Farg’ona viloyati uchko’prik tumani 1- sonli kasb-hunar maktabida amaliyot - Iqtisodiyot - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	10000UZS
Hajmi	57.6KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	29 Yanvar 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Iqtisodiyot

Sotuvchi

Sherzodjon Kamoldinov

Ro'yxatga olish sanasi 20 Sentyabr 2024

24 Sotish

Farg’ona viloyati uchko’prik tumani 1- sonli kasb-hunar maktabida amaliyot

Sotib olish

MUNDARIJA
KIRISH .......................................................................................................................................................... 2
"O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI FARG`ONA VILOYATI UCHKO`PRIK TUMANI “1- SONLI KASB HUNAR
MAKTABI" MUASSASASI TARIXI .................................................................................................................... 4
"O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI FARG`ONA VILOYATI UCHKO`PRIK TUMANI “1- SONLI KASB HUNAR
MAKTABI" DAVLAT MUASSASASI STRUKTURASI ........................................................................................... 7
ASOSIY QISM ............................................................................................................................................... 9
XULOSA VA TAKLIFLAR ............................................................................................................................... 17
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI ................................................................................................. 19
1

KIRISH
Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar maktabi Farg‘ona viloyatida
o‘quvchilarga turli kasblar bo‘yicha ta'lim berishga ixtisoslashgan muassasa bo‘lib,
o‘quvchilarga zamonaviy bilimlar va amaliy ko‘nikmalarni o‘rgatishga qaratilgan.
Maktabda o‘qiyotgan yoshlar o‘z kasblari bo‘yicha nafaqat nazariy bilimlarga,
balki amaliy tajribaga ham ega bo‘ladilar. Kasb-hunar maktabining asosiy maqsadi
yoshlarni nafaqat o‘qitish, balki ularni ish joylariga tayyorlash, professional
malakalarni rivojlantirish, o‘quvchilarning ishga joylashishini ta'minlashdir. Ushbu
maktabda o‘quvchilarni zamonaviy texnologiyalar, qurilish, avtomobilsozlik,
kompyuter texnologiyalari, elektrotexnika va boshqa sohalarda tayyorlash bo‘yicha
yuqori sifatli ta'lim beriladi.
Maktabda ta'lim olish jarayoni o‘quvchilarning turli sohalarda amaliy
ko‘nikmalarni rivojlantirishga asoslangan. Har bir o‘quvchi o‘z tanlagan yo‘nalishi
bo‘yicha nazariy bilimlar bilan birga amaliy mashg‘ulotlar, loyiha ishlari va sanoat
korxonalari bilan hamkorlikda o‘quv jarayoniga jalb etiladi. O‘quvchilarga taqdim
etilayotgan ta'limda nafaqat kasbiy malakalar, balki ijtimoiy, kommunikativ va
jamoaviy ishlash ko‘nikmalari ham o‘rgatiladi, chunki bugungi kunda bu
ko‘nikmalar ham professional faoliyatda muvaffaqiyatli bo‘lish uchun muhim
ahamiyatga ega.
Maktabning ta'lim jarayoni nafaqat o‘quvchilarga zarur bilimlarni berish,
balki ularni ish joylariga tayyorlashni ham o‘z ichiga oladi. Maktabda yuqori
malakali o‘qituvchilar, murabbiylar va ustozlar faoliyat yuritadi, ular o‘quvchilarga
o‘z sohalari bo‘yicha eng yaxshi tajriba va bilimlarni yetkazishga harakat qilishadi.
Maktabda ta'lim olish jarayoni amaliyotga yo‘naltirilgan bo‘lib, o‘quvchilar o‘z
kasblari bo‘yicha real sharoitda amaliy ko‘nikmalarni o‘zlashtiradilar. Shuningdek,
maktabda ilg‘or texnik vositalar, kompyuter laboratoriyalari va boshqa zamonaviy
jihozlardan foydalanish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, bu o‘quvchilarning ta'lim
jarayonini yanada samarali va zamonaviy qiladi.
2

Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar maktabi o‘quvchilari o‘qish davrida
o‘z kasblari bo‘yicha zarur bo‘lgan barcha ko‘nikmalarni o‘zlashtiradi. Maktab
bitiruvchilari ish bozorida talab qilinadigan mutaxassislar sifatida tayyorlanadi.
Ularning ko‘plari o‘z kasblari bo‘yicha turli sanoat va xizmat ko‘rsatish sohalarida
ishlashni boshlaydi. Bu esa, o‘z navbatida, tuman va viloyat iqtisodiy
rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi.
Maktabda o‘quvchilarni nafaqat kasbiy malakalar, balki ishga joylashishda
yordam berish maqsadida, amaliyot o‘tkazish imkoniyatlari ham taqdim etiladi.
O‘quvchilar tuman va viloyatdagi yirik sanoat korxonalari va tashkilotlarida
amaliyot o‘tkazib, o‘z kasblarida real ish sharoitlari bilan tanishishadi.
Shuningdek, maktabda o‘quvchilarni ishlash uchun zarur bo‘lgan ijtimoiy
ko‘nikmalar, jamoaviy ishlash va liderlik kabi ko‘nikmalar ham rivojlantiriladi.
Maktabda o‘quvchilarga turli kasb-hunarlarga oid bilimlar berish bilan birga,
ularni hayotdagi muvaffaqiyatli faoliyatlariga tayyorlashga alohida e'tibor
qaratiladi. Har bir o‘quvchi o‘zining kasbiy yo‘nalishida muvaffaqiyatli bo‘lishi
uchun barcha zarur bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtiradi. Shuningdek, maktabda
o‘quvchilarning ijtimoiy va madaniy rivojlanishi uchun turli tadbirlar va loyihalar
tashkil etiladi. Maktabning maqsadi nafaqat kasbiy, balki insoniy sifatlarni
rivojlantirishga ham qaratilgan.
Maktabda ta'lim olish davomida o‘quvchilar ijtimoiy faoliyatda ishtirok
etish, jamoaviy ishlash va liderlik ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatiga ega
bo‘ladi. Bu esa, kelajakda o‘quvchilarning ish va ijtimoiy hayotdagi
muvaffaqiyatlariga katta ta'sir ko‘rsatadi. Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar
maktabi nafaqat o‘quvchilarga bilim va ko‘nikmalar berishga, balki ularni to‘g‘ri
yo‘nalishda rivojlantirishga ham katta ahamiyat beradi.
Bu maktabda ta'lim olish orqali o‘quvchilar kasbiy hayotga muvaffaqiyatli
kirib borishlari, o‘z sohalarida yuqori malakali mutaxassislar bo‘lib, hudud va
mamlakat iqtisodiy rivojlanishiga hissa qo‘shishlari mumkin. Shuningdek,
maktabda berilayotgan ta'lim zamonaviy talablarga javob beradigan va
3

