Форекс бозорида фундаментал индикаторлар ролининг методологик асослари - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	507.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Форекс бозорида фундаментал индикаторлар ролининг методологик асослари

Купить

МУНДАРИЖА КИРИШ ................................................................................................................. 3 I.боб. Форекс бозорида фундаментал индикаторлар ролининг методологик асослари.........................................................................................7 1.1. Халқаро валюта бозори (Форекс)нинг мазмуни, аҳамияти ва иштирокчилари......................................................................................................7 1.2. Фундаментал таҳлил тушунчаси, моҳияти ва мазмуни..................................................................................................................17 1.3. Фундаментал индикаторлар мазмуни, аҳамияти ва турлари..............................................................................................

Кириш Замонавий шароитларда молия бозорлари ички ва ташқи фундаментал факторлар таъсири остида ривожланадилар, бу факторларнинг муҳим белгиларини жаҳон молия инжиниринги амалиёти кўрсатганидек инновациялар касб этиб келмоқда. Жаҳон амалиётидан келиб чиқиб, Ўзбекистон учун асосий муаммоларни, яъни ишлаб чиқаришни модернизация қилиш, инвестиция ва тармоқлараро индустриал ўсишни таъминлаш ва шу каби қатор масаларни ечишда банк молия инжинирингига муҳим аҳамият қолдирмоқ зарурдир. Шуни қайд этиш лозимки, молия инжиниринги янги илмий тармоқ сифатида тўлиқ ўрганилмаган иқтисодий фанлар туркумига киради ва умум эътироф этилган ягона концепцияга эга эмасдир. “Айни пайтда мазкур йўналишда яна кўп ишларни амалга ошириш лозимлигини таъкидлаш керак. Мамлакатимиздаги ишбилармонлик муҳити жаҳон тажрибас

услубиёт сифатида қўллаш учун молиявий инжинирингнинг умумий концепциясини ишлаб чикиш ҳозиргача долзарб муаммо бўлиб келмоқда. Молиявий инжинирингнинг асосий йўналишларини амалий қўлланилишини шакллантириш ва ривожлантириш асосан банк молия инжинирингининг концепциясини ишлаб чиқиш муаммоси долзарблигича қолмокда. Молия инжиниринг маҳсулоти бўлган фундаментал индикаторларни форекс бозорида қўлланилиши ва таҳлили тижорат банклари инвестиция сиёсатларини такомиллаштириши, уларни амалга оширишда инновацион фаолиятларини тадбиқ этиш ва сифатини таҳлил этиш билан боғлиқ муаммолар ва бу муаммоларни келиб чиқиш сабабларини ўрганиш, уларнинг ечимини янги инновацион технологиялардан фойдаланилган ҳолда ишлаб чиқиб амалиётга татбиқ этиш, келажакда Ўзбекистонда тижорат банкларининг инвестиция фаолия

- фундаментал индикаторлар мазмуни, аҳамияти ва турларини очиб бериш; - фундаментал индикаторларнинг форекс бозорда қўлланилиши таҳлил қилиш; - фундаментал индикаторларни форекс бозоридаги таҳлилини амалга ошириш; - эмитентларнинг молиявий ҳолати ва бозор фаоллигини баҳолаш механизмининг муаммоларини кўриб чиқиш; - форекс бозорида фундаментал таҳлил усули ва уни Ўзбекистон шароитида қўллаш масалалари юзасидан таклифлар бериш. Битирув малакавий ишининг объекти бўлиб форекс бозорида фундаментал индикаторлар ва уларнинг турлари ҳисобланади. Битирув малакавий ишининг назарий ва амалий аҳамияти сифатида Ўзбекистон Республикаси Президенти И.Каримовнинг илмий асарлари, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари, Олий Мажлис томонидан қабул қилинган қонунлар, Ўзбекистон Республикаси Марказий Банкининг меъёр

бозоридаги роли, форекс бозори тенденциясини фундаментал индикаторларни қўллаш орқали таҳлил этиш, миллий фонд бозорида фундаментал таҳлил усулини қўллашнинг муаммолари ва уни такомиллаштириш йўллари алоҳида аҳамиятга эга. Битирув малакавий иш кириш, уч боб, хулоса ва таклифлар, фойдаланилган адабиётлардан иборат. 6

I.боб. Форекс бозорида фундаментал индикаторлар ролининг методологик асослари 1.1. Халқаро валюта бозори (Форекс)нинг мазмуни, аҳамияти ва иштирокчилари. Халқаро валюта бозори - бу чет эл валютасини олди-сотдисини ва чет эл валютасидаги қимматбаҳо қоғозларни ҳамда валютавий капитални инвестиция қилиш муносабатларини амалга оширувчи иқтисодий муносабатларни намоён қилувчи марказ ҳисобланади. Валюта бозорлари — бу талаб ва таклиф асосида турли хил валюталар олди-сотди қилинадиган расмий марказлардир. Ҳар қандай мамлакатнинг иқтисодиётини ривожланган молия-кредит бозорисиз тасаввур этиш мумкин эмас. Бу молия бозорларида сотувчи ва харидорлар пул-кредит маблағларини ва инвестицион қимматликларни иқтисодий муносабатлар орқали айирбошлаш юзага келишини, яъни уларнинг таннархини ва истеъмол қийм

кредитларнинг давлатлараро ҳаракати ҳамда чет эл валютасини олди-сотди қилиш билан боғлиқ бошқа ҳисоб-китоб операциялари ҳисобланади. Замонавий валюта бозори, ўзининг кўпгина хусусиятларига кўра ссуда капиталлари бозорига яқинлашди. Уларнинг иқтисодий функциялари ўхшаш, аъзолари таркиби ва операцияларни амалга ошириш техникаси деярли бир хил ва баҳолар шаклланиши узвий боғлиқ. Молиявий талаб ва таклиф солиштирма оғирлигининг ўсиб бориши билан валюта бозори кўпроқ ссуда капиталлари бозорига хизмат кўрсатишга ўтмоқда. Шуни таъкидлаш лозимки, валюта бозорининг вазифалари ва механизмидаги ўзгаришларига қарамасдан, унинг анъанавий миллий бозорларда бўлиниши (муайян давлат ҳудудида резидентлар ва хорижий ташкилотлар орасидаги барча операцияларни кўзда тутган ҳолда) шартли бўлиб қолади. Жаҳон боз

1 расм. Валюта бозорининг турлари 2 Валюта бозорларида фюьчерс; опцион; форвард; СПОТ; СВОП каби битимлар амалга оширилади. Амал қилишига кўра валюта бозорларини қуйидаги: 1. Жаҳон валюта бозори. 2. Ҳудудий валюта бозори. 3. Миллий валюта бозорларига бўлиш мумкин. Валюта бозорлари валюта муносабатлари субъектлари ва уларда ишлатиладиган валюталар миқдори бўйича миллий, ҳудудий ва жаҳон валюта бозорларига бўлинади. Миллий валюта бозорлари - бир мамлакат ичкарисидаги резидентлар ва хорижий юридик ҳамда жисмоний шахслар ўртасидаги валюта муносабатларини ўзида мужассамлаштиради. Бу бозорлар давлат томонидан миллий пул ва валюта тизимларини ташкил этаётган даврда, яъни мамлакат валютаси конвертирланмайдиган ва кескин валюта чеклашларини ўрнатаётган даврда шаклланади. Бу мамлакатларда жаҳон валю

2 расм. Форекс бозори ҳудудлари 3 Жаҳон валюта бозори - талаб ва таклиф асосида хорижий валюта савдоси амалга ошириладиган халқаро марказлардир. Жаҳон валюта бозори миллий ва ҳудудий валюта бозорларини спутник ва монитор алоқа тармоқлари орқали ЭҲМ ёрдамида ягона бозорга бирлаштиради. Мониторлар хорижий валютанинг жаҳон савдосида қатнашувчи барча банкларда ўрнатилган. Видео экран тизимида қатнашмайдиган банклар валюта операциялари учун зарур бўлган ахборотни телефон ёки телекс ёрдамида олишга мажбурлар. «Wall Street Journal» ёки «Financial Times» каби иқтисодий-молиявий газета ва журналлар, муҳим бозорлардаги валюта курслари тўғрисидаги ахборотларни эълон қилиб туради. Йирик жаҳон валюта бозорлари Лондон, Франкфурт, Париж, Цюрих, Нью-Йорк, Токио, Сингапур ва Баҳрейнда фаолият кўрсатмоқда.

