Kirish Roʻyxatdan oʻtish

Docx

  • Referatlar
  • Diplom ishlar
  • Boshqa
    • Slaydlar
    • Referatlar
    • Kurs ishlari
    • Diplom ishlar
    • Dissertatsiyalar
    • Dars ishlanmalar
    • Infografika
    • Kitoblar
    • Testlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi 50000UZS
Hajmi 1.6MB
Xaridlar 0
Yuklab olingan sana 30 Mart 2026
Kengaytma doc
Bo'lim Diplom ishlar
Fan Informatika va AT

Sotuvchi

Rajabov Yorbek

Ro'yxatga olish sanasi 19 Mart 2026

0 Sotish

Flash dasturi yordamida geometrik masalalarni tayyorlash”

Sotib olish
Flash dasturi yordamida geometrik masalalarni“
tayyorlash	
”   
 
1 Kirish
3-5
I-  bob MACROMEDIA FLASH DASTURI  HAQIDA UMUMIY 
MA LUMOT’ 6-30
1.1 Grafik dasturlarni yaratish  
6-10
1. 2 Macromedia Flashda animatsiya yaratish
10-19
1. 3 Montaj stoli va uning xususiyatlari
19-23
1. 4 Xususiyatlar inspektori
23-30
II- bob MACROMEDIA FLASH DASTURI YORDAMIDA GEOMETRIK 
MASALALARNI TAYYORLASH 31-48
2.1 Flash dasturida foydalanuvchi interfeysni, ish parametrlarini 
sozlash. 30-33
2 . 2 Planimetriya va  stereometriya  bo limiga doir masalalarni 	
‘
tayyolash. 33-49
Xulosa
50-51
Foydalanilgan adabiyotlar
52
Kirish
2 Mustaqillik  sharofati  bilan  Vatanimizda  olamshumul   o zgarishlar  yuz  berdi.  Milliy‘
qadriyatlar   qayta   tiklandi.   Ismoil   al-Buxoriy,   Muhammad   al-Xorazmiy,   Amir   Temur   kabi
buyuk   siymolarning   hayoti   qoldirgan   me rosini   o rganishga   yo l   ochildi.   Diyorimiz	
’ ‘ ‘
qiyofasi   butunlay   yangilandi.   Xalqning   turmush   tarzi,   fikrlashi   va   tafakkurida   ijobiy
o zgarishlar   paydo   bo ldi.   Iqtisodiy,   ma naviy   hayotda   xalqning   turmush   tarzi,   ongida	
‘ ‘ ’
yuz   bergan   o zgarishlar,   yangiliklarni,   yoshlarni   hayotga,   ishlab   chiqarishga   tayyorlash	
‘
amaliyotida aks ettirish oliy ta limning bosh vazifasi bo lib qoldi.	
’ ‘
Respublikamiz   Prezidenti   I.A.Karimovning   2001-yil   Oliy   Majlisning   5-sessiyasida
so zlagan nutqida axborot texnologiyalari va kompyuterlarni jamiyat hayotida, kishilarning	
‘
turmush   tarzida,   maktab  va  oliy  o quv  yurtlariga  jadallik  bilan  olib  kirish   g oyasi  ilgari	
‘ ‘
surilgan   edi.   Prezidentimiz   tashabbusi   bilan   O zbekiston   Respublikasi   Vazirlar	
‘
Mahkamasining 2001-yil 25-mayda qabul qilingan 230-sonli 2001-2005-yillarda kompyuter
va   axborot   texnologiyalarini   rivojlantirish   ,,Internetning   xalqaro   tizimlariga   keng   kirib
borishni   ta’minlash   dasturini   ishlab   chiqishni   tashkil   etish   chora   tadbirlar   to grisidagi	
“ ‘
qarori   qabul   qilindi.   Oradan   bir   yil   o tgach   ya ni   2002-yil   30-mayda   O zbekiston	
‘ ’ ‘
Respublikasi   Prezdentining   Kompyuterlashtirishni   yanada   rivojlantirish   va   axborot	
“
komunikatsiya   texnologiyalarni   joriy   etish   to g risida gi   farmonini   amalga   oshirish	
‘ ‘ ”
yuzasidagi   Vazirlar   Mahkamasining   2002-yil   6-iyundagi   2002-2010-yillarda
kompyuterlashtirish   va   axborot   komunikatsiya   texnologiyalarni   rivojlantirish   dasturi	
”
to g risidagi   qarori   e lon   qilindi.   Bulardan   ko rinadi   ta limni   rivojlantirish   hozirgi	
‘ ‘ ’ ‘ ’
kunning   dolzarb   muammosiga   aylangan.   Endigi   asosiy   vazifa   axborot-texnologiyalari   va
kompyuterlash   bo yicha   yoritilgan   natijalar   umumlashtirib   ularni   hayotga   albatta   keng	
‘
joriy   qilishdan   iborat.   Kompyuterning   jamiyat,   xalq   xo jaligi   ta lim-tarbiya   sohasidagi	
‘ ’
ahamiyati  beqiyosdir.  U  ta lim   tizimini  ma muriy boshqarishdan  tortib, alohida  maktab,	
’ ’
kasb hunar kollejlari, oliy ta lim muassasalari faoliyatini tashkil etish, boshqarish, nazorat
’
qilishgacha,   guruh   jamoalarida   o quv   predmetlarini   o rganishni   tashkil   qilishdan   tortib,	
‘ ‘
talabalarning   individual   mashg ulotlarini   tashkil   etishgacha   bo lgan   muammolarni
‘ ‘
qamrab oladi.
HTML   hujjatni   chiroyli   ko rinishda   rasmiylashtirish   uchun   animatsiyalardan	
‘
foydalaniladi.   Animatsiyalar   xar   xil   formatlarga   ega   bo lib,   hozirda   ko p	
‘ ‘
3 qo llaniladiganlardan   biri   GIF   formatli   animatsiyadir.   Ma lumki,   animatsiya   kadrlar‘ ’
ketma-ketligidan   hosil   bo ladi.   Kadrlarda   tasvirlar   joylashtiriladi.   GIF   formatli	
‘
animatsiyaning   kadrlardagi   tasviri   GIF   formatda   bo ladi.   Demak,   GIF   formatli	
‘
animatsiyalar kichik hajmga egadir. GIF animatsiyalarni yaratish uchun bir qancha maxsus
dastur   vositalari   mavjud.   Masalan,   Macromedia   ColdFusion   Server   v5.0,   Macromedia
Generator   Developer   Edition   v2.0,   MS   Liquid   Montion,   3D   Studio   Max,   Gif   Animatior,
Uleand Cool3D, Ulead Gif Animator, Babarosa Gif Animatior, EZ-Motion v1.1.0, MoHo v
4.5,  Macromedia Flash va boshqalar. Animatsiyalarni yaratishda bu dasturiy uskunalarning
har birining o ziga xos o rni bor. Tasvirlarni animatsiya qilishda Macromedia Flash eng	
‘ ‘
yaxshi dastur vositalaridan biridir.
Flash   texnologiya   yoki   uni   boshqacha   nom   bilan   muloqotli   veb-animatsiyalar   deb
atashadi.   Bu   texnologiya   Macromedia   kompaniyasi   tomonidan   yaratilgan   bo lib,	
‘
ma’lumotlarni   multimedia   ko rinishda   taqdim   eta   oladigan,   juda   muhim   texnologik	
‘
jarayonlarni   o z ichiga  olgan  dastur  vositasidir.  Flash  dastur   vositasining  asosiy   elementi	
‘
sifatida   vektorli   grafika   qo llanilib,   uning   asosida   multimedianing   hamma   elementlari,	
‘
ya'ni ovoz, harakat, ob yektlar bilan muloqotni amalga oshiradigan imkoniyatlari mavjud.	
’
Flash     texnologiyada   yaratiladigan   hujjatlarning   o lchami   minimal   darajada   bo lib,   ular	
‘ ‘
kompyuter   ekranining   o lchamiga   bog liq   emas,   bu   esa   Internet-loyiha   yaratish   uchun	
‘ ‘
asosiy talablardan biridir.
Ushbu   bitiruv   malakaviy   ish im ning   mavzusi   “Flash   dasturi   yordamida   geometrik
masalalarni tayyorlash  deb ataladi.	
”  
  Flash dastur vositasining asosiy elementi sifatida vektorli grafika qo llanilib, uning	
‘
asosida   multimedianing   hamma   elementlari,   ya ni   ovoz,   harakat,   ob yektlar   bilan	
’ ’
muloqotni   amalga   oshiradigan   imkoniyatlari   mavjud.   Flash     texnologiyada   yaratiladigan
hujjatlarning   o lchami   minimal   darajada   bo lib,   ular   kompyuter   ekranining   o lchamiga	
‘ ‘ ‘
bog liq emas, bu esa Internet-loyiha yaratish uchun asosiy  talablardan biridir.Geometriya	
‘
fanida   ko rgazmali   qurollar   tayyorlashda   Macromedia   Flash   dasturini   imkoniyatlaridan	
‘
samarali foydalanish va undan dars mashg ulotlarida foydalanish bugungi kunning dolzarb	
‘
masalalaridan biri deb qarash mumkin.
4 B itiruv   malakaviy   ishining   maqsadi.   Geometriya   fanini   o tishda   talabalarga‘
tushinarli bo lishi uchun ko rgazmali qurollar o rniga animatsion vertual stend yaratish,	
‘ ‘ ‘
turli   dasturiy   ta minotlarni   yaratishda   ma lumotlar   bazasini   shakllantirish   va   ulardan	
’ ’
foydalanishga   ba zida   animatsion   dasturlarga   ehtiyoj   sezilib   qoladi.   Mana   shu   nuqtai
’
nazardan,  Macromedia  Flash   dasturidan foydalanish  haqida  chuqur  tasavvurga  ega  bо‘lish
va   uning   amaliy   tatbiq   doirasini   kengroq   о‘rganish   ushbu   tadqiqotning   asosiy   maqsadini
belgilaydi.
Bitiruv   malakaviy   ishining   ilmiy   amaliy   ahamiyati.     Bitiruv   malakaviy   ishimda
qiziqarli   geometrik   masalalarni   tayyorlash   jarayonida   Macromedia   Flash   dasturini
imkoniyatlarini   ko rsatish,   shu   bilan   bir   qatorda   geometriya   fanini   o tishda   talabalar
‘ ‘
uchun   ko rgazmali   qurollar   yaratishda   Macromedia   Flash   dasturining   imkoniyatlaridan	
‘
foydalanib   animatsion   ko rinishdagi   multimedia   imkoniyatlarini   qo llab   virtual   stendlar	
‘ ‘
yaratishdan   iborat.   Bu   esa   o z   navbatida   talabalar   yoki   foydalanuvchilar   о‘rtasida   dars	
‘
jarayonida   ular   tomonidan   tо‘plangan   bilimlarni   yanada   oshirish   va   undan   samarali
foydalanishda ishning amaliy ahamiyati kattadir.
Mazkur   bitiruv   malakaviy   ishi   kirish   va   xulosadan   tashqari   ikkita   bobdan   tarkib
topgan bо‘lib, bunda birinchi bob “Macromedia Flash dasturi haqida umumiy ma lumot	
’ ”
deb nomlanib, grafik dasturlarni yaratish, Macromedia Flashda animatsiya yaratish, montaj
usuli   va   uning   xususiyatlari,   xususiyatlar   inspektori,   foydalanuvchi   interfeysni   sozlash
haqidagi beshta bо‘limni о‘z ichiga oladi.
Ikkinchi   bob   esa   “Macromedia   Flash   dasturi   yordamida   geometrik   masalalarni
tayyorlash”   deb   nomlanib,   unda   geometriya   fanining   planimetriya   bo‘limiga   doir
masalalarni tayyorlash  nazarda tutilgan  bo`lib, tanlangan mavzuga doir bir nechta masalalar
tayyorlab ko‘rsatilgan.
5 I-BOB. MACROMEDIA FLASH  DASTURI HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT .
1.1.Grafik dasturlarni yaratish
Flash MX dasturini ishga tushirish . Dastur standart holda yuklanadi. Ya’ni  Пуск →
Программы → Macromedia→ Macromedia Flash MX tanlanadi.
1-rasm. Flash MX ni ishga tushirish.
Dastlab   Flash   MX   yuklanganda   foydalanuvchiga   ish   maydoni   (Ish   maydoni
konfigurasiyasini   tanlash)  uchun  quyidagi  uchta   yo nalish  taklif   qilinadi  va   imkoniyatiga‘
qarab ulardan biri tanlanadi:
Designer     dizaynerlar   uchun,   ayrim   foydalanuvchilar   Flash   MX   uchun   esa   grafik	
—
redaktor sifatida ham ishlatishi mumkin; 
Developer     Dastur   mahsuloti   yaratuvchilari   uchun,   ayrim   foydalanuvchilar   uchun
—
esa Flash MX dan veb-saytlar tayyorlash maqsadida ham ishlatishi mumkin; 
General Kengaytirilgan varianti. 	
—
2-rasm.  Ish maydoni konfigurasiyasini tanlash muloqat oynasi.
6 Shular   asosida   ish   oynasiga   o tiladi.   Endi   ish   oynasidagi   asosiy   tashkil   etuvchilar‘
bilan tanishib chiqamiz.
Flash MX oynasining tashkil etuvchilari.