o‘quvchilarga nafaqat o‘z kasbida, balki ijtimoiy hayotda ham muvaffaqiyat
qozonishga yordam beradigan ta'limdir.
"O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI FARG`ONA VILOYATI
UCHKO`PRIK TUMANI “1- SONLI KASB HUNAR MAKTABI"
MUASSASASI TARIXI
Kasb-hunar maktablarining tashkil topishi va dastlabki yillar (1980-
1990-yillar)
O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan keyin, 1991-yildan boshlab kasb-
hunar maktablari yoshlarni amaliy kasblar bo‘yicha o‘qitishga qaratilgan bir qator
islohotlar amalga oshirildi. Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar maktabi ham
shu davrda tashkil etilgan. Dastlab, maktabda o‘quvchilarni asosan qishloq
xo‘jaligi, qurilish va mexanizatsiya kabi sohalarga tayyorlashga katta e'tibor
berilgan. Shuningdek, yirik sanoat korxonalarining mavjudligi, tuman hududidagi
ijtimoiy va iqtisodiy ehtiyojlarga javoban, kasb-hunar maktabi o‘quvchilari uchun
amaliy malakalar shakllantirish muhim ahamiyatga ega bo‘lgan.
O‘quv dasturlarining kengayishi va texnik jihozlanish (1990-2000-
yillar)
1990-yillar oxirida O‘zbekistonda ta'lim tizimining modernizatsiyasi va
zamonaviy texnologiyalarni ta'limga joriy etish jarayonlari boshlandi. Uchko‘prik
tumanidagi kasb-hunar maktabida ham o‘quv dasturlari kengaytirildi va yangi
yo‘nalishlar kiritildi. Elektronika, elektrotexnika, dasturlash, avtomobil ta'miri va
boshqa texnik sohalar bo‘yicha kurslar tashkil qilindi. O‘quvchilar zamonaviy
uskunalar, laboratoriyalar va kompyuter texnologiyalaridan foydalanib, o‘z
kasblarida amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lishdi. Ushbu davrda kasb-hunar
maktablarida ham ma'lumotlar va texnologiyalarni oshirishga qaratilgan dasturlar
yaratildi.
Yangi o‘quv dasturlari va malakali o‘qituvchilar tayyorlash (2000-2010-
yillar)
2000-yillarda, O‘zbekistonda kasb-hunar maktablari faoliyatining sifatini
oshirish va ta'limning zamonaviy standartlariga moslashtirish maqsadida yangi
4

o‘quv dasturlari ishlab chiqildi. Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar maktabida
ham yangi o‘quv yo‘nalishlari, masalan, kompyuter texnologiyalari, internet
xavfsizligi, turizm va xizmat ko‘rsatish kabi sohalarga e'tibor qaratildi. Maktabda
o‘qituvchi va murabbiylar uchun malaka oshirish kurslari va seminarlar tashkil
etilib, o‘quvchilarga ta'lim berish sifatini oshirishga harakat qilindi.
Maktabda texnik jihozlanish yanada yaxshilandi, zamonaviy o‘quv
laboratoriyalari va trening markazlari tashkil etildi. Bu esa o‘quvchilarning amaliy
ko‘nikmalarini oshirishda muhim rol o‘ynadi.
Mustahkam innovatsiyalar va kasb-hunar maktabining yangi
rivojlanish bosqichi (2010-2020-yillar)
2010-yillarni kasb-hunar maktablari uchun yangi bosqich sifatida qarash
mumkin. O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishi kasb-hunar ta'limiga
yanada katta e'tibor qaratilishiga olib keldi. Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar
maktabi ham bu jarayonda faol ishtirok etdi.
Yangi o‘quv dasturlari va innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish davomida
maktabda o‘quvchilar uchun yangi yo‘nalishlar yaratildi. Xususan, IT, dizayn,
robototexnika va avtomatlashtirish kabi sohalarda o‘quvchilarni tayyorlashga katta
ahamiyat berildi. Shuningdek, amaliyot bazalari va sanoat korxonalari bilan
hamkorlik o‘rnatildi, bu esa o‘quvchilarga ish tajribasi olish imkonini berdi.
Maktabda o‘quvchilarning ijtimoiy faoliyatlarini rivojlantirish, ularni liderlik
va jamoaviy ishlash ko‘nikmalariga o‘rgatish ham muhim ahamiyatga ega bo‘ldi.
Shu davrda, kasb-hunar maktablari nafaqat o‘quvchilarga kasbiy bilimlar berishni,
balki ularni ijtimoiy mas'uliyat va insonparvarlik ruhida tarbiyalashni ham maqsad
qilib oldi.
Hozirgi holat va kelajakka qarash (2020-2025-yillar)
So‘nggi yillarda Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar maktabi ta'lim
jarayonini raqamlashtirish, online ta'lim va interaktiv o‘qitish usullarini joriy
etishga katta e'tibor qaratmoqda. Zamonaviy texnologiyalar va yangi pedagogik
metodlar orqali maktabda ta'lim olishning sifati yanada oshirilgan. O‘quvchilarni
nafaqat mahalliy, balki xalqaro mehnat bozoriga ham tayyorlashga harakat
5