1 жадвал Валюта бозорлари иштирокчилари 4 . Бозор иштирокчилари Битимлар Асослар Тижорат банклари - мижозлар учун битимлар; - ўз маблағлари асосида савдо. - ҳисоб-китобларнинг ўтказилиши; - фойда олиш ёки мижозлар битимлари бўйича позицияларнинг баланслашуви. Ташкилотлар (экспортёр ва импортёрлар) - валютанинг сотиб олиниши; - валюта рискларини суғурталаш учун битимлар; - хорижий валютада кредитни олиш ва бериш. - хорижий валютада тўловлар; - танвархнинг калькуляцияси, валюта рискларини камайтириш, имкониятларини қўллаш учун базанинг яратилиши; - қулай шартларнинг олиниши. Марказий банклар - валютани сотиб олиниши; - интервенциялар. - тўловлар, чеклар инкассацияси, векселлар ҳисоби ва бошқалар; - валюта бозорларини ушлаб туриш учун валютани сотиб олиш, бозорларнинг нормал даражада функциял

2) Актив иштирокчилар. Уларни "Мarket Маkers" деб ҳам аташади. Улар асосан йирик ва кам сонли битимларда иштирок қилиб, ўз бўлимларига ва жуда катта диллерлик штатларига эгадирлар. Айнан улар бозорни шакллантирувчилари бўлиб ҳисобланади ва буларга пассив иштирокчилар мурожаат этадилар. Пассив иштирокчиларга булар ўз нархларини ўрнатадилар. Одатда бундай йирик банклар жуда катта пул билан ишлашади (ҳатто 100 млн. АҚШ доллари - "Оnе spot"одатда битта савдо суммаси ўртача 5-10 млн. АҚШ доллар). Шунинг учун ҳам бу иштирокчилар бозорни бошқара оладилар. Фақатгина энг йирик банкларгина валюта департаментларига эгадирлар, уларда энг тажрибали диллерлар савдо, чайқовчилик ва арбитираж операцияларини амалга ошириб борадилар. Бошқа банклар эса ўз мижозларининг буюртмаларини амалга ош

харидорлар ўртасидаги воситачилар бўлиб, фақатгина бошқалар номидан фаолият юритади. Маклерлар эса валюта биржасининг ходимлари бўлиб, валюта операцияларининг амалга оширилишига ёрдам берадилар. Валюта бозорларининг муҳим иштирокчилари ҳисобланган брокерлар турли ассоциацияларга бирлашиб фаолият кўрсатадилар. Масалан, яримёпиқ ассоциацияга бирлашган Юта Лондон брокерлик фирмалари жаҳонда энг йирик таъсир кучига эгадир. Жаҳондаги бутун валюта операцияларининг 30 % брокерлик фирмаларига тўғри келади. Брокерлар ўз фаолиятларини бошлашдан олдин биржадаги клиринг рақамига маълум миқдорда кафолат пули қўядилар. Брокерлар ўзлари қатнашган валюта олди-сотдиси битимларидан маълум фоиз оладилар. Сўнгги пайтларда банклараро алоқа ва валюта битимларини ўтказишнинг электрон воситаларининг ривожланиши б

Валюта курсини ўрнатиш котировкалаш дейилади. Агар хорижий валюта бирлигининг баҳоси миллий валютада курсатилса, яъни хорижий валютанинг бир бирлигига тўғри келадиган миллий валюта миқдори курсатилса, бу тўғри котировкалаш дейилади. Масалан, Ўзбекистон Республикаси Валюта биржасида 2009 йилнинг 23 апрелида сўмнинг курси 1 АҚШ долларига нисбатан 1450 сўмни, 1 Еврога нисбатан 2400 сўмни ташкил этди. Тескари котировкалашда бир бирлик миллий валютанинг хорижий валюталардаги миқдори ўрнатилади. Масалан, 1 фунт стерлинг 0,78 АҚШ долларига ёки 0,81 Еврога тенг. Дунёда барча биржаларда тўғри котировкалаш қўлланилади, фақатгина Лондон валюта бозорида тескари котировкалашдан фойдаланилади. Валюта курси эркин сузиб юрувчи, чекланган даражада сузиб юрувчи ва қайд этилган валюта курсларига ажратилади.

Олтин стандарти юритилган даврда валюталарнинг минимал ва максимал курслари белгиланар эди. Валютанинг минимал курси монета паритетидан олтинни ташиш билан боғлиқ харажатлар қиймати айирилганига тенг. У қуйи ёки экспорт олтин нуқтаси дейилади. Валютанинг максимал курси монета паритетига олтинни ташиш харажатларини қўшилганига тенг ва у юқори ёки импорт олтин нуқтаси деб аталган. Валюта савати - бу бир валютанинг бир бошқа тўпламга нисбатан ўртача ўлчанган курсини аниқлаш усулидир. Валюта курсига қуйидаги омиллар таъсир кўрсатади: 1. Инфляция даражаси. 2. Тўлов баланси ҳолати. 3. Турли мамлакатлардаги фоиз ставкалари ўртасидаги фарқ. 4. Валюта бозорлари фаолияти ва чайқовчилик валюта операциялари. 5. Маълум алютанинг евро бозор ва халқаро ҳисоб-китобларда фойдаланиш даражаси. 6. "Лидз э

1 чизма Банкнинг валюта позицияси (ҳолати). 5 Қисқа Ёпиқ Очиқ Узун Агар алоҳида олинган валюта бўйича актив (талаб)лар ва пассив (мажбурият)лар тенг бўлса, маълум валюта бўйича валюта позицияси ёпиқ, агар бу нисбат тенг бўлмаса очиқ дейилади. Агарда сотилган валюта бўйича пассив ва мажбуриятлар актив ва талаблардан юқори бўлса очиқ валюта позицияси қисқа ва агарда сотиб олинган валюта бўйича актив ва талаблар пассив ва мажбуриятлардан ортиқ бўлса, валюта позицияси узун бўлиши мумкин. Очиқ валюта позицияси доимо риск билан боғлиқ бўлиб, у юқори фойда ёки зарар келтириши мумкин. Очиқ валюта позицияси рисклар билан боғлиқ бўлганлиги учун ва очиқ позицияда юзага келиши мумкин бўлган риск банк фаолияти ва унинг ликвидлилигига таъсир қилмаслиги учун очиқ валюта позиция (ОВП) бошқарилиб борилади

Бу ҳолатни бошқариш учун банк ОВПсини ёки валюта бўйича талаблар ва мажбуриятлар ўртасидаги фарқни камайтириш учун валютани сотиши бўйича қарама - қарши битим тузиши лозим. Валюта бозори ҳам бошқа бозорлар каби давлат томонидан тартибга солинади ва назорат қилиб турилади. Валютавий тартибга солиш - бу валюта операцияларини ўтказиш, мамлакат валюта резервининг ва хўжалик фаолиятини юритаётган субъектлар, валюта капиталларининг шаклланиши, валюта ва экспорт назоратини амалга ошириш тартиби ва чора-тадбирларини ўзида мужассамлаштиради. Валюта бозорини тартибга солиш одатда барча давлатларда Марказий банклар ва Молия вазирлиги томонида амалга оширилади. Миллий валюта курсининг тебранишини тартибга солишда Марказий банк валюта инвестициясидан фойдаланади. Валютани тартибга солишнинг яна бир йўн

Инвестицион жараённинг асосий масалаларидан бири – бу қимматли қоғозлар таҳлили (security analysis) ҳисобланиб, ўз ичига қимматли қоғозларнинг алоҳида турларини (ёки гуруҳларини) ва уларнинг бозорларини ўрганади. Бундай таҳлилнинг инвестицион жараёндаги асосий мақсадларидан бири – бу вақтнинг танлаб олинган жорий моментида нотўғри баҳоланган қимматли қоғозларни аниқлаш. Ҳозирда қимматли қоғозларни фундаментал (fundamental analysis), техник (technical analysis) ва уларнинг доирасидаги бошқа турли таҳлил усуллари мавжуд 6 . Ҳар бир усул маълум шароитларда бошқасига нисбатан устун томонлари ва камчиликларга эга. Лекин, таҳлил амалиёти шуни кўрсатадики, бу усулларнинг ижобий тарафлари бўлишига қарамай, барча камчиликларини тўлиқ бартараф қилиш мушкулдир. Сабаб шундаки: - жаҳон глобаллашуви шар

Масалан, таҳлилчилар кўпинча техник ва фундаментал таҳлиллар натижалари нисбати кўринишидаги оддий математик формулани қўллайдилар, аммо бундай ёндашув примитив бўлиб, икки усул бўйича олинган натижаларнинг одддий тафовути миқдоринигина ифодалайди ва қайси бир усулнинг объектив натижа берганлиги тўғрисида маълумот бермайди. Қимматли қоғозни таҳлили чоғида уни реал (фундаментал усулга асосланган) ёки бозор (техник усулга асосланган) баҳоси ҳамда унинг реал ва бозор даромадлилиги кўрсаткичлари баҳоланади, чунки улар фонд бозори қатнашчиларини кўпроқ қизиқтиради. Юқоридаги мисолдан келиб чиқиб, на техник ва на фундаментал, на аралаш усул ушбу кўрсаткичларнинг объектив баҳосини бера олмаслигини тушуниш қийин эмас. Чунки қимматли қоғознинг ўз базисига эквивалентлилиги даражаси ҳар иккала усулда

