Эстетик онг ва эстетик фаолият эстетиканинг асосий тушунчалари - Основы культурологии - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	160.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Основы культурологии

Эстетик онг ва эстетик фаолият эстетиканинг асосий тушунчалари

Купить

1. 1. ЭСТЕТИК ОНГ ВА УНИНГ ТУЗИЛМАСИ . 2. ЭСТЕТИК БИЛИШ ВА УНИНГ ТУРЛАРИ 3. ЭСТЕТИК ФАОЛИЯТ. 4.ГЎЗАЛЛИК ВА ХУНУКЛИК. 5. УЛУҒВОРЛИК ВА ТУБАНЛИК. 6. ФОЖЕАВИЙЛИК ВА КУЛГУЛИЛИК. Эстетик онг ва эстетик фаолият эстетиканинг асосий тушунчалари

ЭСТЕТИК МУНОСАБАТ : МУНОСАБАТ  Инсоннинг саломатлиги ва турмуш тарзини фаровонлаштиришга қаратилган зоҳирий-моддий мақсадга эришиш тамойилига асосланган утилитар-эмпирик манфаатдорлик.  Ботиний-руҳий манфаатдорлик ва мақсадга мувофиқликни таъминлайдиган ҳиссий-маънавий муносабатлар. ЭСТЕТИК МУНОСАБАТ А ҳамияти - инсон моддий бойлик яратишдан маҳрум бўлган пайтда ҳам ўз маънавиятини бойитиш имконини йўқотмаслиги билан белгиланади. У нсурлари - объект ва субъект. О бъект - эстетик «қўзғатувчи». « Қ ўзғатувчи» инсонга эстетик кўриниши билан таъсир кўрсатади яъни ёқимли ёки ҳайратга соладиган шакл ва мазмунни ўзида ифодалайдиган эстетик кўриниш; С убъект - «қўзғалувчи». « Қ ўзғалувчи» моҳиятига кўра таъсирни қабул қилади, идрок этади, ўша кўринишнинг идрок этилишини таъминловчи ҳиссий ва инт

ЭСТЕТИК ОНГ ВА УНИНГ ТУЗИЛМАСИ Эстетик онг лаш фақат эстетик қадриятлар ёҳуд объектларни идрок этишда эмас, балки янги эстетик қадриятлар яратишда ҳам фаол иштирок қилади, яъни у эстетик фаолият жараёнида ўзининг доимий улушига эга: санъат асарининг дунёга келишида, турмуш шароитини, ишлаб чиқаришнинг гўзаллашувида ва шунга ўхшаш ҳолатларда ҳал қилувчи аҳамият касб этади. Эстетик онг – воқеликдаги нафосатнинг инсон онгида акс этишидир.

Эстетик онгнинг ва унинг ўзига хос хусусиятлари.  Эстетик онгнинг конкрет образли характерга эга эканлиги. Дунёда неча миллиард инсон бўлса, шунча характер мавжуд.  Эстетик онгнинг беғаразлиги. Унинг беғаразлик хусуссиятини биринчи бўлиб, олмон файласуфи Иммануил Кант кашф қилган. Эстетик онгнинг беғаразлиги унинг бевосита моддий манфаатдорликдан холи эканлигидадир. Лекин унинг заминида жуда катта маънавий манфаатдорлик ётади.  Эстетик онгнинг хусусиятларидан бири образнинг кўп манолигидир. ( бунга мисол тариқасида омоним, синоним сўзлар, иборалар ва бошқалар кириб кетади.) М: Кўз, Қўй, Капалагим учиб кетди., Тегирмонга тушса бутун чиқади. в.х.к.

• Эстетик онгнинг бевоситалик характерга эга эканлиги. Буни биз нимада кўришимиз мумкин? Инсон онгига ўзи хохламаган холатда унга таъсир қилган воқеа ёки ходиса ёки ўқиган китобдаги холат, кўрган кинодаги сюжет ва бошқалар келаверади. Эстетик онгнинг фаол ижодий характерга эга эканлиги. Эстетик онг ижодга йўллайди. Шоир шеър ёзади, хонанда қўшиқ яратади, бастакор мусиқа ёзади. Бирор бир нарсадан хафа бўлган инсонга йиғи келади Йиғи ҳам бир ижоддир. Хохлаган шоирнинг шеърларини олсангиз ундаги гўзаллик, эстетик онгнинг мукаммаллиги мужассам. Эстетик онгнинг ҳиссий – туғёнийлик характерга эга эканлиги. Хар бир воқеа ёки ходиса инсоннинг холатидан келиб чиқиб ҳиссиётига таъсир қилади. Умуман йиғлай олмайдиган йигитлар ҳам оддий бир воқеа акс эттирган клипни кўриб ҳам кўзларига ёш олишлари мум