qilinmoqda. Shu bilan birga, kasb-hunar maktabining hududiy rivojlanishga
qo‘shgan hissasi ham kattadir, chunki bu maktabda tayyorlangan mutaxassislar o‘z
hududidagi iqtisodiy o‘sishga xizmat qilmoqda.
Maktabda o‘quvchilarga yangi ijtimoiy dasturlar, ilmiy-texnik ishlar va
loyiha ishlari bilan shug‘ullanish imkoniyatlari taqdim etilib, yoshlarni innovatsion
fikrlashga rag‘batlantirilmoqda. Bu esa, o‘quvchilarning nafaqat kasbiy
malakalarini, balki umuman, ijtimoiy va hayotiy ko‘nikmalarini oshirishga yordam
beradi.
Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar maktabi o‘z tarixida turli davrlarda
ta'lim tizimining o‘zgarishi va yangilanishiga mos ravishda rivojlanib kelgan. Bu
maktab yoshlarni amaliy kasb-hunarlar bo‘yicha tayyorlashda, ular uchun zarur
bilim va ko‘nikmalarni berishda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, maktabda
o‘quvchilarni zamonaviy talablar asosida tayyorlash, ularni ijtimoiy va
ishbilarmonlik dunyosiga tayyorlashga qaratilgan dasturlarni ishlab chiqish davom
etmoqda.
6

"O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI FARG`ONA VILOYATI
UCHKO`PRIK TUMANI “1- SONLI KASB HUNAR MAKTABI"
DAVLAT MUASSASASI STRUKTURASI
Uchko‘prik tumani 1-sonli kasb-hunar maktabi O‘zbekiston
Respublikasining Farg‘ona viloyatidagi ta'lim muassasalaridan biridir. Maktabning
tuzilishi o‘quvchilarga sifatli ta'lim berish va kasbiy malakalarini rivojlantirishga
yo‘naltirilgan. Maktabning umumiy boshqaruvi direktor tomonidan amalga
oshiriladi.
Direktor o‘quv jarayonini tashkil etish, moliyaviy resurslarni boshqarish,
pedagogik faoliyatni nazorat qilish va maktabning ijtimoiy rivojlanishiga mas'uldir.
Direktorning o‘rinbosarlari mavjud bo‘lib, ular o‘quv jarayonining muayyan
qismlariga mas'uldir. Ta'lim bo‘yicha o‘rinbosar o‘quv dasturlarini tashkil etadi va
o‘qituvchilarni boshqaradi, ma'naviyat va tarbiya bo‘yicha o‘rinbosar esa
o‘quvchilarning axloqiy va ijtimoiy rivojlanishiga javobgar bo‘ladi. Iqtisodiyot va
moliya bo‘yicha o‘rinbosar maktabning moliyaviy resurslarini boshqarish va
byudjetni amalga oshirishdan mas'uldir. Shuningdek, pedagogik kengash mavjud
bo‘lib, u maktabda o‘quv jarayonining sifatini nazorat qiladi, yangi o‘quv
dasturlarini joriy etadi va o‘qituvchilarni malaka oshirishga yordam beradi.
O‘quv bo‘limi maktabdagi barcha o‘quv jarayonlarini tashkil etadi.
O‘quvchilarni kasbiy ta'lim yo‘nalishlari bo‘yicha guruhlarga ajratadi, darslarni
tashkil etadi va o‘quvchilarni imtihonlarga tayyorlaydi. Har bir kasb-hunar
yo‘nalishi bo‘yicha alohida o‘qituvchilar jamoasi faoliyat yuritadi. Bu
o‘qituvchilar o‘quvchilarga nazariy va amaliy darslar olib boradilar. Kasb-hunar
yo‘nalishlari orasida qurilish va ta'mirlash, avtomobilsozlik, kompyuter
texnologiyalari, elektronika, dizayn va boshqa ko‘plab sohalar mavjud. Amaliyot
bo‘limi o‘quvchilarning amaliyotga yo‘naltirilishini va amaliy mashg‘ulotlarini
tashkil etadi. O‘quvchilar tuman va viloyatdagi sanoat korxonalari, ishlab chiqarish
tizimlari va xizmat ko‘rsatish sektorida amaliyot o‘tkazadilar.
Ma'naviyat va tarbiya bo‘limi o‘quvchilarning ma'naviy, axloqiy va ijtimoiy
rivojlanishini ta'minlashga qaratilgan. Ushbu bo‘lim o‘quvchilarni jamoaviy
7

