G‘arb sotsiologiyasi vujudga kelishining g‘oyaviy-nazariy va ijtimoiy-iqtisodiy zaminlari - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

G‘arb sotsiologiyasi vujudga kelishining g‘oyaviy-nazariy va ijtimoiy-iqtisodiy zaminlari

Купить

G‘arb sotsiologiyasi
vujudga kelishining
g‘oyaviy-nazariy va
ijtimoiy-iqtisodiy
zaminlari

Reja:
1. Sotsi ologik nazariyalar rivojiga
ta’sir ko‘rsatgan sotsial omil lar
2. Intellektual kuchlar va
sotsiologik nazariya taraqqiyoti
3. Sotsiologiya fanining tarixiy
rivojlanish bosqichlari

Sotsi ologik
nazariyalar
rivojiga ta’sir
ko‘rsatgan omil lar


Har qaysi intellektual soha sotsial
muhitning ta’siri ostida shakllanadi. Bu
sotsiologiyaga nisbatan olinganda juda
to‘g‘ri, chunki u na faqat sotsial muhitdan
kelib chiqadi, balki bu muhitni o‘zining
tadqiqot ob’ekti sifatida tanlaydi. Biz
sotsiologiyaning rivojlanishi uchun muhim
ahamiyatga ega bo‘lgan XIX va XX asr
boshlarining sotsial jihatlariga qisqacha
to‘xtalib o‘tamiz.

Siyosiy inqiloblar

1789 yildagi fransuz
inqilobidan tortib to butun XIX
asrni qamrab olgan bir qator
siyosiy inqiloblar sotsiologik
nazariyalarning rivojlanishida
asosiy omil bo‘lib xizmat qildi.
Bu inqiloblarning jamiyatga
ta’siri juda kuchli bo‘lgan,
buning natijasida ko‘plab ijobiy
o‘zgarishlar amalga oshirilgan.

Sanoat to‘ntarilishi va kapitalizmning yuksalishi

Asosan XIX va XX asr
boshlarida ko‘plab G‘arb
mamlakatlarini qamrab olgan sanoat
inqilobi siyosiy inqilob kabi
sotsiologik nazariyalarning
shakllanishiga muhim ta’sir o‘tkazdi.
Sanoat to‘ntarilishi bir martalik hodisa
emas, balki bir qator o‘zaro
bog‘langan qayta shakllanishlarni o‘z
ichiga olgan edi, bularning avj nuqtasi
G‘arb dunyosining qishloq xo‘jaligiga
asoslangan (ko‘p holatlarda) tizimdan
sanoatlashgan tizimga o‘tishiga olib
keldi.

Feminizm

Ayollar faolligining eng yuqori darajasi
va unga muvofiq asarlarning paydo
bo‘lishini zamonaviy G‘arb tarixining
cherkovning davlatdan ajralishi kurashi
borgan davrida kuzatish mumkin. Feministik
faollikning ilk ko‘rinishlarini 1780- va 1790-
yillarga Amerika va Fransuz inqiloblari bilan
hamohang bo‘lgan bahslar bilan bir qatorda
yuzaga kelgan; nisbatan yaxshi
tashkillashtirilgan harakat 1850-yillarda
qayd etilgan, bu ayollarning umumiy saylov
huquqi va XX asr boshlarida asosan
AQSHdagi «Progressiv era»d a
fuqaroviy va
sanoat qonunchiligi islohotlari uchun o‘ziga
xos ommaviy safarbarlik edi. Bularning
hammasi sotsiologiyaning taraqqiyotiga
ta’sir ko‘rsatdi

Urbanizatsiya

XIX va XX asrlarda sanoat to‘ntarilishi
natijasida ko‘plab insonlar shaharlarga joylashdilar.
Bunday ommaviy migratsiya shaharlarda sanoat
korxonalarida ish joylarining yaratilishi bilan bog‘liq
edi. Lekin shahar sharoitiga o‘rganish bir qancha
muammolarni kelitrib chiqardi. S h uningdek,
shaharlarning ko‘payishi ko‘plab muammolarni
keltirib chiqardi: aholining zich joylashuvi, atrof-
muhitning ifloslanishi, sh ovqin va h.k. S h ahar
hayotining mohiyati va uning muammolari ilk
sotsiologlarning ko‘pchiliginining, asosan Maks
Veber va Georg Zimmellarning e’tiborini tortdi. Ilk
Amerika sotsiologiya maktabi – C h ikago maktabi –
ma’lum darajada shahar hayotiga qiziqishi va
C h ikagodan urbanizatsiya va uning muammolarini
o‘rganish uchun laboratoriya sifatida foydalanganligi
natijasida tanildi.

