G’aznachilik tizimida budjet nazoratining mohiyati, shakllari va ular taraqqiyotining hozirgi zamon muammolari

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	284.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	27 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

G’aznachilik tizimida budjet nazoratining mohiyati, shakllari va ular taraqqiyotining hozirgi zamon muammolari

Купить

MUNDARIJA KIRISH ........................................................................................................... -5 1-BOB G‘AZNACHILIK SHAROITIDA BUDJET NAZORATINING TASHKILIY VA NAZARIY 6-18 ASOSLARI........................................................................................ 1.1 G‘aznachilik sharoitida budjet nazoratinining mohiyati va 6-12 ahamiyati.......................................................................................... 1.2 G‘aznachilik sharoitida budjet nazoratining me’yoriy huquqiy 12-18 asoslari............................................................................................. II-BOB G‘AZNACHILIK SHAROITIDA BUDJET NAZORATINI AMALGA OSHIRISHNING AMALIYOTI TAHLILI........... 19-48 2.1 Davlat budjet nazoratini amalga oshirishda G‘aznac

Mavzuning dolzarbligi. O‘zbekiston Respublikasida jamiyat taraqqiyotining barcha jabxalarida, eng avvalo iqtisodiy sohada isloxatlarni yanada chukirlashtirish va erkinlashtirish borasida aniq dastur ishlab chiqilgan. Bu dasturni jariy etishdan ko‘zlangan asosiy maqsad O‘zbekistonning bozor isloxatlarni amalga oshirish, jahon xamjamiyatiga keng integratsiyalashuvi va barqaror borish uchun mustaxkam zamin yaratishdir. O‘zbekiston Respublikasi jaxondagi rivojlangan mamlakatlar tajribasini chuqur o‘rganish natijasida qabul kilgan, o‘ziga xos millatimizning mentalitetidan kelib chiqqan holda, milliy qadriyatlarimizni o‘z ichiga oluvchi beshta tamoyilga asoslanadi. “2013 yilda Mamlakatimiz yalpi ichki mahsuloti 8 foizga o‘sdi, sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 8,8 foizga, qishloq xo‘jal

mamlakatimizni 2013 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2014 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi qilinadi. Ushbu mablag‘larni to‘liq va o‘z vaqtida etkazib berish, asosan, samarali budjet nazorati orqali ta’minlanadi. Shunday ekan budjet nazorati hozirgi davrda respublika va uning hududlarida davlat budjeti samarali ijrosini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Budjetni samarali ijrosini ta’minlashda G‘aznachilik tizimiga o‘tish muhim ahamiyat kasb etadi. Davlat budjetining g‘azna ijrosi davlat byujeti va davlat maqsadli jamg‘armalarining barcha daromadlarini yagona g‘azna hiiisobraqamiga jamlash va ularnig barcha xarajatini shu hisobraqamdan amalga oshirishni nazarda tutad

-Budjet tashkilotlarining xarajatlari to‘lovini amalga oshirish mexanizmini o‘rganish; - Iqtisodiyotning modernizatsiyalash sharoitida davlat budjet nazoratini tashkil etishda G‘aznachilik G‘aznachilik tizimining takomillashtirish masalalarini o‘rganib ,bu borada o‘z mulohazalarini bildirish. Tadqiqot ob’ekti va predmeti. davlat budjeti g‘azna ijrosini ta’minlash jarayonida yuridik va moliyaviy majburiyatlarni maydonga chiqadi. O‘zbekiston Respublikasida Moliya vaziriligi G’aznachiligining davlat mablag‘larini boshqarishdagi amaliy faoliyati belgilab olindi. Mavzuning nazariy-amaliy ahamiyati . O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov asarlari, Prezident farmonlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar mahkamasining qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi tomonidan ishlab

боғишланган . Ишнинг хулоса қисмида талаба миллий иқтисодиётга ғазначилик тизимини жорий этиш орқали бюджет ижроси самарадорлигини ошириш ва уни такомиллаштириш масалалари бўйича ўз таклиф ва тавсияларини баён қилган . 1.BOB. G‘AZNACHILIK SHAROITIDA BUDJET NAZORATINING TASHKILIY VA NAZARIY ASOSLARI 1.1.G‘aznachilik sharoitida budjet nazoratinining mohiyati va ahamiyati Davlat budjeti ijrosining yangi mexanizmini amaliyotga kiritish bugungi kunda bedjet islohotlarining yirik yo‘nalishlaridan biridir. Davlat moliyasini samarali boshqarish zaruriyati mavjud budjet mablag‘laridan samarali foydalanish uchun budjet xarajatlarining nazoratini kuchaytirish talab etiladi. Davlat budjetini boshqarishni tashkil qilish ishlarini yuqori darajada ko‘tarishni G‘aznachilik tizimisiz taminlash mumkii emas.

• qonunbuzarliklarning oldini olish, aniqlash, fosh qilish va bartaraf etish bo‘yicha choralarni qullashga, davlat budjetini shakllantirish va xarajatlarni amalga oshirishda yangi imkoniyatlarni topishga, soliq-budjet intizomini yaxshilashga yo‘naltirilgan; • hukumatning vakolatli organlari tomonidan hisob palatasi (O‘zbekistonning moliyaviy nazoratni amalga oshiruvchi oliy mustaqil organi)ni jalb qilgan holda, moliya va soliq organlari tomonidan (xukumat ijroiya organlarining nazorati) amalga oshiriladi. Budjet nazoratining vazifalari: • budjet moddalari xajmi, tarkibi va maqsadliligi bo‘yicha to‘g‘ri tuzilishi va ijro etilishini ta’minlash; • budjet mablag‘lari xisobiga xarajatlarni nazarda tutuvchi yoki budjetning shakllanishi va ijrosiga ta’sir etuvchi davlat organlarining qonun va nor

• budjet-moliya intizomini kuchaytirish maqsadida profilaktika, axborot-tushuntirish ishlari olib borish. Budjet nazorati tizimi o‘zida quyidagi elementlarni mujassamlashtiradi: • nazorat sub’ekti; • nazorat ob’ekti; • nazorat predmeti; • nazorat printsiplari; • nazorat texnikasi va texnologiyasi; • nazoratni amalga oshirish uchun dastlabki ma’lumotlarni to‘plash va qayta ishlash; • nazorat natijasi; • nazorat natijasi bo‘yicha qaror kabul kilish;  nazorat samaradorligini baholash. Yukrrida sanab o‘tilgan elementlar yig‘indisi budjet nazorati mexanizmini tashkil etadi va u moliya (budjet) qonunchiligining normativ-huquqiy hujjatlari bilan tartibga solinadi. 8 1 - rasm . Budjet nazorati mexanizmi 2 Budjet nazorati Nazorat ob’ekti (kimni nazorat qiladi) Nazorat predmeti (nimani nazorat qila