ishlashga, etika va axloq qoidalariga rioya qilishga, o‘z kasblariga mas'uliyatli
yondashishga o‘rgatadi. Maktabda o‘quvchilarning kundalik ehtiyojlarini
ta'minlash uchun xizmat bo‘limi mavjud. Bu bo‘lim oziq-ovqat, transport,
sanitariya va xavfsizlik masalalariga mas'uldir. Texnik xodimlar esa maktab
binolarining texnik holatini nazorat qilish, uskunalarni texnik xizmat ko‘rsatish va
ta'lim jarayonlari uchun zarur texnik vositalarni ta'minlash bilan shug‘ullanadi.
Iqtisodiyot va moliya bo‘limi maktabning moliyaviy resurslarini boshqarish,
byudjetni amalga oshirish va o‘qituvchilarning moliyaviy ta'minotini ta'minlashdan
mas'uldir. Marketing va tashqi aloqalar bo‘limi esa maktabning kasbiy ta'lim
yo‘nalishlariga qiziqish bildirish uchun tashqi aloqalarni rivojlantiradi. Ushbu
bo‘lim maktabni reklama qilish, yangi hamkorliklar o‘rnatish va amaliyot uchun
joylar topishda faoliyat olib boradi. Psixologik yordam bo‘limi o‘quvchilarning
psixologik holatini kuzatib boradi, ular bilan individual suhbatlar o‘tkazadi va
kasbiy yo‘naltirish, motivatsiya oshirish bo‘yicha yordam beradi. O‘quvchilarning
sog‘lig‘ini nazorat qilish va tibbiy yordam ko‘rsatish masalalari sog‘liqni saqlash
bo‘limi tomonidan amalga oshiriladi.
O‘quvchilar kengashi o‘quvchilarning huquqlarini himoya qilish, ularga har
tomonlama yordam berish va maktabdagi tadbirlarda faol ishtirok etishlarini
tashkil etadi. Maktabning umumiy tuzilmasida barcha bo‘limlar o‘zaro
muvofiqlashtirilgan holda ishlaydi va o‘quvchilarning muvaffaqiyatli ta'lim
olishlari, zamonaviy mehnat bozoriga tayyorlanishlari uchun barcha sharoitlar
yaratiladi.
8

ASOSIY QISM
Amaliyotning dastlabki haftasi amaliyot joyimning rahbari va boshqa
hodimlari bilan tanishdim xususan amaliyot rahbari tayinlandi. Amaliyot joyim
Farg`ona viloyati Uchko`prik tumani 1-sonli kasb hunar maktabi bo‘lganligi
tufayli asosiy strukturasi quyidagicha edi: Huquqiy bo‘lim, Kadrlar bo‘limi,
Markazlashtirilgan buxgalteriya hisobi va hisoboti bo‘limi va Iqtisodiy masalalar
bo‘yicha bo‘lim. Bundan tashqari dastavval tashkilotning ichki tartib qoidalari va
odob-axloq qoidalari bilan tanishib chiqdim. Keyingi haftada esa asosan
tashkilotning 3 xonalik shotlar rejasi bilan tanishdim va hozirgi davrda 6 xonalik
yangi shotlarni ham ko‘rdim. Shuningdek, Tashkilot davlatga tegishli bo‘lgani
uchun asosiy daromad manbayi davlat budjetidan keladigan pullar hisoblanadi va
xarajati ham asosan hozirda mehnatga layoqadsiz va pensiya yoshiga yetgan
shaxslarga tegishli miqdorda pensiya berish.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 3 sentyabrdagi
414-sonli «Byudjet muassasalarini mablag' bilan ta'minlashni takomillashtirish
to'g'risida»gi Qarori va unga ilova qilingan «Byudjet tashkilotlarini
moliyalashtirish tartibi»ga muvofiq byudjet mablag'lari oluvchilar Davlat
byudjetidan mablag'lar bilan xarajatlarning 4 ta guruhi bo'yicha ta'minlanishi
belgilab qo'yilgan:
Smeta xarajat guruhlarining tarkibi xarajat moddalari asosiy 4 guruhga
bo'linadi:
I guruh – Ish haqi va unga tenglashtirilgan to‘lovlar (rag‘batlantirish
fondlari, stipendiyalar va boshqalar);
II guruh – Ish beruvchilarning ajratmalari (Ish haqiga ustamalar);
III guruh – Kapital qo‘yilmalar (Davlat investitsiya dasturida nazarda
tutilgan aniq ro‘yxatlarga muvofiq);
IVguruh – Boshqa xarajatlar.
Smetalarni tasdiqlash va ro'yxatdan o'tkazish muddatlari:
9

Byudjet tashkilotlari va byudjet mablag'lari oluvchilarning xarajatlar
smetalarini, byudjet mablag'larini taqsimlovchining jamlanma xarajatlar
smetalarini tasdiqlash joriy moliya yilining 10 martidan kechiktirmay amalga
oshiriladi.
Ro'yxatdan o'tkazilgan xarajatlar smetasi mavjud bo'lmagan taqdirda, joriy
moliya yilining 1 aprelidan e'tiboran byudjet tashkiloti va byudjet mablag'lari
oluvchining byudjetdan ajratiladigan mablag'lar hisobidan xarajatlari xarajatlar
smetasi ro'yxatdan o'tkazilguniga qadar to'xtatib turiladi. Byudjet tashkilotlarining
shtat jadvallarini tasdiqlash joriy moliya yilining 10 martidan kechiktirmay amalga
oshiriladi. Xarajatlar smetasi va shtatlar jadvaliga kiritiladigan o'zgartirishlar
Iqtisodiyot va Moliya vazirligi tomonidan belgilanadigan tartibda albatta
Iqtisodiyot va Moliya vazirligi G'aznachiligi va uning hududiy bo'linmalari bilan
kelishiladi.
Asosiy valyuta operatsiyalari Uzasbo dasturida amalga oshiriladi va bu
jarayon hozirgi davrda Uzasbo 2 dasturiga o‘tish arafasida. Amaliyotning uchinchi
haftasida tashkilotning asosiy vositalari bilan tanishdim, Tashkilot viloyat pensiya
jamg`armasi bo‘lgani uchun ham uning Shahar va tumanlardagi bo‘limi asosiy
vositalari ham hisobga olinar ekan. Asosiy vositalarning eskirishi esa Uzasbo
daturiga kiritilgan usul yani to‘g`ri chiziqli usulda hisoblanadi. Byudjet
tashkilotlaridagi asosiy vositalar – qonunchilikka muvofiq zimmasiga yuklatilgan
vazifalarni amalga oshirish maqsadida tashkilot tomonidan uzoq vaqt davomida
(bir yildan ortiq) foydalanadigan, shuningdek, ijaraga berishi mumkin bo'lgan
moddiy aktivlar hisoblanadi. Asosiy vositalar tarkibiga inshootlar, imoratlar,
mashina va asbob uskunalar, kompyuter texnikasi va unga qoshimcha qurilmalar,
transport vositalari va boshqalar kiradi.
Asosiy vositalarni kirim qilishda birqancha yo'llari mavjud. Bular Oldi-sotdi
shartnomasi bo'yicha ob'ektni sotib olish, kapital qo'yilmalar tugaganidan so'ng
tiklangan ob'ektni qabul qilish-topshirish, beg'araz kelib tushish, asosiy
vositalarning ortiqcha (hisobga olinmagan) ob'ektlarini aniqlash, tovar-moddiy
zahiralar tarkibidan o'tkazish, qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollar
10

