Estetik ong va estetik faoliyat - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	461.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

Estetik ong va estetik faoliyat

Купить

Estetik ong va estetik faoliyat REJA: 1. Estetik ong 2. Estetik faoliyat www.arxiv.uz

Kishi psixikasining paydo bo‘lishi va rivojlanishi eng murakkab muammolardan biri bo‘lib, tabiat qonunlarining mohiyatini tushunib yetishga harakat qiladigan tadqiqotchilarni bu muammo hamma vaqt qiziqtirib kelgan. Materialistik yo‘nalishdagi olimlar psixikaning paydo bo‘lishi uzoq davom etgan materiya rivojlanishining natijasi deb izohlaydilar. Ular materiyaning tabiatini tadqiq qilishar ekan, harakat materiyaning hayot kechirish usuli, uning tarkiban o‘ziga xos ajralmas xususiyati ekanligi uchun ham materiya harakatining turli shakllarini o‘rganadilar. Harakatsiz, mutlaqo harakatlanmaydigan materiya umuman bo‘l-maydi. Olamdagi butun materiya, jami noorganik va organik tabiat harakatlanish, o‘zgarish va rivojlanish holatida bo‘ladi. www.arxiv.uz

Jonsiz tabiatda harakat jism va moddalarning mexanik, fizikaviy va kimyoviy ta’siri tarzida yuz berishi mumkin. Jonli materiyaga in’ikosning biologik shakllari xos bo‘lib, jonli materiyaning ma’lum bir bosqichida in’ikosning yangi shakli sifatida psixika paydo bo‘ladi. Har qanday jonli organizm barcha tashqi qo‘zg‘atuvchilarga nisbatan tanlangan holda munosabatda bo‘ladi va bu bilan jonli materiyaning sifat jihatidan yangi xususiyatini – o‘zini o‘zi tartibga solish xususiyatini namoyon qiladi. Uzoq vaqt davom etgan evolutsiya natijasida hozirgi organizm-larda in’ikosning qo‘zg‘aluvchanlikdan tortib, to uning ancha yuksak darajadagi shakllari bo‘lmish sezgilar, idrok, xotira, tafakkurga qadar turli shakllarini ko‘ramiz. Agar jonli mavjudotlarning hayot kechirish muhiti hamma joyda mutlaqo b

Haqiqatda esa muhit iqlim jihatidan ham, yashash sharoiti jihatidan ham g‘oyat rang-barang bo‘lib, bu organizmlarning tabaqalanishini taqozo etadi. Aks ettirish usullari yuksalgan sari hayvonlarning mazkur turi muhitning bevosita ta’siridan shunchalik ozod bo‘la boradi. Yashash sharoitlarining keskin o‘zgarishi hayvonlarning joyini o‘zgartirishga majbur etishi azaldan ma’lum. Hayvonlarning bunday xatti-harakatlari sharoitga ko‘proq yoki kamroq darajada mos bo‘lishi mumkin. Cho‘l toshbaqasi va mayda kemiruvchilar issiq kunlar boshlanishi va qishki sovuq tushishi oldidan o‘zlarining normal hayot kechirishlari uchun zarur shart-sharoitlarga ancha mos keladigan harorat saqlanadigan chuqur in qazib, yer tagiga kirib ketadi. Bu o‘rinda instinktlar harakat qiladi. Fil o‘ziga suv sepa boshlaydi, q

Bu o‘rinda instinktlardan ko‘ra hayvonlar individual hayot kechirishida orttirgan tajriba – shartli bog‘lanishlar ta’sir qiladi. O‘simlik va hayvonlarga mansub shakllar evolutsiyasining barcha bosqichlarida jamiki jonli organizmlar in’ikosning alohida, biologik shakli – ta’sirlanuvchanlikka ega bo‘ladi. Ta’sirlanuvchanlik tirik organizmning biologik ahamiyatiga ega bo‘lgan (biotik) ta’sirga javob berish qobiliyati demakdir. Oddiy ta’sirlanuvchanlik sodda, bir hujayrali tirik organizmdayoq seziladi. Ular muhitning ta’siriga harakatlanish bilan javob beradi. Muhit biotik ta’sir o‘tkazishi mumkin bo‘lib, buning natijasida jonli organizmda protoplazmaning xossasi o‘zgaradi. Qo‘zg‘atish ta’siriga uchraydigan o‘zini tartibga soluvchi tizim sifatida tirik hujayrada qidiruv harakatlari hosil bo‘la