Budjet nazorati predmetiga kuyidagilar kiradi: budjet jarayonining barcha bosqichlari; budjetga soliq va boshqa majburiy to‘lovlarning tushishi; budjetdan tashkari jamg‘armalarga ajratmalar; solikdar bo‘yicha hisob-kitoblar; buhgalteriya (moliyaviy) hisobi va hisoboti; maksadli budjet jamg‘armalari; dotatsiyalar; subventsiyalar; ssudalar; transfertlar; tovar-moddiy boyliklarini ayirboshlash va 2 Z.X.Srojiddinova. O‘zbekiston Respublikasi budjet tizimi. Darslik. Toshkent 2010 y tekinga berish; bojxona qiymati va boshqalar. Moliyaviy faoliyatning ajralmas qismi hisoblangan budjet nazoratiga qonuniylik, rejalilik, tizimlilik, uzluksizlik, samaralilik, oshkoralik, mustaqillik, ob’ektivlik va layoqatlilik printsiplari xosdir. 2-rasm. Budjet nazoratining printsiplari 1 1 Z.X.Srojiddinova. O’zbek

Qonuniylik printsipi Konstitutsiya bilan belgilangan bo‘lib, davlat va uning barcha organlari (shu jumladan nazorat organlari) qonunga muvofiq faoliyat yuritishini, jamiyat va fuqarorlarning manfaatlari himoya qilinishiini ta’minlashini nazarda tutadi va pul mablag‘lari jamg‘armalarining yaratilishi, taqsimlanishi va ulardan foydalanish jarayoni moliya va budjet qonunchiligi normalari bilan mutassal tartibga solinishida namoyon bo‘ladi. Rejalilik printsipi davlatning moliyaviy faoliyati moliya-reja hujjatlari (davlat budjeti, mahalliy budjetlar, davlatning budjetdan tashkari jamg‘armalari budjetlari, budjet tashkilotlari smetalari, davlat korxonalarining daromadlar va xarajatlar balansi) tizimiga asoslanganini anglatadi, ularni tuzish, tasdiqlash, ijro etish tartibi tegishli normativ hujja

Mustakillik printsipi nazorat kiluvchi organning moliyaviy mustakilligini, nazorat organlari raxbarlarining vakolat muddatlari parlamentnikiga nisbatan uzunligini, ularning makrmi Konstitutsiya bilan belgilanganligini ko‘rsatadi. Ob’ektivlik va layokatlilik (kompetentlik) printsipi nazorat natijalari, tekshirilgan faktlarning mazmuni konunlar, yuriknomalar va mansabdor shaxslarning faoliyatini nazorat kilishni tartibga soluvchi boshkaruv organlarining farmoyishlari bilan solishtirish asosida to‘g‘ri, tulik va ob’ektiv tushuntirilishini nazarda tutadi. Bu printsip nazoratchi-taftishchilar kasbiy maxoratining yukoriligini va ular amaldagi konun x,ujjatlariga tulik rioya kilishlarini takozo etadi. Nazorat boshqaruvning bir funksiyasi sifatida boshqariladigan ob’ekt faoliyati monitoringini ama

Mamlakat iqtisodiyoti va moliya tizimining samarali amal qilishining zaruriy sharti bo‘lib moliyaviy nazorat xizmat qiladi. Moliyaviy nazorat jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini boshqarish ustidan davlat nazoratining tarkibiy elementi bo‘lib xisoblanadi. Davlat moliyaviy nazoratning boshqaruv tizimining asosiy elementi bo‘lgan umumiy nazorat tizimidagi muhim o‘rni va ahamiyati shundaki, birinchidan, moliya o‘zi iqtisodiy kategoriya sifatida ob’ektiv tarzda nazorat funksiyasini bajaradi. Ikkinchidan, bozor iqtisodiyotida moliyaviy munosabatlarning roli oshib boradi. Barcha uzluksiz takror ishlab chiqarish jarayonlarini, xo‘jalik yuritishning barcha pog‘onalari, davlat boshqaruvining barcha darajalarini qamrab olar ekan moliyaviy nazoratning universal quroli sifatida amal qiladi. M

Davlatni boshqarish funksiyasining muhim funksiyalaridan biri bo‘lgan moliyaviy nazorat davlat tuzilmasining ajralmas qismi hisoblanadi. Bozor iqtisodyotiga o‘tish sharoitida moliyaviy nazoratning roli yanada oshadi. Bir tomondan, moliyaviy nazorat moliyani boshqarishning yakuniy bosqichi hisoblansa, boshqa tomondan esa, uni samarali boshqarishning zarur sharti bo‘lib xizmat qiladi. Moliyaviy nazorat moliyaviy resurslar harakatining xamma jarayonlarini o‘z ichiga oladi mablag‘larni tashkil topish jarayonidan boshlab, har qanday faoliyatni boshlashdan to uning moliyaviy natijalarini aniqlashgacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. Bozor iqtisodiyotiga o‘tishda, davlat mulkini xususiylashtirish natijasida moliyaviy mexanizm va moliyaviy tizimni tashkil etish talabini qo‘yadi. Natijada ushbu sh

choralari to‘g‘risida”gi Farmoni, 1996 yil 8 avgustdagi “Tekshirishlarni tartibga solish va nazorat qiluvchi organlarning faoliyatini muvofiqlashtirishni takomillashtirish to‘g‘risida” kabi hujjatlar qabul qilinib, amaliyotga joriy etildi. Ushbu ishlar yana davom ettirilib, 2000 yildan xozirgi davrgacha O‘zbekiston Respublikasi moliyaviy nazoratni Amalga oshirish Bo‘yicha ko‘plab qonunchilik aktlari qabul qilindi. (O‘zbekiston Respublikasi “Budjet tizimi to‘g‘risidagi”, “Davlat budjetining G‘aznachilik ijrosi to‘g‘risida”gi Qonunlar, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2002 yil 13 dekabrdagi №UP-3161 Farmoni, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002 yil 15 noyabrdagi Qarori va boshqalar). Amalga oshirish bilan bog‘liq munosabatlarni quyidagicha guruhlash mumkin: • Ho‘jalik

Moliyaviy nazorat, shuningdek majburiy va o‘z tashabbusiga ko‘ra amalga oshirilishi mumkin. Nazorat samaradorligiga rasmiy va mantiqiy, hujjatlar va faktlar asosidagi tekshirishlar kabi xilma-xil usullarni qo‘shib foydalanish orqali erishiladi. Bundan tashqari, budjet ijrosining nazorati to‘liq yoki qisman, kompleks yoki mavzuli, yoppasiga yoki tanlab o‘tkaziladigan nazorat turlariga bo‘lish tekshirish hajmi, yoki tekshirilayotgan ob’ektning to‘liq qamrab olinishiga bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasi ham moliyaviy nazorat sohasida jahondagi rivojlangan davlatlar tajribasidan kelib chiqqan holda, ularda mavjud bo‘lgan moliyaviy nazorat tizimiga o‘tish borasida muhim bo‘lgan ishlar amalga oshirilmokda. Jumladan, har tomonlama xolis bo‘lgan, ijroiya hukumatiga emas, balki qonun chiqaruvchi dav

- loyxani tayyorlash va amalga oshirish bo‘yicha monitoring olib borish: - loyxa doirasida jalb etiladigan vaqolatli organlar konsalting qompaniyalari faolnyatnni muvofiqlashtirish; -loyxani tayyorlash va amalga oshirish uchun jalb qilinadigan mablag‘lardan samarali foyidalanish nazoratini taminlash: -tender savdolarini o‘tkazish bo‘yicha qarorlar qabul qilish va ularnni natijaiarini, tender qomissiyalari tarkibini tasdiqlash. O‘zbekiston Respublikasi xukumatining davlat moliyasini isloh qilish bo‘yicha muxim qadamlaridan biri 2004 yil 26 avgusidagi O‘zbekiston Respublikasining “Davlat budjeti g‘azna ijrosi to‘g‘risidagi 664-11 sonli Qonunini qabul qilish bo‘ldi. Bu Qonun budjet mablag‘lari xarajatlarini boshqarish va nazorat qilish jarayonlariga keskin o‘zgarishlar kiritildi. Ushbu Qonunn