hisoblanadi. Byudjet tashkilotlarda asosiy vositalarining eskirishi “Byudjet
tashkilotlarining asosiy vositalarining eskirishini aniqlash va buxgalteriya hisobida
aks ettirish tartibi to'g'risidagi Nizom (O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida
2009 yil 30 oktyabrda 2028-son bilan ro'yxatga olingan)ga muvofiq asosiy
vositalarining yillik eskirish me'yorlaridan kelib chiqqan holda, har yili aniqlanadi
va har oyda shu tashkilotlarning buxgalteriya hisobi va hisobotida aks ettiriladi.
Asosiy vositalar qonunchilik (“1 yanvar holati bo'yicha asosiy fondlarni har yili
qayta baholashni o'tkazish tartibi to'g'risida”gi Nizom)da belgilangan tartibda har
yili qayta baholanadi. Asosiy fondlar qiymatini qayta baholash har yili (joriy
yilning 1 fevraligacha) 1 yanvar holati bo'yicha qayta baholashni o'tkazish davrida
narxlar darajasidan kelib chiqib o'tkaziladi. 1 yanvar holati bo'yicha asosiy
fondlarni har yili qayta baholash oldingi qayta baholash natijasida olingan
ob'ektlarning dastlabki (tiklanish) qiymatidan, yil davomida kelib tushgan asosiy
fondlar bo'yicha esa - harid qilish qiymatidan amalga oshiriladi. Byudjet
tashkilotlarida asosiy vositalarni hisobdan chiqarilishi “Asosiy vositalarni
balansdan chiqarish tartibi to'g'risida”gi Nizom (O'zR Moliya vazirining 2004 yil
16 avgustdagi 101-son Buyrug'i bilan tasdiqlangan)ga va boshqa qonuniy
xujjatlarga asosan tartibga solinadi.
Nomoddiy aktivlar - tashkilot tomonidan ulardan ishlab chiqarish, ishlar
bajarish, xizmatlar ko'rsatish yoki tovarlarni sotish jarayonida foydalanish
maqsadida yoxud ma'muriy va boshqa funktsiyalarni amalga oshirish uchun uzoq
muddat mobaynida tutib turiladigan, moddiy-ashyoviy mazmunga ega bo'lmagan
mol-mulk ob'ektlaridir.Nomoddiy aktivlarga yuqoridagi talablarga javob beruvchi
quyidagi ob'ektlar kiritilishi mumkin:
a) patent egasining ixtiro, sanoat namunalari va foydali modellarga bo'lgan
mutlaq huquqi;
b) muallif yoki boshqa huquq egasining EHM uchun dasturlar va
ma'lumotlar bazalariga bo'lgan mutlaq huquqi;
c) muallif yoki boshqa huquq egasining integral mikrosxemalarning
topologiyalariga bo'lgan mutloq huquqi;
11

d) huquq egasining tovar belgisi va xizmat ko'rsatish belgisiga bo'lgan
mutlaq huquqi, shuningdek tovar ishlab chiqarilgan joy nomidan foydalanish
huquqi;
e) huquq egasining selektsiya yutuqlariga bo'lgan mutlaq huquqi;
f) gudvill;
g) tabiiy resurslardan foydalanish huquqi, ya'ni yer osti boyliklari, atrof-
muhitdagi boshqa resurslar, atrof-muhit to'g'risidagi geologik va boshqa
ma'lumotlar va shu kabilardan foydalanish huquqi;
h) yer uchastkasidan foydalanish huquqi;
i) boshqa nomoddiy aktivlar (mahsulot ishlab chiqarish, ishlar bajarish va
xizmatlar ko'rsatish, iqtisodiy va boshqa imtiyozlardan foydalanish huquqi va shu
kabilar). Tashkilotda ishlab chiqarish yo‘qligi tufayli ham asosiy vositalarning
katta qismi mamuriyatga tegishli asosiy vositalar edi.
Amaliyotning to‘rtinchi va beshinchi haftasida tashkilotdagi TMZ harakati,
tasnifi va turlari haqida malumot oldim. Tovar-moddiy zaxiralar - keyinchalik
sotish maqsadida normal faoliyat yuritish jarayonida tutib turiladigan va ishlab
chiqarish jarayonida mavjud bo'lgan, shuningdek mahsulot ishlab chiqarish,
ishlarni bajarish yoki xizmatlar ko'rsatish jarayonida yoxud ma'muriy va ijtimoiy-
madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan moddiy aktivlardir.
Tovar moddiy zaxiralarga Xo‘jalik va konselyariya materiallari, o‘quv ilmiy va
boshqa maxsus maqsadlar uchun materiallar, mavsumda tayyorlanadigan oziq-
ovqat maxsulotlari, oziq-ovqat maxsulotlari (mavsumiy tayyorlashdan tashqari),
dori-darmonlar, reaktivlar, bog‘lash materiallari va dorixona anjomlari, qurilish
ta’mirlash materiallari va boshqalar kiradi. Tovar-moddiy zaxiralari tashkilotning
buxgalteriya balansiga tannarxi bo‘yicha kiritiladi va ular o‘z ichiga xarid
qiymatini (mol yetkazib beruvchiga to‘lanadigan summalar) va xarid qilish bilan
bog‘liq bo‘lgan barcha xarajatlarni kiritadi. Tovar-moddiy zahiralar kirimi
buxgalteriya hisobida alohida aks ettriladi. Ma’lumki tovar- moddiy zaxiralar
quyidagilar natijasida tashkilotga kirim qilinadi: yetkazib berish (oldi-sotdi)
shartnomasi bo‘yicha xarid qilish; beg‘araz kelib tushish (hadya shartnomasi
12

