashqarida transnatsional va baynalminal xarakter kasb etadi; ikkinchidan, har qanday mamlakat milliy ekologik siyosatining muayyan integratsiya bosqichlarini bosib o‘tishi uning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, madaniy va boshqa yo‘nalishlardagi rivojlanish darajalariga bog‘liq bo‘lib, ekologik munosabatla

Ekologik siyosiy munosabatlar globallashuvi va uning institutsional tizimi shakllanishi bilan yetakchi “lider” davlatlarning global ekologik makondagi strategik vazifalarni amalga oshirishda siyosiy va ijtimoiy-madaniy ta’siri orta boradi. Turli mamlakatlarning ekologik siyosati va ularning integratsiyasi global sistema subyekti hisoblanadi. Aksincha, ayrim davlatlarning xalqaro ekologik siyosat integratsisidan tashqarida qolishi, ularni “ ekologik marginalizatsiyaga” mahkum qiladi. Shuning uchun barcha mamlakatlarda ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va boshqa sohalardagi integratsiya jarayonini global miqyosda muvofiqlashtirish ehtiyoji vujudga kelmoqda. Ammo hozir shu yo‘nalishda faoliyat ko‘rsatayotgan xalqaro tashkilotlar bunday vazifalarni bajarishga qodir emas. Chunki ular, asosan, geosiy

Davlatlarning global ekologik makondagi: iqtisodiy, geografik, iqlim, milliy-etnologik va ekologik vaziyatlaridan, xalqaro ekologik siyosiy munosabatlarga ishtirok etish potensial imkoniyatlaridan kelib chiqib, milliy ekologik manfaatlarini himoya qiladigan institutsional tizimini optimallashtirish zarur. O‘zbekistonning ekologik xaritasi tarixiy shakllangan bo‘lib, mustabid tizimda subyektiv-volyuntaristik siyosat natijasida vujudga kelgan keskin ekologik vaziyat muayyan mintaqalarda davlat ekologik siyosatining alohida yo‘nalishlarini taqozo qilmoqda. Xususan, bunday halokatli ekologik makon O‘zbekistonning Orolbo‘yi hududi hisoblanadi. O‘zbekistonning Orol dengizi qurishi natijasida keskinlashgan ekologik vaziyatni sog‘lomlashtirish siyosati milliy xafsizlik manfaatlari bilan bog‘liq bo

Shuning uchun Markaziy Osiyo davlatlari boshliqlarining Olmaota Kengashi (1997 y.) Deklaratsiyasida aytilganidek, bu davlatlarning bozor iqtisodiga o‘tishi imkoniyatlaridan Orolbo‘yi ekologik muammolarini hal etishda keng foydalanish zarur. O‘zbekiston davlati milliy mustaqillikka erishgan kundan boshlab, ekologik siyosiy faoliyat asoslarini yaratishni va boshqaruv tizimini isloh qilishni – modernizatsiyalashtirishni asosiy strategik vazifalardan biri qilib kun tartibiga qo‘ydi. Bunda davlat ekologik siyosatining tashkiliy-funksional boshqaruv tizimini xalqaro ekologik siyosiy munosabatlarga integratsiyalashtirish va globallashuv jarayoniga moslashtirish asosiy mezon qilib belgilandi. Ya’ni O‘zbekistonda ekologik siyosatning ijtimoiy-siyosiy asoslarini yaratish, ularning samaradorligini os

muhofazasiga mutasaddi, sohada islohotlarga qodir siyosiy institutlar sistemasini barpo qilish kerak. Xususan, O‘zbekistonda ekologik siyosatni tubdan isloh qilish va uni global siyosatga integratsiyalashtirish uchun sharoit yetildi va imkoniyatlar reallashmoqda. “Barchamiz bir oddiy haqiqatni qat’iy va aniq anglab olishimiz kerak – bundan buyon O‘zbekiston Ekologik harakati yangi sifat bosqichiga ko‘tariladi, yuksak deputatlik minbaridan turib atrof muhitni muhofaza qilish masalalarini o‘rtaga qo‘yish va nazorat qilish, insonni va mamlakat aholisini ekologiyaning xavfli hamda tajovuzkor o‘zgarishlaridan himoya qilish uchun ulkan imkoniyatlarni qo‘lga kiritadi” [71;140-141]. Bu siyosiy tadbirlarini o‘tkazish zaruriyati mamlakatda ekologik xavf real haqiqatga aylanganligi va dunyoda ekologi

siyosiy munosabatlarga integratsiyalashuvini rag‘batlantiruvchi konstruktiv- ratsional doktrinasini ishlab chiqish O‘zbekistonning sivilizatsiyalashgan yangi – neoekologik modelga o‘tishida asosiy strategik shart hisoblanadi. Zero, faqat mintaqaviy va global ekologik strategik vazifalar doirasida milliy ekologik muammolarni hal qilish va bu sohada xalqaro ziddiyatlarni bartaraf qiladigan ratsional usullarni, konstruktiv vositalarni topish mumkin. Hozirgacha xalqaro ekologik siyosiy munosabatlarning shakllangan boshqaruv va nazorati sohalaridagi tajribalar tahlili, uning asosiy kamchiliklarini, ya’ni, konseptual nazariy asoslar ishlanmaganligi, metodologik va axborot “qashshoqligi”; eskirgan (an’anaviy) stereotiplar ustunligi bilan izohlanishini ko‘rsatmoqda. Bundan tashqari, davlatlarning