таъсири остида кечиши эвазига ҳосил бўлади. Демак, акциянинг ўз базисига эквивалентлилик даражаси асосида объектив (ҳақиқий) баҳосини аниқлаш муҳим аҳамиятга эга. Буларнинг барчаси ва бошқа вақтинчалик идрок қилиниши мураккаб бўлган омил ва жараёнлар таҳлил амалиётининг мавжуд усуллари узлуксиз такомиллашув жараёнида ёки уларнинг асосида янгилари пайдо бўлиб келмоқда. Бу жараённинг объектив маҳсули сифатида қимматли қоғозларни секьюриметрик (финансометрик) таҳлили усулини алоҳида кўриш мақсадга мувофиқ, чунки у юқорида келтирилган баъзи ҳолатларни бартараф қилишнинг озми кўпми имконини бериши мумкин.  Фундаментал таҳлил усули асослари. Фундаментал таҳлил мазмунан ҳар қандай молиявий активнинг “ҳақиқий” (ёки ички реал) баҳоси келажакда актив эгаси олиши мумкин бўлган барча нақд пул оқимлар

Аналитикфундаменталчиларнинг фикрича: акцияни нотўғри баҳоланишининг ҳар қандай ҳолати кейинчалик бозор томонидан тўғриланади: паст баҳоланган акциялар курси тезроқ ошади, оширилиб баҳоланган акцияларнинг курси эса ўртача бозор курсига қараганда секинроқ ўсади. Фундаментал таҳлил қуйидаги йўналишлар доирасида амалга оширилади: 1. Макроиқтисодий таҳлил, бунда қуйидаги омилларни ҳисобга олинган ҳолда иқтисодиёт ва молия бозорининг ҳолати баҳоланади: - ЯИМ, бандлик, инфляция, фоиз ставкаси, валюта курслари ва ҳ.к.; - Ҳукуматнинг монетар ва фискал сиёсатлари, уларни бозорга таъсири, бунда инвестицион муҳит ва бозорнинг самараси аниқланади (баҳоланади); 2. Индустриал таҳлил, бунда иқтисодиётдаги фаоллик цикли (даври), унинг индикаторлари ҳамда тармоқларни фаоллик даражасига нисбатан ва ривожлан

ҳар куни амалга ошириладиган тор бозор уларнинг сезиларсиз миқдорига ўта сезгир бўлганлиги учун нарҳлар бундай бозорда бошқарилиши мумкин, яъни бир нечта битишувларни амалга ошириш ҳисобига курснинг кутилган даражадаги ошиши ёки пасайишига эришиш мумкин. Кенг бозорда эса йирик битишувлар ҳам ундаги нарҳларга унчалик таъсир кўрсатмайди, чунки бундай битишувлар ҳар куни амалга оширилади. Фундаментал таҳлилнинг барча кўрсатилган йўналишлари доирасида амалга ошириладиган кўп сонли ва мураккаб таҳлил мажмуаси юқорида айтилган мазмунни ифодалайди ва амалга оширилишини таъминлайди. Айтиш жоизки, фундаментал таҳлил усулидан 1974 йилга келиб Бенжамин Грэхем ва Джеймс Ри воз кечиб, янгича ёндашувни ишлаб чиққанлар 7 . Уларнинг фикрича, фонд бозори эффектив (самарали) бўлганлиги сабабли, ноэффектив қ

моделларини, “эҳтимолий асосда беҳосдан қилинган танлов” концепциясини. Бунга қарамасдан ҳар икала усул ҳам ҳозирда фонд бозорларини таҳлил қилишда бош мавқега эга бўлиб келмоқда. Лекин, бу усуллар янги ёндашувларни пайдо бўлиши эвазига такомиллашиб бормоқда. Масалан, И.Фишернинг фоиз ставкалар назариясини, Уильямснинг капитал активларни баҳолаш назариясини, Найтнинг аниқ бўлмаган омиллар ва рискларни сифат таҳлили методини, Марковицнинг (кейинчалик Шарп, Тобин, Линтнер, Моссин, Блэк, Шоулзларнинг) оптимал портфелни танлаш назариясини, САРМ моделларини, Эллиотнинг тўлқинлар назариясини, Сороснинг рефлексив назариясини, Росснинг АРТ моделларини, Молильяни ва Миллернинг назарияларини, ва ҳ.к. назарияларни келтириш мумкин. Таъкидлаш жоизки, техник таҳлил усули барча мутахассислар томонидан ос

- асосан бозор кичик ўйинчиларининг ресурсларини етарли миқдорда эмаслиги боис ишлатилади. 2) узоқ муддатли: - мутаҳассислар томонидан таҳлил қилинади; - бозор стратегик таҳлилида ҳисобга олинади; - қисқа муддатли фундаментал таҳлилдаги макроиқтисодий кўрсаткичлар ҳисобга олинади, фақат бунда вақт бўйича каттароқ бўлади. Фундаментал таҳлил бевосита бозорга таъсир этувчи бир неча кўрсаткичлар гуруҳларини кўрсатиб ўтади: 1. Форс-мажор кўрсаткичлари: Бу шундай ҳолатки, жаҳонда тўсатдан рўй берадиган ва назорат қилиб бўлмайдиган ҳолатлар.  Табиий офатлар(цунами, вулқонлар, зилзилалар);  Эпидемиялар;  Террор ҳаракатлари ва бошқалар. Бозордаги энг тез ва шиддат билан ўзгарадиган ҳаракатлар форс-мажор ҳолати билан боғлиқ бўлади:  бозорда ўзгаришлар ҳар хил бўлиши катта эҳтимолликга эга. Бунда

3 расм. 2001 йил 11 сентябрдаги террорчилик ҳаракатини форекс бозорига таъсири. 8 Юқоридаги расмда кўриниб турибдики, террорчилик ҳаракати натижасида самолётларнинг эгизак минораларга урилиши бозор трендини 1.6900 пунктдан 1.6750 пунктга пасайиб кетган. Учинчи самолётнинг Пентагон яқинида портлаши эса, бозор трендини 1.6350 пунктгача тушишига олиб келди. Бу ҳолатда, бозор иштирокчилари АҚШ долларига нисбатан қисқа позицияга, еврога нисбатан эса, узун позицияга кириши мавжуд рискларни камайтириши мумкин. Умуман олганда, форс-мажор ҳолатида, инвестор позицияларини ёпиб вақтинча бозордан чиқиб туриши маъқулдир. 2. Сиёсий кўрсаткичлар Сиёсий кўрсаткичларни шартли 2 та гуруҳга ажратиш мумкин: 1. Сиёсий жараён:  сиёсий сайловлар;  сиёсий урушлар;  қонундаги ўзгаришлар;  катта иш ташлашлар. 8

2. Давлат сиёсатининг психологик қабул қилиниши:  сиёсий ўзгарувчанликлар;  бетарафликлар;  ижобий таъсир кўрсатадиган сиёсий шароит. 3. Иқтисодий кўрсаткичлар Сиёсий кўрсаткичлар муҳимлигига қарамасдан фундаментал таҳлилда асосан иқтисодий кўрсаткичлар муҳим рол ўйнайди. Биринчидан, ҳар қандай валюта давлат иқтисодий ўсиши натижасида юзага келади ва унинг нархи маълум иқтисодий меъёрлар ёрдамида тартибга солинади. Асосий иқтисодий кўрсаткичлар: 1. Асосий макроиқтисодий кўрсаткичлар; 2. Олди-сотди шартномалари; 3. Марказий банклар кеггаши; 4. Пул-кредит сиёсатининг ўзгариши. Марказий Банклар. Давлат инфляция даражасини текширади, миллий валюта ва унинг 3 та асосий фоизли ставкалар асосида тартибга солишга ҳаракат қилади. 1. Ҳисобга олиш ставкаси (Discount rate) – бунда марказий банк шу

АҚШ Марказий Банки. АҚШ марказий банк функцияларини 1913-йилда яратилган Федерал резерв системаси (ФРС) бажаради. ФРС 12 та расман мустақил регионал федерал резерв банклари тармоғини ўзида акс эттиради. Бу банкларнинг ҳар бири ўз президенти ва директорлар кенгашига эга бўлади. ФРС фаолиятини 7 кишидан иборат бўлган ва ҳар бири бу лавозимга 14 йиллик муддатга сайланадиган бошқарувчилар кенгаши томонидан бошқарилади. Давлат президент томонидан АҚШ конгресси бошқарувчиларининг номзоди тасдиқланади. Кредитлаштириш асосий ставкалари ўзгаришларининг очиқ бозор ҳақидиги қарорлари федерал комитети йиғилишида қабул қилинади. Бундай йиғилишлар жадвалга кўра бир йилда 8 марта ўтказилади ёки жудаям муҳим бўлганда режали йиғилиш асосида ўтказилади. Унинг ичига ФРСнинг барча бошқарувчилари ва 5 та федер

1. Аҳоли даромадлари (Personal income) 2. Аҳоли харажатлари (Personal spending) Давлат 1. Давлат бюджети дефицит/профицит (Federal budjet) 2. Савдо баланси дефицит/профицит (Tradebalance) Қурилиш 1. Қурилиш учун олинган рухсатлар миқдори (Bilding permits) 2. Қурилишга кетган харажатлар (Construction spending) Форекс бозорида АҚШ доллари базавий валюта ҳисобланганлиги сабабли, бозор иштирокчилари учун АҚШ нинг макроиқтисодий индикаторлари катта аҳамиятга эга. Бу индикаторларнинг эълон қилиниши АҚШ долларининг курсига ижобий ёки салбий таъсир этиши мумкин. Масалан, USD/JPY, USD/CHF ёки USD/CAD валюта жуфтликларида АҚШ доллари базавий валюта ҳисобланади ва АҚШ ни макроиқтисодий индикаторларининг ўтган ой, йилга нисбатан салбий ёки ижобий эълон қилиниши базавий валюта курсининг котировкаланаёт