Davlat budjetining g‘azna ijrosini tadbiq etish hisobiga budjet tizimini yanada isloh etish, zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanilgan xolda budjet mablag‘larini maqsadli sarflanishi ustidan nazoratni quchaytirish barcha hrajalardagi budjet daromad va xarajatlarini boshqarish samaradorligini oshirish maqsadida 2007 yil 28 fevralda "Davlat budjeti g‘azna ijroti tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-594 sonli Qarori qabul qilindi. Ushbu qarorga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Davlat budjetining g‘azna ijrosini tadbiq etish va uslubiyoti boshqarmasi hamda mahalliy moliya organlarining G‘aznachilik bo‘linmalari negizida O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligi va uning xududiy

2007 yil 30 avgustdada O‘zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi "Davlat budjeti g‘azna ijrosi bo‘yicha funksiyalarini chegaralash to‘g‘risida Nizomni 119-sonli buyrug‘i bilan tasdiqladi. Ushbu buyruq bilan tasdiqlangan Nizom O‘zbekiston Respublikasi budjeti, Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjet va mahalliy budjetlarning g‘azna ijrosi borasida Qozog‘iston Respublikasi Moliya Vazirligi Markaziy aparat tarkibiy bo‘linmalari (G’aznachilkdan g‘ashqari), Moliya organlari zimmalariga qo‘yilgan funksiyalar bilan O’zbekiton Respublikasi Moliya Vazirligi G’aznachiligi va uning hududiy bo‘linmalari zimmalariga yuklatilgan funksiyalarini chegaralab berdi. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligini 2009 yil 4 avgustdagi 69-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan va O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazir

qilindi. Ushbu Qaror bilan budjet tashkilotlari xarajatlarini moliyalashtirishning priitsipial jixatdan yangi tartibi belgilandi 2 . II-BOB. G‘AZNACHILIK SHAROITIDA BUDJET NAZORATINI AMALGA OSHIRISHNING AMALIYOTI TAHLILI. 2.1. Davlat budjeti nazoratini amalga oshirishda G‘aznachilik tizimining faoliyati G‘aznachilik tizimi budjet xarajatlarini Yagona G‘azna hisobvarag‘i asosida amalga oshirilishi moliyaviy rejalashtirishni amalga oshirishga yordam beradi. Xarajatlar smetasiga muvofiq, to‘lovlar rejasini joriy qilish, yagona axborot tizimini joriy etish, budjet mablag‘lari ishlatilishini tahlil qilish, budjet tashkilotlari xarajatlarini dastlabki va joriy nazorat mexanizmini takomillashtirish imkonini beradi. O‘zbekiston Respublikasida Davlat budjeti ijrosining G‘aznachilik tizimini joriy e

amalga oshirish budjetdan mablag‘ oluvchilar, moliya organlari bilan birgalikda G‘aznachilik organlariga ham yuklatiladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 12 dekabrdagi “O‘zbekiston Respublikasining 2008 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari va Davlat budjeti parametrlari to‘g‘risida”gi 744-son Qaroriga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi 2008 yil 1 yanvardan boshlab O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi hamda Oliy va O‘rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan Buxoro, Farg‘ona viloyatlari va Toshkent shahrida 1 o‘quvchiga (tarbiyalanuvchiga) xarajatlarning bazaviy me’yorlaridan kelib chiqqan holda maktabgacha tarbiya bolalar muassasalari, umumta’lim maktablari va kasb-hunar kollejlarining budjetini rejalashtirish va xarajatlarini moliyalashtirish

 smeta bo‘ysinuviga ko‘ra tuman (shahar) xalq ta’limi bo‘limlari rahbarlari tomonidan ko‘rib chiqiladi va tasdiqlanadi.  smeta uch nushada tuziladi va maktab direktori hamda hisobchi xodim tomonidan imzolanadi.  smetaning bir nushasi tashkilotda qoladi, ikkinchi nushasi moliyalashtiruvchi organga, uchinchisi yuqori turuvchi tashkilotga (Tuman, shahar XTB) topshiriladi. Budjet tashkilotlarida IV guruh moddalari bo‘yicha xarajatlarni rejalashtirish va hisob-kitob qilishning o‘ziga hos xususiyatlari mavjud: o amaldagi narhlar va tariflar asosida hisoblab chiqariladi; o natural shaklda ajratilgan limitlar asosida aniqlanadi; o hisoblagichlarning ko‘rsatkichlari bo‘yicha o‘tgan yildagi haqiqiy xarajatlar inobatga olinadi; o har bir birlik uchun o‘rnatilgan xarajat me’yorlariga rioya etiladi;

1.-rasm. Budjet tashkilotlarining xarajatlarini to‘lanishi 3 G‘aznachilik bo‘linmasi tomonidan daromad tushumlarini bankdan olingan hujjatlar asosida G‘aznachilik dasturiga tushirib boriladi va har kunlik daromad qismi bo‘yicha tenglik balans chiqariladi, o‘tgan kungi hisob raqamdagi qoldiq va bu kungi tushum qo‘shilib balans chiqariladi. Budjet xarajatlari ijrosi jarayonida ma’lumotlar oqimi va o‘zaro munosabatlar har kungi daromad qismi balans chiqarilgandan so‘ng hisob raqamdagi qoldiqga ko‘ra xarajatni chiqarish rejalashtiriladi. G‘aznachilik bo‘limiga budjet tashkilotlarni yillik smeta xarajati 3 G.Qosimova. “G‘aznachilik”.O‘quv qo‘llanma 2013 yil. Iqtisod-Moliya. 22 Budjet tashkilotlarining xarajatlarini to ‘ lanishi xarajatlar smeta s i da ko’zda tutilgan mablag ‘ lar asosida sh ar

taqdim qilinadi va ushbu smeta xarajatlari xar bir tashkilot bo‘yicha dasturga kiritiladi va shu smetaga asosan xarajatlar amalga oshirilib boriladi. G‘aznachilik organlari tomonidan budjet tashkilotlariga mablag‘ berishdan oldin, to‘lov hujjatlarini to‘g‘ri rasmiylashtirish, bu xarajatlar smetalarida ko‘rsatilganligi va belgilangan limitlar doirasida ekanligi, o‘tkaziladigan pul uchun mahsulotlar olinganligi, xizmatlar ko‘rsatilganligi, belgilangan narxlarni tekshirish dastlabki nazorat doirasiga kiradi. Dastlabki nazorat kassa ijrosidan oldin o‘tkaziladi. Xorijiy davlatlarda bunday tekshiruv G‘aznachilik auditorlari tomonidan o‘tkaziladi. Dastlabki nazorat budjet tashkilotlari, mahalliy xokimiyat organlari tomonidan budjet qonunlariga zid holda chiqarilgan farmoyishlar ijrosini to‘xtatis