O‘zbekistonda global ekologik siyosatga adekvat “ochiq jamiyat” uchun zarur bo‘lgan barcha sharoitni yaratish; beshinchidan, xalqaro ekologik siyosatning istiqbolli loyihalarini amalga oshiruvchi yangi tashkiliy-funksional strukturasini shakllantirish va eskilarini modernizatsiyalashdan iborat. Xalqaro ekologik siyosiy munosabatlarning har qanday yo‘nalishidagi islohotlari milliy va hududiy ekologik xavfsizlikning barcha aspektlarini e’tiborga olishi kerak. Chunki hozirgi davrga kelib ekologik tahdidlarning geografik chegaralari mutlaqo shartli va nisbiy xarakter kasb etmoqda. Shuning uchun har qanday davlatning ekologik xavfsizligini ta’minlashga doir siyosati, faqat milliy manfaatlariga emas, balki global ekologik talablarga javob bergandagina samarali bo‘ladi. Bu esa davlatlarning regio

Shu asoslardan kelib chiqib, har bir davlatning ekologik xavfsizligi strategiyasini ishlab chiqishi, milliy ekologik siyosatini shakllanayotgan global sistemaning strukturaviy va funksional o‘zgarishlariga moslashtirishi xamda ularga integratsiyalashuvi bilan bog‘liq. Shuningdek, ekologik siyosiy munosabatlar globallashuvi sharoitida integratsiyalashuvchi subyektlar, uning shakllangan an’anaviy sistemasini dialektik inkor qiladi va yangi mazmun bilan boyitadi. II BOB. O`zbekistonda ekologik muammolarni oldini olishning ijtimoiylashuvi. 2.1 O`zbekistonda ekologik muammolarni oldini olish vazifalariga yangicha yondashuv Har qanday jamiyatda barqarorlikni ta’minlashning muayyan yo‘nalishlari, umuman ijtimoiy taraqqiyotning darajasiga, xususan madaniyati rivojlanishining xarakteriga mos kelgan

siyosiy, ma’naviy barqarorligini ta’minlash kun tartibidagi eng dolzarb muammoga aylandi. Ekologik barqarorlik masalasini tizimli-tuzilmali usulda majmuaviy-falsafiy tahlil qilish uchun ekologik xavfsizlikning: zonal, regional, mintaqaviy va global miqyosda barqarorligi kabi tushunchalar mazmunini aniqlash lozim. Zero, tadqiq qilinayotgan ekologik barqarorlik masalasining tarixi bilan bog‘liq falsafiy kategoriya, tushunchalar mazmunini konkretlashtirish - muammoning ilmiy-amaliy yechimi genezisini, retrospektiv asoslarini, imkoniyatlarini topishning nazariy- metodologik shartidir. Umuman ijtimoiy ekologiya, xususan tabiatni muhofaza qilish madaniyatida qo‘llanayotgan tushunchalar apparati, hozircha qat’iy, turg‘un shakllanmagan. Natijada, ustuvor maqomga ega bo‘lib borayotgan ekomadaniyatg

mazmunini jamiyatning konkret: ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, geografik, demografik, etnografik xususiyatlarini tabiatni muhofaza qilish madaniyatidan, uning tarixidan ajratib tushuntirish mumkin emas. Umuman ekologik barqarorlik muammosi “tabiat–jamiyat-inson” munosabatlarini qamrab olishi bilan universal va kompleks xarakter kasb etadi. Bu munosabatlar markazida inson ehtiyojlari va manfaatlari yotishini nazarda tutadigan bo‘lsak, “ekologik barqarorlik mohiyatiga ko‘ra, umuminsoniy barqarorlik muammosidir”. Ekologik vaziyatning keskinlashgan holatlari shu sohada xavfsizlikni ta’minlashga doir turli daraja va yo‘nalishlardagi davlat siyosatini hamda ularni hal qilishning maqsadlariga mos uslub va vositalarini talab qiladi. Umumlashtirib aytganda, ekologik barqarorlikni ta’minlashning maqsa

Ekologik barqarorlikni ta’minlash ehtiyoji, umuman ijtimoiy-siyosiy taraqqiyotning motivi, mexanizmi sifatida, o‘zining tarixiy shakllangan ichki strukturasiga va rivojlanish bosqichlariga ega. Ya’ni: birinchidan , tabiatni muhofaza qilish madaniyati ekologik barqarorlikni ta’minlovchi omillar majmuasidagi tutgan konkret tarixiy o‘rni bilan belgilanadi. Ikkinchidan , ijtimoiy- siyosiy barqarorlikni ta’minlash manfaatlari va ehtiyojlaridan kelib chiqqan ekologik madaniyat, boshqa ijtimoiy-siyosiy munosabatlar tizimida, nisbatan ustuvor mavqega ega. Uchinchidan , jamiyatning ekologik barqarorlikni ta’minlash siyosatini amaliyotda qo‘llash imkoniyatlari, uning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, madaniy rivojlanish darajalariga mos keladi. To‘rtinchidan , ekologik barqarorlikni ta’minlash amaliyotn

Shu metodologik tamoyilga ko‘ra, ekologik barqarorlikni ta’minlash madaniyatining strukturaviy elementlari va turli yo‘nalishlari o‘rtasidagi bog‘lanishlarni, tarixiy merosga vorislik munosabatlarini aniqlash mumkin, ya’ni: 1. Ekologik barqarorlikni ta’minlashning maqsadi va motivlari tabiatni muhofaza qilish madaniyatining obyektivligidan va tarixiy zaruriyatidan kelib chiqadi. 2. Ekologik xavfning reallashuvi, uning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy hayot yo‘nalishlariga ta’siri, eng avvalo, jamiyatning ma’naviy-madaniy axloqiy- psixologik holatida namoyon bo‘ladi. 3. Har qanday tarixiy davrda ekologik barqarorlikni ta’minlash - jamiyatning moddiy va ma’naviy madaniyati, intellektual salohiyati rivojlanish darajasi, texnik- texnologik imkoniyatlari doirasida amalga oshiriladi. 4. Ekologik bar