Кўрсаткичнинг номи Муҳим лик даража си Кўрсат кичнинг ўзгари ши Миллий валюта курсини нг ўзгари ши Савдо баланси камомади (Trade deficit) 1 ўсиш пасайиш Тўлов баланси камомади (Payment deficit) 1 ўсиш пасайиш Инфляция индекслари: истеъмол нархлари индекси (CPI) и улгуржи нархлар индекси(PPI) 1 ўсиш пасайиш Расмий валюта ставкалари (репо, ломбард ва ҳ.к.) 1 ўсиш ўсиш Ялпи миллий маҳсулот (GDP) 1 ўсиш ўсиш Ишсизлик (Unemployment) 1 ўсиш пасайиш Пул массаси бўйича маълумотлар (М4, М3, М2, М1, М0) 2 ўсиш пасайиш Чакана савдолар миқдори (Retail sales) 2 ўсиш ўсиш Уй-жой қурилиши (Housing starts) 2 ўсиш ўсиш Буюртмалар миқдори (Orders) 2 ўсиш ўсиш Саноат ишлаб чиқариш индекси (Industrial production) 2 ўсиш ўсиш Иқтисодиётдаги ишлаб чиқариш унумдорлиги (Productivity) 2 ўсиш ўсиш Акциялар индексла

II.боб. Форекс бозорида фундаментал индикаторларнинг таҳлили ва уни Ўзбекистон шароитида қўллаш муаммолари 2.1. Фундаментал индикаторларнинг форекс бозорда қўлланилиши таҳлили. Форекс бозорида асосан иқтисодий характерга эга бўлган фундаментал индикаторлар аҳамиятли индикаторлар индикаторлар тоифасига киради. Форексда фундаментал индикаторлар аҳамиятлилиги, муҳимлиги бўйича қуйидаги гуруҳларга ажратишимиз мумкин: 1. Юқори аҳамиятли индикаторлар; 2. Ўртача аҳамиятли индикаторлар; 3. Паст аҳамиятли индикаторлар. Юқори аҳамиятли индикаторларга ялпи миллий маҳсулот, ялпи ички маҳсулот, саноат ишлаб чиқариш хажми, ишсизлик даражаси, иқтисодиётнинг қишлоқ хўжалига тармоғини ҳисобга олмаган ҳолда ишга жойлашганлар миқдори, истеъмолчилар нарх индекси, савдо баланси камомади, расмий валюта ставкала

индикаторлар билан бирга эълон қилинган пайтда улар бозор трендига умуман таъсир кўрсатмайди. Фундаментал индикаторларни форекс бозорида инвесторлар томонидан қўлланилиши: 1. Ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) - Gross domestic product (GDP) Иқтисодий маъноси: АҚШ ҳудудида бир йил давомида ишлаб чиқарилган барча маҳсулот ва хизматларнинг нарх суммасини ифодалайди. У номинал ҳамда реал бўлади. Охирида ЯИМнинг қайси даражада ўсиши нарх ўсиши билан эмас, реал ишлаб чиқаришнинг ўсиши билан ҳисобга олинади. Одатда ЯИМнинг эълон қилиниши 3 босқичда ўтказилади: 1) GDP advance (ЯИМнинг дастлабки босқичи) – бунда ҳар квартал ёки ҳар ойнинг 20-кунидан сўнг чоп этилади; 2) GDP provisional – GDP advance нинг қайта кўрилган босқичи бўлиб, дастлабки босқич ўтказилганидан кейинги ойда чоп этилади; 3) GDP final – да

мумкин. 4 расм. Ялпи ички маҳсулотни EUR/USD валюта жуфтлигига таъсир 11 . Юқоридаги расмдан кўриниб турибдики, АҚШ нинг ялпи ички маҳсулотининг камайиши долларнинг еврога нисбатан қадрсизланишига олиб келган. Бу расмда евронинг долларга нисбатан курси 153 пунктга ўсган. Шундай экан, ялпи ички маҳсулот индикатори асосий фундаментал индикатор ҳисобланиб, бозордаги валюта курсига катта таъсир кўрсатади. 2. Саноат ишлаб чиқариш хажми (Industrial production) Миллий иқтисодиётнинг аҳволини кўрсатувчи асосий индикаторлардан бири ҳисобланади. Бу индекс саноат ишлаб чиқариш ҳажмини ва давлат коммунал хизматлари ўзгариш даражасини кўрсатади. Ишлаб чиқариш ҳажми ва ЯИМ ўлчами орасида катта корреляция мавжуд. Бу индикаторнинг устунлигидан бири шундаки, бунда пулнинг аҳамияти эмас балки ишлаб чиқариш

11 Масалан: Ишлаб чиқаришда банд бўлганлар сонининг қисқариши бир неча сабабларга кўра юз беради (иқтисодиётнинг тўхтаб қолиши ёки иш ташларлар), лекин ишлаб чиқаришнинг кўпайиши билан кузатилмоқда. Бозорга бўлган таъсири: бозорга катта таъсир кўрсатади, миллий валютани қимматлашишига олиб келади. Бандлик кўрсаткичлари: 4. Ишсизлик даражаси (unemployment rate) Ишсизларнинг ишга мойил бўлган аҳолига нисбатан фоиздаги улуши. Бозорга бўлган таъсири: ишсизларнинг ўсиши миллий валютанинг арзонлашишига олиб келади. 5. Иқтисодиётнинг қишлоқ хўжалига тармоғини ҳисобга олмаган ҳолда ишга жойлашганлар миқдори (non-farm payrolls). Бозорга кучли таъсир этувчи асосий кўрсаткичлардан бири бўлиб, давлатда бандлилик даражасини кўрсатади. Шундай фикрлар мавжудки, ушбу индекснинг 200 мингга ўзгариши ЯИМнинг

5 расм. Истеъмолчилар нархлари индексини EUR/USD валюта жуфтлигига таъсири. 12 Юқоридаги расмдан кўриш мумкинки, АҚШдаги истеъмолчилар нарх индексининг ошиши форекс бозорида доллар қадрининг тушишига олиб келган. Евро эса долларга нисбатан 1,2990 дан 1,355 гача яъни 65 пунктга ошган. Бозорга бўлган таъсири: бозорга катта таъсир кўрсатади, у миллий валютани қимматлашишига олиб келади. 7. Саноатга мўлжалланган товарларнинг нарх индекси –Producer price index(PPI). Чакана савдо ёки истеъмол даражадаги нарх даражасини кўрсатади. Улгуржи доирада маҳсулот ва хизматлар нархини ўзгарганлигини билишга ёрдам беради. Ишлаб чиқаришнинг барча соҳаларида улгуржи нархларни акс эттиради (хом-ашё, ярим тайёр маҳсулот). Агар PPI етарли даражадалигида CPI турғун бўлса, CPI нинг етарли даражадалигида PPI ошса

8. Аҳоли даромадлари (Personal income). 12 Ушбу индекс ишчилар ва хизматчиларнинг ойликлари, рента, девиденд, банк фоизларидан олган даромадлари, ижтимоий суғурта тўловларини ўз ичига олади. Шу билан бирга ҳисоботга индивидуал нормаси кўрсаткичи ҳам киради. Бу ҳисоботнинг аҳамияти, 2000 йил февралида операциялар бўйича комитет ФРС очиқ бозорда инфляцияни шу кўрсаткич орқали таҳлил қилганидан кейин кўтарилди. Бу кўрсаткич аҳолининг сотиб олиш қобилияти шароитини кўрсатади. Бозорга бўлган таъсири: бозорга катта таъсир кўрсатади, у миллий валютани қимматлашишига олиб келади. 9. Аҳоли харажатлари (Personal spending). Индекс 3 та қисмдан иборат: узоқ муддатли маҳсулотларни ўзлаштиришга, қисқа муддатли фойдаланиш ва хизматларга кетган харажатлар. Истеъмол хизматлари тезкор ўзгарувчан бўлганлиги

6 расм. АҚШ савдо балансининг EUR/USD валюта жуфтлигига таъсири. 13 Юқоридаги расмдан кўришимиз мумкинки, АҚШ савдо балансининг ижобий сальдо билан эълон қилиниши долларнинг еврога нисбатан курсини 4 соатда 78 пунктга ўсишига олиб келди. Бундай ҳолда инвесторлар еврога нисбатан қисқа позицияни, долларга нисбатан эса узун позицияни очишади. Кўриб турганимиздек, бу индикатор юқори аҳамиятли ҳисобланиб, бозорга катта таъсир кўрсатади, у миллий валютани қимматлашишига олиб келади. 2.2. Фундаментал индикаторларни форекс бозорида таҳлили. Ҳар бир инвестор учун форекс бозорида иштирок этишдан мақсад бу – даромад олишдир. Шундай экан, инвесторлар бозор трендини таҳлил қила олиши, бозорга “кириш” ва “чиқиш” нуқталарини аниқлай олиши ҳамда www.alpari.ru сайти маълумотларидан фойдаланилди. 37