bo‘yicha); uzoq muddatli aktivlar tarkibidan o‘tkazish; ortiqcha (hisobga
olinmagan) tovar-moddiy zaxiralarni aniqlash; tashkilotning o‘zida tayyorlanishi;
qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollar.Tashkilotga kirimga olinayotgan
tovar moddiy zahiralar bo‘yicha aloxida qaydnomalar ochilib barcha amalga
oshirilgan xarajtlar boshlang‘ich xujjatlarga asosan rasmiylashtiriladi. Tovar
moddiy zaxiralarni kirim qilishda aveco, fifo va ishlab chiqarish kabi usullarda
foydalaniladi.
Budjet tashkilotlarida materiallar bo‘yicha moliya yili oxiriga bo‘lgan
qoldiqlar aniqlangan me’yorlar asosida tahlil qilinadi. Agar budjet tashkilotini
moliya yili oxirida bo‘lgan materiallar bo‘yicha qoldiq qiymati belgilangan
me’yor(limit)dan ortiqcha bo‘lsa keyingi moliya yilida budjet mablag‘lari bo‘yicha
xarajat smetasida materiallar sotib olish uchun kiritilgan summa me’yordan ortiq
summaga kamaytiriladi. Materiallar bo‘yicha yil oxiridagi qoldiqni me’yorlarini
aniqlash uchun “Nomoliyaviy aktivlar xarakati to‘g‘risida” hisobotning 060-069
subschyotlar bo‘yicha yil davomida tashkilot extiyojlari uchun sarflangan
materiallar qiymati olinib yoqilg‘i va moylash materiallari bo‘yicha isitish
mavsumidagi kunlar soni (asosan 5 oylik isitish mavsumi – 150 kun olinadi),
tibbiyot muassasalari bo‘yicha oziq-ovqat maxsulotlarining har bir guruxi bo‘yicha
ko‘rsatilgan summa 360 ga , boshqa budjet tashkilotlari bo‘yicha tashkilot
ehtiyojlari uchun sarflangan materiallar va oziq ovqat mahsulotlari har bir guruhi
bo‘yicha 305 ga bo‘linadi va chiqqan natija materiallar bo‘yicha belgilangan kun
me’yorlariga ko‘paytiriladi. Chiqqan natija me’yor hisoblanib balansning 060-069
subschyotlari qoldig‘i bilan solishtiriladi. Agar materiallar qoldig‘i chiqqan
me’yordan ortiq bo‘lsa o‘sha summaga keyingi yil xarajatlar smetasida materiallar
xarajat moddasi summasini moliyalashtirish kamaytiriladi.
Tovar – moddiy zahiralar hisobi buxgalteriya hisobida 05 “Tayyor
mahsulot”, 06 “Boshqa tovar – moddiy zahiralar” schotlarida yuritiladi. Tovar-
moddiy zaxiralari tashkilotning buxgalteriya balansiga tannarxi bo‘yicha kiritiladi
va ular o‘z ichiga xarid qiymatini (mol yetkazib beruvchiga to‘lanadigan
summalar) va xarid qilish bilan bog‘liq bo‘lgan barcha xarajatlarni kiritadi.
13

Byudjet tashkilotlarida tovar-moddiy zaxiralarning chiqib ketishida ularning
qiymatini aniqlashning qo‘llaniladigan usuli tashkilotning hisob siyosatida aks
ettirilishi lozim.
Tovar-moddiy boyliklarni ya'ni material qiymatliklarni sotishdan olingan
mablag'lar byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari mablag'lar bo'yicha
G'aznachilik bo'linmalarida ochilgan shaxsiy hisob raqamlarida jamlanadi va
byudjet tashkilotlari tomonidan quyidagi tartibda taqsimlanadi: 50 foizi - tegishli
byudjet daromadiga; 50 foizi - byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari
mablag'lar bo'yicha G'aznachilik bo'linadi.
Oxirgi haftada esa moliyaviy hujjatlar bilan tanishdim. byudjet
tashkilotlarining va byudjet mablag'lari oluvchilarning moliyaviy hisobotlari;
davlat byudjetiga, davlat maqsadli jamg'armalari byudjetlariga daromadlarning
tushumlari to'g'risidagi hisobot; davlat byudjetining ijrosi to'g'risidagi hisobot;
davlat maqsadli jamg'armalari byudjetlarining ijrosi to'g'risidagi hisobot. Yillik
moliyaviy hisobotlar hisobot yilidan keyingi yilning 1 yanvar holatiga tuziladi.
Choraklik moliyaviy hisobotlar hisobot yilining 1 aprel, 1 iyul va 1 oktyabr
holatiga, oylik moliyaviy hisobotlar hisobot oyidan keyingi oyning birinchi sanasi
holatiga tuziladi. Moliyaviy hisobot shakllaridagi barcha rekvizitlar va nazarda
tutilgan ko'rsatkichlar to'ldirilishi kerak. Tashkilotlarda tegishli aktivlar, passivlar
va operatsiyalarning mavjud emasligi sababli biror-bir modda (satrlar, ustunlar)
to'ldirilmagan taqdirda, ushbu modda (satr, ustun) ustidan chizib qo'yiladi.
Moliyaviy hisobotlar shakllari (jamlanma hisobotlardan tashqari) “Bosh-jurnal
kitobi” (308-shakl) va boshqa tegishli hisob registrlari ma'lumotlari asosida
tuziladi.
Moliyaviy hisobotlar shakllarining manzil (ust) qismi quyidagi tartibda
to'ldiriladi: “Tashkilot nomi” rekvizitida tashkilotning to'liq nomi ko'rsatiladi;
“Bo'lim, kichik bo'lim, bob” rekvizitida tashkilotning byudjet tasnifining vazifaviy
va tashkiliy jihatdan bo'linishi (belgilanishi) keltiriladi; “Hisobot davri”
rekvizitida hisobot tuzilayotgan tegishli davr (yil, chorak, oy) ko'rsatiladi;
“Byudjet turi” rekvizitida tashkilot tomonidan hisobot berilayotgan mablag'ning
14