Bosh qismi (sarlavha) satri:
Tasvir bilan ishlash uchun asboblar paneli:
  Arrow Tool (ko rsatkich),  bu to q  rangdagi ko rsatkich yordamida ish	
‘ ‘ ‘
maydonidagi biror ob yektni yoki uning biror qismini yo bo lmasa bir nechta
’ ‘
ob yektlarni   bitta   guruh   bo yicha   ajratish,   joriy   qilish   orqali   qayta   ishlash	
’ ‘
mumkin; 
  Subselection Tool  (Biror  maydonni  ajratib olish), Bunda  shu  maydondagi
ob yektlarni tahrirlash, shaklini o zgartirish, boshqa joyga ko chirish uchun
’ ‘ ‘
ajratib olinadi; 
  bine   Tool   (to g ri   chiziq)     turli   yo nalishda   to g ri   chiziq   chizish,	
‘ ‘ — ‘ ‘ ‘
yasash mumkin;
  Lasso   Tool   (qirqib   olish),   Bu   yordamida   ish   maydonidagi   biror   sohani
qirqib,   ajratish   hisobiga   boshqa   joyga   ko chirish,   o chirish,   nushasini   olish	
‘ ‘
mumkin. Bunda o sha sohada joylashgan  ob yektlar qismi unda qoladi;	
‘ ’
  Pen   Tool   (pero)     Turli   yasama   shakllarni   nuqtalar   orqali   yaratib   olish,	
—
oldin   yaratilgan   va   keyingi   yaratilgan   nuqtalar   birlashtirilsa   shunga   mos   shakl
hosil bo ladi; 	
‘
  Yozuv yozish maydonini yaratish orqali unga kerakli matn kiritiladi; 
  Oval   Tool   (Oval)     Standart   holdagi   doira   shaklidagi   geometrik   shakllarni	
—
yaratish. Uni ikkita komponent tashkil etadi: Uning qirrasi, va bo yaladigan ichki sohasi; 	
‘
 Rectangle Tool (To rtburchak)   Nomiga mos geometrik shakllar yaratadi;	
‘ —
7  Pencil Tool (qalam)   Turli chiziqlarni yasash, chizish;—
 Brush Tool (mo yqalam)   qalin shaklli chiziqlarni chizish,yasash;	
‘ —
 Free Transform Tool (Transformasiya qilish uchun),  Bu uskuna yordamida biror
ob yektni   yoki   uning   biror   qismini   yo   bo lmasa   bir   nechta   ob yektlar   guruhini   tanlash	
’ ‘ ’
orqali uning shaklini turlicha o zgartirish mumkin, buni tanlashdan oldin Arrow uskunasi	
‘
tanlab qo yiladi;	
‘
  Fill  Transform   (Rangni  transformasiya  qilish),    ob yekt  rangining soyasi   bilan	
’
ishlash;
 Ink Bottle Tool, ob yekt qirralariga rang berish;	
’
 Paint Bucket Tool (rang qutisi), ob yekt ichiga rang berish;	
’
 Dropper Tool (Pipetka), ob yektning holatiga qarab rang berish; 	
’
  Eraser   Tool   (Lastik)     Bu   oddiy   grafik   muharrirlarda   mavjud   bo lgan	
—	‘
o chirgich; 	
‘
View (Vid) bo limida: 	
‘
 (qo lcha), ish maydonini siljitish;	
‘
 (Masshtab), Ish maydonini kengaytirish yoki kichraytirish; 
Colors(Ranglar), bo limida:	
‘
 Stroke Color (Rang konturi), chiziqqa rang berish;
 Fill Color (Rang soyasi), sohaga rang berish;
 Default Colors (Ixtiyoriy ravishda rang berish);
 No Color (Rangsiz), rangsiz ko rinishga keltirish; 	
‘
 Swap Colors (Rangni almashtirish).
 
Options   (Opsii)   bo limida   har   bir   tanlangan   uskunaning   qo shimcha	
‘ ‘
hususiyatlari paydo bo ladi.	
‘
8 Hozirgi   kunda   Web   sahifalarni   yaratishda   turli   grafika   turlaridan   keng   miqyosda
samarali   ravishda   foydalaniladi.   Lekin   bular   ichida   rastrli   grafika   o zining   qulayligi‘
jihatidan   oldingi   o rinlardan   birini   egallagan.   Rastrli   grafikada   ko plab   format   turlari	
‘ ‘
qo llaniladi.   Ularga     GIF(grapics   interchange   format     ma lumotlarini   almashinuvi	
‘ – ’
uchun   grafik   format),   JPEG(Join   Photografic   Experts   Graup     Tasvirlar   bo yicha	
– ‘
mutaxassislarni birlashgan guruhi) va PNG(Portable network Graphics   ko chirma grafik	
– ‘
format) va shu kabi formatlarni keltirish mumkin.
Rastrli grafikani ishlatishda tasvir nuqtalar majmuasidan iborat bo ladi. Bu nuqtalar
‘
bir-biri bilan bog liq bo lmaganligi uchun ushbu nuqtalar har biriga rangi va koordinatasi	
‘ ‘
berilishi   kerak.   Oddiy   holda   agar   ikki   xil   rangli   tasvir   ishlatilsa   u   holda   har   bir   pikselni
tasvirlash uchun har pikselga bunday razryadlardan 8 ta kerak bo ladi. Juda ham murakkab	
‘
fotorealistik  rangli   tasvirlar   1  pikseliga  24  razryad  talab  qiladi.  Rastrli  tasvirlarni  yana  bir
kamchiligi shundan iboratki, tasvir sifati piksel o lchamiga bog liq, u esa o z navbatida	
‘ ‘ ‘
monitorni   imkoniyati   bilan   belgilanadi.   Shuning   uchun   bir   xil   ko rinishdagi   rasm   turli	
‘
monitorda   har   xil   ko rinishga   ega   bo lishi   mumkin.   Bundan   tashqari   rastrli   tasvirni	
‘ ‘
o lchamini   o zgartirish   juda   ham   murakkab.   Chunki   bunday   tasvirni   kattalashtirish	
‘ ‘
piksellar   sonini   o sishiga   olib   keladi.   Kompyuter   grafikasi   sohasidagi   mutaxassislar	
‘
tomonidan   juda   murakkab   rastrli   tasvirlar   piksellar   ko paytirishi   yoki   o chirish	
“ ‘ ” ‘
algaritmlari   ishlab   chiqilgan,   lekin   ular   doim   ham   ushbu   masalani   hal   qilishda   etarlicha
samara bermaydi.
Grafikaning  yana   bir  turi  bu  vektorli   grafikadir.  Vektorli  grafika  bu  tasvirni   rasmda
joylashuvi   matematik   formulalar   bilan   berilgan   egri   chiziqlar   majmuasi   yordamida
namoyish etish usulidir. Masalan,  istalgan doirani tasvirlash uchun uch-to rt raqam  kerak	
‘
bo ladi. Radius markazi koordinatalari va chiziq qalinligi. Shuning uchun vektorli grafika	
‘
rastrli grafikaga nisbatan bir qancha qulayliklarga ega:
- Vektorli   tasvirlarni   belgilovchi   matematik   formulalar   kompyuter   xotirasida   rastrli
tasvir piksellarga qaraganda kamroq joy egallaydi;
-tasvir   (yoki   uning   ayrim   qismlarini)   sifatini   yo qotmasdan   chegaralanmagan	
‘
kattalashtirish imkoniyati mayjud;
-tasvirni bir platformadan ikkinchisiga ko chirish qulay.	
‘
9 Albatta  vektorli   tasvirni   o z   kamchiligi   ham   mavjud.  Masalan,   fotorelastik   tasvirni‘
vektorli   formatdan   namoyish   qilish   murakkabroq.   Flash   yaratuvchilari   bunga   ham   yechim
topishgan.  Macromedia  Flash dasturi yordamida Web sahifalar tuzishda siz nafaqat vektorli
balki rastrli tasvirlarni ishlatishingiz ham mumkin.
 1.2. Macromedia Flashda animatsiya yaratish.  
Macromedia   Flash   dasturida   animatsiya   ikki   xil   bo ladi:   kadrli   va   avtomatik.	
‘
Avtomatik   animatsiya   shakllar   geometriyasini   o zgarishi   yoki   boshqaruv   kadrlar	
‘
o zgarishi   asosidagi   animatsiya   turlariga   bo linadi.   Bu   turdagi   animatsiyani   yaratish	
‘ ‘
uchun  biz   bitta  boshqaruv   kadrni   yaratamiz   va   unga  belgi   qo yamiz.  Masalan   boshqaruv	
‘
kadrda   aylana   chiziladi   va   u   grafik   tasvir   belgi   turiga   F8   yoki   Vstavka   menyusida
Преобразоват ь  в символ  buyrug‘ yordamida o‘tkaziladi. Yoki  Ctrl+F8  buyrug‘ini tanlab
yangi belgi yaratamiz va belgilar kutubxonasi yordamida uni boshqaruv kadrga qo‘shamiz.
Macromedia   Flashda   ishni   osonlashtirish   va   rolik   o‘lchamlari   yaxshilash   uchun
simvol   tushunchasi   kiritilgan.   Simvol   quyidagicha   bo lishi   mumkin.   Grafika   (Graphic),	
‘
tugma   (button),   animatsion   rolik   (movie   clip),   tovush   (sound).   Bu   imkoniyat   yatarilgan
ob yektlardan bir necha marta foydalanish imkonini beradi.	
’
Endi   belgi   joylashgan   boshqaruv   kadrni   sichqonchaning   o ng   tomonidagi   tugmasi	
‘
yordamida tanlab Great motion tweening yoki  Вставить  menyusining shu nomli buyrug‘ini
tanlaymiz.   Shu   harakatlar   natijasida   boshqaruv   kadr   rangi   ko‘k   rangga   o‘zgaradi.   Endi
sichqoncha   bilan   yangi   kadrni   tanlaymiz   va   F6   ni   buyrug‘ini   tanlaymiz.   Natijada   kadrda
ko‘k  rangli   boshqaruv  kadr   hosil  qilinadi.  Birinchi  boshqaruv  kadrdan  ikkinchi  boshqaruv
kadrgacha   kadrlar   ko k   rangda   avtomatik   hosil   qilinadi.   Oxirgi   harakatimiz   bu   ikkinchi	
‘
boshqaruv   kadrdagi   belgini   o zgartirish(cho zish,   aylantirish,   kattalashtirish   yoki	
‘ ‘
kadrdagi   joylashishini   o zgartirish).   Endi   klaviaturadagi   Enter   tugmasini   bosamiz   va   biz	
‘
yaratgan animatsiyani ko rishimiz mumkin.
‘
Macromedia Flashda animatsiya yaratish. Bu turdagi animatsiyani yaratish uchun biz
boshqaruv   kadrlar   o zgarishi   asosidagi   yaratilgan   animatsiya   hosil   qilamiz.   Faqat   endi	
‘
oxirida ikkinchi  qatlamdagi  belgini  butunlay o‘chirib uning o‘rniga kvadrat  chizamiz. Shu
harakatimizdan   keyin   kadrlar   rangi   normal   ranga   qaytadi.   Keyin   birinchi   va   ikkinchi
10 boshqaruv   kadrlaridagi   grafik   tasvir   belgisini   Ctrl+F8   yoki   Изменить   menyusidagi
Разделить   отдельно  buyrug‘i yordamida alohida shakllarga bo‘lib chiqamiz.
1-rasm.Macromedia Flash dasturi.
2- rasm . Ishchi   soha .
Endi   avval   birinchi   boshqaruv   sichqoncha   chap   tugmasi   bilan   tanlab   stoyanka
( Proprtill )   yoki   Ctrl + F 3   yoki   Okno   menyusini   shu   nomli   buyrug ‘ ini   tanlaymiz .   Natijada
muloqot   oynasi   hosil   qilinadi   va   unda   Tweening   sohasida   Motions   o ‘ rniga   Shape   holatini
tanlaymiz . Natijada   boshqaruv   kadr   rangi   yashil   ranga   o ‘ zgaradi .   Endi   ikkinchi   boshqaruv
11 kadrni   ham   sichqoncha   bilan   tanlab   animatsiya   turini   Motiondan   Shapega   o ‘ zgartiramiz   va
oxirida   Enter   tugmasini   bosamiz   va   qaralyotgan   animatsiyani   ko ‘ rishimiz   mumkin .   Bunda
yopiq   doirani   pleerda   harakatga   kelish   animatsiyasini   ko ‘ ramiz .
Ko ‘ rishimiz   mumkin   ikkala   animatsiyalarda   ham   ikkita   boshqarish   kadrlar   o ‘ rtasidagi
masofa   kadrlarni   kompyuter   o ‘ zi   avtomatik   yaratgan   va   animatsiya   to ‘ g ‘ ri   chiziq   bo ‘ yicha
harakatlanadi .  Ammo   bizga   harakat   trayektoriyasi   bo ‘ yicha   bajarilishi   kerak   bo ‘ lsa ,  u   holda
nima   qilish   kerak ?   Bunday   animatsiyalarni   hosil   qilish   uchun   bizning   qatlamimiz   ustida
maxsus   harakat   trayektoriya   qatlamini   yaratish   kerak   bo ‘ ladi   va   shu   qatlamda   qalam   bilan
qiyshiq   trayektoriya   chizig ‘ ini   chizamiz .   Natijani ko rish uchun Enter tugmasini bosamiz.‘
(3-rasm).
3-rasm.a) kadr hosil qilish.
Insert   Layer   buyrug i   yordamida   yangi   qatlam   yaratamiz   va   Pencil   instrumentini	
‘
faollashtiramiz. Yaratilgan chiziqni sakrayotgan koptok uchun yo l sifatida foydalanamiz.	
‘
Chiziqni  tanlaymiz va Edit  copy (Ctrl+C)  buyrug i  yordamida  buferga olamiz. Shu bilan	
‘
birga avtomatik animatsiyalarda foydalanish mumkin bo lgan yana bir effekt mavjud bu 	
‘ –
maska qatlamdir. Maska qatlami uchun asosiy qatlam ustida yangi bo sh qatlam yaratamiz.	
‘
Shu   qatlamning   sichqonchaning   chap   tugmasi   bilan   bosib,   Maska   Mask   buyrug ini	
‘
tanlaymiz.   Natijada   qatlam   ko k   ranga   o zgaradi   va   ikkala   qatlamlar   o zgarishlardan	
‘ ‘ ‘
12 himoyalanadi.   Maska   qatlamdan   shu   himoyani   o chirib   boshqaruv   kadrda   bir   nechta‘
to rtburchaklar Enter tugmasi bosamiz va natijani ko ramiz.(4-rasm)	
‘ ‘
4-rasm. b) animatsiyani hosil qilish.