Lekin, ekologik barqarorlikni ta’minlashga yo‘naltirilgan madaniy faoliyat salbiy bo‘lishi mumkin emas YA’ni, har qanday sohaning tabiatni muhofaza qilishga yo‘naltirilgan madaniy faoliyatini “ijobiy” yoki “salbiy” deb baholashga asos yo‘q. Shu nuqtai nazardan, ekologik madaniyatda “passivlik” tushunchasi shaxs yoki ijtimoiy birlikning tabiatni muhofaza qilish faoliyatidagi o‘rnini aniqlash maqsadida qo‘llanilsa ham, hodisaning tub mohiyatini ifodalamaydi. Agar, har qanday faoliyatda ekologik elementlar bo‘lsa, albatta tabiatni muhofaza qilish madaniyatiga u yoki bu tarzda aloqadordir. Aks holda, uni “ekologik madaniy faoliyat”, deb atash o‘rinli emas, lekin bu faoliyatdagi shaxs yoki ijtimoiy-siyosiy birliklarning ongliligi, harakat ko‘lami, xarakteri, madaniylashish darajasi turlicha bo‘

siyosatini faollashtirishni talab qiladi. Ikkinchi tomondan, aynan ekologik vaziyatining keskinlashuvi biosfera barqaror muvozanatini ta’minlash sohasidagi ma’naviy-madaniy faoliyat chegaralanganligiga, undagi ayrim utilitar, mahalliy manfaatlarning mutloqlashuviga borib taqaladi. Ekologik barqarorlikni ta’minlashga doir davlat siyosati - tabiatni muhofaza qilishga yo‘naltirilgan madaniyat sohalarini muvofiqlashtiradigan uslublar va vositalar majmuasining birligidir. Boshqacha aytganda, ekologik barqarorlikni ta’minlash – tabiatni muhofaza qilish madaniyatini retrospektiv va perspektiv nuqtai nazardan baholash bo‘lib, jamiyat rivojlanishi bilan takomillashib boradigan ustqurma elementi sifatida turli ekologik madaniy munosabat yo‘nalishlarini muvofiqlashtiradigan, ularning maqsad birligini

Tabiatga madaniy munosabat va ekologik faoliyatning turli asoslari falsafiy adabiyotlarda nisbatan batafsil yoritilgan, lekin hozircha, ekologik madaniyat tarixi, ekologik madaniy merosga vorislikning o‘ziga xos rivojlanish qonuniyatlari boshqa hodisalar tarkibida o‘rganilmoqda. O‘zbekistonda ekologiyaning ijtimoiy-falsafiy muammolari tadqiqotchilardan biri S.Mamashokirovning fikriga ko‘ra: «ekologik barqarorlikni ta’minlashga yo‘naltirilgan faoliyat ijtimoiy siyosatning atributi bo‘lib, shu sohadagi har qanday ongli munosabat ijtimoiy birliklarning siyosiy faoliyatidir». 9 Bizning nazarimizda,bir tomondan, ekologik barqarorlikni ta’minlashga yo’naltirilgan madaniy faoliyat, umuman Бизнинг назаримизда, бир томондан, экологик барқорорликни таъминлашга йўналтирилган маданий фаолият, умуман,

o‘zgartiruvchanligida namoyon bo‘ladi. Ekologik madaniyat esa, insonning tabiatni muhofaza qilish faoliyatiga asos bo‘ladi. Shuning uchun ham ekologik madaniyat insonning tabiatni o‘zgartiruvchanlik faoliyatlarini mu’tadillashtiradi, hatto, ma’lum ma’noda, «chegaralaydi». Bizning nazarimizda, ko‘lami va funksiyasiga ko‘ra, ijtimoiy faoliyat umumiy hodisa bo‘lsa, ekologik madaniyatning konkretlashganligi, maqsadga muvofiqligi, manfaatlashganligi tabiatni muhofaza qilishi bilan bog‘liq. Shuning uchun inson ijtimoiy faoliyat sifatlarini baholashda ekologik mezonning konkretligi ko‘zga tashlanadi. YA’ni, biz tadqiq qilayotgan mavzu doirasida individning shaxsligi tabiat resurslariga tejamkorlik bilan ijtimoiy ongli munosabatlarida namoyon bo‘lsa, uning sifat ko‘rsatkichi esa, ekologik madaniya

1) reproduktiv madaniyat ekologik faoliyatga aloqador ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy institutlarning o‘zaro munosabatlarini ekologik barqarorlik talablari asosida qayta tashkil qilish va takomillashtirish; 2) muvofiqlashtiruvchi funksiyasi - ekologik barqarorlikni ta’minlashning muqobil uslub hamda vositalarini, xarakatlantiruvchi kuchlari ketma-ketligini, izchilligini belgilash; 3) retrospektiv asosi – ekologik barqarorlikni ta’minlashga oid ma’naviy- tarixiy merosga ijodiy vorislik, ijobiy an’analarni rivojlantirish va oqilona munosabatlarni o‘rnatishdan iboratdir. Ekologik barqarorlik kategoriyasining mazmuni konkret va shu bilan birga nisbiy xarakterga ega bo‘lganligidan, tabiatni muhofaza qilishning oddiy, instinktiv-reflektiv faoliyatlari, aksariyat holatlarda, kundalik ong, oddiy an’a