manbasi O'zbekiston Respublikasi byudjet tasnifiga muvofiq mablag'lar manbasi
va byudjetlar darajasi tasnifining kodlari keltiriladi; “O'lchov birligi” rekvizitida
hisobot tuzilayotgan o'lchov birligi keltiriladi. O'zbekiston Respublikasining
respublika byudjetida turadigan tashkilotlar moliyaviy hisobotlarni O'zbekiston
Respublikasi Moliya vazirligining tegishli buyruqlariga muvofiq o'rnatilgan
muddatlarda O'zbekiston Respublikasi Moliya vazirligiga taqdim etadilar.
Qoraqalpog'iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar va tuman (shahar)lar
byudjetlarida turadigan tashkilotlar moliyaviy hisobotlarni tegishli vazirlik va
idoralarga, hokimliklar boshqarmalariga (bo'limlariga) ular tomonidan belgilangan,
lekin qonunchilik bilan o'rnatilgan muddatlardan kech bo'lmagan muddatlarda
taqdim etadilar.
O'zbekiston Respublikasining vazirlik va idoralari choraklik jamlama
moliyaviy hisobotlarni hisobot davridan keyin 25 kundan kechiktirmasdan, yillik
moliyaviy hisobotlarni esa, hisobot yilidan keyin keladigan yilning 20 fevralidan
kechiktirmasdan O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligiga taqdim
etadilar.
Boshqa budjet tashkilotlari kabi pensiya jamg`armasida ham quyidagi
moliyaviy hisobotlar mavjud:
Balans
Yakuniy moliyaviy natija
Pul oqimlari to‘g`risidagi hisobot
Asosiy vositalar to‘g`risidagi hisobot
Amaliyot davomida tashkilotning moliyaviy natijasida asosan salbiy natija
lekin davlat tashkiloti bo‘lgani uchun davlat tomonidan qoplab berilgan. Asosiy
vositalar to‘g`risidagi hisobotda esa asosan kirimi va chiqimi aks ettirilgan.
Moliyaviy natijalar – bu xo‘jalik sub’ektlarida ma’lum bir hisobot davrida
xo‘jalik jarayoni natijasida o‘ziga qarashli mablag‘larni oshishi yoki kamayishidir.
Moliyaviy natijalar ijobiy yoki salbiy bo‘lishi mumkin. Ijobiy moliyaviy natija bu
foyda, salbiy moliyaviy natija bu zarar. Budjet tashkilotlarida moliyaviy natijalar
deganda tashkilotning barcha daromadlari (tushumlari, budjet mablag‘lari bo‘yicha
15

g‘aznachilik orqali amalga oshirgan kassa xarajatlari) va hisoblangan barcha
xaqiqiy xarajatlarining o‘zaro solishtirilishi (ayrilishi) natijasida kelib chiqadigan
aktivning sof qiymati tushuniladi.
Yoki boshqacha qilib aytganda, budjet tashkilotlarining moliyaviy natijasi bu
tashkilotning barcha aktivlari (nomoliyaviy aktivlari, moliyaviy aktivlari va
debitorlari) dan uning majburiyatlarini (kreditorlik qarzlarini) ayirmasi natijasida
hosil bo‘ladigan aktivning sof qiymati deb tushunish mumkin
Moliyaviy natijalar hisobini tashkil etishda buxgalteriya hisobi oldiga quyidagi
vazifalar qo‘yiladi:
- Moliyaviy natijalarni belgilangan tartibda shakllantirish;
- Moliyaviy natijalar bilan bog‘liq muomalalarni o‘z vaqtida buxgalteriya
hujjatlari hamda hisob registrlarida aks ettirish;
- Buxgalteriya hisobvaraqlarida moliyaviy natijalar holati to‘g‘risida to‘liq
hamda aniq ma’lumotlarni shakllantirish;
- Moliyaviy natijalar bo‘yicha hisobotlarni tuzish hamdaular bo‘yicha
asoslangan buxgalteriya axborotlarini shakllantirish.
Budjet tashkilotlarining daromadlari bu aktivning sof qiymatini (moliyaviy
natijani) oshishiga sabab bo‘luvchi tashkilot aktivlarini oshishi yoki uning
majburiyatlarini kamayishidir. Buni quyidagi xolatlar bo‘yicha asoslash mumkin,
jumladan budjet tashkilotlariga homiylik mablag‘larini kelib tushishi natijasida
uning aktivlari (moliyaviy aktivlari) oshadi, ya’ni mazkur muomala buxgalteriya
hisobida Debet 112 va Kredit 262 yozuvi bilan rasmiylashtiriladi. Mazkur
operatsiya natijasida tashkilotning moliyaviy aktivlari (pul mablag‘lari) oshdi.
Demak bu muomala hisobda daromad (kredit 262) sifatida aks ettirilishi lozim.
Yoki,tashkilotning majburiyatlarini kamayishi ko‘rinishidagi daromadlariga misol
keltiradigan bo‘lsak, uning budjetdan tashqari mablag‘lari hisobiga yuzaga kelgan
deponent qilingan qarzining talab qilish muddati tugashi munosabati bilan tashkilot
daromadlariga hisoblanishini aytish mumkin.
16