Usul ob yekt xususiyatlarni boshqarish uchun xizmat qiladi. Eng oddiy foydalanish	
’
sifatida   koordinata   o zgarishlarini   keltirishimiz   mumkin.Yangi   fayl   yaratamiz   va   aylana	
‘
chizamiz.   Paint   Bucket(u)   instrumenti   yordamida   oq-qora   gradiant   bilan   uning   ichini
bo yaymiz.   Maska   qatlamdagi   boshqaruv   kadrni   Motion   tweening   animatsiyalahtirilsa	
‘
harakatlantirish   effekti   yanada   chiroyli   bo ladi.  	
‘ Macromedia   Flashdagi   animatsiya
multik da   ishlatiladigan   ob yektlarni   xossalarini   o zgartirishga   asoslangan.   Masalan	
“ ” ’ ‘
ob yekt yo qolishi yoki paydo bo lishi, joylashuvini rangini va boshqalarni ko rishimiz	
’ ‘ ‘ ‘
mumkin. Flashda ob yektlarni animatsiyalashni 3 ta turli mexanizmi ko zda tutilgan:	
’ ‘
Kadrma-kadrli   ( klassik )   animatsiya   bu   usulda   muallif   bo lg usi   multik ni	
“ ” ‘ ‘ “ ”
har   bir   kadrni   o zi   yaratadi   yoki   boshqa   joydan   import   qiladi.   Namoyish   ketma-ketligini	
‘
o zi yaratadi. 	
‘
13 Avtomatik animatsiya (tweened animatsiya) bu usulda muallif multifatsiya kadrlarini
faqat   birinchi   va   oxirgisini   yaratadi.   Oraliq   kadrlarni   esa   Macromedia   Flash   avtomatik
tarzda o zi yaratadi. ‘
Tweened   animatsiyani   ikki   xil   turi   mavjud:   ob yektni   ko chirishga   asoslangan	
’ ‘
animatsiya va transformatsiyasiga asoslangan animatsiya.
Senariyga   asoslangan   animatsiya,   Senariy   Flashning   dasturlash   tilida   (bu   til   Action
Script)   deb   nomlanadi.   Ob yektni   hatti-harakatini   berilishidir.   Bu   tilni   sintaksisini   Web	
’
hujjatlarda   ishlatiladigan   boshqa   senariy   tillariga   (Java   Script   va   VB   Script)   o xshab	
‘
ketadi. Ushbu mexanizmlarni har biri o zining afzalliklari va kamchiliklariga ega. Masalan	
‘
tweened animatsiya ikki afzallikka ega:
-birinchidan muallif har bir kadrni alohida yaratish zarurati kutilgan;
-ikkinchidan   bunday   multik ni   tashkil   etish   uchun  	
“ ” Macromedia   Flashda   faqat
birinchi va so ngi kadrni saqlash kifoya. Bu esa o z navbatida bunday filmni hajmini kam	
‘ ‘
bo lishini ta minlaydi.	
‘ ’
Shu   bilan   birga   tweened-animatsiyani   faqat   kadrlar   interaktiv   bo lishi   mumkin.	
‘
Ko‘pgina   standart   amallar   filmini   biror   bir   elementiga   Action   Scriptda   dasturlashdan
foydalanmay berilishi mumkin. Standart amallarga masalan filmni namoyishini boshlash va
to xtashish,   ovozini   yoqish   yoki   o chirish   kabilar   kiradi.   Hammasi   bo lib   standart	
‘ ‘ ‘
amallarning o nga yaqin turlari mavjud.	
‘
Agar   zarurat   tug ilgan   taqdirda   murakkab   senariylar   tuzilishi   mumkin.   Masalan   u	
‘
yoki   bu   holat   yuz   berishi,   so ngra   kerakli   amal   bajarilishiga   o tish.   Lekin   bunday	
‘ ‘
senariylarni   yoqish   yoki   o chirish   yaratish   dasturlashdagi   bilimlarini   boshlash   va	
‘
to xtatish   kerak   bo ladi.   Flash   filmlarni   ishlatilish   bir   necha   usullarni   taqdim   etadi.   Siz	
‘ ‘
filmni   syujeti   va   foydalanuvchi   bajargan   amaldan   qat iy   nazar   to xtamaydigan   amalni	
’ ‘
yaratishingiz mumkin. 
Alternativ variant animatsiya va tovushni sinxromlash. Bundan tashqari   Macromedia
Flash   tugmachalariga   tovush   ishlatishingiz   mumkin.   Bu   esa   tugmalarni   interaktiv   qiladi.
Tovush  bilan ishlashni  yana bir  varianti  -  Action Script  senariylardan foydalanib tovushni
boshqarish.   Macromedia   Flash  dasturida  tovushni   qo shishni   ikki  xili  mavjud.  Hodisaviy	
‘
boshqariladigan (event sound) va oqimli (stream sound).
14 Macromedia   Flash   tovush   bilan   ishlashda   yaratuvchilar   uchun   quyidagi
imkoniyatlarni yaratadi:
-tovush sifati va eksporti qilinayotgan filmni optimal birlashuvini tanlash maqsadida
tovushli ma lumotlarni qo shish ko rsatgichlarini boshqarish muallif alohida tovush yoki’ ‘ ‘
filmdagi   barcha   tovushlar   uchun   qo shish   ko rsatgichini   tanlashi   mumkin.   Bundan	
‘ ‘
tashqari   siz   tovushni   o zgartirish   uchun   turli   qo shimcha   effektlardan   foydalanishingiz	
‘ ‘
mumkin.
Flash   filmlarni   ishlatish   variantlari.   Yuqorida   ta’kidlab   o tilgandek  	
‘ Macromedia
Flashning   asosiy   vazifasi   grafika   va   animatsiya   bo lgan   interaktiv   Web-sahifalarni	
‘
yaratishdan   iboratdir.   Flash   yaratuvchilari   uning   yordamida   olingan   filmlarni   ishlatilishini
yana ikki boshqa variantlarini ham ishlab chiqishgan. 
Birinchidan   Flash   filmlarini   mustaqil   (Web   brauzerda   bog liq   bo lmagan   holda)	
‘ ‘
namoyish   etilishi,   ikkinchisi   esa   Flash   filmlarini   boshqa   formatlarga   o tkazilishidir.	
‘
Flimlarni flash yordamida yaratish va tahrirlash vaqtida muallif FLA formatiga ega fayllar
bilan   ishlaydi.   Bu   Macromedia   Flash   muharririni   ichki   (shaxsiy)   formatidir   va   u   faqat
Macromedia   Flash   dasturida   tushunarlidir.   Web-brauzer   yordamida   namoyish   etish   uchun
mo ljallangan   filmlar   SWF   formatiga   o tkazib   olishi   zarur.   Yuqorida   ta kidlab	
‘ ‘ ’
o tilgandek,   ushbu   format   brauzerlari   (Internet   Explirer,   Netcape   va   Opera)   so ngi	
‘ ‘
versiyalarida   namoyish   etilishi   mumkin   yoki   maxsus   Macromedia   Flash   Pleer   yordamida
ham   namoyish   etilishi   mumkin.   Ushbu   Flash   Pleer   Macromedia   Flash   muharriri   tarkibiga
mustaqil   dastur   sifatida   kiradi   va   SWF   fayllar   muharririsiz   ham   Flash   Pleerda   namoyish
etilishi   mumkin.   Shu   bilan   birga   filmni   barcha   funksional   va   interaktiv   imkoniyatlar
saqlanib qoladi.
Flash   filmlarini a vtonom   namoyish   etilishi   ikkinchi   variant   bu-Universial   Media	
” ”
Pleerdan foydalanishdir. Buning uchun Flash film AVI  formatida eksport qilinishi  kekrak.
Lekin bu holda filmni hajmi ayrim hollarda yuz barobar ortib ketishi mumkin.
Macromedia   Flashda   ishni   osonlashtirish   va   rolik   o lchamlarini   yaxshilash   uchun	
‘
simvol   tushunchasi   kiritilgan.   Simvol   quyidagicha   bo lishi   mumkin.   Grafika   (Graphic),	
‘
tugma   (button),   animatsion   rolik   (movie   clip),   tovush   (sound).   Bu   imkoniyat   yatarilgan
ob yektlar   bir   necha   marta   foydalanish   imkonini   beradi.   Flash   filmlarini   AVI   formatiga	
’
15 o tkazilishi   ularning   interaktivligini   yo qolishiga   olib   keladi.   Shuning   uchun   ushbu‘ ‘
variant keng tarqalmagandir. 
Flash   filmlarini   namoyish   etishni   yana   bir   turi   mavjuddir.   Bu   variant   Flash   filmni
animatsiyalashgan GFI formatiga o tkazishdir. Bu holda eksportni ikki turi mavjud: har bir	
‘
foydali  animatsiyani  bir  kadrga mos  keluvchi  GFI  fayllar  to plami  ko rinishida  yoki  bir	
‘ ‘
animatsiyalangan   fayl   ko rinishidadir.   Ekportning   ikkinchi   varianti   afzalroqdir.   Chunki	
‘
boshqa   bir   dastur   yordamida   kadrni   yig ishga qaraganda   bu   variantga   fayl   hajmi	
“ ‘ ”
kichikroq bo ladi.	
‘
Dasturlash   tillarida   ob yekt   faqat   shu   ob yektga   qo llanishi   mumkin   bo lgan	
’ ’ ‘ ‘
atributlar   (xususiyatlar)   to plami   va   usullar   ro yxati   bilan   ifodalanadi.   Har   bir   sinf	
‘ ‘
ob yektlari   uchun   o z   atributlar   va   usullar   to plami   belgilangan.   Masalan   tugma	
’ ‘ ‘ “ ”
ob yekti uchun atributlar sifatida ishlatilishi mumkin.
’
Flash   filmlarni   grafik   formatlarga   o tkazish.  	
‘ Yuqorida   sanab   o tilgan   Flash	‘
filmlarni eksportiularning dinamikasini (u yoki bu darajada) saqlanishini ta’minlaydi. Lekin
zarur   bo lganda  Flashdan   oddiy grafik  muhariri  sifatida  ham   fordalanish  mumkin. Uning	
‘
yordamida   yaratilgan   tasvir   so ng   biror   bir   grafik   format   (vektorli   yoki   rastrli)ga	
‘
o tkazilishi   mumkin.   Shu   bilan   Flash   filmga   boshqa   grafik   formatlardan   berilgan	
‘
tasvirlarni qo shish (import qilish) imkoniyatiga ega.	
‘
Action   Scriptda   Button   va   Movie   clip   sinflari   ob yektlari   orasida   bo ysunish	
’ ‘
munosabatlarini   aniqlash   juda   qiyin:   ular   bir   filmdan   ikkinchisiga   o tganda   va   hatto	
‘
sahnadan   sahnaga   o tganda   ham   o zgarishi   mumkin.   Masalan   bir   sahnada   tugma   klip	
‘ ‘
tugmani   jonlantirish  uchun ishlatiladi. Movee  sinfini  boshqa ob yektlarini  (text  field)	
“ ” ’
dan   boshqa   Button   va   Movee   clip   ob yektlariga   nisbatan   bo ysungan   deyish   mumkin.	
’ ‘
Chunki   ular   Button   va   Movee   clip   ob yektlari   tarkibiga   kirishi   mumkin,   lekin   aksincha
’
bo lmaydi.   E tibor   bering   Action   Scriptda   kadrlar   uchun   ham,   film   sahnasi   uchun   ham	
‘ ’
mos   ob yektlari   sinfi   yaratilmagan.   Gap   shundaki,   Action   Script   filmining   ushbu	
’
elementlari   xususiyatlarini   o zgartirishga   yo l   qo ymaydi.   Siz   senariy   yordamida	
‘ ‘ ‘
faqatgina kadrga nomi yoki raqami orqali murojaat qilishingiz mumkin .
Web-sahifalar   yaratish.   Macromedia   Flash   dasturida   filmlarni   namoyish   etilishini
turli   usullari   mavjudligiga   qaramasdan   bugungi   kunda   bu   texnologiyani   qo llanishining	
‘
16 asosiy   yo nalishi   bu   chiroyli   va   dinamik   Web   sahifalar   yaratishidadir.   Flash   filmni‘
brauzerda-namoyish etilishini ikki usuli mavjud:
-uni   SWF   formatida   saqlash   so ng   sichqoncha   yordamida   fayl   znachogini   bu   fayl	
‘
saqlanadigan katologidan brauzer oynasiga o tkazish.	
‘
-flash   filmni   HTML   formatiga   eksport   qilish   so ng   oddiy   usul   bilan   brauzerda	
‘
ochish.
Flash   filmlarni   Web   sahifa   elementlari   sifatida   ishlatish   turli   tumandir.Bulardan
ayrimlari quyida keltirilgan:
-sahifani estetik ko rinishini oshirish uchun mo jallangan  oddiy animatsiya;	
‘ ‘ “ ”
-foydalanuvchi   harakati   (sichqonchani   siljitish   tugmani   bosishga   bog liq   bo lgan	
‘ ‘
animatsiyalashgan   tugma,   bunday   tugma   giperssilka   yordamida   ishlatilishi   mumkin   yoki
biror bir vazifani bajarishi mumkin);
-Web-sahifa   foydalanuvchilardan   biror-bir   ma lumotni   qabul   qilishga	
’
mo ljallangan forma ko rinishidir;	
‘ ‘
-reklama banneri.
Flash   filmlarda   tovushni   ishlatishni   bir   necha   usullarini   taqdim   etadi.   Siz   filmni
syujeti   va   foydalanuvchi   bajargan   amaldan   qat iy   nazar   to xtamaydigan   amalni	
’ ‘
yaratishingiz   mumkin.   Alternativ   variant   animatsiya   va   tovushni   sinxromlash.   Bundan
tashqari   Macromedia   Flash   tugmachalariga   tovush   ishlatishingiz   mumkin.   Bu   esa
tugmalarni interaktiv qiladi.