Shuni ta’kidlash joizki, yuqorida aytganimizdek, umuman ijtimoiy-siyosiy faoliyatning ayrim ko‘rinishlari salbiiy xarakterga ega bo‘lib, jamiyat, qolaversa, biosfera ekologik muvozanati manfaatlariga mos kelmasligi mumkin. Lekin, ekologik barqarorlikni ta’minlashga yo‘naltirilgan har qanday faoliyat, aktiv yoki passiv bo‘lishidan qat’i nazar albatta madaniy xarakterga ega bo‘lib, umuminsoniy manfaatlarga mos keladi. YA’ni, ekologik siyosat bu manfaatlarni millat va davlat darajasida namoyon qiladi. Shunga ko‘ra, ekologik barqarorlikni ta’minlash sohasidagi xalqaro madaniy hamkorlikni davlatlarning ijtimoiy-siyosiy rivojlanish darajalarini, demokratiyalashish xususiyatlarini belgilaydigan mezon, deb baholash mumkin. Ekologik barqarorlikni ta’minlash sohasidagi madaniyat rivojlanishi muayyan

mezonlariga munosabati; ikkinchidan, vujudga kelishi mumkin bo‘lgan ekologik vaziyatlarning ehtimolliklarini, imkoniyatlarini anglashi; uchinchidan, og‘ir ekologik vaziyatlarni bartaraf qilishning amaliy chora-tadbirlarini belgilashi, madaniy (sivilizatsiyalashgan) uslub va vositalarini tanlashlari bilan farq qiladi. Ekologik madaniyatning prognozlashtiruvchi asosiy funksiyasi – tarixiy merosidan, tajribalaridan saboq olib, ta’lim-tarbiya, targ‘ibot-tashviqot yordamida hozir mavjud bo‘lgan antiekologik xatti-harakatlarni bartaraf etishga emas, balki vujudga kelishi mumkin bo‘lgan ekologik ziddiyatlarni keskinlashtiruvchi imkoniyatlarni, sabablarni aniqlab, ularning oldini olishdan iboratdir. Ekologik barqarorlik yoki beqarorlikni muayyan siyosiy manfaatlar bilan bog‘lab, tabiatni muhofaza

muhofaza qilishga doir har qanday progressiv g‘oyaning tarkibiy qismini tashkil etadi. Ekologik madaniyat va uning tarixiy shakllarini ijtimoiy manfaatlar va mas’uliyatning namoyon bo‘lishi sifatida, shaxsning tabiatni muhofaza qilish amaliy faoliyatidan tashqarida tushuntirish mumkin emas. YA’ni, inson va jamiyatning ekologik barqarorlikni ta’minlash madaniyati ularning tabiatni muhofaza qilish ijtimoiy-amaliy faoliyatida konkret mazmunga va ahamiyatga ega bo‘ladi. Chunki, ekologik barqarorlik “inson va tabiat”, “jamiyat va tabiat”, munosabatlarining nazariy ongda aks etishini emas, balki, amaliy faoliyatda “moddiylashuvini” ham ifodalaydi. Ekologik barqarorlik kishilarning “ijtimoiy sifatini”, insonning xayotiy mavqeini va tabiatni muhofaza qilish madaniyati darajasini belgilovchi hodisa

xususiyatlariga ham bog‘liq bo‘ladi. Shunga ko‘ra, ekologik madaniyatni ham gnoseologik, ham praksiologik jihatlardan boshqa madaniyat shakllari bilan aloqadorlikda tahlil qilish maqsadga muvofiq. Zero, ekologik madaniyatning universal xarakteri ijtimoiy, iqtisodiy, ma’naviy hodisalarning ekologiyalashish ehtiyojlaridan kelib chiqib, ularning tabiatni muhofaza qilish amaliy faoliyatlarini maqsadga muvofiqlashtirib turadi. Ekologik vaziyatni barqarorlashtirish jarayonida shaxs “ekologik madaniy sifati” tarkib topadi. Shaxsning “ekologik madaniy sifati” jamiyat ijtimoiy- iqtisodiy, ma’naviy-mafkuraviy tuzilishining xususiy tarzda ifodalanishidir. Lekin, uning mazmuni ijtimoiy-siyosiy munosabatlardan mustaqil, mutloqlashgan holda tushunish bilishni chegaralashga olib keladi. Umumlashtirib ayt

27 yillik mustaqil taraqqiyotimiz davrida mamlakatimizda inson hayotini yaxshilash, uning qulay turmush sharoitlarini yaratish maqsadida ulkan ishlar amalga oshirildi. Demokratik fuqarolik jamiyatini barpo etish, bunda aholini ijtimoiy himoya qilish, uning sog‘ligini kafolatlash yo‘nalishida jahon va milliy tajribaga asoslangan holda yaxlit tizim yaratildi. Ayni vaqtda zamon talabi, mamlakatimiz bosib o‘tgan taraqqiyot yo‘lining chuqur tahlili aholining ijtimoiy himoyalash va sog‘liqni saqlash tizimini takomillashtirish uchun mutlaqo yangicha yondashuv hamda tamoyillarni ishlab chiqish va amalga oshirishni taqozo etmoqda. Olib borilayotgan islohotlar samarasini yanada oshirish, davlat va jamiyatning har tomonlama jadal rivojlanishi uchun shart-sharoitlar yaratish, mamlakatimizni modernizat