ЭСТЕТИК БИЛИШ ВА УНИНГ ТУРЛАРИ  Эстетик билиш воқеликдаги ва санъатдаги нафосатнинг моҳияти ва унинг тараққиёт қонунларини билишдир. Эстетик билиш бадиий билишни ҳам қамраб олади. Амалий бадиий билиш – бу адабиётдаги билишдир. Эстетик билишнинг ҳиссий босқичи ёки мантиқий фарқлаш бор. Улар бир - бирига таъсир қилиб туради. Эстетик билишнинг бир неча турлари мавжуд.  Эстетик туйғу - воқеликдаги ва санъатдаги нафосатдор ходисани кўришдан хосил бўлган дастлабки туйғудир. У инсоннинг воқеликдаги ва санъатдаги нафосатга муносабатини ўзига хос ички кечинмалар орқали акс этишидир. Эстетик ҳис – туйғулар мураккаб ижтимоий ходиса сифатида нафосат, ҳамоҳанглик, оҳанг, шакл, уйғунлик, мосликкаби тушунчалар билан бирга шодлик, ҳайратланиш, ажабланиш, роҳатланиш, лаззатланиш, эхтиром, шавқ – завқ, на

 Эстетик завқ - воқеликдаги ва санъатдаги нафосатдан олинган кучли ички туйғулар мажмуидир. Эстетик завқ ижобий мазмунга эга бўлади. Улуғворлик, олийжаноблик фазилатлардан олинади.  Эстетик идрок - воқеликдаги ва санъатдаги нафосатдар ходисани яхлитлигича, бир бутунлигича акс этилишидир. Гўзалликни идрок этиш жараёнида содир бўладиган ўзаро харакатлар эстетик муносабат замидир. Эстетик муносабат тизимида эстетик объект фақат идрок қилиш шакли сифатида намоён бўлади.  Эстетик тасаввурлар – эстетик билишнинг шундай кўринишларидан биридирки бунда воқеликдаги ва санъатдаги нафосатдор муносабатлар инсон томонидан аввал қабул қилиниб, кейин инсон онгида қайта гавдаланишидир. Бунга мисол қилиб воқеликдаги ва санъатдаги кўрган ходиса, воқеа, кинодаги сюжет, китобдаги холат ва бошқалар бошқатдан

Г Ў ЗАЛЛИКНИНГ ФАЛСАФИЙ-ЭСТЕТИК МО Ҳ ИЯТИ  Г ў заллик кенг маънода - жамики лаззат бахш этадиган , ёқ имли ҳ ис уй ғ отадиган ҳамда ҳ ушнудлик кайфиятларини пайдо қ иладиган нарса- ҳ одисаларни қ амраб олади.  Г ў заллик тор маънода - нарсаларнинг фа қ атгина шакл ёки таш қ и к ў риниши билан ифодаланади.  Г ў заллик норматив-ба ҳ олаш хусусиятига эга.  Г ў заллик «чиройли», «к ў ркам», «нафис», «жозибадор», «мафтункор» каби тушунчалар билан айнан эмас.  Чиройлилик - нарсаларнинг фа қ ат ички ёхуд таш қ и к ў ринишидаги холатни, бажарилган иш, амалга оширилган ҳ аракатдаги ҳ амо ҳ англикни ифодалайдиган эстетик тушунча.

ИНСОН КАМОЛОТИДА Г Ў ЗАЛЛИКНИНГ А Ҳ АМИЯТИ  Шахс ҳ а қ идаги дастлабки маълумот унинг таш қ и к ў риниши ор қ али берилади. Шундай экан, и нсоннинг таш қ и чиройи нафақат шахсн инг ў зига, балки бош қ алар фаолиятига ҳ ам ижобий таъсир к ў рсатади.  Инсоннинг ички гўзаллиги унинг одоб, хул қи ва ахло қ ий фазилатлари билан белгиланади. Бу нафосат илми да “Х ул қ г ў залли ги” деб номла на ди.  Замонавий комил шахс - ў з ҳ а қ - ҳ у қ у қ ларини танийдиган, ў з кучи ва имкониятларига таянадиган, теварак атрофда содир б ў лаётган во қ еа- ҳ одисаларга муста қ ил муносабат билан ёндашадиган, ў з шахсий манфаатларини мамлакат ва хал қ манфаатлари билан уй ғ ун холда к ў радиган, ў зини жамиятнинг ажралмас қ исми деб х ис этадиган, замонавий билимларни мукаммал эгаллаган, маънавий жи ҳ атдан