Flash   filmni   yaratish   asosiy   sxemasi.   Birinchi   o rinda  	
‘ Macromedia   Flash   Web-
sahifalarni yaratish uchu mo ljallanganligiga qaramay u bilan ishlash vaqtida teg, atribut,	
‘
sahifa   va   shunga   o xshash   terminlarni   siz   kamdan   kam   uchratasiz.   Shuning   uchun	
‘
Macromedia  Flashni o rganishda avval uning terminalogiyasini tushinib olish kerak.
‘
Flashda   tovushni   qo shishni   ikki   xili   mavjud.   Hodisaviy   boshqariladigan   (event	
‘
sound)   va   oqimli   (stream   sound).   Macromedia   Flash   dasturi   tovush   bilan   ishlashda
yaratuvchilar uchun quyidagi imkoniyatlarni yaratadi:
-bo linuvchan   tovush   kutubxonalari   yaratish   yani   bir   kutubxonadagi   tovushni   bir	
‘
necha filmlarda foydalanish imkoniyatidir;
17 -tovush sifati va eksporti qilinayotgan filmni optimal birlashuvini tanlash maqsadida
tovushli ma lumotlarni qo shish ko rsatgichlarini boshqarish muallif alohida tovush yoki’ ‘ ‘
filmdagi   barcha   tovushlar   uchun   qo shish   ko rsatgichini   tanlashi   mumkin.   Bundan	
‘ ‘
tashqari tovushni o zgartirish uchun turli qo shimcha effektlardan foydalanish mumkin.	
‘ ‘
Film   kadrlarini   almashish   dinamikasi   vaqt   diagramasi   (Timelene)   yordamida
ta riflanadi.   Vaqt   diagramasini   parametrlari   sifatida   kadrlar   almashinish   chastotasi	
’
ob yekt   harakatini   boshlash   va   yakunlash   va   boshqa   parametrlarni   ko rsatish   mumkin.
’ ‘
Filmda   bir   necha   xil   turli   ob yektlardan   foydalanish   mumkin.   Har   birining   holati	
’
boshqasidan   mustaqil   ravishda   o zgarishi   yoki   umuman   o zgarmay   qolishi   mumkin.
‘ ‘
Filmni   turli   elementlarini   harakatini   ta riflashni   osonlashtirish   uchun   ularni   yupqa   halqa	
’
bilan   solishtirishadi.   Bunday   varaqlarni   bir   nechasini   bir   to plamga   yig ilsa   ma lum	
‘ ‘ ’
sahna namoyon bo ladi. 	
‘
Sahna   (Scene)-bu   Flashni   yana   bir   terminlaridan   biridir.   Har   bir   sahna   qavatlarini
ma lum   bir   to plamidan   iboratdir.   Sodda   filmlar   uchun   bir   qavatdan   iborat   sahnani	
’ ‘
yaratish   va   ta riflash   kifoyadir.   Murakkab   filmlar   uchun   bir   necha   turli   ko rinishdagi	
’ ‘
sahnalar yaratish kerak bo ladi. Bir sahnadan ikkinchisiga o tish vaqti diagrammasi balki	
‘ ‘
boshqa   bir   mexanizmlardan   foydalanib   amalga   oshiriladi.   Oddiy   holda,   film   sahnalari
ma lum   ketma-ketlikda,   ularni   tartib   raqami   bo yicha   bajariladi.   Filmni   murakkabroq	
’ ‘
usulda tuzishda Action Script tilidan foydalaniladi. 
Murakkab   filmni   yaratishda   muhim   rolni   yana   bir   tushuncha   klip   (clip   yoki   Movie
clip).   Klip   bu-simvolni   maxsus   turidir.   U   o ziga   xos   mini   filmdir.   Bu   film   uhun   xususiy	
‘
vaqt   diagrammasi   va   xususiy   parametrlar   (masalan,   kadrlar   chastotasi)   o rnatilgan.	
‘
Klipdan   ko p   marotaba   foydalanish   uchun   filmni   boshqa   bir   elementlari   singari	
‘
kutubxonasiga joylashtirish  mumkin. Filmni  har  bir  elementi  klipni  ichida ham  ishlatilishi
mumkin.   Agar   film   ichidagi   aktivlashtirishni   ba zi   qo shimcha   shartlarini   berish   uchun	
’ ‘
Action   Script   tili   vositalaridan   foydalanish   mumkin.   Klipda   interaktiv   elementlarni
(masalan, tugma) ham qo shish mumkin.	
‘
Flash   filmlarni   yaratish   ketma-ketligi .   Windows   dasturlarini   ko pchiligini   ishga	
‘
tushirganda   ushbu   dastur   bilan   ishlash   uchun   zagatovka   (bo sh   hujjat)   avtomatik	
“ ” ‘
ravishda   yaratiladi.   Masalan   Word   muharirini   oynasi   ochilganda   unda   bo sh   hujjat	
‘
18 ochiladi.   Bu   hujjatga   matn   kiritish,   grafika   qo shish,   shrift   ko rinishini   o zgartirish   va‘ ‘ ‘
boshqa   amallarni   amalga   oshirish   mumkin.   Yangi   hujjat   uchun   o rnatilgan   parametrlar	
‘
qo llaniladi.   Hujjatingiz   sizga   ma qul   bo lgan   ko rinishda   bo lishi   uchun	
‘ ’ ‘ ‘ ‘
parametrlarni kerakli ko rsatgichlarini o rnatib qo yish talab qilinadi. 	
‘ ‘ ‘ Macromedia  Flash
juda   qulay   interfeysga   ega   bo lsa   ham,   Flash   filmlarni   yaratish   juda   murakkab   ishdir.	
‘
Shuning uchun film yaratishning har bir qadamidan so ng natijani tekshirish lozim. Flash	
‘
filmni   alohida   sahnasini   ham   butun   filmni   tekshirish   imkoniyatini   beradi.   Agar   tekshirish
muvafaqiyatli   o tgan   bo lsa   natijani   diskda   saqlashni   unutmang.   Chunki   Flashda	
‘ ‘
avtomatik saqlash funksiyasi mavjud emas.
Ish   sohasi   asboblar   paneli.   Ish   sohasi   xoxlagan   sichqonchani   o ng   tugmasi	
‘
bosilganda   kontekst   menyusi   ochiladi.   Bu   menyu   ish   sohasi   va   filmni   parametrlarini
o zgartirish   uchun   asosiy   buyruqlardan   iborat.   Bunday   buyruqlar   20   tadan   ortiqroqdir.	
‘
Hozircha ulardan bittasi SCENE (sahna)ga to xtab o tamiz. Bu buyruqni tanlaganda nomi	
‘ ‘
Scene   nomli   panel   paydo   bo ladi.   Bu   panel   film   sahnalari   bilan   ishlash   uchun	
‘
mo ljallangan. Uning yordamida siz quyidagilarni amalga oshirishingiz mumkin.	
‘
-filmlar   sahnalari   ro yxatini   ko rish,   sahnalarni   ro yxatdagi   joylashuvi   ularni	
‘ ‘ ‘
filmda paydo bo lish ketma ketligi mosdir;	
‘
-filmni xoxlagan sahnasiga (bu sahnani ro yxatdan tanlab)otish;	
‘
-tanlangan   sahnani   nusxasini   olish,   buning   panelni   pastki   qismidagi   tugma   bosiladi,
nusxa ro yxatga sahna orginalidan keyin joylashtiriladi;	
‘
-yangi   (bo sh)sahna   qo shish,   sahna   ro rxatga   tanlangan   sahnadan   keyin	
‘ ‘ ‘
joylashadi;
-tanlangan sahna o chiriladi.	
‘
1.3. Montaj stoli va uning xususiyatlari.
Montaj   stoli   va   uning   xususiyatlari.   Ish   sohasini   markaziy   qismida   montaj   stoli
joylashgan.   Uni   keyinchalik   qisqa   bo lish   uchun   faqat   ish   stol   deb   ataymiz.   Ish   stol	
‘
ob yektlari   xususiyatlarini   paneli   va   boshqalar.   Masalan   aksariyat   Windows-dasturlarida	
’
19 (ofis paketlar va boshqalar) insterumentlar paneli tarkibini boshqarish buyruqlari View(vid)
menyusiga kiradi.  Macromedia  Flashda esa bu buyruqlar Window menyusda joylashtirilgan.
Tahrirlanayotgan ob yektlar xususiyatlar paneli ham boshqacharoq ko rinishga ega. Lekin’ ‘
bu   turdagi   yangiliklar   unchalik   ham   qiyinchilik   tug dirmaydi.   Va   bir   nechta   ish	
‘
seanslardan   so ng   ular   tabiiydek   tuyiladi.   Shunday   qilib,  	
‘ Macromedia   Flash   MX
muharirining ish joyi bilan tanishib chiqamiz.
Foydalanuvchi interfeysini tashkil etish.  Muharrir foydalanuvchi interfeysni tashkil
etish   umumiy   holda   barcha   Windows-dasturlar   kabi   standart   ko rinishga   egadir.   O sha	
‘ ‘
menyular   to plami,   o sha   asosiy   buyruqlar   joylashtirilgan   instrumentlar   paneli   va	
‘ ‘
boshqalar. Notanish bo lgan vaqt diagrammasidir. U ham bo lsa hozirgacha  	
‘ ‘ Macromedia
Dreamweaver   bilan   notanish   bo lgani   uchundir.   Muharrirni   ilk   marotaba   ishga	
‘
tushirilganda asosiy oyna ustidan qo shimcha diolog oynasi ustidan Welcome so zi paydo
‘ ‘
bo ladi.   Bu   oyna   sizga   ish   joyini   o zingizga   ma qul   ko rinish   bo yicha   sozlash	
‘ ‘ ’ ‘ ‘
imkonini beradi. Bu juda ham foydali funksiyadir (interfeysni sozlash bo yicha masalalarni	
‘
shu   bobning   foydalanuvchi   ishini   tashkil   etish   vositalari   qismida   ko rib   o tiladi).	
“ ” ‘ ‘
Shuning   uchun   hozirgacha   Welcome   oynasini   berkitib   turing,   keyinchalik   Help
menyusidagi   Welcome   buyrug idan   chiqarilishi   mumkin.  	
‘ Macromedia   Flash   MX   ning
oynasining muhim elemenlari.(6-rasm)
5-rasm.Properties menyusi.
20 6-rasm.  Macromedia  Flash MX ning oynasi .
Oddiy animatsiyalashgan filmda   Macromedia   Flash vaqt diagrammasi kadrlarni aniq
ketma   ketlikda   namoyish   qiladi.   Filmni   necha   marta   ko rsangiz   ham   ular   o zgarmaydi,‘ ‘
interaktiv   filmda   foydalanuvchilar   (yoki   tomoshabin)   filmni   biror   bir   qismiga   yoki
sahnasiga   o tish   uchun   klaviaturadan,   sichqonchadan   yoki   ikkalasidan   foydalanish	
‘
ob yektlarning   joyini   o zgartirishi,   ma lumotlar   kiritish,   shuningdek   boshqa   interaktiv	
’ ‘ ’
operatsiyalarni   bajarish   imkoniyatiga   ega.   Flash   filmni   interaktivligi   unga   senariylarning
kiritilishi hisobiga bo ladi.	
‘
Flash MX asosiy oynasining strukturasi.   Qulaylik tug dirish uchun instrumentlar	
‘
paneli to rt qismga bo lingan. 	
‘ ‘
Tolls   (instrumentlar)   bu   qismga   konkret   instrumentini   tanlash   uchun   tugmalar
joylashtirilgan. Bu insterumentlar ikki qismga bo linadi: tanlash va chizish instrumentlari	
‘
Macromedia   Flashni   avvalgi   versiyalarga   nisbatan,   chizish   instrumentlar   ayrim
parametrlarni   o rnatish   xususiyatlar   inspektori   paneli   yordamida   ham   amalga   oshirish	
‘
mumkin.   Agar   zarurat   tug ilsa   instrumentlar   panelini   oyna   va   chegaradan   uzish va	
‘ “ ”
joylashtirish mumkin.
Ish   oblastini   yuqorisida   bu   oblastga   tegishli   bo lgan   instrumentlar   paneli	
‘
joylashtirilgan. Bu panelda quyidagi interfeys elementlari joylashgan:
21 -strelkali   tugma,bu   tugma   butun   sahnani   tahrirlash   butun   rejimga   qaytish   imkonini
beradi. Bu tugma faqat agar siz alohida elementni tahrirlash rejimida bo lsangiz ishlaydi;‘
-taxrirlanayotgan   sahna   nomi   yozilgan   maydon   filmlarni   sahnalariga   avtomatik
ravishda Scene nomi va sahna tartib raqami berilgan;
-taxrirlanayotgan   simvol   nomi   yozilgan   matn   maydoni.   Agar   simvol   o z   ichiga	
‘
boshqa   simvollardan   tashkil   topgan   bo lsa   u   holda   ichma   ich   joylashgan   simvolni	
‘
tahrirlashga o tilsa, panelda simvollar nomidan iborat zanjir yoziladi;	
‘
-sahnani tanlash tugmasi ; 
-simvolni tanlash tugmasi ;
-simvolni   tanlash   tugmasi,   bu   tugma   bosilganda   film   simvollardan   iborat   ro yxatli	
‘
menyu ochiladi;
-ish   oblasti   masshtabini   tanlash   ro yxati   bu   ro yxatdagi   ko rsatkichlarni	
‘ ‘ ‘
o zgartirish mumkin.	
‘
Shu   bilan   birga   stolni   o zi   ham   ma lum   filmga   tegishlidir.   Siz   biror   bir   filmni	
‘ ’
tahrirlash   uchun   ochsangiz   yoki   yangi   fayl   yaratayotgan   bo lsangiz,  	
‘ Macromedia   Flash
oynasida   ish   stoli   va   u   bilan   bog liq   vaqt   diagrammasi   paydo   bo ladi.   Agar	
‘ ‘
tahrirlanayotgan fayl bo lmasa stol ham ko rinmaydi.	