тренд йўналишини прогноз қилиш каби махсус молиявий билимга эга бўлишлари керак. Форекс бозори трендини прогноз қилиш учун инвесторлар 13 техник ва фундаментал таҳлил усулларидан фойдаланиши мумкин. Техник таҳлил усули бозорни графиклар ҳамда техник индикаторлар асосида таҳлил этадиган бўлса, фундаментал таҳлил эса миллий валюталар курсига таъсир этувчи фундаментал индикаторларни эълон қилиниши орқали амалга оширилади. Фундаментал индикаторлар форекс бозорида дилер-брокерлик вазифаларини бажарувчи иштирокчиларнинг веб сайтларида иқтисодий қалендарь кўринишида эълон қилишади. Аксарият юқори аҳамиятли фундаментал индикаторлар ҳар ойнинг бошида ва охирида эълон қилинади. Масалан, АҚШ бозорига таъаллуқли фундамекнтал индикаторлар Тошкент вақти бўйича 17:00 дан эълон қилина бошланади. Илова 1 д

жадвалда 3 апрелда АҚШ қишлоқ хўжаликлари секторидан ташқари тармоқларда банд бўлганлар сони ўзгаришини эълон қилинган. Бу индикатор 3 та кўрсаткичда тавсифланади. Ҳақиқатдаги, прогноз ҳамда олдинги ойдаги эълон қилинган ҳақиқатдагиси. АҚШ қишлоқ хўжаликлари секторидан ташқари тармоқларда банд бўлганлар сони ўзгариши ҳақиқатда:158K, прогноз: 200K, олдингиси: 237K. Шундай қилиб, бу индикатор ўтган ойларга нисбатан ижобий ўзгарган, яъни банд бўлганлар сони кўпайган. Қуйидаги 7 расмда қишлоқ хўжаликлари секторидан ташқари тармоқларда банд бўлганлар сони индикаторининг АҚШ долларига таъсирини таҳлил қилишимиз мумкин. 7 расм. Қишлоқ хўжаликлари секторидан ташқари тармоқларда банд бўлганлар сони индикаторининг АҚШ долларига таъсири 14 . Бу расмдан шуни кўришимиз мумкинки, USD/JPY валюта жуфтлиги

Япония иенасига нисбатан 4 соат ичида 285 пунктга курсини ошишига олиб келди. Инвестор бу индикаторини эълон қилинишидан 30 14 минут олдин bay stop ва sell stop позицияларини очиши зарур. Шундай экан, бу индикатор энг муҳим индикаторлардан бири бўлиб, инвесторга бозорда позицияни очишга ҳамда бозор волатиллигининг ўзгаришига олиб келади. Илова 2 нинг жадвалида 5 апрель куни ишсизлик коэффициенти эълон қилинган. Ишсизлик коэффициенти АҚШда умумий ишга яроқли бўлганлардан, айни вақтда ишсиз ўтирган, аммо актив иш қидираётганлар ва ишга тайёр бўлганлар фоизини аниқлайди. Юқори фоиз меҳнат бозори сустлигидан далолат беради. Паст фоиз АҚШ меҳнат бозори учун ижобий кўрсаткич ҳисобланиб, АҚШ валютаси учун “буқа” лар омили бўлади. Ишсизлик коэффициенти ҳақиқатда 7.6% ни, прогноз 7.7% ва олдинги кў

8 расм. Ишсизлик коэффициентини АҚШ долларига таъсири 10 . 10 www . alpari . ru сайти маълумотларидан фойдаланилди. www.alpari.ru сайти маълумотларидан фойдаланилди. 41

Юқоридаги расмда, USD/CAD валюта жуфтлиги бўйича бозор тенденциясини таҳлил қиладиган бўлсак, ишсизлик коэффициенти индикаторларининг ижобий ўзгариши АҚШ долларининг Канада долларига нисбатан 100 пунктга ошишига олиб келди. Бу ҳолатда инвестор бозорда 2 позиция очиши лозим, яъни bay stop ва sell stop. Кўриб турганимиздек, АҚШ доллари курсининг ўсиши билан bay stop буйруғимиз бажарилади, шу билан фойдамизни ҳам ошади. Шундай экан бу индикатор энг муҳим индикаторлар ҳисобланиб, инвесторга бозорда позицияларни очишга ёрдам беради. Европа Марказий банки фоиз ставкаси аризаси қисқа муддатли фоиз ставкаларидан иборат. Бунинг ечими шундаки, асосан инфляция даражасидан келиб чиққан ҳолда фоиз ставкаларини қай тарзда жойлаштиришдадир. Марказий банк асосий мақсади нархлар турғунлигига эришиш ҳисобла

9 расм. Европа Марказий банки фоиз ставкасининг еврога таъсири 11 . Бу расмдан шуни кўришимиз мумкинки, EUR/AUD валюта жуфтлиги бўйича бозор тенденциясини таҳлил қиладиган бўлсак, фоиз ставкаси индикаторининг ўзгармаганлиги евронинг Австралия долларига нисбатан 151 пунктга курсини тушишига олиб келди. Сабаби, Европа Марказий банки фоиз ставкасини пасайтирганида банклар томонидан бериладиган кредитлар фоизи ҳам пасайган бўлар эди. Бу ҳолат эса, “арзон” кредит турларини бозорга таклиф этилишини англатади. Индикаторнинг ўзгармаганлиги форекс бозори иштирокчилари кайфиятига салбий таъсир кўрсатиб, евронинг бошқа валюталарга нисбатан пасайишига олиб келди. Шунинг учун, инвестор бу индикатор эълон қилинмасидан олдин bay stop ва sell stop позицияларини очиши лозим. Евро курсининг пасайиб кетиши

Хулоса қилиб айтганда, фундаментал индикаторлар муҳим таҳлил усули ҳисобланиб, форекс бозори иштирокчиларига олдиндан позиция очишларида, савдо стратегияларини қўллашларида ҳар хил сигналларни беради. Фундаментал индикаторлар таҳлил этиш орқали форекс савдоларида қатнашиш инвесторлар учун трендларни таҳлил этишда, позициялар очишда, шунингдек, даромад топишда муҳим аҳамият касб этади. 2.3. Эмитентларнинг молиявий ҳолати ва бозор фаоллигини баҳолаш механизмининг муаммолари. Ўзбекистон Республикаси иқтисодиётининг тубдан ислоҳий қилишда ҳозирги вақтда халқ хўжалигининг базавий тармоқларини хусусийлаштириш жараёнинин кузатиш мумкин. Хозирги вақтда эмитентларни молиявий холатини бахолаш учун қуйидаги иккити масалани ҳал этиши лозим. Тармоқларда бозор муносабатларини шакллантиришни жадаллаштири

натижасида хусусийлаштирилган корхоналарнинг ўзига хос хусусиятлари тўлиқ ҳисобга олинмади, қимматли қоғозларни жойлаштиришда ҳам бир ҳилгина йўл қўйилди. Бу омиллар эса эмитентларнинг бўлажак инвесторлар олдида турли тушунмовчиликларни келтириб чиқарди. Хусусийлаштиришнинг асосий хусусияти хусусийлаштириладиган корхона – эмитентни чуқур якка тартибда ўрганиб тахлил этиш ва шу асосда алоҳида корхона учун хусусийлаштиришнинг фақат унга мос турини ишлаб чиқишдан иборатдир. Бу усул албатта эмитент – корхонанинг муомалага қимматли қоғозлар чиқариш ва уларнинг ликвидлигини таъминлаш бўйича реал иш олиб боришига имконият яратади. Эмитент корхона бу ишларни олиб боришида малакали молиявий маслаҳатчини жалб этиши мумкин. Ўзбекистон Республикасида ҳозирги даврда иқтисодиётнинг база тармоқлари хисоб

Иккинчи фикримизча, эмитентларнинг молиявий кўрсаткичлари хисобланаётганда бу корхоналарнинг давлат бюджети олдидаги қарздорлик суммалари ва бюджет ташкилотларининг шу эмитент-корхона олдидаги қарздорликларининг ўртасидаги фарқни олиш лозим деб ўйлаймиз. Республикамиз хукумати имконият чегарасида бюджет ташкилотларини ўз вақтида ва тўлиқ молиялаштиришга қаратилган аниқ фаолиятини олиб бормоқда. Лекин, баъзи ҳолларда молиялаштиришнинг муддатларининг чўзилиб кетиши натижасида эмитент корхонанинг молиявий кўрсаткичлари сунъий равишда ёмонлашади ва листинг талабларига жавоб бермай қўйиши мумкин. Бу ҳолат эса эмитент-корхоналарининг акцияларининг биржа ва биржадан ташқари савдоларда рейтингини тушиб кетишига олиб келиши мумкин. Буларни ҳисобга олган ҳолда эмитентнинг молиявий соғломлаштиришни о