Taraqqiyotimizning bugungi bosqichida ijtimoiy sohaning aholiga majburiy ijtimoiy kafolatlarini ta’minlash, aholining ehtiyojmand qatlamlarining ijtimoiy himoyasini hamda keksalar va imkoniyati cheklangan shaxslarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashni kuchaytirish, ижтимоий хизмат ko‘rsatishni yaxshilash, aholiga ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishda davlat – xususiy sherikligini rivojlantirish masalalariga e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekistonda 2010-2015 yillar mobaynida keksalar va pensionerlar uchun mo‘ljallangan 12 ta Sahovat va Muruvvat internat uylari moddiy-texnika bazalari, 14,6 ming yolg‘iz keksalar, pensioner, nogironlarning turarjoy sharoitlari yaxshilandi, 5,4 ming odam reabilitatsiya texnik vositalari va protez-ortopediya maxsulotlari bilan ta’minlandi, 6,4 ming nogiron va pensioner

takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmon hamda “Keksalar va nogironlarni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha qo‘shma chora-tadbirlar to‘g‘risida” 13 gi Qarorining qabul qilinishi bu borada islohotlarning yangi bosqichga ko‘tarilishi bo‘ldi. Mazkur farmon va qarorda oqsoqollar, keksalar va faxriylarni ijtimoiy faoliyatga jalb etish, joylarda keksalar turmush sifatini oshirish, ularning ijtimoiy faolligini qo‘llab-quvvatlash, fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari bilan hamkorlikda yolg‘iz va muhtoj keksalarga ijtimoiy va moddiy ko‘mak ko‘rsatish, “Nuroniy” jamg‘armasi markaziy apparatini, uning viloyat va tumanlardagi bo‘linmalarini moddiy qo‘llab- quvvatlash, “Nuroniylar maskani” komplekslarini yaratish keksalarni o‘z vaqti

moliyaviy tuzilmalarning 108,7 million AQSH dollari hajmidagi kredit va grant mablag‘larini jalb etish ko‘zda tutilgan 14 . Bundan tashqari, 2016 yil 26-dekabrda “Keksalar, nogironlar va aholining boshqa ijtimoiy hojatmand toifalariga ijtimoiy xizmatlar to‘g‘risida”gi qonun qabul qilindi. Mazkur qonun mohiyati aholining hojatmand toifalariga ko‘rsatiladigan ijtimoiy xizmatlarning huquqiy asoslarini takomillashtirish, ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatishning umumiy talablari va asosiy yo‘nalishlarini belgilash, shuningdek, ushbu sohada davlat va nodavlat tashkilotlarining rolini oshirish, ijtimoiy himoya sohasi tizimidagi asosiy tushunchalarni belgilashga qaratilgan bo‘lib, unda ijtimoiy xizmatlarni aniq va manzilli amalga oshirish, ehtiyojmand yoshlarga yordam ko‘rsatish, ularga boshqa fuqarolar

an’analarini hurmat qilish ruhida tarbiyalash ishidagi rolini oshirishga erishish nazarda tutildi. Mazkur tadbirlar uchun ijrochilar mablag‘lari hisobidan 200 million so‘m mablag‘ yo‘naltirilishi rejalashtirilmoqda. Keksa yoshdagi aholi salomatligini tiklash va ularga sifatli tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatishni yanada samarali tashkil etish maqsadida 2017 yilda mamlakatimiz hududlaridagi ijtimoiy muassasalarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash bo‘yicha kompleks choralar amalga oshirilmoqda. Shu maqsadda davlat budjeti mablag‘lari hisobidan jami 49 milliard 312 million so‘m mablag‘ yo‘naltirildi 15 . Joriy yilda Harakatlar dasturida haqiqatdan ham ehtiyojmand davlat ko‘magiga muhtoj bo‘lgan kam ta’minlangan oilalarni aniqlash, ularga nafaqa va moddiy yordam tayinlash, vaqtinchalik yash

Aholining himoyaga muhtoj qatlamlarini ijtimoiy-himoya qilish, ularning sog‘ligini tiklash, sifatli tibbiy-ijtimoiy xizmat ko‘rsatish borasida bir qator salmoqli ishlar amalga oshirilishi rejalashtirildi. Ayniqsa, manzilli, hududlarda, chekka joylarda bu borada yirik loyihalarning amalga oshirilishi e’tiborga loyiqdir. 2017 yil davomida 1941-1945 yillardagi urush va mehnat fronti faxriylari, nafaqaxo‘rlar, nogironlar, yolg‘iz qariyalar va aholining boshqa nochor qatlamlaridan kamida 35 ming nafarini sanatoriy muassasalarida bepul davolanishini tashkil etish uchun davlat mablag‘lari hisobidan 18 milliard so‘m mablag‘ yo‘naltirildi. Birgina 2017 yilda nogiron shaxslarni protez-ortopediya vositalari, rebilatatsiya texnika va yordamchi vositalar asosida bepul ta’minlash yo‘li bilan qo‘llab-quv