‘ ‘
Bu   Flash   hujjatli   interfeys   MDI   (Multi   document   interfeys)texnologiyasidan
foydalanishda   izohlanadi.   Bunday   ish   modeli   bir   asosiy   oyna   ichida   bir   nechta   fayllar
qo shimcha oynalar tahrirlash uchun ochish imkoni borligini bildiradi.	
‘
Clien/Server   sinfi   ob yektlari   XMLtilida   yozilgan   hujjatlar   (Web   sahifalar)   bilan	
’
ishlashga mo ljallangan. Ushbu ob yektlarning matn obyektiga qo llanishi mumkin; 	
‘ ’ ‘
MDI bir qancha qulayliklarni yaratadi, bir filmdan boshqasiga sichqoncha yordamida
elementlarni ko chirib o tishdir. Ob yektni boshqa bir filmga ko chirib o tilganda yoki	
‘ ‘ ’ ‘ ‘
nusxa   olinganda,   bu   ob yektni   barcha   xususiyatlari   saqlanib   qoladi.   Masalan   tugma	
’
ko chirilganda u bilan bog liq amallar ham saqlanadi.	
‘ ‘
Vaqt   diagrammasini   tashkil   etish.   Ish   oblastini   yuqori   qismida   vaqt   diagrammasi
paneli joylashgan. Ish stoli kabi  vaqt diagrammasi ham filmning aniq bir sahnasida tegishli
bo ladi. Shu  bilan  birga stolni  o zi   ham  ma lum   filmga  tegishlidir.  Siz biror   bir   filmni
‘ ‘ ’
22 tahrirlash   uchun   ochsangiz   yoki   yangi   fayl   yaratayotgan   bo lsangiz,   Flash   oynasida   ish‘
stoli   va   u   bilan   bog liq   vaqt   diagrammasi   paydo   bo ladi.   Agar   tahrirlanayotgan   fayl	
‘ ‘
bo lmasa stol ham ko rinmaydi. Shunday qilib, umumiy holda vaqt diagrammasi panelida	
‘ ‘
quyidagi elementlar namoyon bo lishi mumkin:	
‘
-filmning ayni vaqtdagi sahnasining qavatlari ta rifi bu ta rif o ziga xos bir nechta	
’ ’ ‘
ustunchalardan   qavatlar   nomi   va   ularni   atributlari   ko rsatiladi,   vaqt   diagrammasining   bu
‘
qismi  Animatsiyalar yaratish  bo limida ko rib o tiladi.	
“ ” ‘ ‘ ‘
-kadrlar   shkalasidan   iborat   vaqt   diagrammasi   “ o qish   kallagi	
‘ ”   va   sahnani   har   bir
qavati   uchun   vaqt   diAgrammasi   oynasini   holat   satri.   Bu   satrda,   filmni   bir   nechta
parametrlari   to g risida   ma lumot   va   ish   stolidagi   animatsiya   kadrlarni   boshqarish	
‘ ‘ ’
tugmasi bo ladi.	
‘
Flash   filmlarni   ishlatilish   bir   necha   usullarni   taqdim   etadi.   Siz   filmni   syujeti   va
foydalanuvchi   bajargan   amaldan   qat iy   nazar   to xtamaydigan   amalni   yaratishingiz	
’ ‘
mumkin.   Alternativ   variant   animatsiya   va   tovushni   sinxromlash.   Bundan   tashqari
Macromedia   Flash   tugmachalariga   tovush   ishlatishingiz   mumkin.   Bu   esa   tugmalarni
interaktiv   qiladi.   Bundan   tashqari   Flashda   tugmachalarga   tovushni   vaqt   diagrammasini
elementlarini ko rib chiqamiz.	
‘
Kadrlar   shkalasidan   boshlaymiz.   Shkala   sahnaning   barcha   qavatlari   uchun
umumiydir.   Kadrlar   shkalasida   kadrlar   nomeratsiya   o sish   tartibi   ko rsatilgan.	
‘ ‘
Nomeratsiya  qadami  5  ga  teng. Alohida  qavatni  vaqt   diagrammasi   kadrlar   ketma ketligini
grafik   tasviri   ko rinishida   bo ladi.   Vaqt   diagrammasida   kadrlar   tasvirdan   juda   ko p	
‘ ‘ ‘
ma lumot olishi mumkin. Masalan kadrlar tasvirdan qaysi qavatdan animatsiyani qay usuli	
’
qo llanganligini bilish mumkin.
‘
1.4. Xususiyatlar inspektori.
Ko chish-twened-animatsiyani   asosiy   kadrlar   strelkali   chiziq   bilan   birlashtirilgan	
‘
qora   nuqtalar   bilan   belgilanadi.   Nuqtalar   orasidagi   masofa   och   ko k   rangda   bo ladi.	
‘ ‘
Strelkali chiziq barcha oraliq kadrlarni almashtiradi.
23 Transformatsiya   twened     animatsiya   uchun   asosiy   kadrlar   strelkali   chiziq   bilan–
birlashtirilgan   qora   nuqtalar   bilan   birlashtiriladi.   Nuqtalar   orasida   masofa   och   zangori
rangda fonda bo‘ladi. Sektli chiziq oxiri yakunlovchi  kadr yo‘qligini bildiradi. Qora nuqta
va   undan   keyin   kulrang   kadrlar   ketma   ketligi   bolgan   asosiy   kadr,   ushbu   asosiy   kadrni
o‘zgarmasligini bildiradi.
Kichik   “а”   harfi   bu   kadrda   Action   paneli   yordamida   birdan   bir   amal   berilganligini
bildiradi. Qora nuqtalar biror tasvirlangan asosiy kadrlarning uzilmas ketma ketligi kadrma
kadr animatsiyani bildiradi. Sariq belgicha bu kadr film kadrlar o rtasida navigatsiya qilish	
‘
uchun   ishlatiladigan   nomlangan   belgini   o z   ichida   olishini   bildiradi   va   sariq   belgicha	
‘
yonida   uning   nomi   ko rinib   turadi.   Vaqt   diagrammasini   ko rinishi   tanlangan   formatga	
‘ ‘
ham   bog liq   bo ladi.   Bu   formatlarni   tanlash   Frame   Viev   menyusi   yordamida   amalga	
‘ ‘
oshiriladi.   Bu   menyu   buyruqlari   vaqt   diagrammasining   barcha   qatorlariga   ta’lluqlidir.
Macromedia  Flashda tovush bilan ishlovchilar uchun quyidagi imkoniyatlar yaratilgan:
-bo linuvchan   tovush   kutubxonalari   yaratish   ya’ni   bir   kutubxonadagi   tovushni   bir
‘
necha filmlarda foydalanish imkoniyatidir.
-tovush sifati va eksporti qilinayotgan filmni optimal birlashuvini tanlash maqsadida
tovushli   ma lumotlarni   qo shish   ko rsadgichlarini   boshqarish   muallif   alohida   tovush	
’ ‘ ‘
yoki   filmdagi   barcha   tovushlar   uchun   qo shish   ko rsatgichini   tanlashi   mumkin.   Bundan	
‘ ‘
tashqari   siz   tovushni   o zgartirish   uchun   turli   qo shimcha   effektlardan   foydalanishingiz	
‘ ‘
mumkin.   Bundan   tashqari   siz   tovushni   o zgartirish   uchun   turli   qo shimcha   effektlardan	
‘ ‘
foydalanishingiz   mumkin.   Birinchi   guruhdagi   buyruqlar   kadr   yacheykasi   o lchamini	
‘
gorizontal yo nalishda o rnatishini bildiradigan quyidagi variantlar mavjud:	
‘ ‘
-Tiny (juda mayda);
-Small (mayda);
-Normal (oddiy);
-Medium (o rta);	
‘
-Large (yirik).
Large formatini tovush parametrlarni ko rish uchun ishlatish maqsadga muvofiqdir.	
‘
Short   (qisqa)   bu   buyruq   kadr   yacheykasi   o lchamini   vertical   yo nalish   bo yicha
‘ ‘ ‘
24 kichiklashtirishni bildiradi. Bunday o zgarish vaqt diagrammasining chap qismi formatiga‘
ta sir qiladi.	
’
Uchinchi guruhga ham yagona buyruq keltirilgan. Tinted Frams (bo yalgan kadrlar).	
‘
Ushbu   punkt   tanlanganda   animatsiyani   turlizillari   uchun   kadrlarning   rangli   indekatsiyasi
ishlatiladi.
Macromedia   Flashda   ishni   osonlashtirish   va   rolik   o lchamlarini   yaxshilash   uchun	
‘
simvol   tushunchasi   kiritilgan.   Simvol   quyidagicha   bo lishi   mumkin.   Grafika   (Graphic),	
‘
tugma   (button),   animatsion   rolik   (movie   clip),   tovush   (sound).   Bu   imkoniyat   yaratilgan
ob yektlar   bir   necha   marta   foydalanish   imkonini   beradi.   Flash   filmlarini   AVI   formatiga	
’
o tkazikishi   ularning   interaktivligini   yo qolishiga   olib   keladi.   Shuning   uchun   ushbu
‘ ‘
variant keng tarqalmagandir. Flash filmlarini namoyish etishni yana bir turi mavjuddir. Bu
variant   Flash   filmni   animatsiyalashgan   GIF   formati   ga   o tkazishdir.   Bu   holda   eksportni	
‘
ikki turi mavjud har bir foydali animatsiyani bir kadrga mos keluvchi GFI fayllar to plami	
‘
ko rinishida yoki bir animatsiyalangan fayl ko rinishidadir. Eksportning ikkinchi varianti	
‘ ‘
afzalroqdir.   Chunki   boshqa   bir   dastur   yordamida   kadrni   yig ishga   qaraganda   bu	
“ ‘ ”
variantga fayl hajmi kichikroq bo ladi. Dasturlash tillarida ob yekt faqat shu ob yektga	
‘ ’ ’
qo llanishi  mumkin bo lgan atributlar (xususiyatlar) to plami  va usullar  ro yxati bilan	
‘ ‘ ‘ ‘
ifodalanadi. Har bir sinf ob yektlari uchun o z atributlar va usullar to plami belgilangan.	
’ ‘ ‘
Masalan  tugma  ob yekti uchun atributlar sifatida ishlatilishi mumkin.	
“ ” ’
So ngi to rtinchi guruh ikki buyruqdan iborat: 
‘ ‘
-previev   (Avvaldan   ko rish)   -bu   buyruq   qo llanilganda   vaqt   diagrammasida	
‘ ‘
animatsiyani asosiy kadrlarini kichik ko rinishi namoyon bo ladi;	
‘ ‘
-previev   in   Context-bu   buyruqni   har   bir   asosiy   kadrda   ikki   va   undan   ortiq
ob yektlarni   o zgartirib   tursa   ishlatilishi   maqsadga   muvofiq.   Negaki   bu   buyruq   vaqt	
’ ‘
diagrammasidan kadr yacheykasiga sahnani barcha joyini topshiriladi. Lekin bu holda kadr
tasvirini Previev buyrug i ishlatiladigandan ham kichikroq bo ladi.	
‘ ‘
Dasturlash   tillarida   ob yekt   faqat   shu   ob yektga   qo llanishi   mumkin   bo lgan	
’ ’ ‘ ‘
atributlar   (xususiyatlar)to plami   va   usullar   ro yxati   bilan   ifodalanadi.   Har   bir   sinf	
‘ ‘
ob yektlari   uchun   o z   atributlar   va   usullar   to plami   belgilangan.   Masalan   tugma	
’ ‘ ‘ “ ”
ob yekti   uchun   atributlar   sifatida   ishlatilishi   mumkin.   Ish   oblastidan   pastki   qismida
’
25 xususiyatlar   inspektori   paneli   joylashgan,   agar   ish   sohasida   biror   bir   obtekt   tanlanmagan
bo lsa   yoki   ob yektlar   umuman   bo lmasa   u   holda   xususiyatlar   inspektori   formati’ ’ ‘
avtomatik   ravishda   o zgaradi.   Butun   hujjat   uchun   xususiyatlar   inspektori   formati	
‘
ko rsatilgan.	
‘
Aniq   ob yekt-bu   mos   sinfning   exzemplyaridir.   Bir   sinfning   ikki   ekzemplyari   bir	
’
biridan   atributlar   qiymatlari   bilan   farq   qilishi   mumkin.   Ob yekt   ustida   harakatlarni	
’
ifodalash   shuningdek   ob yektning   bo ysunganligini   ko rsatish   uchun   odatda   nuqtali	
’ ‘ ‘ “
usul   qo llaniladi.   Xususiyatlar   inspektori   paneli   quyidagi   elementlardan   tashkil   topgan	
”	‘
bo ladi:	
‘
-document   (hujjat)   matn   maydoni,   bu   maydonda   tahrirlanayotgan   fayl   nomi   aks
ettiriladi.
-size   tugmasi,   bu   tugma   ish   stolini   joriy   o lchamini   ko rsatadi.   Bu   tugma   bosilsa	
‘ ‘
qo shimcha   Document   Properties   (hujjatlar   xossalari   dialog   oynasi)   ochiladi.   Uning	
‘
yordamida   ish   stoli   o lchamini   o zgartirish   va   qo shimcha   parametrlarni   o rnatish	
‘ ‘ ‘ ‘
mumkin;
-background   (fon)   tugmasi,   bu   tugma   bosilganda   film   fonini   tanlash   uchun   rang
palitrasi oynasi ochiladi.
-frame   rate   (kadrlar   tezligi)   matn   maydoni.   Bu   maydon   yordamida   animatsiyani
kadrlari almashish chastotasi o rnatilishi mumkin (chastota sekund kadr-frame per second	
‘
fps bilan o rnatiladi);	
‘
-So roq   belgisi   tushirilgan   tugma,   HTML-hujjat   formatiga   kontecs\t
‘
ma lumotnomani chaqirishi uchun xizmat qiladi;	
’
-Yulduzcha   tasviri   tushirilgan   tugma,   bu   tugma   bosilganda   Assibility   (Dostupnost)
paneli bo ladi. Bu panel filmning barcha elementlariga qo shimcha parametrlar o rnatish	
‘ ‘ ‘
uchun xizmat qiladi.