Г Ў ЗАЛЛИК ФАЛСАФИЙ-ЭСТЕТИК Ҳ ОДИСА СИФАТИДА  Эзгулик ва ҳ а қ и қ ат билан биргаликда олий қ адриятлар тизимини ташкил этади.  Эстетиканинг мезоний тушунчаларини бир-бир билан бо ғ лайди, улар г ў заллик призмасидан ў тиб ҳ а қ и қ атга айланади.  Энг олий қ адрият б ў лган инсоннинг идеал ҳ а қ идаги тушунчасини шакллантиради.  Г ў заллик умуминсонийлик касб этиб, ҳ ар қ андай синфийлик, партиявийлик, якка мафкуравийлик каби аксил маънавий доиралардан ю қ ори туради, миллийликни инкор этмайди ва шу жи ҳ ати билан умумбашарий қ адрият даражасига к ў тарилган.  Идеал ва реал во қ елик орасидаги к ў прик вазифасини ў таши баробарида бадиий ижод равна қ и ва санъат турлари тара ққ иётини таъминлайди.  Шахсни тарбиялашда ҳ ам восита, ҳ ам омил вазифасини бажаради.

Г Ў З А Л Л И К М аънавий ва моддий хусусиятга эга б ў лган,ижтимоий ҳ аётда фав қ улодда а ҳ амият касб этувчи ҳ амда нарса- ҳ одисаларнинг уй ғ унлиги, ҳ амо ҳ англиги,мутаносиблиги, м а қ садга мувофи қ лигига асосланган қ адриятлар мажмуидир.

ХУНУКЛИКДА ШАКЛ ВА МАЗМУН НОМУТАНОСИБЛИГИ  Г ў залликнинг диалектик зиддияти уни янада такомиллашиб боришидаги зарурий шартдир. Бу эстетикада умумий ном билан хунуклик деб аталади.  Ҳ унуклик г ў залликнинг акси эмас, балки унинг дилеммасидир. балки унинг дилеммасидир. ҲҲ унукликнинг акси чиройлилик унукликнинг акси чиройлилик ҳҳ исобланади. Чунки, исобланади. Чунки, ўў хшаш, бир-хшаш, бир- бирига ябирига я ққ ин тушунчаларнинг унсурин тушунчаларнинг унсур (элемент)лари у ёки бу (элемент)лари у ёки бу кк ўў ринишда ринишда ҳҳ ар иккала тушунчада ар иккала тушунчада ҳҳ ам намоён бам намоён б ўў лиш элиш э ҳҳ тимоли тимоли мавжуд.мавжуд.  Санъат бизга хунукликнинг барча Санъат бизга хунукликнинг барча икир-чикирларини очиочи ққ -ойдин -ойдин тасвирлатасвирла беради беради . .  Х У Н У К

У Л У Ғ В О Р Л И К инсоннинг во қ еликдаги нарса - ҳ одисларга ахло қ ий мезонлар билан ёндошиши ва улардан юксак эстетик ҳ айрат туй ғ усини ҳ осил қ илувчи тушунчалар мажмуидир.

ТУБАНЛИКТУБАНЛИК  ТУБАНЛИК - инсонда кучли нафратланиш туй ғ уларини ҳ осил қ илувчи нарса- ҳ одисалар мажмуидир.  Тубанлик - хунуклик тушунчаси билан бир хил маъно касб этмайди .  Тубанлик - жамият, айниқса инсон ва унинг аъмолига нисбатан кўпроқ қўлланилади.  Тубанлик - ҳам жисман, ҳам маънан ҳалокатга олиб борувчи ҳодисадир.  Тубанлик - инсоннинг нафа қ ат ҳ атти- ҳ аракати, фаолияти да , балки унинг ботиний оламиботиний олами орқали ҳам намоён бўлади. орқали ҳам намоён бўлади. М унофи қ лик, хоинлик, зўравонлик, юзсизлик каби каби иллатлар астаиллатлар аста -- секинсекин лик биланлик билан тубанликка айланиб боради. тубанликка айланиб боради.