O‘simliklarning biologik in’ikos etish shakli o‘zini tartibga solishga yordam beradigan tropizmlarning mavjudligi bilan mukam-mallik kasb etadi. Hayvonlarga mansub shakllarda ta’sirlanuvchanlikning yangi turi – sezuvchanlik paydo bo‘ladi. A. N. Leontyevning faraziga ko‘ra, se- zuvchanlik ginetik jihatdan qaraganda, muhitning organizmni boshqa ta’sirlar bilan bog‘lovchi, singallik vazifasini o‘tovchi ta’sirlarga ja-vob ta’siridan bo‘lak narsa emas. Yuksak taraqqiy etgan hayvonlarda sezuvchanlik oshib, sezgi organlari shakllanadi. Narsalarning o‘ziga (biron- bir organik ehtiyojli, ular yordamida qoldirib bo‘lmasligi ma’nosida) ahamiyatsiz belgilari (hidi, shakli, rangi) signallik ahamiyatiga ega bo‘ladi. Shuning uchun ham ma’lum bir sharoitlarda hatto oddiy hayvonlar ham biotik ta’sir-lardan

Onadan tug‘ma ravishda qolgan xatti-harakatlarga instinktiv xatti-harakatlar deyiladi. Instinktiv reaksiyalar xatti- harakatlarning tug‘ma shakllarini ishga tushirishga olib keladigan oddiy omillar tufayli sodir bo‘ladi. Yuksak taraqqiy etgan hayvonlarda, ayniqsa sut emizuvchilarda, xatti-harakatning yangi, ancha nafis shakllari birinchi darajali aha-miyat kasb etmoqda. Soddaroq hayvonga qaraganda umurtqali hay-vonlarda shartli bog‘lanishlar mislsiz ko‘p hosil bo‘ladi. Hayvon evolyutsion taraqqiyotning yuqori bosqichiga ko‘tarilgan sari hosil bo‘ladigan shartli bog‘lanishlar ham shuncha murakkabroq va yana ham nafisroq bo‘lishi mumkin. Jonli materiyani aks ettirishning rivojlanishida navbatdagi bosqich xatti-harakatning yangi belgilarini mustaqil hosil qilishga asoslangan nafis individual

Malakalar deyilganda hayvonlarning shartli bog‘lanishlarga aso-san bajaradigan va avtomatik tarzda takrorlanadigan xatti- harakati tu-shuniladi. Malakalar xuddi instinktlarga o‘xshab rivojlanishning nisbatan quyi bosqichlarida ham bo‘ladi, lekin aniq ifoda etilgan mala-kalar faqat bosh miya qobig‘i bo‘lgan hayvonlardagina namoyon bo‘ladi. Shunday qilib, malakalar bir- biridan jiddiy ravishda farq qilishi mumkin: bir xil holatda ular avtomatik takrorlanishiga ko‘ra instinkt-larga yaqin tursa, boshqa bir holda intellektual xatti-harakatlarga yaqinlashib ketadi. Ayrim narsalar o‘rtasida murakkab munosabatlar-ning aks ettirilishi intellektual xatti-harakatlar negizini tashkil etadi. Yuksak taraqqiy etgan hayvonlar narsalar o‘rtasidagi munosabatlarni payqash qobiliyatiga va mazkur vaziyatning n