Shuni aytib o tish lozimki, xususiyatlar inspektori ham boshqa panellar ham konteks	
‘
bog langandir. Ya’ni ular yordamida boshqa ob yekt haqida ma lumot olish uchun ularni	
‘ ’ ’
yangidan ochish shart emas, muharrir oynasida sizga kerakli ob yektni tanlasangiz bo ldi.	
’ ‘
Flash   dasturida   animatsiyalar   yaratish   dasturi   Shape   Tweening   usuli.   Usul
asosan ob yekt formasi bir turdan ikkinchi turga o zgarishga asoslangan. 	
’ ‘
26 1. Birinchi marta Oval instrumenti yordamida aylana chizib olamiz. Ellips emas balki
aylana hosil bo lishi uchun Shift tugmasi birbalikda bosib tortiladi.‘
2.   Arrow   elementini   ishlating   va   timeline   bo limidan   30-kadrni   tanlang.   Bosh	
‘
menyusidan   Insert   Keyframe   (F6)   buyrug ini   bajaramiz.   Bu   harakat   bilan   siz   30-kadrni	
‘
kalit kadrga aylantirdik. E tibor bering leneyka ustida kulrang rangda bo yalib qoladi.	
’ ‘
3.   30-kadrda   Rectangli   (R)   instrumenti   yordamida   aylananing   chap   qismida
to tburchak   chizing.   Arrov   instrumentini   tanlaymiz   va   aylanani   belgilangan   holda	
‘
DELETE tugmasi yordamida o chirib tashlaymiz.	
‘
4. Sichqoncha tugmasini 1-30 kadrlar orasida ikki marta ishlatamiz va hosil bo lgan	
‘
paneldan Tweening bo limini tanlaymiz. Shape holatini o rnatamiz.	
‘ ‘
5.   Kadrda   kursorni   o’rnatgan   holda   ENTER   tugmasini   bosamiz   va   hosil   bo lgan	
‘
animatsiyani   ko ramiz.   Oxirgi   natijani   ko rish   uchun   esa   Control>Test   Movie	
‘ ‘
(CTRL+ENTER) buyrug ini bajaramiz. 	
‘
Motion   Tweening   usulini   yaratish   uchun   quyidagi   usul   ob yekt   xususiyatlarini	
’
boshqarish   uchun   xizmat   qiladi.   Eng   oddiy   foydalanish   sifatida   koordinata   o zgarishini	
‘
keltirishimiz mumkin.
Animatsion   simvol   yaratish.   Macromedia   Flashda   ishni   osonlashtirish   va   rolik
o lchamlarini   yaxshilash   uchun   simvol   tushunchasi   kiritilgan.   Simvol   quyidagicha	
‘
bo lishi   mumkin.   Grafika   (Graphic),   tugma(button),   animatsion   rolik(movie   clip),
‘
tovush(sound).  Bu   imkoniyat   yatarilgan   ob yektlar   bir   necha   marta  foydalanish   imkonini	
’
beradi.   Flash   filmlarini   AVI   formatiga   o tkazilishi   ularning   interaktivligini   yo qolishiga	
‘ ‘
olib   keladi.   Shuning   uchun   ushbu   variant   keng   tarqalmagandir.   Flash   filmlarini   namoyish
etishni  yana bir  turi mavjuddir. Bu variant  Flash  filmni animatsiyalashgan  GFI formati  ga
o tkazishdir. Bu holda eksportni  ikki turi mavjud: har bir foydali animatsiyani bir kadrga	
‘
mos   keluvchi   GFI   fayllar   to plami   ko rinishida   yoki   bir   animatsiyalangan   fayl	
‘ ‘
ko rinishidadir.	
‘
1)   Movie   klip   tayyor   animatsiyadan   foydalanamiz.   Buning   uchun   Shift   tugmasini
bosib   turgan   holda   birinchi   va   oxirgi   kadrni   tanlaymiz.   So ngra   Edit>Copy   Frames	
‘
yordamida kadrlar nusxasini olamiz.
27 2)   File   New   buyrug i   yordamida   yangi   simvol   yaratamiz.   Hosil   bo lgan   muloqot‘ ‘
oynasida   Movie   Clip   holatini   tanlaymiz   va   Name   maydoniga   unikal   nom   kiritamiz:   ball
clip.
3) Yaratilgan Movie clip holatini tanlaymiz, birinchi kadrda kursorni o rnatamiz va	
‘
oldin  nusxalangan   kadrlarni   Edit>Paste>Frames   (CTRL+ALT+V)   buyrug ida  qo yamiz.	
‘ ‘
Yuqoridagi Scene 1 belgisini tanlang.
4)   Window>Library   (CTRL+L)   buyrug i   yordamida   Library   panelini   ishlatamiz.	
‘
E tibor   bergan   bo lsangiz,   panelda   ikkita   ob yekt   bo lib,   birinchi   ob yekt   ball   clip	
’ ‘ ’ ‘ ’
Movie clip va ikkinchi ob yekt  ball  Graphic.
– ’ – –
5) Shuni bilish lozimki ball  clip animatsiyadan biz uni ob yekt sifatida bir necha	
– ’
foydalanishimiz mumkin. Paneldan ob yektni tanlab, sichqoncha yordamida ishchi oynaga	
’
olib tashlaymiz  va CRTL+ENTER ni bosamiz.
Action   Script   da   ob yektlarni   yaratish   va   boshqarish	
’ .   Dasturlash   tillarida
ob yekt   faqat   shu   ob yektga   qo llanishi   mumkin   bo lgan   atributlar   (xususiyatlar)	
’ ’ ‘ ‘
to plami   va   usullar   ro yxati   bilan   ifodalanadi.   Har   bir   sinf   ob yektlari   uchun   o z
‘ ‘ ’ ‘
atributlar   va   usullar   to plami   belgilangan.   Masalan   tugma   ob yekti   uchun   atributlar	
‘ “ ” ’
sifatida   ishlatilishi   mumkin.Ish   oblastidan   pastki   qismida   xususiyatlar   inspektori   paneli
joylashgan,   agar   ish   oblastida   biror   bir   obtekt   tanlanmagan   bo lsa   yoki   ob yektlar	
’ ’
umuman bo lmasa u holda xususiyatlar inspektori formati avtomatik ravishda o zgaradi.	
‘ ‘
Butun   hujjat   uchun   xususiyatlar   inspektori   formati   ko rsatilgan.   Aniq   ob yekt-bu   mos	
‘ ’
sinfning ekzemplyaridir. Bir sinfning ikki ekzemplyari bir biridan atributlar qiymatlari bilan
farq   qilishi   mumkin.   Ob yekt   ustida   harakatlarni   ifodalash   shuningdek   ob yektning	
’ ’
bo ysinganligini ko rsatish uchun odatda  nuqtali usul  qo llaniladi.	
‘ ‘ “ ” ‘
Ob yekt   ustidagi   harakatlarni   ifodalash   shuningdek   ob yektning   bo ysinganligini	
’ ’ ‘
ko rsatish   uchun   oddatda   nuqtali   usul qo llaniladi.   Masalan   button   1   tugmasiga     On	
‘ “ ” ‘
Prees   usulini   qo llash   kerakligini   ko rsatish   uchun   Button   1   on   Prees   konstruksiyasi	
‘ ‘
ishlatiladi.Agar   Button   1   tugmaning   Clip   2   ga   tegishligini   ko rsatish   kerak   bo lsa   unda	
‘ ‘
yozuv quyidagicha ko rinishga ega bo ladi; Clip 2 Button 1.	
‘ ‘
28 Action Script  da qo llaniladigan  ob yekt  modeli  boshqa senariylar  tillari  ob yekt‘ ’ ’
modellariga ko p jihatdan o xshaydi (masalan: Java Script). Shu bilan birga ba zi farqlar	
‘ ‘ ’
ham   mavjud.   Ulardan   asosiysi   Action   Script   da   ob yektlar   iyerarxiyasi   Web   brauzer	
’
oynasida tasvirlangan HTML hujjatiga nisbatan emas,balki Flash pleerga nisbatan quriladi.
Yuqorida aytib o tilgandek, istalgandek senariyda mavjud Flash pleer asos ob yekt	
‘ ’
hisoblanadi. Keyingi darajada ob yektlarning 4 sinfi joylashgan.	
’
-Movie (Film ob yektlari);	
’
-Core (Yadro ob yektlari);
’
-Cleent /Server (Bajarishning klient-server muhiti ob yektlari);	
’
-Authoring (Ishlab chiqish muhiti ob yektlari);	
’
Movie   sinfi   ob’yektlari   senariyda   film   elementlari   orasidagi   elemntlari   orasidagi
munosabatlarni   (ya ni   film   tuzilishini)   tasavvur   qilish   va   shuningdek,   film   elementlari	
’
parametrlari   va   harakatini   boshqarish   imkonini   beradi.   Ushbu   sinfga   xususan   quyidagi
ob’yetklar kiradi:
-button   (tugma)-senariyda   ifodalovchi   ob yekt,   bunday   ob yekt   uchun,   masalan	
’ ’
kiritish fokusini o rnatish tartibi dinamik tarzda o zgarishi mumkin;	
‘ ‘
-movie   clip   (klip)-   senariyda   klipni   ifodalovchi   ob yekt.   Bunday   ob yektni	
’ ’
ifodalash uchun, masalan ichki kliplar soni dinamik tarzda o zgarishi mumkin;	
‘
-mouse   (sichqoncha)-senariyda   sichqoncha   ko rsatgichini     ifodalovchi   ob yekt,   u	
‘ ’
ko rsatgich ko rinishi va uslubini  boshqarish imkonini beradi.	
‘ ‘
-key   (klaviatura)-senariyda   filmni   boshqarish   uchun   ishlatiladigan   klavishlarni
ifodalovchi ob yekt.	
’
-color   (rang)-senariyda   klip   palitrasini   va   mos   holda   ushbu   palitra   o zgarishini	
‘
imkonini beruvchi ob yekt.	
’
-sound   (tovush)-senariyda   tugma   yoki   klip   bog langan     tovushli   simvolni	
‘
ifodalovchi ob yekt.	
’
-stage   (stol)-ishchi   stoli   ba zi   parametrlarini     boshqarish   uchun   mo ljallangan	
’ ‘
ob yekt.	
’
-text Ficed (matn maydoni)-senariydagi dinamik Action Skript   da Button va Movie
clip   sinflari   ob yektlari   orasida   bog lanish   munosabatlari   juda   qiyin,   ular   bir   filmdan	
’ ‘
29 ikkinchisiga oladi va hatto sahnadan sahnaga o tganda ham o zgarishi mumkin. Masalan,‘ ‘
bir   sahnada   tugma   klip   tarkibida   kirsa,   ikkinchisiga   klip   tugmani   jonlashtirish   uchun	
“ ”
ishlatilishi mumkin. Movie sinfini ob’yektlarini (Text Fieldan boshqa) Button va Movie klip
ob’yektlariga   nisbatan   bo ysingan   deyish   mumkin.   Chunki   ular   Button   va   Movie   klip	
‘
ob’yektlari tarkibiga kirishi mumkin. Lekin aksincha emas.
E tibor   bering,   Action   Skriptda   kadr   uchun   ham   film   sahnasi   uchun     ham   mos	
’
ob’yektlar sinfi yaratilmagan. Gap shundaki, Action Skriptda filmning ushbu elementlarini
xususiyatlarini   o zgartirishga   yo l   qo ymaydi.   Siz   senariy   yordamida   faqatgina   kadrga	
‘ ‘ ‘
uning   nomi   yoki   raqami   orqali   murojat   qilishingiz   shuningdek,   uning   yuklangan   yoki
yuklanmaganligini   tekshirishingiz   mumkin.   Qoidaga   ko ra   kadr   yoki   sahna   harakatlar   va	
‘
usullar parametrlari sifatida ishlatiladi.
Cori   sinfi   ob yektlari   film   ob yektlari   bilan   ishlash   uchun   mo ljallangan   va	
’ ’ ‘
yordamchi   rolini   bajaradi.   Agar   film   ob yektlari   boshqarishda   (xususiyatlarni	
’
o zgartirish)   standart   usullar   yetmasa,   ular   qo lash   mumkin.   Cori   ob yektiga   xususan	
‘ ‘ ’
quyidagi ob’yekytlar kiradi:
-matn (matematika)-senariyda sonli kattaliklar bilan ishlash qo laniladigan ob yekt.	
‘ ’
Action Skript tili boshqa sinflardan farqli ravishda Matn ob yektida qo llanishi cos usuli	
’ ‘
yordamida cosinus bevosita matn usuli yordamida qiymatini olish mumkin.
-number   (raqam)-raqamli   qiymatli   ba zi   maxsus   operatsiyalarni   bajarish   uchun	
’
mo ljallangan ob yekt, masalan uning yordamida ba zi diopozonlarda ko proq sonlarni	
‘ ’ ’ ‘
aniqlash mumkin.
-string (satr) senariyda satrlar bilan ishlash uchun qo llaniladigan ob yekt.	
‘ ’
-date (sana) senariyda calendar sanalari va vaqt bilan ishlash uchun qo llaniladigan	
‘
ob’yekt. 
Client/server   sinfi   ob yektlari   XML   tilida   yozilgan   hujjatlar   bilan   ishlash   uchun	
’
mo ljallangan. Ushbu ob’yektlarning ba’zilari XML hujjatlarini yuklanishi qayta ishlanishi	
‘
va yuborilishini  taminlasa boshqalari- sokketlar orqali bog lanishga xizmat qiladi. Action	
‘
Script   shu   orqali   Flash   filmlari   saqlaydigan   XML   hujjatlarini   serverli   qayta   ishlashni
qo llashni amalga oshiriladi.	
‘
30 II-bob.   MACROMEDIA   FLASH   DASTURI   YORDAMIDA   GEOMETRIK
MASALALARNI TAYYORLASH.