Fan taraqqiyoti

Ilmiy texnologik
ishlanmalar mahsuli
jamiyatning barcha
sohalariga kirib bordi, bu
bilan fanning mavqei ortdi.
Fanning nisbatan
muvaffaqiyatli sohalarida
band bo‘lganlar (fizika,
biologiya va ximiya)
jamiyatda obro‘-e’tiborga
ega bo‘ldilar.


Sotsiologiyanin
g fan sifatidagi
asosiy rivojlanish
bosqichlari:


klassik,

noklassik,

XX asr Amerika
sotsiologiyasi kabi
davr larga bo‘linadi.

Klassik sotsiologik
qarashlar:


Ijtimoiy taraqqiyotning murakkablashuvi va
ilmiy bilimlarning tabaqalanishi Sotsiologiyaning
«Falsafa» dan ajralib, mustaqil fanga aylanishini
muqarrar qilib qo‘ydi. XIX acpgacha Sotsiologiya
«Falsafa» ning tarkibiy qismi bo‘lib keldi. Jamiyat
haqida «pozitiv fan» (haqiqiy fan) yaratishga urinish
XIX asr o‘rtalarida yuzaga keldi. XIX asr boshlarida
esa Sotsiologiya o‘ziga xos ilmiy usullarga ega
bo‘lib, falsafadan to‘la ajralib chiqa boshladi.

Lekin u mustaqil fan sifatida XIX asrning 30-
yillarida ilmiy muomalaga Sotsiologiya atamasi
kiritilgandan so‘ng shakllandi. Yangi fanga fransuz
faylasufi Ogyust Kont nom berdi.

O.Kont va uning pozitivizm nazariyasi
O.Kont
(1798-1857)
« Sotsiologiya »
Terminini birinchi
bo’lib qo’llagan . P ozitivizm –
О. Kont asos
solgan, ijobiy
bilimlarni alohida
mavjud bo’lgan
maxsus fanlarning
natijasi va ularning
uzviy birlashmasi
natijasi sifatida
qarovchi yo’nalish .

Конт «позитив» ( positive ) сўзини бир неча маънода
шарҳлаган:
1) мавҳумликка қарама - қарши реал ;
2) бефойдаликка қарши фойда;
3) шубҳалига қарши ишончлилик;
4) ноаниққа қарши аниқлик;
5) салбийга қарши ижобий .

Уч босқи ч қонуни :
Теологик босқич (1300 йилгача) . Конт уни фетишизм, политеизм ва
монотеизмга ажратган.
Метафизик босқич (1300-1800). Конт уни ўтиш босқичи деб ҳам
атаган.
Позитив босқич (1800-йиллардан кейинги давр). Ҳаёт жабҳаларининг
барчаси уйғун ва бир маромда ривожланиши фан кашфиётларини бутун
инсоният фойдаси учун ишлатиш имконини беради. Позитив
босқичнинг яна бир хусусияти эгоизм устидан альтуризмнинг ғалабаси,
моддий маданиятнинг жадал ривожланиши, адолат ва тинчликдир.

Тараққиёт тур лари :
м оддий тараққиёт (ҳаётнинг ташқи
шароитларини яхшилаш);
и нтеллектуал тараққиёт (интеллект ривожи,
теологик ва метафизик дунёқарашдан
позитив дунёқарашга ўтиш);
ахлоқий тараққиёт (гуруҳий бирлик ва
ахлоқий муносабатларнинг ривожланиши).

Э. Дюркгейм классик социология
вакили
Эмиль
Дюркгейм
(1857-1917)
Механик ва
органик
бирдамлик
Аномия - бу
жамият
нормалари ва
қадриятларининг
бузилиши
натижасида
пайдо бўладиган
ижтимоий ҳолат.
«Аномия»
терминини
киритган Социологизм –
sociologism –
Э.Дюркгеймнинг
социал фактларни
предмет сифатида
ўрганишга
асосланган
социологик
концепцияси.