G‘aznachilik bo‘linmalari taklif qilinayotgan o‘zgartirishlarni amalga oshirish imkonini tekshirishni, taklif qilinayotgan o‘zgartirishlar summasini yuridik va moliyaviy majburiyatlar, shuningdek tegishli budjetda turuvchi, barcha budjet mablag‘larini taqsimlovchilar (oluvchilar) ning tegishli bo‘lim, bob, paragraf va xarajatlar moddalari bo‘yicha kassa xarajatlari bilan band qilinmagan ajratilgan budjet mablag‘lari qoldiqlari bilan solishtirish orqali amalga oshiradilar. Davlat budjeti majburiyatlari budjet tashkilotlari majburiyatlrining yig‘indisidan iborat bo‘ladi. Davlat budjetini budjet tasnifi orqali tartibga solinishi, budjet majburiyatlari nazorati, buxgalteriya xisob-kitobining yuritilishi, hisobotni sifatli tayyorlanishi halqaro iqtisodiy aloqalarni amalga oshirilishida muhim o

oluvchilarining vazifasiga kiradi. Budjet mablag‘lari oluvchilari budjet tashkiloti rahbari yoki bu vazifa yuklatilgan shaxslar hisoblanadi. Budjet tashkiloti majburiyatlarning turlari Yuridik majburiyat Moliyaviy majburiyat Shartnoma tegishli tartibda ro‘yxatdan o‘tkazilganidan keyin yuridik majburiyat vujudga keladi Tovar va xizmatlar etkazib berilgandan keyin schyot-faktura yoki budjet tashkilotining kreditorlik qarzi mavjudligi tasdiqlovchi hujjat bo‘lgan sharoitda moliyaviy majburiyat vujudga keladi Shartnomani imzolashdan oldin budjet mablag‘lari mavjudligi tekshiriladi Moliyaviy majburiyat G‘aznachilikning Bosh kitobida qayd qilinadi Shartnoma to‘liq yuridik kuchga ega bo‘lishi uchun G‘aznachilik bo‘linmalarida ro‘yxatdan o‘tiladi Moliyaviy majburiyat shartnoma yoki boshqa kelishuvl

Yuridik majburiyat budjet tashkiloti bilan kontragent o‘rtasida tovarni etkazib berish (ishlar bajarish, xizmatlar ko‘rsatish) to‘g‘risida shartnoma imzolanib, shartnoma tegishli tartibda G‘aznachilikda ro‘yxatdan o‘tkazilganidan keyin vujudga keladi. Moliyaviy majburiyat shu shartnomaga muvofiq tovarlar etkazib berilgan (ishlar bajarilgan, xizmatlar ko‘rsatilganidan) keyin vujudga keladi. Moliyaviy majburiyatning yuzaga kelishi tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishi talab etiladi. Masalan, schyot fakturalar, ishlar bajarilganligi yoki xizmatlar ko‘rsatilganligini tasdiqlovchi olish-topshirish dalolatnomalari, ish haqi qaydnomalari (vedomostlar) va boshqa shu kabi hujjatlardir. G‘aznachilik tizimi budjet mablag‘laridan maqsadli foydalanish ustidan nazoratni kuchaytirishda uch bosqichli na

olinadigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) narxi muqobil etkazib beruvchilar narxlari bilan taqqoslanadi. Budjet amaliyotida muqobil etkazib beruvchilar to‘g‘risida ma’lumot to‘plashning turli usullari mavjud. Masalan, tovar xom-ashyo birjalari, bozorlardan ma’lumotnomalar, raqobatchi tashkilotlardan tijorat takliflari, ommaviy axborot vositalari va ixtisoslashtirilgan reklama nashrlaridagi ma’lumotlarni umumlashtirish mumkin. Har bir shartnomaga bir nechta (eng kamida 4 ta) etkazib beruvchining tijorat taklifi ilova qilinishi, bunda har bir etkazib beruvchining rekvizitlari (nomi, manzili, telefon raqamlari, rahbari to‘g‘risidagi ma’lumotlari) aniq ko‘rsatilishi, etkazib beruvchilar shu sohada uzoq yillik ish tajribasiga ega bo‘lgan, yuqori mavqeli korxonalar bo‘lishi lozim. O‘zbekistonda is

2.2.-rasm. Budjetning g‘azna ijrosida budjet tashkilotlarining shartnomalar tuzish tartibi 5 Bunda: BT - budjet tashkiloti; BTEB - budjet tashkiloti uchun tovar (ish, xizmat) lar etkazib beruvchi; G’B - G‘aznachilik bo‘linmasi. Shartnomani ro‘yxatdan o‘tkazish budjetdan mablag‘ oluvchi tomonidan shartnoma taqdim etilgan kundan boshlab uch ish kuni mobaynida shartnoma asl nusxasi va ko‘chirma nusxasining birinchi varag‘iga “Ro‘yxatdan o‘tkazildi” yozuvini qo‘yish va ro‘yxatdan o‘tkazish raqami va sanasi ko‘rsatilgan holda amalga oshiriladi, ularni G‘aznachilik organining mansabdor shaxsi o‘z imzosi va G‘aznachilik muhri izi bilan tasdiqlaydi. Ro‘yxatdan o‘tkazilgandan keyin ro‘yxatdan o‘tkazilgan shartnomaning ko‘chirma nusxasi hisobga olish va saqlash uchun G‘aznachilikda qoladi, asl nusxa

o‘rtasida tuzilgan shartnomalarni ro‘yxatdan o‘tkazish kitobida ro‘yxatdan o‘tkazish raqami va sanasi ko‘rsatilgan holda amalga oshiriladi . G‘aznachilikda budjet tashkilotlari tomonidan sotib olinuvchi tovarlar narxlari to‘g‘risida elektron ma’lumotlar bazasini shakllantirish, uni tuzish va yangilab borishda Respublika tovar xom ashyo birjasidagi narxlar kotirovkasini, Davlat Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlar bazasini, respublikadagi yuqori mavqega ega bo‘lgan ishlab chiqaruvchilar va ixtisoslashtirilgan reklama nashrlari ma’lumotlarini hisobga olinadi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Mahsulotlar, xom ashyo va materiallarning yuqori likvidli turlarini sotishning bozor mexanizmlarini joriy etishni davom ettirish to‘g‘risida”gi 57-sonli Qarori asosan, birja savdolarida (kim osh

budjet tashkiloti bilan tabiiy gaz etkazib beruvchi tashkilot o‘rtasida tuzilgan shartnoma hamda shartnomaga taqdim etilgan to‘lov jadvaliga asosan ro‘yxatdan o‘tkazadi. Yuqorida aytib o‘tganimizdek, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi O‘zbekiston Respublikasining Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va Statistika Davlat qo‘mitalari hamda hududlardan oziq-ovqat mahsulotlaring asosiy iste’mol turlari bo‘yicha respublika ichki bozorlaridagi amaldagi narxlar to‘g‘risida olingan ma’lumotlardan kelib chiqib, belgilangan eng yuqori cheklangan narxlarni har oyda tasdiqlangan xolda G‘aznachilikka viloyatlar hamda tumanlar kesimida taqdim etadi. Budjetdan mablag‘ oluvchilar tomonidan oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish bo‘yicha tuzilgan shartnomalarni ro‘yx