УЛУ Ғ ВОРЛИК ВА ТУБАНЛИКНИНГ ШАХС, ЖАМИЯТ ВА ТАБИАТДА НАМОЁН Б Ў ЛИШ ХУСУСИЯТЛАРИ  Э.Бёрк - г ў залликни улу ғ ворликка қ арама- қ арши қў яди.  И.Кант - г ў заллик ва улу ғ ворликни уй ғ унликда ривожланувчи тушунчалар деб ҳ исоблайди.  Г. Г егел - улу ғ ворлик г ў залликнинг бир к ў риниши , деб билади.  ИНСОНДАГИ УЛУ Ғ ВОРЛИК - қ ай ғ у ва қў р қ увни енгиш , унга қ арши бориш , қ атьий ишонч ва юксак инсоний туйғу билан белгиланади. ТАБИАТДАГИ УЛУ Ғ ВОРЛИК - математик ва динамик хусусиятга эга. Математик хусусиятида хажм, динамик хусусиятида куч устувор а ҳ амиятга касб этади. ЖАМИЯТДАГИ УЛУ Ғ ВОРЛИК - умуминсоний қ адриятлар, тарихий ва миллий қ а ҳ рамонлик, жасорат, хал қ парварлик, бар қ арорлик, бунёдкорлик тушунчалари билан уй ғ унлашади.  Давлатда бар қ арорлик, жамиятда а

ФОЖЕАВИЙЛИК ВА КУЛГИЛИЛИК НИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ  Фожеавийликнинг санъатдаги равнаФожеавийликнинг санъатдаги равна ққ и и УйУй ғғ ониш даврида бошланганониш даврида бошланган : : ии нсонгансонга менсимай менсимай ққ араш араш ўў рнига инсонни улурнига инсонни улу ғғ лаш, унинг чексиз лаш, унинг чексиз имкониятларини куйлаш инсонпарварлик фалсафаси имкониятларини куйлаш инсонпарварлик фалсафаси ққ арор топди. арор топди.  Инсонннинг Инсонннинг ўў лими лими унинг яунинг я ққ ин кишилари учун ин кишилари учун ққ айай ғғ ули ули ҳҳ одиса одиса ҳҳ исобланади, исобланади, ҳҳ аётдан каётдан к ўў з юмиш буюк з юмиш буюк ҳҳ алокат сифатида алокат сифатида ққ абул абул ққ илинади. илинади.  ЎЎ лим лим ққ айай ғғ усиданусидан фар фар ққ ли ли ўў лароларо ққ фожеий фожеий ққ айай ғғ у – изтиробнинг махс

ФОЖИАВИЙЛИКНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ  Фожиавийлик Фожиавийлик ўў лим тушунчасининг молим тушунчасининг мо ҳҳ иятини очиб иятини очиб ташлайди ва инсоннинг энг оташлайди ва инсоннинг энг о ғғ ир, рухий изтироблардан ир, рухий изтироблардан ҳҳ алос алос этади.этади.  Фожиавийлик инсоний фазилатлардаги йФожиавийлик инсоний фазилатлардаги й ўқўқ отилган отилган нарсаларнинг нарсаларнинг ўў рнини рнини ққ оплаб боплаб б ўў лмаслигини клмаслигини к ўў рсатиб беради.рсатиб беради.  АА бадиятга дахлдор бадиятга дахлдор инсонларни таснифлайди.инсонларни таснифлайди.  Фожиавийликда Фожиавийликда ўў лим лим ҳҳ аётга хизмат аётга хизмат ққ илади.илади.  ББ ўў либ либ ўў тган тган вв оо ққ еа-еа- ҳҳ одисанинг якунига одисанинг якунига ққ араб фожеий араб фожеий характернинг фаоллигини намоён этади.характе

КУЛГУЛИЛИК  Кенг маънодаги ҳ азил ( юмор) туй ғ уси.  Жуда мураккаб а қ лий туй ғ у.  Шахс нинг бутун борли ғ и намоён б ў лади .  Инсонн инг ҳ ис-туй ғ у си, орзу-умидлари ва характери акс этади . К улгининг юзага келиши :  Инсон моддий эҳтиёжи (овқатланганда, чан қ о ғ ини қ ондирганда, ҳ аётдан т ў ла қ онли мамнун б ў лган да)ни қондириш натижасида пайдо бўлган кулги ҳ аётни соф физиологик-жисмоний идрок этиш ифодаси б ў либ хизмат қ илади.  Кулги бирор-бир ҳ одисанинг асл мо ҳ ияти ў ртасидаги номувофи қ зиддият , амалдаги во қ елик билан юксак эстетик орзуларга мос келиши керак б ў лган во қ елик ў ртасидаги му ҳ им тафовутлар, бе ў хшовликлар, келишмовчиликларни табиий англаш натижасида вужудга келади.  Бе ҳ осдан амалга оширилган но қ улай ҳ атти- ҳ аракат туфайли.  Т ў ла