Noklassik
sotsiologik qarashlar:


Sotsiologiyaning noklassik
qarashlari nemis faylasufi, sotsiologi
G.Zimmel va M.Veber tomonidan
ishlab chiqilgan. Ushbu metodologiya
asosida jamiyat va tabiat
qonunlarining butunlay qarama-qarshi
ekanligi tushunchasi yotadi.

М . В ебер социологик таълимоти

Макс Вебер
(1864-1920)
«Ижтимоий ҳаракат»
тушунчасини
киритган. “ Тушунувчи” социология – “Understanding” sociology
объектив оламдаги нарса ва ҳодисалар ҳақида тасаввур, тушунча,
ҳукмлар ҳосил қилиш ва уларни онгдаги мавжуд билимлар билан
боғлашдан иборат ақлий жараён.
Анъанавий хатти-ҳаракат – traditional action – М.Веберга
кўра, эгалланган одатлар, анъаналар асосида келиб чиқадиган
хатти-ҳаракат.
Аффектив хатти-ҳаракат – affective action – М.Веберга
кўра, ҳиссиёт ва эмоцияларга асосланган хатти-ҳаракат.
Мақсадли оқилона хатти-ҳаракат – goal-directed-rational
action – М.Веберга кўра, ташқи дунё предметларив ва бошқа
одамларга ўз мақсадига эришиш йўлидаги шарт-шароит ёки
восита сифатида қарайдиган , оқилона йўналтирилган хатти-
ҳаракат.
Қадриятли оқилона хатти-ҳаракат – value-rational action –
М.Веберга кўра, инсоннинг эътиқодида белгиланган маълум бир
хулқ-атвор кўринишидан келиб чиқадиган хатти-ҳаракат.

Г . З иммель ва
унинг
формал
социологияси

XX asr Amerika
sotsiologiyasi

XX asrning 20-yillaridan boshlab Amerika
shtatlari jahon sotsiologiyasi rivojida etakchi
mavqeni egalladi. AQSHda Sotsiologiyaning fan
sifatida jadal rivolanishida quyidagi omil muhim
rol o‘ynadi. Kapitalizmning yuqori bosqichga
ko‘tarilishi, Evropada sinfiy kurashning
kuchayishi natijasida majud ijtimoiy-iqtisodiy va
siyosiy ziddiyatlarni hal etishga qaratilgan
empirik tadqiqotlarning katta hajmda
to‘planganligi AQSHda sotsiologiyaning fan
sifatida jadal rivojlanishiga sabab bo‘ldi. Bu erda
Sotsiologiya dastlab universitet fani sifatida
shakllandi. 1892 yilda jahonda birinchi marta
C h ikago universitetida sotsiologiya kafedrasi va
fakulteti ochildi.

C h ikago maktabi
Альбион Смолл Уэлиям Самнеру Чарльс Кули
Георг Мид

ALLPPT.com _ Free PowerPoint Templates, Diagrams and Charts AQSHda
s otsiologiya
o‘zining ilk
davridayoq amaliy-
empirik fan sifatida
shakllandi.

ALLPPT.com _ Free PowerPoint Templates, Diagrams and Charts AQSH hukumat i va mulk egalari sotsiologiyaga
sotsial ziddiyatlarni hal etish quroli sifatida, ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlash vositasi, ijtimoiy nazorat va
boshqaruv omili, mehnat unumdorligini oshiruvchi
kishilarning moddiy va ma’naviy munosabatlarini
tartibga solib turishning ilmiy asosi sifatida jiddiy
e’tibor berib kelmoqdalar. Empirik tadqiqotlar
muntazam ravishda olib borilishi, fundamental
metodologik va nazariy asosning ishlab chiqarilganligi,
uning matematik statistik, kompyuter texnologiyasi
yuqori darajadaligi, modellashtirish va sotsial
eksperimentlarning yuqori saviyada olib borilishi
natijasida hozirga kelib AQSHda Sotsiologiya aniq
prognozlar beruvchi fanga aylangan.

1. S
2. S
3. D
4. A
5. B

G‘arb sotsiologiyasi vujudga kelishining g‘oyaviy-nazariy va ijtimoiy-iqtisodiy zaminlari

Купить