Moliyaviy majburiyatlarni hisobga olishning asosiy maqsadi - qabul qilingan yuridik majburiyatlar, tasdiqlangan budjet rejasi me’yorida harajatlarni amalga oshirishni ta’minlash hamda budjet tashkilotlari kreditorlik qarzlarini nazorat qilishdir. “Moliyaviy majburiyat - yuridik (jismoniy) shaxslarning ikkinchi tomon, tovar (ish va xizmat)lar etkazib beruvchilar oldidagi etkazib berilgan tovar (ish va xizmat)lar uchun xaq to‘lashni tasdiqlovchi hujjatlardir” 6 . Masalan, hisob- to‘lov hujjatlarida hisoblangan xodim va ishchilarga ish haqi, to‘lov hujjatlari, sud qarorlari hamda budjetdan mablag‘ oluvchilarni mol etkazib beruvchi yoki to‘lovni qabul qiluvchiga mablag‘larning o‘tkazilish majburiyatini yuklovchi hujjatlar 6 O’zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi sub’ektlar faoliyat

bo‘lishi mumkin. Moliyaviy majburiyat shartnomaga muvofiq tovarlar etkazib berilgan (ishlar bajarilgan, xizmatlar ko‘rsatilganidan) keyin vujudga keladi. Moliyaviy majburiyatning yuzaga kelishi tegishli hujjatlar bilan tasdiqlanishi talab etiladi. Masalan, schet fakturalar, ishlar bajarilganligi yoki xizmatlar ko‘rsatilganligini tasdiqlovchi qabul qilib olish-topshirish dalolatnomalari (akt priema-sdachi), ish haqi qaydnomalari (vedomostlar) va boshqa shu kabi hujjatlar. Mazkur hujjatlar tegishli vakolatga ega bo‘lgan mas’ul shaxslar tomonidan imzolanishi va tashkilot muhri bilan tasdiqlanishi shart. Budjet tashkilotlari amaldagi qonunchilik talabiga ko‘ra eng kamida oldindan 15 foiz to‘lov amalga oshirilishini ta’minlanishiga alohida e’tibor qaratishlari talab qilinadi. Moliyaviy majburiy

smetada ko‘rsatilgan xarajat moddalari doirasidan chetga chiqmasligi nazorat qilinadi. Budjet tashkilotlari moliyaviy majburiyatlari limiti ularning tasarrufida bo‘lgan pul mablag‘lari bilan belgilanadi. G‘aznachilikda pul mablag‘larini samarali boshqarish, moliyaviy majburiyatlarning limitini baholash uchun xarajatlarni amalga oshirish ruxsatnomalar (XAOR) joriy etiladi. Bunda har haftada pul mablag‘larini boshqarish bo‘linmasi kassa rejasini yangilaydi va XAOR hajmini belgilaydi. Keyin budjet tasnifiga muvofiq budjet tashkilotlariga XAOR beriladi. XAORlar muayyan muddatga yoziladi va shu muddat o‘tgandan so‘ng ular o‘z kuchini yo‘qotadi. Biroq, budjet prognozlashtirilganga nisbatan ozroq daromad olsa, xarajatlarni amalga oshirish ruxsatlari to‘liq hajmda berilmaydi. Shuning uchun, yillik

nazoratdan tashqari davlat budjetining g‘azna ijrosini amalga oshirish, davlat xarajatlarining manzillar ro‘yxati va o‘rinli ijrosi ustidan joriy nazoratini sifat jihatdan yaxshilashga sharoit yaratadi. 2.4.-rasm. Shartnomalarni ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi 8 Shartnomaviy majburiyatlar va solishtirish natijalarini g‘azna jurnallarida ro‘yxatdan o‘tkazilib boriladi. Budjet mablag‘laridan foydalanish samaradorligini oshiriladi hamda moliyaviy nazorat mexanizmi takomillashtiriladi. Bu vazifalar G‘aznachilikda budjet mablag‘larini egalariga tez va o‘z vaqtida etib borishini ta’minlaydi. Mazkur imkoniyat budjet ajratmalarini taqsimlaydigan xodimlar tomonidan suis’temol qilinishi va noaniqlik holatlarini bartaraf etadi. Budjet mablag‘larini oluvchilarning xarajatlarini G‘aznachilik bo‘limlari to

tartibda to‘ldirilgan to‘lov topshiriqnomasi budjet mablag‘larini oluvchilari tomonidan G‘aznachilik bo‘limlariga taqdim etiladi. Bunda to‘lov topshiriqnomasining summasi tegishli xarajat guruhlari va xarajatlarni amalga oshirishga ruxsatnomalar doirasida bo‘lishi ta’minlanadi. To‘lov topshiriqnomasining “To‘lovchi” grafasida G‘aznachilik bo‘limi, “To‘lovchi scheti” grafasida G‘aznachilik hisobraqami, “To‘lov tafsilotlari” grafasida budjet mablag‘ini oluvchining G‘aznachilikdagi shaxsiy hisobraqami hamda to‘lov maqsadi, to‘lovni amalga oshirish uchun asos bo‘lib hisoblanuvchi yuridik hujjat, budjet tasnifi bo‘yicha mos kodlar ko‘rsatiladi. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G‘aznachiligida va uning hududiy bo‘linmalarida O‘zbekiston Respublikasining "Davlat budjetining g‘azna ij

Budjet tashkilotlari schet fakturani qabul qilgan sanasini yozib qo‘yishi shart. 36 byudjet mabla g‘ lari hisobraqamidan haqiqiy o‘tkazilgan mablag‘lar miqdori tovar - moddiy boyliklar va bajarilgan ishlar tas - diqlangandan keyin to‘la - nadigan ish haqi va boshqa pul mablag‘lari summasi Byudjetning g’azna ijrosi jarayonida nazorat ko’rsatkichlarni byudjet mabla g‘ larining h ajmi t o‘ lovga ta q dim etilgan h isobra q amlar summasi h a q i q iy tuzilgan shartnomalarning h ajmi moliyalashtirishning kafolatlangan limiti tuzilgan shartnomalar asosida berilgan avans t o’ lovlari

4-rasm. Budjetning g‘azna ijrosi jarayonida nazorat ko‘rsatkichlari 9 G‘aznachilikda to‘lovlarni amalga oshirish budjet mablag‘lari oluvchilarning yuridik majburiyatlari asosida moliyaviy majburiyatlarni bajarilishi deb tushuniladi. G‘aznachilikda to‘lovlar uch bosqichda amalga oshiriladi:  yuridik majburiyatlar: shartnomalar, bitimlar, qarorlar (sud organlari, imtiyozlar), bir taraflama qarorlar (grantlar);  moliyaviy majburiyatlar: hisob-fakturalar, ish haqi vedomostlari;  to‘lovni amalga oshirish. Davlat moliyaviy xavfsizligini ta’minlashdagi budjet barqarorligi Davlat budjeti holati bilan izohlanadi. Davlat moliyaviy xavfsizligini ta’minlashda davlat moliyasini boshqarish sohasidagi islohotlar o‘zining ijobiy natijalarini bermoqda. Ayniqsa, G‘aznachilik tizimini amaliyotga joriy eti