Mahkamasining Qarori aholi o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. Fuqarolarning dam olish, sog‘lig‘ini qayta tiklash, sport bilan shug‘ullanish imkoniyatlarini oshirish uchun infratuzilmani yaxshilash va jihozlash uchun 2017- 2018 yillar davomida jami 49,5 milliard so‘m mablag‘ yo‘naltirilib, mamlakatimiz bo‘yicha sanatoriylar, yoshlar markazlari, suzish havzasi, o‘yingohlar, stadion, madaniyat va sport majmuasi barpo etilishiga yo‘naltirilmoqda. Bolalar sog‘lomlashtirish oromgohlarini o‘rnatilgan tartibda qurish, rekonstruksiya qilish va kapital ta’mirlash ishlarini amalga oshirish, ularning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash uchun Kasaba uyushmalari mablag‘lari hisobidan 18 milliard 540,7 million so‘m mablag‘ yo‘naltirilib, Surxondaryo viloyatid

uskunalari bilan jihozlash uchun 80 million dollar qiymatidagi kredit va grant mablag‘lari yo‘naltirildi. Davlat dasturida belgilangan tadbirlar bo‘yicha 9 millionga yaqin fvrzand ko‘rish yoshidagi ayollar va 10 millionga yaqin bolalar tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilib, sog‘lomlashtirildi. Jumladan, Respublika ixtisoslashtirilgan pediateriya ilmiy- amaliy tibbiyot markazida eshitish bo‘yicha nuqsoni bo‘lgan 350 dan ortiq bolada koxlear implantatsiya operatsiyalari amalga oshirildi. Buning uchun 21 milliard so‘m mablag‘ sarflandi. Ana shunday ishlar qatorida 700 ming nafar bola pnevmokok infeksiyasi va boshqa yuqumli kasalliklarga qarshi emlandi 18 . Mamlakatimizda onalik va bolalikni muhofaza qilish borasidagi izchil islohotlar tufayli “Sog‘lom ona va bola yili” Davlat dasturi umummilliy harakat

O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti Islom Karimov rahbarligida mamlakatimizda onalik va bolalikni muxofaza etishga qaratilgan muhim ijtimoiy- iqtisodiy dasturlar qabul qilindi. Sog‘liqni saqlash sohasini isloh qilish davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biri ekanligini, mamlakatimizda sog‘liqni saqlash tizimini yanada takomillashtirish, tibbiyot xodimlari mehnatini rag‘batlantirish, davolashning zamonaviy texnologiya va usullarini keng joriy etishga alohida e’tibor qaratdi. Tibbiyot sohasida bajarilishi lozim bo‘lgan ishlar, yechimini kutayotgan muammolar haqida atroflicha to‘xtaldi. Mamlakatimiz sog‘liqni saqlash sohasini yanada rivojlantirish, ko‘rsatilayotgan tibbiy xizmatlar sifatini xalqaro standartlar darajasiga ko‘tarish, yosh mutaxassislarni tarbiyalash jarayonig

qishloq vrachlik punktlari yuqori texnologiyalar asosidagi ixtisoslashgan markazlar va tez tibbiy yordam stansiyalari bo‘yicha mavjud kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan takliflarni va tegishli hujjatlar loyihalarini tayyorlash, vrachlar va tibbiyot xodimlari malakasini ham, mamlakatimizda ham yetakchi xorijiy klinikalarda oshirish bo‘yicha ta’sirchan tizim yaratishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish, 340 nomdagi dori vositalari va tibbiyot buyumlari chegaralangan narx bo‘yicha sotilishini tashkil etish ishlariga kelgusida jiddiy e’tibor qaratish ta’kidlandi 21 . Jumladan, Harakatlar strategiyasiga muvofiq, 78 ta tuman tibbiyot birlashmasini, 7 ta shahar va 2 ta viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazini qayta qurish, tez tibbiy yordam xizmatini 1200 ta maxsus avtotra

Bu jarayonda esa Respublika ixtisoslashgan tibbiyot markazlari xizmatidan foydalanuvchilarga qo‘shimcha qulayliklar yaratiladi. Aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatish sifati yanada oshadi 23 . Sohliqni saqlash bo‘yicha qonunchilik asoslarini yanada mustahkamlash maqsadida “Odam a’zolari va to‘qimalarini transplantatsiya qilish to‘g‘risida”gi Qonun loyihasini ishlab chiqish rejalashtirilmoqda. Mazkur qonun loyihasini qabul qilish orqali aholiga ko‘rsatiladigan. Tibbiy xizmatlar doirasi kengaytiriladi hamda odam a’zolari va to‘qimalarining transplantatsiya qilinishi tartibi belgilanadi, shuningdek, aholining transplantatsiyaga muhtoj bo‘lgan toifasiga qonuniy asoslar va tartiblarda shu turdagi tibbiy xizmatdan foydalanish imkoniyati yaratiladi 24 . Harakatlar strategiyasi doirasida 2017-2021 yilla

Chaqaloqlar hamda homilador ayollarga tug‘ma va avloddan-avlodga o‘tuvchi patologiyani erta aniqlash orqali sog‘lom avlod tug‘ilishi uchun shart- sharoitlar yaratish asosida 1625,8 ming dollar sarmoya hisobidan Respublika skring markazida va uning hududiy filiallarida homilador ayollar hamda chaqoloqlar orasida perinatal va neonatal skrining hamda sog‘liqni saqlashning birlamchi bo‘g‘ini darajasida homilador ayollarning ommavi, barvaqt perinatal skrining o‘tkazish rejalashtirilmoqda 27 . Bu sohada ishlar sifatini tubdan yaxshilash maqsadida bugun sog‘liqni saqlash sohasining uzviy bug‘ini sanalgan tibbiy-profilaktika xizmati jahon andozalari talablariga to‘liq javob beradigan zamonaviy tizimga aylanmog‘i zarur. 2017 yil Investetsiya dasturi doirasida 519350 million so‘m miqdorida aholiga k