2.1. Flash dasturida foydalanuvchi interfeysni, ish parametrlarini sozlash. 
Foydalanuvchi   ishini   tashkil   etish   vositalari.   Macromedia   Flash   MX   tarkibiga
kiruvchi foydalanuvchi ishini tashkil etish vositalari ushbu dastur bilan ishlashni o rganish‘
vaqtini   kamaytirish   uchun   ishlash   qulayligini   va   ish   unumdorligini   oshirishga
mo ljallangandir.   Birinchi   maqsadga   yetishish   uchun   rivojlangan   yordam   sistemasi,   bu	
‘
sistema bir necha shakllardan tashkil topgan:
-HTML formatiga interaktiv ma lumotlar sistemasi;	
’
- HTMLsahifalar ko rinishidagi interaktiv kitob;	
‘
-10 qismli Flash film ko rinishidagi Intraktiv darslar;	
‘
31 -Web orqali operativ texnik ta minot; ’
Flash   filmlari   to plami,   misollar   to plami   bu   misollar   nafaqat  	
‘ ‘ Macromedia
Flashning   imkoniyatlarini   ko rsatadi,   balki   yangi   filmlar   yaratish   uchun   prototip   bo lib	
‘ ‘
ham hisoblanadi.
Foydalanuvchining   ish   unumdorligi   ish   muhitning   qanchalik   qulay   tashkil
etilganligiga   bog liqdir.  	
’ Macromedia   Flash   yaratuvchilarning   barcha   yaratgan
qulayliklarga   qaramay   baribir   hamma   foydalanuvchilar   talablarini   qondirish   qiyindir.
Shuning   uchun   Flash   yaratuvchilari   foydalanuvchilar   muharrirning   o zi   uchun   qulay	
‘
bo lgan ko rinishini o rnatish imkonini yaratishgan.	
‘ ‘ ‘
Foydalanuvchi   interfeysni   sozlash.   Foydalanuvchi   ish   muhitini   sozlashni   ayrim
spektrlari  avvalgi  bo limda  aytib o tilgandek,  boshqalari  kabi  ma lumot  berilmadi.Juda	
‘ ‘ ’
ko p ishlatuvchi parametrlarga quyidagilar kiradi:	
‘
-ekranda joylashgan instrumentlar panellari tarkibi va formatini o zgartirish;	
‘
-ish stolidagi tasvirlarni namoyish etish masshtablarini o zgartirish;	
‘
-klavishalar belgilash.
Instrumentlar   paneli   tarkibini   o zgartirish.  	
‘ Birinchi   ya ni   boshida   aytib	’
o tilgandek, ish muhitini konfiguratsiyasini avtomatik tanlash imkoniyati bu-  	
‘ Macromedia
Flash MX ning yangiliklardan biridir. Ko p hollarda bu imkoniyat juda ham foydalidir. Bu	
‘
yerda uch xil konfiguratsiya nazarda tutilgan: 
-dizayner uchun;
-yaratuvchi uchun;
-hamda universal konfiguratsiya;
Konfiguratsiyani sozlash rejimga o tish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
‘
1.Asosiy   oynani   Window   menyusida   Penel   Sets   (panellar   to plami)buyrug ini	
‘ ‘
tanlang.
2.Ochilgan   menyuda   kerakli   variantni   tanlang.Universal   konfiguratsiyaga   Default
Layout punkti tegishlidir.
32 Kerakli   konfiguratsiyani   tanlagandan   so ng,ortiqcha   panellarni   berkitish   yoki‘
yetishmaydiganlarni   yoqish   orqali   ko rsatilsa   bo ladi.   Barcha   panellar   ro yxati   asosiy	
‘ ‘ ‘
oynani   Window   menyusida   joylashtirilgan.   Panellar   o z   xoxishi   bo yicha	
‘ ‘
joylashtirganingizdan   so ng   siz   tanlagan   konfiguratsiyani   keyingi   ish   seanslarida	
‘
foydalanish  uchun saqlab  qo yish mumkin. Konfiguratsiyani  saqlash  uchun quyidagilarni	
‘
bajarish kerak:
Window   menyusida   Save   panel   buyrug ini   tanlang.   Foydalanuvchini   ish	
‘
unumdorligi   ish   muhitining   qanchalik   qulay   tashkil   etilganligiga   bog liqdir.  	
‘ Macromedia
Flash   yaratuvchilarning   yaratgan   beach   qulayliklariga   qaramay   bari   bir   hamma
foydalanuvchilar talablarini qondirishi qiyindir. Bunday foydalanuvchi tayyorgarlik darajasi
aniq   filmni   o ziga   xos   tomonlari   va   boshqa   o z   ta sirini   ko rsatadi.   Shuning   uchun	
‘ ‘ ’ ‘
Flash   yaratuvchilarni   foydolanuvchilar   muxarririning   o zi   uchun   qulay   bo lgan	
‘ ‘
ko rinishini o rnatish imkoni yaratilgan.	
‘ ‘
Barcha   yaratilgan   konfiguratsiyalar   Panel   Sets   menyusiga   kiritiladi.   Shuning   uchun
siz bir nechta konfiguratsiya variantlarini yaratgan va saqlagan bo lsangiz ularni birortasini	
‘
tanlash uchun Panel Sets menyusiga kirish lozim.
Flash   MX   ish   parametrlarini   sozlash.   Ish   muhitini   parametlari   bilan   bir   qatorda
foydalanuvchi   muharirni   boshqa   ish   parametrlari   ham   o rnatish   mumkin.   Bunday   ish	
‘
maxsus   dialog   oynasi   yordamida   amalga   oshiriladi.   Bu   oynada   Edit   menyusiga   tarkibida
kiruvchi   Pereferences   (Parametrlarni   o rnatish)   buyrug i   tanlanganda   paydo   bo ladi.	
‘ ‘ ‘
Pereferences   oynasi   beshta   bo limdan   iborat:   General   (umumiy   parametrlar),   Editing	
‘
(Tahrirlash   parametrlari),   Clipboard   (almashish   buferi   parametrlari),   Warnings
(ogohlantirish) va Action Script Editor (Action Script muharirini parametrlari).
Work   Area   (ish   oblasti):   ushbu   buyruq   tanlangan   bo lsa   ish   stolini   qismi   sifatida	
‘
ishlatilishi mumkin. Xususan bu yerda chizish,u yerda kalit animatsiya kadrlarini yaratishda
simvollarni   ko chirib   o tish   mumkin.   Ish   oblastida   ob yektlarni   jonlantirish   misolida	
‘ ‘ ’
ko rsatilgan. Bu rejimda boshlang ich va yakunlovchi kalit kadrlar ish stoli tashqarida bu	
‘ ‘
rejimni o rnatish hand instrumentini ishlatishda ham kerak bo ladi. 	
‘ ‘
33 2.2. Planimetriya va  Stereometriya  bo limiga doir masalalarni tayyolash.‘
Geometrik   masalalarni   tayyolashda   Macromedia   Flash,   Delphi   dasturi   va   web
texnologiya usullardan foydalanib quyidagi ko rinishda tayyorladim. 
‘
2.1-rasm. Geometrik masalalarni tayyolashning Flashdagi umumiy ko rinishi.	
‘
Ish mazmunini Delphi dasturida yozilishi
unit asos;
interface;
uses;
Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls, Forms,
Dialogs, StdCtrls, Buttons, ExtCtrls, jpeg, ComCtrls, OleCtrls, SHDocVw;
type
Tas1 = class(TForm)
SpeedButton1: TSpeedButton;
SpeedButton2: TSpeedButton;
SpeedButton3: TSpeedButton;
WebBrowser1: TWebBrowser;
34 SpeedButton4: TSpeedButton;
WebBrowser2: TWebBrowser;
SpeedButton9: TSpeedButton;
SpeedButton10: TSpeedButton;
SpeedButton11: TSpeedButton;
SpeedButton6: TSpeedButton;
ComboBox1: TComboBox;
ComboBox2: TComboBox;
procedure SpeedButton4Click(Sender: TObject);
procedure SpeedButton1Click(Sender: TObject);
procedure FormCreate(Sender: TObject);
procedure SpeedButton2Click(Sender: TObject);
procedure SpeedButton10Click(Sender: TObject);
procedure SpeedButton11Click(Sender: TObject);
procedure ComboBox1Change(Sender: TObject);
procedure ComboBox2Change(Sender: TObject);
procedure SpeedButton9Click(Sender: TObject);
private
{ Private declarations }
public
{ Public declarations }
end;
var
as1: Tas1;
 S:STRING;
implementation
{$R *.dfm}
procedure Tas1.SpeedButton4Click(Sender: TObject);
begin
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
35 S:=S+’mundarija\Mundarija.mht’;
webbrowser1.Navigate(S);
end;
procedure Tas1.SpeedButton1Click(Sender: TObject);
begin
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
S:=S+’reklama\reklama.swf’;
webbrowser1.Navigate(S);
end;
procedure Tas1.FormCreate(Sender: TObject);
begin
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
S:=S+’reklama\reklama.swf’;
webbrowser1.Navigate(S);
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
S:=S+’reklama\2\WWW.HTM’;
webbrowser2.Navigate(S);
end;
procedure Tas1.SpeedButton2Click(Sender: TObject);
begin
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
S:=S+’muallif\m.htm’;
webbrowser1.Navigate(S);
end;
procedure Tas1.SpeedButton10Click(Sender: TObject);
begin
WebBrowser1.GoBack;
end;
procedure Tas1.SpeedButton11Click(Sender: TObject);
begin
36 WebBrowser1.GoForward;
end;
procedure Tas1.ComboBox1Change(Sender: TObject);
begin
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
if ComboBox1.Text=‘1’ then
S:=S+’Mundarija\PL\f1.swf’;
if ComboBox1.Text=‘2’ then
S:=S+’Mundarija\PL\f2.swf’;
if ComboBox1.Text=‘3’ then
S:=S+’Mundarija\PL\f3.swf’;
if ComboBox1.Text=‘4’ then
S:=S+’Mundarija\PL\f4.swf’;
if ComboBox1.Text=‘5’ then
S:=S+’Mundarija\PL\f5.swf’;
webbrowser1.Navigate(S);
end;
procedure Tas1.ComboBox2Change(Sender: TObject);
begin
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
if ComboBox2.Text=‘1’ then
S:=S+’Mundarija\ST\figura.htm’;
if ComboBox2.Text=‘2’ then
S:=S+’Mundarija\ST\f2.swf’;
if ComboBox2.Text=‘3’ then
S:=S+’Mundarija\ST\f3.swf’;
webbrowser1.Navigate(S);
end;
procedure Tas1.SpeedButton9Click(Sender: TObject);
37 begin
s:=ExtractFilePath(Application.ExeName);
S:=S+’Mundarija\adabiyot.mht’;
webbrowser1.Navigate(S);
end;  end.
Mualliflar bo limi html tilida quyidagicha tayyorlandi.‘
<html>
<head>
<meta http-equiv="Content-Language" content="en-us">
<meta name="GENERATOR" content="Microsoft FrontPage 5.0">
<meta name="ProgId" content="FrontPage.Editor.Document">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1252">
<title>New Page 1</title>
</head>
<body bgcolor=#crccccc>
<bgsound src="2.mid " loop=2>
<p align=center> <img border="0" src="M.GIF" width="50" height="50"><img 
border="0" src="U.GIF" width="50" height="50"><img border="0" src="A.GIF" 
width="50" height="50"><img border="0" src="L.GIF" width="50" height="50"><img 
border="0" src="L.GIF" width="50" height="50"><img border="0" src="I.GIF" 
width="50" height="50"><img border="0" src="F.GIF" width="50" height="50"><img 
border="0" src="L.GIF" width="50" height="50"><img border="0" src="A.GIF" 
width="50" height="50"><img border="0" src="R.GIF" width="50" height="50"></p>
<p align=center> <img border="0" src="22.GIF" width="80" height="80"></p>
<script language="JavaScript1.2">
/*
Typing Text Script- 
Last updated: 99/06/17
© Dynamic Drive (www.dynamicdrive.com)
38 For full source code, installation instructions,
100’s more DHTML scripts, and Terms Of
Use, visit dynamicdrive.com
*/
var it=0
function initialize(){
mytext=typing.innerText
var myheight=typing.offsetHeight
typing.innerText=‘‘
document.all.typing.style.height=myheight
document.all.typing.style.visibility="visible"
type it()
}
function typeit(){
typing.insertAdjacentText("beforeEnd",mytext.charAt(it))
if (it<mytext.length-1){
it++
set Timeout("typeit()",25)
}
else
return
}
if (document.all)
document.body.onload=initialize
</script><h2><font color=blue><span id="typing" style="visibility:hidden" 
align="center">
<b>&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;QDU  fizika- matematika fakulteti 4-kurs  <br>
&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp; 43- guruh talabasi Qurbonova Hilola  <br>
<br>
&nbsp; &nbsp; &nbsp; QDU fizika- matematika fakulteti <br>
39 &nbsp; &nbsp; &nbsp; "Amaliy matematika va informatika " <br>
&nbsp; &nbsp; &nbsp; kafedrasi katta o qituvchisi Safarov Laziz <br>‘
<br>
</b></font></span>
</body>
</html>
3-rasm. Planimetriya bo limidagi 1-misolning ko rinishi.	
‘ ‘
Bunda foydalanuvchi o xshash figuralarni bir biriga mos qo yib to g ri yoki 
‘ ‘ ‘ ‘
noto g ri javobni oladi.	
‘ ‘
40 4-rasm . Planimetriya bo limidagi 1-misolning dasturi.‘
5-rasm. Planimetriya bo limidagi 2-masalaning ko rinishi.	
‘ ‘
41 6-rasm. Planimetriya bo limidagi 2-masalaning dasturi.‘
7-rasm. Planimetriya bo limidagi 3-masalaning ko rinishi.
‘ ‘
42 8-rasm.  Planimetriya bo limidagi u‘ chinchi masalaning dasturi.
9-rasm. Planimetriya bo limidagi 4-masalaning ko rinishi.	
‘ ‘
43 10-rasm. Planimetriya bo limidagi 5-masalaning ko rinishi.‘ ‘
Stereometriya bo‘limiga doir masalalarni tayyorlash.