Davlat budjetining yillik g‘azna ijrosida kassali rejalashtirish mexanizmini amaliyotga kiritish talab etiladi. Budjetni yillik rejalashtirish budjet ijrosining yillik rejalarini, oylik kassa rejalarini tayyorlash, pul mablag‘lari kelib tushishining oylik prognozlarini tuzishni o‘z ichiga olib, budjet ijrosini rejalashtirish va budjet mablag‘lari kassa oqimlarini rejalashtirish va xarajatlarni to‘lashga bo‘linadi. G‘aznachilikda kassa rejalari puxta tayyorlanishi va to‘lovlar aniq amalga oshiriladigan bo‘lishi kerak. 2.2. G‘aznachilik tizimida dastlabki va joriy nazoratni amalga oshirish tartibi Budjet nazorati shakllari quyidagi mezonlar asosida tasniflanadi: 1. O’tkazilish muddatiga qarab dastlabki, joriy va yakuniy budjet nazoratlari farqlanadi. Dastlabki budjet nazorati turli darajada

tashkilotlarining harajatlar smetalarini, dotatsiyalar, subventsiyalar va budjetdan boshqa mablag‘lar olingunga qadar hisob-kitoblarni tuzish, ko‘rib chikish va tasdiqlash bosqichida, budjet va soliq masalalari bo‘yicha qonun hujjatlarini ishlab chikish va qabul qilish bosqichida amalga oshiriladi. U ogoxlantiruvchi hususiyatga ega bo‘lib, moliyaviy resurslar noto‘g‘ri, samarasiz sarflanishining oldini olishga, daromadlarni oshirish imkoniyatlarini aniqlashga va loyihalashtirilayotgan budjet ko‘rsatkichlarining hududlar va butun mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi dasturlari bilan muvofiqligini ko‘rsatishga yordam beradi. Dastlabki nazorat budjet ajratmalari yo‘nalishlarini rejalashtirishda, umumiy iqtisodiy barqarorlikka bir vaqtda erishish natijasida davlat budjetiga katta daromadla

budjet va budjetdan tashqari jamg‘armalarning mablag‘larini shakllantirish va ishlatish bo‘yicha belgilangan ko‘rsatkichlarga rioya qilinishini qayd etish maqsadida amalga oshiriladi. Joriy budjet nazorati operativ va budjet-buxgalteriya hisobi va xisobotining birlamchi xujjatlariga tayangan holda amalga oshiriladi. Bunda nazorat joriy tahlilsiz amalga oshirilishi mumkin emasligi namoyon bo‘ladi. Joriy tahlil yordamida budjet daromadlarining to‘planish darajasi, davlat va xududiy dasturlar o‘z vaktida va maksadli moliyalashtirilishi, budjet taqchilligi qajmi va uni qoplash manbalari, amaldagi budjet qonunchiligiga baho beriladi, shuningdek budjet-soliq mehanizmidan foydalanish orqali jamiyatning ijtimoiy- iqtisodiy rivojlanishini tartibga solish va rag‘batlantirish amalga oshiriladi. Yakun

Budjet nazoratining asosiy metodlari - hujjatli va kameral tekshiruv, iktisodiy taxlil, taftish, ko‘rik. Moliyaviy-xo‘jalik faoliyatini xujjatli tekshirish korxonalar, tashkilotlar va muassasalarda amalga oshiriladi. Shuni ta’kidlash joizki, tovar-moddiy boyliklari, pul mablag‘larini inventarizatsiya qilishda, amalga oshirilgan ishlarning nazorat o‘lchovi va bosh tadbirlarni amalga oshirishda moddiy javobgar shaxslar qatnashishi shartdir. Ma’lumotlar manbasi bo‘lib birlamchi xujjatlar, buxgalteriya xisobi registrlari, buxgalteriya, statistik va operativ-texnik xisobotlar, xarajatlar smetasi va unga qushimcha hisob-kitoblar, soliqlar bo‘yicha hisob-kitoblar, deklaratsiyalar va boshqa hujjatlar xizmat qiladi. Korxona (tashkilot)dan tashqarida hujjatlarni tekshirish uchun musodara qilish qonu

umumiy smetalarini tuzish, qonun hujjatlari bilan belgilangan me’yorlarga rioya qilinishi va boshqa masalalar bo‘yicha qaror qabul qilish; • budjet-soliq intizomini buzganlarga moliyaviy sanktsiyalar to‘g‘ri hisoblanishini nazorat qilish va boshqalar. Ko‘rik nazorat qiluvchining korxona, tashkilot va muassasa moliyaviy- xo‘jalik faoliyati ishtirokchilari bilan shaxsan tanishuvini nazarda tutadi. Bunda birlamchi buxgalteriya hujjatlarini tekshirish shart emas. Ishning dastlabki nazorati o‘tkazilib, yoqilg‘i va elektroenergiya sarfi xamda yashirin moliyalashtirilgan va soliqqa solingan ob’ektlarni so‘rov o‘tkazish, joydagi inspektsiya yoki kuzatuv va shunga o‘xshash xsullar yordamida amalga oshirish mumkin. Budjet nazoratini amalga oshirishning muhim metodi - barcha darajadagi budjetlarning

ajratilishining asoslanganligi, maqsadga muvofik va iktisodiy jixatdan samarali ekanligini aniqlaydi, moliyaviy intizomga rioya qilinishini, davlat mulkining saqlanishini, hisob va hisobot yuritishning ishonchliligini tekshiradi. Taftish vaqtida amalga oshirilayotgan xo‘jalik operatsiyalarining qonuniyligi, ishonchliligi, maqsadga muvofiqligi, moliyaviy-iqtisodiy samaraliligi, ishlatilayotgan budjet ajratmalarining, moddiy va mexnat resurslarining maqsadliligi va oqilonaligi, budjet daromadlari va xarajatlari bo‘yicha rejalashtirilayotgan ko‘rsatkichlarga erishilganligi nazorat qilinadi. Taftish yordamida davlat va xo‘jalik organlari moddiy, mexnat va moliyaviy resurslardan to‘liq foydalanganlik to‘g‘risida, taftish qilinayotgan korxona faoliyatining ijobiy va salbiy tomonlari to‘g‘risida

kontragentlar bilan shartnomalar tuzadi. Ularni bajarilishini ta’minlash uchun pul to‘lovlarini amalga oshiradi. Moliyaviy majburiyatlarini limitini baholashda 1 va 2-modda xarajatlari o‘z vaqtida moliyalashtirilishiga alohida e’tibor qaratilishi zarur. Ish haqi va unga tenglashtirilgan to‘lovlar o‘z vaqtida, kechiktirmasdan berilishi, ish haqi fondidan ajratmalar to‘lanishi shart. Boshqa xarajatlarni amalga oshirilishida ham budjet tashkiloti tejamlilik, oqilonalik tamoyillariga amal qilishi talab etiladi. Xarajatlar tegishli ruxsat asosida amalga oshirilishi hamda ularning hajmi yillik ajratmalar va xarajatlarni amalga oshirish ruxsati miqdoridan ortib ketmasligi shart. Budjetdan mablag‘ oluvchilarning ikkinchi tomon oldidagi moliyaviy majburiyatlari ularga tovar (ish, xizmat)lar etkazib

to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq, budjetdan mablag‘ oluvchilarni Davlat budjetidan xarajatlarning to‘rt guruhi bo‘yicha moliyalashtirish tartibi belgilangan: I. Ish haqi va unga tenglashtirilgan to‘lovlar (bolali oilalarga nafaqalar va kam ta’minlangan oilalarga moddiy yordam, stipendiyalar va boshqalar); II. Ish haqiga qo‘shimchalar; III. Kapital qo‘yilmalar (Davlat investitsiya dasturida nazarda tutilgan manzilli ro‘yxatlarga muvofiq); IV. Boshqa xarajatlar (oziq-ovqat, dori-darmon, kommunal xizmatlar va boshqa xarajatlar). Budjetdan mablag‘ oluvchilarning I va II guruh bo‘yicha xarajatlar to‘lovi birinchi navbatda amalga oshiriladi. Bunda, I guruh xarajatlarini II guruh xarajatlari to‘lovisiz amalga oshirish taqiqlanadi. Tegishli budjet bo‘yicha I va II guruh xarajatlari to‘lovi uchun G’