yuksaltirish, qiz bolalarni zamonaviy kasb-hunarga o‘rgatish, ularni sportga keng jalb etish, sog‘lom oilani shakllantirish davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan. O‘zbekiston xotin-qizlar qo‘mitasi mamlakatimiz xotin-qizlarini har tomonlama qo‘llab-quvvatlab, xalqaro ayollar harakati hamda boshqa nufuzli tuzilmalar bilan keng hamkorlik qilib kelmoqda. Xotin-qizlarning ijtimoiy faolligini oshirish, oila va jamiyatdagi mavqeini mustahkamlash, oila, onalik hamda bolalikni muhofaza qilishda O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, o‘nlab qonunlar, saksonga yaqin farmon va qarorlar, davlat dasturlari huquqiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda. Chunonchi Asosiy Qonunimizning 46-moddasida xotin- qizlar va erkaklar teng huquqliligi belgilab qo‘yilgani ularning davlat hamda jamiyatni boshqarishdagi

jamoatchilik vakillariga bu borada uslubiy ko‘maklashish, oilalardagi mavjud muammolarni aniqlab, ularni bartaraf etish borasida chora-tadbirlar dasturi ishlab chiqiladi 31 . Bu borada oilalar mustahkamligini ta’minlash, oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash, jamiyatda tinchlik va barqarorlikni saqlashda oilaning tutgan o‘rnini ko‘rsatish hamda oila institutining mavqeini oshirish maqsadida 15-may Xalqaro oila kuni munosabati bilan “Inson va oila manfaati – jamiyat farovonligi” nomli telemarofon o‘tkaziladi 32 . Hududlarda aholi, ayniqsa, xotin-qizlar bilan muloqotda bo‘lish, oilalarga kirish, ularning muammolarini hal qilish, xotin-qizlar, yoshlar va voyaga yetmaganlarning manfaatlarini ta’minlash maqsadida yetuk va ma’sul mutaxassislar tomonidan mahallalarda sayyor qabullar tashkil qilib,

qo‘shishlariga, shu bilan birga farzand tarbiyasi bilan bevosita shug‘ullanishlariga imkon beradi. Mamlakatimiz sog‘liqni saqlash tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar jarayonida farmaseftika sanoatini rivojlantirish, aholi va davolash muassasalarini sifatli, xavfsiz va arzon dori-darmon vositalari bilan ta’minlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bugungi kunda mamlakatimizda 130 dan ziyod farmaseftika korxonasi faoliyat ko‘rsatib, ular tomonidan 2 mingdan ortiq turdagi dori-darmon vositalari ishlab chiqilmoqda. Shuningdek, dori vositalarini ishlab chiqarish va ular bilan aholi hamda davolash – proflaktika muassasalarini ta’minlash maqsadida mazkur sohadagi ishlarni tashkil etishning mustahkam huquqiy asoslari barpo etildi. 20 dan ortiq qonun, 120 dan ziyod meyoriy-huquqiy hujjatlar bu

Xulosa. Davlatimizda tabiat boyliklari shu jumladan yer, havo, suv va o‘rmonlarimiz tabiat obyekti sifatida aniq maqsad va vazifalari nuqtai nazardan alohida muhofaza qilinishi lozim. Chunki yer, havo, suv va o‘rmon boyliklarini muhofaza qilish u bilan bevosita ekologik bog‘liq bo‘lgan tabiat obyektlarini ma’lum mutonosiblikda saqlash hamda muhofaza qilishga yordam beradi. Nazariy jihatdan oladigan bo‘lsak, ekologik huquqni takomillashtirishdan tabiatni va uning tarkibiy asosi bo‘lgan yer, suv, havo va o‘rmonlarni muhofaza qilish, qo‘riqlash va tiklanishni huquqiy talabini kuchaytirish hamda mustahkamlashdir. Atrof-muhitni huquqiy muhofaza qilish maqsadi, ularni muhofaza vazifalari bilanbevosita bog‘liqdir. Demak ekologiyani huquqiy muhofaza qilishdan maqsad: Tabiat, jamiyat va inson o‘rta

ta’minlish, tabiat boyliklarini kelajak avlodga qoldirish, ulardan oqilona foydalanish va muhofaza qilish, bu maqsadda qonunchilikni takomillashtirib borish, ekologik huquqiy ta’lim-tarbiyani yanada kuchaytirib borish ustivor vazifamiz bo‘lib qoladi. Bu esa mamlakatimizdagi mavjud tabiiy boyliklarni kelajak avlod uchun bus-butun qoldirishga, ularni asrab-avaylashga, e’zozlashga hamda ulardan oqilona foydalanish va muhofaza qilishga xizmat qiladi. Demak, fikrimizcha, ekologiya va ekologiya huquqi fanlarini o‘qitishda ekologik huquqiy ta’lim-tarbiyaning zamonaviy tizimini takomilashtirish maqsadida quyidagi tavsiyalarga kelgan holda: birinchidan , mamlakatimizning ekologik siyosatini mustahkamlovchi vosita va omil sifatida ekologik qonunchilikni aholi va yoshlar o‘rtasida kengroq targ‘ib qil

maqsadida, bu sohadagi xalqaro huquqiy hujjatlarni, deklaratsiya, konvensiya, pakt va boshqalarni xalqaro ahamiyatini, mazmun-mohiyatini kengroq tushuntirish; oltinchidan, amaldagi “Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi, “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonunlarga ekologik huquqiy ta’lim-tarbiya bilan bog‘liq bo‘lgan bob va bir qator moddalar kiritish; yettinchidan, “Ekologiya” va “Ekologiya huquqi” fanlarini o‘qitishda yangi pedtexnologiyalarni qo‘llash, dars jarayonlarida multimediya va interaktiv metodlardan foydalanib, ekologiya borasidagi transchegaraviy hamda tabiat resurslaridan fodalanish va muhofaza qilishda ekologik nazorat bilan bog‘liq bo‘ladigan muammolarni kenroq tushuntirish maqsadga muvofiqdir. Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash kerakki, ekologik xavfsizlikni ta’minlash, atrof muhitga