КУЛГИЛИЛИКНИНГ ЭСТЕТИК МО Ҳ ИЯТИ  Кулги инсоний во қ елик ва у фақат инсонга тегишли.  Чинакам кулги инс он а қ ли нинг маҳсулидир.  Кулги нинг лаззат и - мас ҳ ара, исте ҳ зо , киноя, пичинг каби обьектлар дан афзалли гидадир. К улгининг хусусиятлари :  бе ў хшов чиройлилик, кучсиз қ удрат, кичик буюклик, а ҳ амиятсиз моҳият.  ботиннинг зо ҳ ирга ў тиши, восита ва ма қ саднинг номувофи қ лиги;  инсонпарварлик таиатига эга .  улу ғ лантиради ва ҳ ожиржам қ илади.

КУЛГИЛИЛИКНИ ЮЗАГА КЕЛТИРУВЧИ ВОСИТАЛАР .  Коса тагидаги нимкоса гаплар. Бунда бирор нарса ҳ а қ ида гапирилади-ю, аммо мазмун бош қ а маънога қ аратилган б ў лади.  Пардали с ў злар. Бунда кишининг камчиликларини унинг к ў нглига ботмайдиган с ў злар ор қ али айтиш.  Аския–пайров. Ў збек миллий аския санъатидаги «Гулмисиз-рай ҳ онмисиз, жамбулмисиз» деб номланган аския-пайров с ў з ў йинининг ў лмас намунасидир.  Ҳ азил-мутойиба. Ҳ азил инсонларни фикрлашга, с ў зларни ў ринли қў ллашга, қ изи қ арли иборалар билан фикрни баён этишга ундайди. Ҳ азилнинг к ў пол к ў риниши мас ҳ ара ҳ исобланади. Киноя, пичинг, кесати қ с ў зни ҳ азил ор қ али ифодалашда му ҳ им воситалар ҳ исобланади.

КУЛГИЛИЛИКНИНГ АСОСИЙ УНСУРЛАРИ Ҳ азил . Ҳ ажвия . Мас ҳ ара . Ў хшатма (пародия) . Пичинг . Кесати қ. Ҳ азил-мутойиба . Хажвий расм (карикатура) . Мубола ғ а . Латифа . Аския . Исте ҳ зо Ҳ АЗИЛ – кулгилиликнинг юзага келишида му ҳ им а ҳ амиятга эга б ў либ, у мо ҳ иятан бирор обьект ва субьектнинг камчилиги ё ҳ уд ют ғ ини д ў стона, о ғ ри қ сиз фикр ор қ али ифодалашдир. Ҳ азил ў зининг самимийлиги, беозорлиги билан кулгининг бош қ а турлари ичида энг жозибалиси ҳ исобланади. Ҳ азилнинг асосида тан қ ид мавжуд б ў либ, у бевосита меъёрга асосланади. Бу асос ў зида бе ғ аразлик, самимийлик, т ўғ рилик ва ҳ аётийликни мужассам этади. Инсоннинг таш қ и ва ички оламидаги айрим қ усурлар, доимий фаолият турлари ҳ азил учун сабаб б ў лади. Ҳ азилнинг тагида ҳ амиша жиддий ният яширинган б ў

ХАЖВИЯ – жамият жамият ҳҳ амда инсон фаолиятидаги амда инсон фаолиятидаги иллатлар ва уларнинг оиллатлар ва уларнинг о ққ ибатлари олам ибатлари олам мукаммаллиги ва инсон идеалларига номувофимукаммаллиги ва инсон идеалларига номувофи ққ келишини ккелишини к ўў рсатиб берувчи кулги туридир. рсатиб берувчи кулги туридир. МАС Ҳ АРА – – аччиаччи ққ ва за ва за ҳҳ арар ҳҳ анда анда ҳҳ азил базил б ўў либ, либ, у моу мо ҳҳ иятан инсонни иятан инсонни ққ оралашга, уни щафоралашга, уни щаф ққ аа тт ққ илишга, обрилишга, обр ўў сизлантиришга сизлантиришга ққ аратилган баратилган б ўў лади. лади. Бу кулгининг Бу кулгининг ўў та зиддиятли ва та зиддиятли ва ғғ айриахлоайриахло ққ ий ий кк ўў ринишидир. Шу боис масринишидир. Шу боис мас ҳҳ ара фисара фис ққ у-у- фасоднинг муфасоднинг му ққ аддимаси

Купить