Hayvonlarning ayrim turlarida instinktlar ustun bo‘lsa, boshqalari-da shaxsiy tajriba jarayonida orttirilgan bog‘lanishlar ustunroq bo‘ladi. Munosabat bildirishning ayrim usuli sifatida instinktlar va mala-kalar hayvon organizmini ortiqcha zo‘riqishdan saqlaydi. Hayvon qa-torasiga bir necha bor muvaffaqiyatsizlikka duch kelganda, keyincha-lik masalani hal qilishning yuksakroq darajadagi usuliga, ya’ni intel-lekt (aql-idrok) bilan ish ko‘rish usuliga murojaat qiladi. Biroq vujud-ga kelgan vaziyat hayvonlar uchun kamdan-kam holda muammoga aylanadi va binobarin, ancha yuksak idrok ishlatiladigan darajada aks ettirish alohida zaruriyat sifatida namoyon bo‘ladi. Intellektual xatti-harakat hayvonlarning ko‘pincha yashirin imkoniyati sifatida qolib ketadi. Hayvonlarning o‘zaro munosabatlari ba’za

Ganglioz asab tizimiga ega bo‘lgan hayvonlardagi «til» gavdasini ma’lum bir ko‘rinishda tutish bilan akustik signallar, kimyoviy (hid bilish) axborotlar, turli suykalishlar orqali ifoda etiladi. Yuksak taraqqiy etgan hayvonlar (qushlar, sut emizuvchilar)ning to‘dasida ham o‘zaro munosabatlarning muayyan shakllari mavjuddir. Hayvonlarning har qanday tarzda biron-bir to‘daga birlashuvi bilan aloqa qilishlari uchun zarur bo‘lgan «til»ning paydo bo‘lishiga olib keladi. Hayvonlarda qiyofa, suykalish «til»idan tashqari, eshitiladigan signallar «til»i ham bor. Sayroqi qushlarda, delfinlarda, maymunlarda murakkab tovush signali borligi bayon qilib o‘tildi. Chiqariladigan tovush hayvonning emotsional holatini aks ettiradi. Bitta to‘dadagi hayvonlar bir-birining tovush reaksiyalariga qarab mo‘ljal o

Hayvonlarning «tili»da faqat bitta narsa yetishmaydi –hayvonlar-ning «tili» odamlarning tilidan farqli o‘laroq, tajribani ifoda etish vositasi bo‘lib xizmat qila olmaydi. Shuning uchun ham biron-bir alohida buyuk jonzod vakili o‘zining individual tajribasida anchagina oson ovqat topishning bir qator usullarini topadi deb taxmin qilgani-mizda ham, u o‘z tajribasini hayvonlar ixtiyoridagi «tilda» mavjud bo‘lgan vositalar bilan ifodalashga qodir emas. Odam psixikasi bilan eng yuksak taraqqiy etgan hayvon psixikasi o‘rtasida juda katta tafovut mavjud. Masalan, hayvonlarning «tili» bilan odamning tilini bir-biriga taqqoslab bo‘lmaydi. Hayvon o‘z to‘dadoshlariga muayyan, bevosita vaziyat bilan cheklangan hodisalar haqida faqat xabar berishigina mumkin bo‘lgan bir paytda kishi til vositasida bosh

Ongni bevosita hayvonlarning evolutsiyasidan keltirib chiqarish mumkin emas: inson ijtimoiy munosabatlar mahsulidir. To‘daning ja-miyatga aylanishiga ta’sir ko‘rsatgan omil mehnat faoliyati, ya’ni qurollarni birgalikda yaratish va qo‘llash jarayonida odamlar amalga oshiradigan faoliyat bo‘ldi. Shuni xulosa qilish mumkinki, faqat odamgina ijtimoiy tajribani o‘zlashtiradi. Kishi psixikasini u egallab oladigan ijtimoiy tajriba rivojlantiradi. Inson psixikasining hayvon psixikasidan eng muhim farqi ularning rivojlanish shart- sharoitlarida ko‘rinadi. www.arxiv.uz

E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!!! www.arxiv.uz

Купить