- эмитентлар қимматли қоғозлар бозорида профессионал иштирокчи сифатида суст фаолият юритмокда; - эмитентларда корпоратив бошқарув ва менежмент масалалари пассив ҳал этилмокда; - банкларнинг кредит ва қимматли қоғозлар бозоридаги сиёсатлари баланси паст самара бермокда. Юқорида кўрсатилган тадбирлар натижасида Ўзбекистонда эмитентлари фаолиятини қимматли қоғозлар бозорида фаоллаштиришда асосий эътибор куйидаги йуналишларга қаратилиши мақсадга мувофиқ. - эмитентларнинг қимматли қогозлар бозоридаги фаолиятининг ҳуқуқий ва меъёрий асосларини такомиллаштириш; - ўз-ўзини мувофиқлаштирувчи ташкилотларнинг роли ва вазифасини такомиллаштириш; - эмитентлар фаолиятида корпоратив бошқариш ва менежментни яхшилаш. Ушбу йуналишларни амалиётга чуқурроқ тадбиқ этилиши қимматли қоғозлар бозорида эмитентлар

 Листингни ривожланмаслиги ва эмитентларни бозор котировкасида манфаат йўқлигини билдиради.  Эмитентларнинг қимматли қоғозлар бозорида инвестицион ва эмиссион сиёсатининг сифатини пастлиги ва уларда қимматли қоғозлар бозорида воситачилик фаолиятини ривожлантириш бўйича стратегияни йўқлиги. III-боб. Форекс бозорида фундаментал таҳлил усули ва уни Ўзбекистон шароитида қўллаш масалалари. Миллий фонд бозори катта ўсиш салоҳиятига эга, бу эса миллий компаниялар акциядорларининг қимматли қоғозлар бозори воситалари орқали ўз бизнесини молиялаштиришга нисбатан муносабати қанчалик ўзгаришига, шунингдек, бозорнинг давлат томонидан бошқарилиши ва қўллаб қувватланиши билан боғлиқ. Юқоридаги факторлар шундан далолат берадики, ҳозирги шароитда жуда кўп сонли акциядорлик жамиятлар ўзлари муомалага чиқа

Қимматли қоғозларнинг иккиламчи бозорининг ривожланиши қуйидаги иккита асосий муаммоларни ҳал этиши лозим. Бу қуйидагилардан иборат: 1. Қимматли қоғозларнинг, биринчи навбатда эмитентлар акцияларининг ликвидлигини сезиларли даражада ошириш лозимлиги. Маълумки, акцияларнинг ликвидлик хусусияти асосий ролни ўйнайди. Худди шу хусусиятга эга бўлган акциялар дунёнинг йирик биржаларида савдога қўйилади ва жуда катта хажмда савдолар бўлиб ўтади. 2. Қимматли қоғозларнинг ликвидлиги эмитентларнинг молиявий ҳолатига чамбарчас боғлиқдир. Эмитентнинг молиявий ҳолати доимий равишда тўловга қобилиятли ҳамда рентабел бўлса, унинг акциялари инвесторлар ва инвестиция воситачилари томонидан сотиб олинади ва ҳамда бунинг тескариси бўлиши мумкин. 3. Фонд бозорида иккиламчи молиявий инструментлар турларининг т

Фонд бозоримизда секъюриметрик таҳлил усулини қўллашда қимматли қоғозларнинг бирламчи бозорининг энг асосий муаммоларидан бири корхона – эмитент томонидан қимматли қоғозлар бўйича маълумотларни тўлиқ ва ҳаққоний ошкора этмаслигидир. Бу сохада эмитент томонидан ўзининг молиявий хўжалик фаолияти, ишлаб чиқариш хусусиятлари, ўзининг бошқарув органлари ва шунга ўхшаш кўпгина маълумотларни инвесторларга ошкор этишлари лозим. Ривожланган давлатларда эмитент томонидан инвестор учун барча маълумотларни ошкора эълон этиш принципи амалга оширилади. Америка қўшма Штатларининг 1933 йилда қабул қилинган “Қимматли қоғозлар тўғрисидаги” қонунида маълумот ошкоралиги алоҳида қайд этилган. Бу принципни эмитентлар томонидан сўзсиз бажарилиши назорат органлари томонидан қатъий текширилиб борилади. Бу эса қимм

2. Эмитентларнинг акцияларини тўғридан-тўғри хорижий фонд бозорларига жойлаштириш. Юқоридаги омилларни ҳисобга олган ҳолда фонд бозорида қимматли қоғозларни баҳолаш усуллари таҳлил усулини қўллаш учун қимматли қоғозлар ликвидлигини таъминлаш ва шу асосда фонд бозорини бирламчи ҳамда иккиламчи бозорларини ривожлантириш учун қуйидаги тадбирларни такомиллаштириш лозим: - эмитент томонидан эмиссия қ илинган акцияларни кичик лотлар билан жойлаштириш; - Маркет – мейкер институтини ривожланишига солиқ имтиёзларини яратиш қимматли қоғозлар ликвидлилигини ва бозор котировкасини таъминлайди, бу эса фонд бозорида секъюриметрик таҳлил усулларини қўллашда анчагина шароит яратилади; - қимматли қогозлар бозорида эмитентлар фаолиятини рейтинг бахолашини ишлаб чиқиш ва қўллаш; - қимматли қоғозлар бозорида

- майда инвесторларнинг фонд биржалари савдоларида иштирок этиши учун зарур шарт-шароитларни яратиш; - жаҳон фонд бозорларига интеграциялашув масалаларини жадаллаштириш. Санаб ўтилган истиқболли йўналишларни ва бозор иштирокчилар фаолиятини янада ривожлантириш, бозоор фаоллигини ошириш, йирик акциядорлик жамиятлари томонидан акцияларини IPO механизми бўйича жойлаштириш, стратегик корхоналар томонидан дивиденд миқдорларини жаҳон талабларига мослаштириш, профессионал иштирокчилар ва инвестор – жисмоний шахсларнинг фонд бозоридаги инвестицион фаолиятида солиқ имтиёзларини қўллаш умумий қимматли қоғозлар бозорини янада ривожланишида, ривожланаётган давлатлар фонд бозорларига интеграциялашувида ва қолаверса қимматли қоғозларни секъюриметрик таҳлил қилишда катта аҳамият касб этган бўларди. Менин

индикаторларнинг форекс бозорида қўлланилиши, унинг инвесторлар учун афзалликлари таҳлил қилинди. Бунда: • ЯИМ индикаторининг тавсифи келтирилди; • ЯИМ эълон қилиниши 3 босқичи ўрганилди; • ЯИМ бозорга бўлган таъсири ҳамда унинг форексда инвесторга берадигансигналлари таҳлил қилинди; • Инфляция индикатори тавсифи ва тушунчаси келтирилди; • Инфляция форекс бозорига бўлган таъсири таҳлил қилинди; • Ишсизлик коэффициенти индикатори ўрганилдиҳамда форекс бозорида эълон қилиш муддатлари келтирилди; • Фоиз ставкаси индикатори тавсифи ҳамда таснифи берилди, унинг форекс бозорига бўлган таъсири ўрганилди ва эълон қилиш муддатлари келтирилди. Айтиш жоизки, юқорида кўриб чиққан фундаментал индикаторларимиз нафақат форекс бозори тенденциясини ўрганишда, балки фонд бозори тенденциясини. Индекслар дина

2. Янги ташкил этилган ва инновацион компаниялар учун махсус электрон савдо майдонларини ташкил этиш. Бу таклиф хусусий компаниялар тўғрисидаги маълумотларнинг шаффофлигига ва альтернатив инвестициялар бозорини ташкил этишга имкониятлар яратади. 3. Эмиссия қилинаётган қимматли қоғозларни давлат рўйхатидан ўтказиш жараёнини соддалаштириш ва административ тўсиқларни пасайтириш лозим. Эмитентлар учун қимматли қоғозларни чиқариш ва жойлаштириш анча арзонга тушган бўлар эди. 4. Фонд бозоримизда юқори ликвидли қимматли қоғозларни асосий олди-сотди инструменти сифатида қўллаш. Бу ҳолат иккиламчи бозорларда таҳлил усулларига бўлган талабни шакллантиради. 5. Мамлакатимиз қимматли қоғозлар бозорининг ижобий имиджини яратиш ва такомиллаштириш. Бундай ҳолат миллий фонд бозоримизга хорижий инвесторларн

Президент фармонлари ва қарорлари, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А.Каримовнинг асарлари. 1. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 8 декабр 1992й. (ўзгартириш ва қўшимчалар билан). 2. Ўзбекистон Республикасининг “Қимматли қоғозлар бозори тўғриси”даги Қонуни 22 июл 2008й. 3. Ўзбекистон Республикасининг “Марказий банк тўғриси”даги Қонуни 21 декабр 1995й. 4. Ўзбекистон Республикасининг “Банклар ва банклар фаолияти тўғриси”даги Қонуни 25 апрел 1996й. 5. «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида». Ўзбекистон Республикасининг Қонуни. 22.07.2008 йилда қабул қилинган. 6. “Акциядорлик жамиятлари ва акциядорлар хуқуқларини ҳимоялаш тўғрисида” 26.04.96 й., №223-I, 27.09.2008 й. №190. 7. “Фонд бозорини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида” ги” Ўзбекистон Респ