Bu   bo limda   geometriya  faning   stereometriya   bo limiga  doir   bir   nechta   masalalar	
‘ ‘
Flash dasturi yordamida vertual stend ko rinishida tayyorlangan.Va har bir masala qanday	
‘
tayyorlanganligi ketma ketligi keltirilgan. 
44 11-rasm. Stereometriya bo limidagi 1-masalaning ko rinishi.‘ ‘
Stereometriya bo limidagi 1-masalaning dasturi	
‘
<html>
<head>
<meta http-equiv="Content-Language" content="en-us">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1252">
<title>KONUS</title>
<base target="rtop">
</head>
<body>
<p align="left">&nbsp;</p>
<p align="left">&nbsp;</p>
<p align="left">&nbsp;</p>
<p align="left"><b><font size="5"><a target="rbottom" 
href="konus.swf">KONUS</a></font></b></p>
<p align="left"><b><font size="5"><a target="rbottom" href="piramida.swf">
PIRAMIDA</a></font></b></p>
<p align="left"><b><font size="5"><a target="rbottom" 
href="cilindr.swf">SILINDR</a></font></b></p>
<p align="left"><b><font size="5"><a target="rbottom" 
href="sfera.swf">SFERA</a></font></b></p>
<p align="left"><b><font size="5"><a target="rbottom" href="kes_pir.swf">KESIK 
PIRAMIDA
</a></font></b></p>
</body>
</html>
45 <html xmlns:v="urn:schemas-microsoft-com:vml" xmlns:o="urn:schemas-microsoft-
com:office:office" xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1252">
<link rel="File-List" href="ff2.files/filelist.xml">
<title>&#1053;&#1086;&#1074;&#1072;&#1103; 
&#1089;&#1090;&#1088;&#1072;&#1085;&#1080;&#1094;&#1072; 2</title>
<base target="rbottom">
<!--[if !mso]>
<style>
v\:*         { behavior: url(#default#VML) }
o\:*         { behavior: url(#default#VML) }
.shape       { behavior: url(#default#VML) }
</style>
<![endif]--><!--[if gte mso 9]>
<xml><o:shapedefaults v:ext="edit" spidmax="1027"/>
</xml><![endif]-->
</head>
<body>
<p align="center"><!--[if gte vml 1]><v:shapetype id="_x0000_t136"
 coordsize="21600,21600" o:spt="136" adj="10800" 
path="m@7,l@8,m@5,21600l@6,21600e">
  <v:formulas>
  <v:f eqn="sum #0 0 10800"/>
   <v:f eqn="prod #0 2 1"/>
  <v:f eqn="sum 21600 0 @1"/>
  <v:f eqn="sum 0 0 @2"/>
  <v:f eqn="sum 21600 0 @3"/>
  <v:f eqn="if @0 @3 0"/>
  <v:f eqn="if @0 21600 @1"/>
  <v:f eqn="if @0 0 @2"/>
  <v:f eqn="if @0 @4 21600"/>
  <v:f eqn="mid @5 @6"/>
  <v:f eqn="mid @8 @5"/>
  <v:f eqn="mid @7 @8"/>
  <v:f eqn="mid @6 @7"/>
  <v:f eqn="sum @6 0 @5"/>
 </v:formulas>
 <v:path textpathok="t" o:connecttype="custom" 
o:connectlocs="@9,0;@10,10800;@11,21600;@12,10800"
  o:connectangles="270,180,90,0"/>
 <v:textpath on="t" fitshape="t"/>
 <v:handles>
  <v:h position="#0,bottomRight" xrange="6629,14971"/>
46  </v:handles>
 <o:lock v:ext="edit" text="t" shapetype="t"/>
</v:shapetype><v:shape id="_x0000_s1028" type="#_x0000_t136" 
alt="GEOMETRIK FIGURALAR"
 style=‘width:585pt;height:30.75pt’ fillcolor="red" strokecolor="blue">
 <v:shadow on="t" color="#b2b2b2" opacity="52429f" offset="3pt"/>
 <v:textpath style=‘font-family:"Times New Roman";v-text-kern:t’ trim="t"
  fitpath="t" string="GEOMETRIK FIGURALAR"/>
</v:shape><![endif]--><![if !vml]><img border=0 width=785 height=45
src="ff2.files/image001.gif" alt="GEOMETRIK FIGURALAR" 
v:shapes="_x0000_s1028"><![endif]></p>
</body>
</html>
<html>
<head>
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1252">
<title>&#1053;&#1086;&#1074;&#1072;&#1103; 
&#1089;&#1090;&#1088;&#1072;&#1085;&#1080;&#1094;&#1072; 3</title>
</head>
<body>
</body>
</html>
<html>
<head>
<title>Новая страница 1</title>
</head>
<bgsound  src="g1.mid"  loop=1>
<frameset cols="150,*">
<frame name="left" scrolling="no" noresize target="rtop" src="ff1.htm">
<frameset rows="20%,*">
<frame name="rtop" target="rbottom" src="ff2.htm">
<frame name="rbottom" src="ff3.htm">
</ frameset >
< noframes >
< body >
< p > Bu   sahifa   ramkani   hosil   qiladi .</ p >
</body>
</noframes>
</frameset>
</html>
47 12-rasm.Stereometriya bo limidagi 2-masalaning ko rinishi.‘ ‘
Stereometriya bo limidagi 2-masalaning dasturi	
‘
on(rollOver){
f11._visible=true;
n1.text="Prizma";
}
on(rollOut){
f11._visible=false;
n1.text="Yo q";	
‘
}
on(rollOver){
f22._visible=true;
n1.text="Silindr";}
on(rollOut){
f22._visible=false;
n1.text="Yo q";
‘
}
on(rollOver){
f33._visible=true;
n1.text="Konus";}
on(rollOut){
f33._visible=false;
48 n1.text="Yo q";‘
}
on(rollOver){
f44._visible=true;
n1.text="Pramida";}
on(rollOut){
f44._visible=false;
n1.text="Yo q";
‘
}
on(rollOver){
f55._visible=true;
n1.text="Sfera";}
on(rollOut){
f55._visible=false;
n1.text="Yo q";
‘
}
13-rasm.Stereometriya bo limidagi 3-masalaning ko rinishi.	
‘ ‘
49 14-rasm. Stereometriya bo limidagi 3-masalaning dasturi‘
50 Xulosa
Flash   texnologiya   yoki   uni   boshqacha   nom   bilan   muloqotli   veb-animatsiyalar   deb
atashadi.   Bu   texnologiya   Macromedia   kompaniyasi   tomonidan   yaratilgan   bo‘lib,
ma’lumotlarni   multimedia   ko‘rinishda   taqdim   eta   oladigan,   juda   muhim   texnologik
jarayonlarni   o‘z   ichiga   olgan   dasturiy   vositasidir.   Flash   dasturiy   vositasining   asosiy
elementi   sifatida   vektorli   grafika   qo‘llanilib,   uning   asosida   multimedianing   hamma
elementlari,   ya’ni   ovoz,   harakat,   ob yektlar   bilan   muloqotni   amalga   oshiradigan’
imkoniyatlari   mavjud.   Flash   texnologiyada   yaratiladigan   hujjatlarning   o‘lchami   minimal
darajada   bo‘lib,   ular   kompyuter   ekranining   o‘lchamidan   bog liq   emas,   bu   esa   Internet-	
‘
loyiha yaratish uchun asosiy talablardan biridir.
Bitiruv malakaviy ishning birinchi bobini tayyorlash natijasida Flash oynalaridan va
menyularidan   foydalanish   yo llari,   vaqt   diagrammasida   kadrlarni   tasvirlash   formatlari,	
‘
xususiyatlar   inspektori,  foydalanuvchi   interfeysni   sozlash,   klavishalarni   belgilash   haqidagi
ma lumotlar   o rganildi.   Flash   dasturida   foydalanuvchi   o zi   uchun   qulay   tarzda   kerak	
’ ‘ ‘
bo lgan komponentlar va buyruqlarni klaviatura yordamida tez va aniq amalga oshirilishi
‘
mumkin.   Bu   narsa   foydalanuvchiga   vaqtdan   unumli   foydalanish   imkoniyatini   yaratib
beradi.   Flash   (SWF)   formati   eng   kuchli   formatlardan   biri   bo lmasada   (SWF)	
‘
yaratuvchilarga  grafikani   imkoniyatlari,  grafika  bilan ishlovchi  vositalari   va natijani   Web-
sahifalarga   qo shish   mexanizmlarni   birlashtirish   o rtasida   eng   qulay   yechimdir.   Flash	
‘ ‘
dasturinig   yana   bir   qulay   tarafi   shundaki   kompyuter   dasturlarida   muammosiz   ishlaydi.
Bunday dasturlar hozirgi zamon talabiga javob beradigan dasturlardan hisoblanadi. 
Ikkinchi   bobda   Flash   dasturi   yordamida   geometrik   masalalarni   tayyorlash   haqida
ma lumot   berilgan.   Masalan   geometriyaning   planimetriya   hamda   steriometriya	
’
bo limlariga   doir   tayyorlangan   masalalar   haqidagi   ma lumotlar   mavjud   bo lib,   talaba
‘ ’ ‘
Flashda   geometrik   masalalarni   qanday   tayyorlanishi   va   uning   dasturlari   haqida
ma lumotga   ega   bo ladi.   Bu   yaratilgan   dasturdan   geometriya   darsini   o tishda,
’ ‘ ‘
ko rgazmali qurollar o rnida foydalanish mumkin.
‘ ‘
Bitiruv   malakaviy   ishni   tayyolash   mobaynida   rejada   ko rsatilganlarni   o rganish	
‘ ‘
natijasida quyidagi xulosalarga keldim:
51 1)  Grafik dasturlar  va ular ni ng turlari haqida ma lumot to pladim;’ ‘
2) Macromedia Flash dasturida animatsiya yaratish haqida tushunchaga ega bo ldim;	
‘
3) Flash dasturining montaj stoli va uning xususiyatlarini o rgandim;	
‘
4)   Flash   dasturida   foydalanuvchi   interfeysini   sozlash   bo yicha   ma lumotlar   bilan
‘ ’
tanishib chiqdim;
5) Planimetriya va  stereometriya  bo limiga doir masalalarni tayyolash ko nikmasini	
‘ ‘
hosil qildim.
Yaqinda   paydo   bo‘lgan   Flash   texnologiya   veb-dizaynerlar   orasida   keng   tarqalgan.
Buning   asosiy   sabablaridan   biri   Flash   texnologiya   veb-saytlarga   ovoz   va   grafika
elementlaridan foydalanish imkoniyatini yaratib, ularning dinamik ko‘rinish olishga imkon
yaratishi hisoblanadi. 
52 FOYDALANILGAN  ADABIYOTLAR
1. I.A.Karimov  O zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida  T.: 2011yil.“ ‘ ”
2. O zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 	
‘
3.   Asosiy   vazifamiz     Vatanimiz   taraqqiyoti   va   xalqimiz   farovonligini   yanada	
–
yuksaltirishdir.    	
– Prezident   I.Karimovning   2009   yilning   asosiy   yakunlari   va   2010   yilda
O zbekistonni   ijtimoiy-iqtisodiy   rivojlantirishning   eng   muhim   ustuvor   yo nalishlariga	
‘ ‘
bag ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma ruzasi //	
‘ ’   Xalq so zi,  	‘ 2010 yil 30
yanvar.
4. Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish   ustuvor	
–
maqsadimizdir.     Prezident   I.Karimovning   O zbekiston   Respublikasi   Oliy   Majlisi	
– ‘
Qonunchilik palatasi va Senatining qo shma majlisidagi ma ruzasi 	
‘ ’ //  Xalq so zi, 	‘ 2010 yil
28 yanvar.
5. V.Dranov  Macromedia Flash MX. Sank-Peterburg 2003-yil. 620-628-s.	
“
6 .  M.Oripov  Internet va E-mailda ishlash . 
“ “ Universitet nashriyoti 2006-yil 203-210 s.
7 .  I.Isroilov, Z.Pashayev  Geometriyadan masalalar to plami.  Akademik litseylar va 	
“ ‘ “
kasb-hunar kollejlari uchun sinov darsligi. Toshkent  O qituvchi  2000-yil 35-38-bet.	
“ ‘ ”
8 .   U.Sh.Begimqulov,   M.E.Mamarajov,   S.K.Tursunov   Flash   MX   dasturi   va   undan	
“
ta limda foydalanish imkoniyatlari  Toshkent 2006-yil 23-42-bet.	
’ ”
9. H.M.Sayfullayeva  Geometriya  kasb-hunar kollejlari uchun. Toshkent  O qituvchi	
“ ” “ ‘ ”
2000-yil 62-64-bet.
10 . http:// www.internet.uz      Internet axborotlari uchun maxsus sayt	
–
11 . http:// www.dic.teic.uz     Masofaviy ta lim uchun maxsus sayt 
– ’
12.  http:// www.intuit.ru      	
– Axborot texnologiyalari Internet   universiteti  sayt i
13    http://www.google.u    z        
– O zbekistondagi google ma lumotlar qidiruv serveri	‘ ’
14.  http: //www.MX-Flash.ru
53
Sotib olish
  • O'xshash dokumentlar

  • Android tizimli telefonlar uchun skaner ilovasini yaratish
  • Web 2.0 servislar orqali oʻquv jarayonini tashkil etish
  • Elektron jadvalning vazifalari va imkoniyatlari mavzusini multimedia asosida o‘qitish
  • Adobe Muse dasturi yordamida A.Oripov hayoti va ijodi mavzusida multimediali elektron resurs yaratish
  • Informatika fanini o‘qitishda innovatsion ishlanmalar yaratish texnologiyasi

Xaridni tasdiqlang

Ha Yo'q

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Balansdan chiqarish bo'yicha ko'rsatmalar
  • Biz bilan aloqa
  • Saytdan foydalanish yuriqnomasi
  • Fayl yuklash yuriqnomasi
  • Русский