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. I. Normativ huquqiy hujjatlar. I.1.O‘zbekiston Respublikasining Konistitutsiyasi 2018 y. I.2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 7-fevral 2017-yilda 2017-2021 yillarda O‘zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi haqidagi farmoni. I.3. O‘zbekistonRespublikasiQonuni “Ekologikekspertizahaqida” (25.05. 2000-yil №73-II). I.4. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni “Qishloq xo‘jaligi o‘simliklarini zrarkunanda va kasalliklardan himoya qilish haqida” (31.08. 2000-yil №116-II). I.5. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni “Radiatsiya havfsizligi haqida” (31.08. 2000-yil №120-II). I.6. O‘zbekistonRespublikasiQonuni “Chiqit-ahlatlarhaqida” (05.04. 2002-yil №362-II). I.7. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni “Yer osti boyliklari haq

II. 14. Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. – T.: O‘zbekiston, 1997. -326 b. II. 15. Karimov I.A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo‘lida. 6-jild. – T.: O‘zbekiston, 1998. -429 b. II.16. Karimov I.A. Biz kelajagimizni o‘z qo‘limiz bilan quramiz. 7-jild.–T.: O‘zbekiston, 1999. - 410 b. II.17. Karimov I. A. Ozod va obod Vatan, erkin va farovon hayot – pirovard maqsadimiz. 8-jild. - T.: O‘zbekiston, 2000. -526 b. II. 18. Karimov I.A. Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas’ulmiz. 9-jild. - T.: O‘zbekiston, 2001. -438 b. II. 19. Karimov I. A. Xavfsizlik va tinchlik uchun kurashmoq kerak. 10-jild.-T.: O‘zbekiston, 2002. -429 b. II. 20. Karimov I.A. Biz tanlagan yo‘l demokratik taraqqiyot va ma’rifatli dunyo bilan ham

II. 27. Karimov I.A Jahon inqirozining oqibatlarini yengish, mamlakatimizni modernizatsiya qilish va taraqqiy topgan davlatlar darajasiga ko‘tarilish sari. 18- jild, - T.: O‘zbekiston 2009. -264 b. II. 28. Karimov I.A. Demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish – mamlakatimiz taraqqiyotining asosiy mezonidir. 19-jild, - T.: O‘zbekiston 2011.-345 b. II. 29. Karimov I.A. Bizning yo‘limiz – demokratik islohotlarni chuqurlashtirish va modernizatsiya jarayonlarini izchil davom ettirish yo‘lidir. 20-jild, - T.: O‘zbekiston 2012.-320 b. II.30. Karimov I.A. Mamlakatimizni yanada obod etish va modernizatsiya qilishni qat’iyat bilan davom ettirish yo‘lida. 21-jild, - T.: O‘zbekiston 2013.-384 b. II. 31. Karimov I.A. O‘zbekiston erishgan yutuq va marralar –

II. 38. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. - T.: O‘zbekiston NMIU. 2017. -48 b. II. 39. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. – T.: “O‘zbekistan” NMIU, 2016. -56 b. I I. 40. Алимова Р, Арифханова Ш, ТолиповаФ. Центральная Азия: экономика, геополитика, безопасность. Под редакцией . – Т.: Главная редакция ИПАК “Шарк”, 2002.- 221 б. I I .41 . Акромов З., Рафиқов А. Прошлое, настояшее и будущее Аральского моря. - Т.: Мехнат , 1990 . -136 б . I I.42. Axmedov A.A. Ekologik nazorat: nazariya, metodologiya va amaliyot. – T.: Adabiyot uchqunlari, 2017. – 152 b. I I.43. Бабина Ю.В. Экологический менеджмент –М.: Перспектив, 2008 . -212с. I I .44. Баходиров М.М. М

II.52. Nigmatov A., Pardayev G‘. Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. - T.: 2005. -155 b. II.53. Nig‘matov A. Ekologiya nima? O‘quv qo‘llanma, -T., 2005. 98 b. I I.54 . Ольдак П.Г. Равновесное природопользавание: Взгляд экономиста. – Новосибирск: Наука. Сиб. Отд-ние, 1983. –(1), -128 с . II.55. Omonov B. “O‘zbekistonning Orolbo‘yi mintaqasidagi ekologik siyosati” – T.: “Fan”, 2014. –B.184. I I.56. Усманов Э.М. Социально-философские проблемы интеграции экологической политики государств Центральной Азии в современных условиях. –Т. : Фан, 2006 . -160 с . II.57. Qo‘ldoshev A. Markaziy Osiyo davlatlarida ekologik munosabatlarni boshqarishning demokratik va gumanistik tamoyillari. –T.: 2014. - 160 b. II I. Internetsaytlari . 1. http:// Lex.uz 2. http://Gov.uz 3. http:// Islam.ru 4. http:

Купить