XULOSA VA TAKLIFLAR
Uchko`prik tumani kasb-hunar maktabi faoliyati mamlakatimizda ijtimoiy
ta’minot tizimining samarali ishlashini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Bu
tashkilotning asosiy maqsadi aholi uchun pensiya va ijtimoiy nafaqa to‘lovlarini
to‘g‘ri, adolatli va o‘z vaqtida taqdim etishdir.
Hodimlarning yuqori malakasi va ularga yuklangan vazifalarni bajarishga
bo‘lgan mas’uliyatli yondashuvi viloyat aholisining jamg‘armaga bo‘lgan
ishonchini mustahkamlashga xizmat qiladi. Ular qonunchilik talablarini puxta
bilib, pensiya va nafaqa sohasida yuzaga keladigan murakkab masalalarni hal
qilishda yordam beradi. Bu esa pensiya ta’minoti tizimining barqarorligi va
shaffofligini ta’minlashga hissa qo‘shadi.
Jamg‘arma nafaqat moliyaviy boshqaruv masalalariga e'tibor qaratadi, balki
fuqarolar bilan ishlashda ham ochiq va samimiy munosabatlarni saqlashga harakat
qiladi. Ularning maslahat va yordamlari fuqarolar huquqlarini himoya qilishda,
pensiya va nafaqa olishda yuzaga keladigan muammolarni hal etishda katta
ahamiyat kasb etadi.
Shu bilan birga, jamg‘arma faoliyatini doimiy ravishda takomillashtirish,
zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy qilish va fuqarolar uchun xizmat
ko‘rsatish sifatini oshirishga intiladi. Bu esa viloyatdagi aholiga nafaqat sifatli
xizmat ko‘rsatish, balki ularga o‘z huquqlarini to‘liq amalga oshirish imkoniyatini
beradi.
Umuman olganda, Uchko`prik tumani kasb hunar maktabi, o‘zining samarali
boshqaruvi, malakali kadrlari va aholiga bo‘lgan alohida e’tibori bilan, jamiyatda
muhim ijtimoiy vazifalarni bajarishda muvaffaqiyatli faoliyat ko‘rsatmoqda.
17

Takliflar
1. Elektron Hisob-kitob Tizimini Joriy Etish
Buxgalteriya xizmatlarini raqamlashtirish va barcha hisob-kitoblarni onlayn
platformalarda amalga oshirish. Elektron hujjat almashinuvi tizimini joriy etish
orqali qog'oz ishlarini kamaytirish va jarayonlarni tezlashtirish. Bu nafaqat
samaradorlikni oshiradi, balki xatoliklarni kamaytirishga ham yordam beradi.
2. Buxgalteriya Xodimlarining Malakasini Oshirish
Buxgalteriya sohasidagi xodimlar uchun doimiy ravishda malaka oshirish
kurslari va seminarlar tashkil etish. Bu kurslar buxgalteriya sohasidagi yangiliklar
va qonunlar bo'yicha bilimlarni yangilashga yordam beradi. Shuningdek, xalqaro
buxgalteriya standartlari (IFRS) bo'yicha ta'lim olish imkoniyatlarini kengaytirish.
3. Moliyaviy Hisobotlarni Avtomatlashtirish
Moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va tasdiqlash jarayonlarini
avtomatlashtirish uchun maxsus dasturlarni joriy etish. Bu hisobotlarning aniq va
vaqtida tayyorlanishini ta'minlaydi va buxgalterlar uchun qo‘shimcha ish yukini
kamaytiradi. Moliyaviy ko'rsatkichlarni real vaqt rejimida kuzatish imkoniyati ham
yaratiladi.
4. Buxgalteriya Dasturlarini Modernizatsiya Qilish
Zamonaviy buxgalteriya dasturlarini joriy etish orqali barcha moliyaviy va
buxgalteriya hisob-kitoblarini samarali boshqarish. Bularga bulutli
texnologiyalarni joriy etish va avtomatlashtirilgan hisob-kitob tizimlarini yaratish
kiradi. Bu tizimlar yordamida ma'lumotlar xavfsizligini oshirish, xatoliklarni
minimallashtirish va tizimni yanada samarali boshqarish mumkin bo'ladi.
5. Soliq va Moliya Qonunchiligini Yangilash va O'rgatish
Buxgalterlarga soliq va moliya qonunchiligidagi o'zgarishlar bo'yicha
muntazam treninglar va kurslar o'tkazish. Bu, ayniqsa, soliq tizimlaridagi
yangiliklarni va o‘zgarishlarni doimiy ravishda kuzatib borish zaruriyatini
kamaytiradi. Shuningdek, yangi qonunlar va me'yorlarga tezda moslashish
imkoniyatini yaratadi.
18

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 5 noyabrdagi ―Sport
tahlimi tizimini tubdan takomillashtirish orqali olimpiya va paralimpiya sport
turlari bo‘yicha sportchilar zaxirasini shakllantirish sifatini yanada oshirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida gi PQ-5279-son Qarori.
2. M. Ostankulov Budjet tashkilotlari xarajatlar smetalari ijrosining
buxgalteriya xisobi - B.m.: T.:, 2004. - 220 s
3. Qosimova G. Davlat Budjeti ijrosining g’aznachilik tizimi. O’quv
qo’llanma. - T.: "IQTISODMOLIYA",
2008; 372 b
5. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasining yillik statistika
hisobotlari.
Internet saytlari
1. www.gov.uz . (O‘zbekiston Respublikasi hukumat portali)
2. www.lex.uz . (O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari
milliy)
3. www.stat.uz . (Statistika agentligi tarmog‘i)
4. https://www.goldenpages.uz
19

FARG`ONA VILOYATI UCHKO`PRIK TUMANI “1- SONLI KASB HUNAR MAKTABIDA AMALIYOT.

Sotib olish