қўшимча чоратадбирлари тўғрисида” ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2009 йил 6 апрелидаги Қарори, ПҚ–1090-сонли. 11. “Тижорат банкларида аҳоли омонатлари шартларини либераллаштириш ҳамда кафолатларини таъминлашга доир қўшимча чоратадбирлар тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Президенти Фармони, 2008 йил 21 февраль, ПФ №3968 12. “Иқтисодиётнинг реал сектори корхоналарини қўллаб- қувватлаш, уларнинг барқарор ишлашини таъминлаш ва экспорт салоҳиятини ошириш чора-тадбирлари дастури тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Президенти Фармони, 28.11.2008 й, ПФ № 4058 13. “Иқтисодиёт реал сектори корхоналарининг молиявий барқарорлигини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Президенти Фармони, 2008 йил 18 ноябрь, ПФ №4053 сон. 14. “Ишлаб чиқаришни модернизациялаштириш, т

18. “Қимматли қоғозлар бозорини янада ривожлантириш чоратадбирлари тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Президенти Қарори, 2006 йил 27 сентябр, №ПП-475. 19. Банкларнинг қимматли қоғозлар бозорида инвестиция воситачиси, инвестиция активларини бошқарувчи инвестиция консультанти сифатида касбий фаолиятини амалга оширишга оид талаблар тўғрисида Низом 2 апрел 2008й.; 20. Республика Президентининг “Иқтисодиёт реал сектори корхоналарни молиявий барқарорлигини янада ошириш чора тадбирлари тўғрисида”ги фармони 18 ноябр 2008 йил; 21. Ўзбeкистoн Рeспубликaси Вaзирлaр Мaҳкaмaси мaжлисининг Қaрoри. «2008 йилдa Рeспубликaни ижтимoий-иқтисoдий ривoжлaнтириш якунлaри вa 2009 йилдa иқтисoдиётни бaрқaрoр ривoжлaнтиришнинг энг муҳим устувoр вaзифaлaри тўғрисидa». 2009 йил 13 фeврaль. 22. Каримов И.А. Банк тизи

27. Каримов И.А. “Асосий вазифамиз ватанимиз тараққиёти ва халқимиз фаровонлигини янада юксалтиришдир” Т. Ўзбекистон 2010 йил. 28. Каримов И.А. Энг асосий мезон – ҳаёт ҳақиқатини акс эттириш. Т.: Ўзбекистон, 2010. – 24 б. 29. Каримов И.А. “2012 йил ватанимиз тараққиётини янги босқичга кўтарадиган йил бўлади” Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг 2011 йилнинг асосий якунлари ва 2012 йилда Ўзбекистонни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг устувор йўналишларга бағишланган Вазирлар Маҳкамасининг мажлисидаги маърузаси/ Т.:Ўзбекистон, 19.01. 2012 й. 30. Каримов И.А. “Бош мақсадимиз – кенг кўламли ислоҳотлар ва модернизация йўлини қатъият билан давом эттириш” Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг 2012 йилда мамлакатимизни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш якунлари ҳам

Петербург, 2002г.; 35. Бочаров. В.В Финансовый инжиниринг.- СПб: Питер, 2004.-400 с. 36. Буренин А.Н. Рынок ценных бумаг и производных финансовых инструментов. М.: Научно-техническое общество имени академика С.И.Вавилова, 2009. – 418 с. 37. Бутиков И. “Қимматли қоғозлар бозори” Т.Консаудитинформ 2001йил; 38. Бутиков И.Л. Рынок ценных бумаг Узбекистана: проблемы функционирования и развития.-Т.: Консаудитинформ-нашр, 2008. – 224 с. 39. Вахобов А., Жумаев Н., Бурханов У. Халқаро молия муносабатлари. –Т.: Шарқ, 2003. – 400 б. 40. Галиц Л. Финансовая инженерия:инструменты и способы управления финансовым риском.- М.: ТВП, 1998.-576 с. 41. Д. Швагер. Технический анализ. -М.: Альпина Паблишер, 2001.789 с. 42. Джеффри Оуэн Кац, Донна Л. Маккормик. Энциклопедия торговых стратегий. -М.: Альпина Пабли

46. Килячков А.А., Чалдаева Л.А. Рынок ценных бумаг и биржевое дело: Учеб.пособие. 2-е изд., с изм. – М.: Экономистъ, 2005. – 687 с. 47. Кох. Р.Менеджмент и финансы от А до Я.- Ника Центр: Эльга, 1999. 48. Л.Дж.Гитман, М.Д.Джоник. Основы инвестирования.-М.: Дело, 1997. 49. Лоран Жак. Опасные игры с деривативами: Полувековая история провалов от Citibank до Barings, Socie´te´ Ge´ne´rale и AIG = Global Derivative Debacles From Theory to Malpractice. — М.: «Альпина Паблишер» , 2012. — 339 с. — (серия «Сколково»). 50. Миркин Я.М. Рынок ценных бумаг России: воздействие фундаментальных факторов, прогноз и политика развития. -М.: Альпина Паблишер, 2002. 51. Роберт У. Колб Финансовые деревативы. Учебник. Издание 2е/Пер. с анг. – М.: Информационно-издательский дом «Филинъ», 1997. 52. Сорос Дж. Алхим

57. Шодмонов Ш.Ш., Ғафуров У.В. Глобаллашув жараёни ва молиявий инқироз сабаблари. // Адолат, 2009 йил 27 февраль. 58. Шохаъзамий Ш.Ш. «Тизимли молия инжиниринги» Монография. -Т.: «Fan va texnologiya», 2012.-795 с. 59. Шохаъзамий Ш.Ш. «Финансовый рынок и ценные бумаги» КНИГА I. Учебник.-Т.: «Иқтисод – молия», 2005.-740 с. 60. Шохаъзамий Ш.Ш. «Финансовый рынок и ценные бумаги» КНИГА II. Учебник.-Т.: «Иқтисод – молия», 2005.-850 с. 61. Шохаъзамий Ш.Ш. Биржевая деятельность. Учебник.-Т.: Иктисод-молия, 2005.- 294 с. 62. Шохаъзамий Ш.Ш. Основы финансового инжиниринга. -Т.: Iqtisod-moliya, 2005.-264 с. 63. Шохаъзамий Ш.Ш. Секъюриметрика. Дарслик.-Т.: Ўзбекистон миллий энциклопедияси, 2005.-476 с. 64. Эрлих А.А. Технический анализ товарных и финансовых рынков: Прикладное пособие. - 2-е изд. - М.

Америки/Информационно-аналитические материалы ЦБ РФ, выпуск 4(24) 2000 -М.:ЦБРФ, -С. 100. 67. Никитин СМ. Латиноамериканский опыт финансовой стабилизации //Деньги и кредит. -2001,- №6. - С.43. 68. Программа мер по нейтрализации последствий мирового кризиса – в действии. // Бизнес-вестник Востока. № 12, от 19 февраля 2009г. 69. Финансовый кризис приведет к перестановке сил мирового сообщества. // Бизнес-вестник Востока, №18, от 12 марта 2009г. 70. Самые низкие темпы инфляции среди стран СНГ зафиксированы в Ўзбекистане. // Бизнес-вестник Востока, №9, от 10 февраля 2009г. 71. Бланд М. Финансовый кризис. – М.: АСТ-Астрил-Харвист. 2008 – 288. 72. На пути обеспечения финансовой стабильности. //Бизнес- вестник Востока. № 100, от 16 декабря 2008г. 73. Шохаъзамий Ш.Ш. Рынок ценных бумаг Ўзбекистана

қўмитаси) http:// www.tfi.uz — ( Тошкент молия институти) http:// www.lex.uz — ( ҳуқуқий ҳужжатлар сайти) http:// www.norma.uz — ( ҳуқуқий ҳужжатлар сайти) http:// www.moodys.com — ( мудис халқаро ташкилоти сайти) ttp:// www.eurostat.org — ( Европа мамлакатлари статистикаси сайти) http:// www.worldbank.org — (Жаҳон банки ташкилоти сайти) http:// www.finam.ru — (Россия инвестицион компанияси сайти) http://micex.ru — (ММВБ сайти) http:// www.forex4you.o rg. — (Форекс бозори брокерининг сайти) http:// www.forex.ru . — (Форекс бозори брокерининг сайти) http:// www.alpari.ru . — (Форекс бозори брокерининг сайти) http:// www. forexpros.ru . — (Форекс бозори брокерининг сайти) http:// www.rbc.ru — (Росбизнесконсалтинг сайти) 63

Илова 1 Форекс бозорининг иқтисодий календари 17 Жорий вақт: 13:30 (GMT +5:00) Вақт Валю та Муҳим лилиги Ҳодиса Факт. Прогноз Олдин гиси Чоршанба, 3 апрел 01:30 USD 3 Америка институти ҳафталик нефт заҳираси -5.03M -0.10M -2.03M 01:30 USD 3 Америка институти ҳафталик нефт заҳираси 4.71M 2.25M 3.74M 01:30 USD 3 Барча автомобиллар савдоси 15.27M 15.30M 15.32M 04:01 GBP 3 BRCнинг улгуржи савдо нархи индекси (ҳар йилга) 1.4% 1.1% 04:30 USD 3 ФРС Эванснинг Чикаго бўлими 64