- xisobvaraq-faktura ilova kilinadigan, yuklab jo‘natiladigan tovarlar xujjatlari (shartnomalar) rakami va sanasi to‘g‘ri ko‘rsatilganligi; - solik to‘lovchi va xaridorning nomi, manzili va STIRi, xalk xo‘jaligi tarmoklari tasnifnomasi (XXTUT) bo‘yicha tarmok kodining ko‘rsatilganligi; - mazkur tovar bo‘yicha qabul qilingan o‘lchov birligi (dona, kilogramm, metr va shu kabilar) va ishlar, xizmatlar bo‘yicha o‘lchov birligining ko‘rsatilganligi; - xisobvaraq bo‘yicha yuklab jo‘natiladigan tovarning mikdori (bajarilgan ishlar, ko‘rsatilgan xizmatlar xajmi) ning aniq ko‘rsatilganligi; - tovarlar jami sonining QQSsiz qiymatining to‘g‘ri ko‘rsatilganligi; - qo‘shilgan qiymat solig‘i stavkasi (20 yoki 0 foiz)ning ko‘rsatilganligi; - tovar (ish, xizmat) lar bo‘yicha tegishli stavkalarga ko‘ra xis

- xisobvaraq-fakturada tovar (ish, xizmat) lar jami summasi (QQS bilan birga) ning to‘g‘riligi; - hisobvaraq-fakturada raxbar va bosh buxgalter imzolarining va korxona muxrining mavjudligi tekshiriladi. Shu bilan birga budjetdan mablag‘ oluvchilar tomonidan G‘aznachilikka taqdim etilgan to‘lov topshiriqnomalarini to‘lovga qabul qilish jarayonida joriy nazorat quyidagicha olib boriladi: - to‘lov topshiriqnomalarni to‘g‘ri rasmiylashtirilishini nazorat qilish; - agar to‘lov topshiriqnomasida ko‘rsatilgan summa moliya organida ro‘yxatdan o‘tkazilgan shartnomaga ko‘ra to‘lanadigan pul mablag‘lari summasiga muvofiqligini nazorat qilish; - etkazib beruvchining to‘lov topshiriqnomasida ko‘rsatilgan nomi va rekvizitlari etkazib beruvchining shartnomada ko‘rsatilgan nomi va rekvizitlariga muvofiqli

3 Tuman mahalliy budjetlaridan mablag‘ oluvchilar 32563 49383136,2 Jami 35146 58318624,6 Ushbu 1-jadval ma’lumotlaridan ko‘rinib turibdiki, Buxoro viloyati Kogon shahar G’aznachiligiga tuman, viloyat mahalliy budjetidan va respublika budjetidan mablag‘ oluvchilar tomonidan 2012 yilda jami 35146 ta, umumiy summasi 58318624,6 ming so‘mlik to‘lov topshiriqnomalari taqdim etilgan bo‘lib, shundan, tuman mahalliy budjetidan mablag‘ oluvchilar tomonidan 32563 ta (49383136,2 ming so‘m), viloyat mahalliy budjetidan mablag‘ oluvchilar tomonidan 2085 ta (6931612,6 ming so‘m) va respublika budjetidan mablag‘ oluvchilar tomonidan esa 498 ta (2003875,8 ming so‘mlik) ni tashkil etgan. 2.2-jadval. To‘lov topshiriqnomalarini ruyhatga olish 2012 yil 11 № Ko‘rsatkichlar Soni Summasi (ming sum) 1 Taqdim etilg

uchun, hisob faktura summasidan ortiqcha taqdim qilinganligi uchun, smetadan ortiqcha taqdim qilingan (shartnomasiz to‘lovlar) uchun va boshqa sabablarga ko‘ra asosli qaytarilgan. 2.3-jadval. Moliyaviy majburiyatlarni ruyxatga olish 2012 yil № Ko‘rsatkichlar Shartnoma soni Shartnoma summasi (ming sum) 1. Shartnoma orqali amalga oshiriladigan to‘lovlarni shartnomasiz taqdim qilingan 8 27245,7 2. Xisob faktura summasidan ortiqcha taqdim qilingan 2 6599,8 3. Smetadan ortiqcha taqdim qilingan 45 684386,9 4. Boshqalar 87 693174,0 Jami 142 1411406,4 Jumladan, shartnoma orqali amalga oshiriladigan to‘lovlarni shartnomasiz taqdim qilinganligi 8 ta (27245,7 ming so‘m), hisob faktura summasidan ortiqcha taqdim qilinganligi 2 ta (6599,8 ming so‘m, oshgan summasi 1509,2 ming so‘m), smetadan ortiqcha t

2.4-jadval. 2013 yil 1 may holatiga Buxoro viloyati Kogon shahar G’aznachiligida shartnomalarni ruyxatga olish 12 № Ko‘rsatkichlar Soni Summasi (ming sum) 1 Taqdim etilgan to‘lov topshiriqnomalari 8875 16254243,1 2 Qaytarilgan to‘lov topshiriqnomalari 54 446682,5 3 Tulab berilgan to‘lov topshiriqnomalari (farqi) 8821 15807560,6 2013 yil 1 may holati bo‘yicha 4-jadval ma’lumotlarini tahlil qiladigan bo‘lsak, tuman, viloyat mahalliy budjetidan va respublika budjetidan mablag‘ oluvchilar tomonidan jami 8875 ta, umumiy summasi 16254243,1ming so‘mlik to‘lov topshiriqnomalari taqdim etilgan bo‘lib, shundan jami 54 ta 446682,5ming so‘m bo‘lgan to‘lov topshiriqnomalari to‘lab berilmasdan, shartnoma orqali amalga oshiriladigan to‘lovlarni shartnomasiz taqdim qilinganligi uchun, hisob faktura summas