президенти нутқи 05:00 AUD 2 HIA янги уй жойлар савдоси (ҳар ойга) -5.3% 4.2% 17 05:30 AUD 2 Савдо баланси -0.18B -1.00B -1.22B 06:00 CNY 3 Хитой (ISM) хизматлар соҳасида ишчанлик фаолияти индекси 55.60 54.50 06:45 CNY 3 Хитой HSBC хизматлар соҳасида ишчанлик фаолияти индекси 54.3 52.1 13:30 GBP 3 Уй жой капиталини сотиб олиш (ҳар кварталга) -8.6B -7.4B -7.9B 13:30 GBP 2 Қурилиш соҳасида ишчанлик фаолияти индекси 47.2 47.5 46.8 14:00 EUR 2 Истеъмолчилар нархи индекси (ҳар йилга) 1.7% 1.6% 1.8% 14:35 EUR 3 ГерманияингBobl 5йиллик облигациялари савдоси 0.330% 0.450% 16:00 USD 3 MBA ипотека кредитига аризалар миқдори (ҳар ҳафтага) -4.0% 7.7% 17:15 USD 1 Қишлоқ хўжаликлари тармоғидан ташқари тармоқларда банд бўлганлар сони ўзгариши 158K 200K 237K www.forexpros.ru сайти иқтисодий қалендари. 65

Қишлоқ хўжаликлари тармоғидан ташқари тармоқларда банд бўлганлар сони ўзгариши Факт.:158K Прогноз:200K Башорат:237K Муҳимлилик: юқори волатиллик (ўзгарувчанлик) Валюта: USD Манба: Automatic Data Processing (ADP) ( Адрес URL ) Бандлилик тўғрисидаги миллий доклад қишлоқ хўжалиги тармоғидан ташқари тармоқларда аҳоли бандлилиги даражасини охирги ойда ўзгаришини аниқлайди. Параметрлар Америка бизнесининг 400000 га яқин мижозини аноним маълумотларни ўрганишга асосланади. Бу доклад бандлилик бўйича ҳукумат маълумотларидан 2 кун олдин эълон қилинади ва бу кўрсаткич қишлоқ хўжалиги секторида бўлмаган бандлилик сонини ўзгаришини олдиндан билишга яхши имконият яратади. Бу кўрсаткич жудаям ўзгарувчан бўлиши мумкин. Кўрсаткичлар кутгандан ортиқроқ бўлса, у ҳолда АҚШ доллари “буқа” лар трендида ҳаракатл

10:00 JPY 2 BOJ ойлик ҳисоботи 10:00 JPY 3 Бош индикаторлар индекси 97.5 97.2 95.0 12:00 GBP 2 Галифакс дан янги уй жойлар нархи индекси (ҳар ойга) 0.2% 0.2% 0.5% 14:00 EUR 2 ЯИМ (ҳар кварталга) -0.6% -0.6% -0.6% 14:00 EUR 2 Чакана савдо (ҳар ойга) -0.3% -0.2% 0.9% 15:00 EUR 2 Германия ишлаб чиқариш буюртмалари (ҳар ойга) 2.3% 1.2% -1.6% 17:30 CAD 3 Иқтисодий актив аҳолининг улуши 66.60% 66.70% 17:30 CAD 2 Бандлак ўзгариши -54.5K 9.0K 50.7K 18 17:30 CAD 2 Ишсизлик коэффициенти 7.2% 7.0% 7.0% 17:30 CAD 1 Савдо баланси -1.0B 0.2B -0.8B 17:30 USD 1 Қишлоқ хўжаликлари тармоғидан ташқари тармоқларда банд бўлганлар сони ўзгариши 88K 200K 268K 17:30 USD 2 Қишлоқ хўжаликлари тармоғидан ташқари тармоқларда банд бўлган юридик шахслар сони ўзгариши 95K 209K 254K 17:30 USD 1 Ишсизлик коэффициенти 7.6%

Ишсизлик коэффициенти Факт.:7.6% Прогноз:7.7% Башорат:7.7% Муҳимлилик: 3 юқори волатинлик (ўзгарувчанлик) Валюта:USD Источник: Bureau of Labor Statistics ( Адрес URL ) Ишсизлик коэффициенти АҚШда умумий ишга яроқли бўлганлардан, айни вақтда ишсиз ўтирган, аммо актив иш қидираётганлар ва ишга тайёр бўлганлар фоизини аниқлайди. Юқори фоиз меҳнат бозори сустлигидан далолат беради. Паст фоиз АҚШ меҳнат бозори учун ижобий кўрсаткич ҳисобланиб, АҚШ валютаси учун “буқа” лар омили бўлади. 17:30 USD 2 Ўртача соатбай иш ҳақи (ҳар ойга) 0.0% 0.2% 0.1% 17:30 USD 2 Ўртача иш ҳафтаси давомийлиги 34.6 34.5 34.5 17:30 USD 1 Савдо баланси -43.0B -44.6B -44.5B 19:00 CAD 1 Канада институти статистикаси харид бўйича менежерлар индекси 61.6 52.0 51.1 19:30 USD 3 Кутилаётган инфляция цикллари ҳафталик индекси (

Илова 3 Форекс бозорининг иқтисодий календари. 19 Жорий вақт: 10:12 (GMT +5:00) Вақт Валю та Муҳим лиги Ҳодиса Факт. Прог ноз Олдин гиси Пайшанба, 7 апрел 02:45 NZD 2 Бандлик ўзгариши (ҳар кварталга) -1.0% 0.4% -0.4% 02:45 NZD 1 Ишсизлик коэффициенти 6.9% 7.1% 7.3% 03:30 AUD 3 Қурилиш тармоғида ишчанлик фаолияти индекси (AIG) 36.2 38.8 04:50 JPY 3 Машинасозликка асосий буюртмалар (ҳар ойга) 2.8% -0.7% 3.9% 05:30 AUD 1 Бандлилик ўзгариши 10.4K 5.0K -3.8K 05:30 AUD 1 Ишсизлик коэффициенти 5.4% 5.5% 5.4% 10:00 JPY 3 Бош индикаторлар индекси 93.4 93.8 92.1 11:00 EUR 3 Эстония истеъмолчилар нархи 0.70% -0.10% 19 индекси (ҳар ойга) 11:45 CHF 2 SECO истеъмолчилар климати индекси -6 -14 -17 12:45 EUR 3 Франция савдо баланси -5.3B -4.2B -4.3B www.forexpros.ru сайти иқтисодий қалендари. 69

13:00 EUR 3 Испаниясаноат ишлаб чиқариши (ҳар йилга) -6.9% -6.6% -7.0% 14:30 GBP 2 саноат ишлаб чиқариш (ҳар йилга) -1.7% -2.1% -2.4% 14:30 GBP 2 саноат ишлаб чиқариш (ҳар ойга) 1.1% 0.9% 0.2% 14:30 GBP 2 саноат ишлаб чиқариш (ҳар ойга) 1.6% 0.8% -0.3% 14:30 GBP 2 савдо баланси -8.9B -8.9B -9.3B 14:50 EUR 3 Испаниянинг Bonos 2йиллик облигациялари савдоси 2.823 % 2.476% 14:50 EUR 3 Испания 5-йиллик қарздорлик мажбурияти савдоси 4.123 % 3.770% 15:05 EUR 3 Франциянинг 10-йиллик облигациялари савдоси 2.30% 2.07% 15:05 EUR 3 Франциянинг 15-йиллик қарздорлик мажбурияти савдоси 2.85% 2.56% 15:05 EUR 3 Франциянинг 7-йиллик қарздорлик мажбурияти савдоси 1.83% 1.32% 16:00 EUR 3 Германия саноат ишлаб чиқариши (ҳар ойга) 0.3% 0.2% -0.2% 17:00 GBP 2 Фоиз ставкаси эълони 0.50% 0.50% 0.50% 17:45 EUR 1 Фо

даражасидан келиб чиққан ҳолда фоиз ставкаларини қай тарзда жойлаштиришдадир. Марказий банк асосий мақсади нархлар турғунлигига эришиш ҳисобланади. Чет эл фуқароларини юқори фоиз ставкалари ўзига жалб қилади, қайсики ўз пулларига энг мақбул “рисксиз” фойда вариантни қидиришади, бу ўз навбатида давлат валютасига бўлган талабни бирданига кўтариши мумкин. Кўрсаткичлар кутгандан ортиқроқ бўлса, евро учун “буқа”лар йўналиши ҳисобланади, кутгандан паст кўрсаткичлар эса евро учун “айиқ” лар бозорни кўрсатади. 18:30 CAD 3 Уй жойлар нарх индекси (ҳар ойга) 0.2% 0.2% 0.1% 18:30 CAD 2 Қурилиш учун рухсатлар (ҳар ойга) - 11.2% 5.0% - 14.5% 18:30 USD 1 Ишсизлик бўйича аризалар 366K 360K 371K 18:30 USD 2 Қайтадан ишсизлик бўйича аризалар 3,224 K 3,195K 3,216 K 18:30 USD 2 Қишлоқ хўжалигидан ташқари ишла

Купить