3 Smetadan ortiqcha taqdim qilingan (shartnomasiz to‘lovlar) 18 187118,1 4 Boshqalar 24 228804,5 Jami 54 446682,5 Jumladan, shartnoma orqali amalga oshiriladigan to‘lovlarni shartnomasiz taqdim qilinganligi 2 ta (2630,0 ming so‘m), hisob faktura summasidan ortiqcha taqdim qilinganligi 10 ta (28129,9 ming so‘m, oshgan summasi 22993,4 ming so‘m), smetadan ortiqcha taqdim qilingan (shartnomasiz to‘lovlar) 18 tani (187118,1 ming so‘m, oshgan summasi 26722,6 ming so‘m) va boshqalar 24 tani (228804,5ming so‘m) tashkil etgan. Jami to‘lovga taqdim etilgan to‘lov topshiriqnomalarida qaytarilgan (to‘lab berilmagan) to‘lov topshiriqnomalar sonining ulushi 0,6 foizni tashkil etgan, summasining ulushi esa, 2,7 foizni tashkil Buxoro viloyati Kogon shahar 51

etgan. Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, tumanda budjetning xarajatlar ijrosi jarayonida G‘aznachilik bo‘limi tomonidan olib borilgan dastlabki va joriy nazorat budjet mablag‘larining maqsadsiz yo‘nalishi oldi oliishini ta’minlagan. G‘aznachilikning bosh vazifasi davlat budjetini to‘g‘ri, maqsadga muvofiq ijro etilishini ta’minlashdir. Demak, G‘aznachilik tomonidan ijro etiladigan asosiy xujjat –davlat budjeti, har bir vazirlik va mintaqa budjeti zarur bo‘lib, ular budjet hisobini yuritishning ilg‘or standartlariga mos ravishda va budjet tavsifiga asoslanib mukammal ishlab chiqilishi kerak. G‘aznachilik amaldagi xarajatlar bo‘yicha dastlabki va joriy nazoratni o‘rnatishi lozim. Bitimga erishilgandan keyin esa nazoratni amalga oshirish O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining

keyin ushbu shartnoma bo‘yicha hisob-faktura va to‘lov topshiriqnomalari ham amalga oshiriladi. Budjet tashkilotlari bilan tovar (ish va xizmatlar) bo‘yicha mol etkazib beruvchilarni shartnomalarining G‘aznachilikda ro‘yxatga olinishi Davlat ushbu budjet tashkiloti bo‘yicha to‘lovga qobiliyatli ekanligini anglatadi va shartnoma shartlari bajarilganda mol etkazib beruvchi uchun to‘lov kafolatlanganligini bildiradi . Eng muhimi, G‘aznachilikda dastlabki va joriy nazorat budjet tashkilotlarining bank hisobraqamlari yopilib, ular hududlar bo‘yicha G‘aznachilik schyotlarida jamlanadi (respublika budjeti uchun respublika G‘aznachilik schyotlari). Bu tadbir natijasida budjet mablag‘larini turli bank schyotlarida bo‘lishining oldi olinadi va budjet daromadlari va xarajatlarini kassa ijrosidagi bo‘

III-BOB. G‘AZNACHILIK TIZIMIDA BUDJET NAZORATINI AMALGA OSHIRISHNING TAKKOMILLASHTIRISH YULLARI Birinchi navbatda, dunyo bozorida xomashyo va tayyor mahsulotga ehtiyojning tobora pasayib borishini hisobga oladigan bo‘lsak, bunday holat mamlakatimizning eksport salohiyati va valyuta tushumiga salbiy ta’sir ko‘rsatmasdan qolmaydi, albatta... Ta’kidlash joizki, o‘tgan yili mamlakatimizda yalpi ichki mahsulotning o‘sish sur’ati, kutilganidek, amalda 8,0 foizni tashkil etdi, 2000-2013-yillar mobaynida yalpi ichki mahsulot hajmi 2,1 barobar oshdi. Mazkur ko‘rsatkich bo‘yicha O‘zbekiston dunyoning iqtisodiyoti jadal rivojlanayotgan mamlakatlari qatoridan joy oldi”. 16 Davlat budjeti xarajatlarining yagona g‘azna xisob rakamidan amalga oshirlishi g‘azna tizimining to‘liq joriy etilishini taqazo e

16 2014 yil yuqori o‘sish sur’atlari bilan rivojlanish, barcha mavjud imkoniyatlarni safarbar etish, o‘zini oqlagan islohotlar strategiyasini izchil davom ettirish yili bo‘ladi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning mamlakatimizni 2013 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2014 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi qonunlarning aksariyati mamlakatda bozor munosabatlarini rivojlantirishning yangi sharoitlarini nazarda tutgan holda, jiddiy qayta ko‘rib chiqishga muhtoj ekani alohida ta’kidlandi. Har bir mamlakatning iqtisodiy va ma’naviy asosini davlat budjeti tashkil etadi. Unga ko‘ra nafaqat davlatning iqtisodiy qudratiga, balki ijtimoiy rivojlanishiga ketadigan sa

Muxtasar qilib aytganda, mamlakatimizda davlatimiz rahbari tashabbusi bilan qabul qilingan dastur asosida jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi oqibatlarini engillashtirish bo‘yicha qo‘llangan choralar o‘z samarasini berdi. Ma’lumki, mamlakatimizda budjet nazorati «Budjet tizimi haqida»gi, «Davlat budjetining G‘aznachilik ijrosi haqida»gi qonunlar asosida amalga oshiriladi. «Budjet tizimi haqida»gi Qonun budjet sohasidagi huquqiy munosabatlarni tartibga solishning huquqiy negizidir. U yurtimizda budjet qonunchiligining umumiy huquqiy asoslarini, Davlat budjetining shakllanish va tuzilish printsiplari, uni ko‘rib chiqish, qabul qilish va bajarish tartibini belgilaydi. Shuningdek, unda Davlat budjeti daromadlarining shakllanishi hamda sarflanishi, davlat budjeti mablag‘lari operatsiyalarini ama

budjet-huquqiy javobgarlik bilan moliyaviy va soliq javobgarligi nisbatini aniqlash borasida yagona yondashuv mavjud emas. Shu o‘rinda ta’kidlash kerakki, budjet-huquqiy javobgarlik tushunchasi quyidagi belgilarga ega: budjet sohasidagi huquq buzilishlarni ta’qib qiladi; huquqbuzarlarga nisbatan budjet-huquqiy normalar bo‘yicha jazo choralarini ko‘radi. Bu chora mulkiy tarzdagi budjet-huquqiy jazo xususiyatidan kelib chiqib, huquqbuzarlarning iqtisodiy manfaatlariga ta’sir ko‘rsatadi. Davlat budjet faoliyati budjet huquqbuzari tomonidan etkazilgan zararni qoplatishga, huquqbuzarni budjet-huquqiy tartibot sohasiga xos shaklda, ya’ni pul undirish tarzda jazolashga harakat qiladi. Faznachilik quydagi keng qamrovli va samarali budjet nazorati xamda tekshiruvi tizimini taminlaydi: • Xujjatlar t

G‘aznachilik budjet mablag‘larining maqsadli sarflanishini nazorat qilish, ortiqcha sarfga yo‘l qo‘ymaslik bo‘yicha muhim vazifani bajaradi. Bugungi kunda Vazirlar Mahkamasi qarori bilan tasdiqlangan G‘aznachilik haqidagi nizom mavjud bo‘lsada tegishli o‘zgartishlar kiritish lozim. Moliya vazirligining bosh nazorat-taftish boshqarmasi vazifasiga ko‘ra G‘aznachilik bilan mantiqan bog‘liq. Ana shu organlarning vazifa hamda vakolatlarini qonun darajasida aniq belgilash zarur. Budjet nazoratining keyingi rivojlanishi qimmatli qog‘ozlar oldi-sotdisi bo‘yicha xalqaro shartnomalarni, xususiylashtirish haqidagi qonun normalari qo‘llanilishini, fond bozorini budjet bilan moliyalashtirishni samarali nazorat qilish bilan bevosita bog‘liq. Shuningdek, turli darajadagi jismoniy va yuridik shaxslar, xal

Xulosa So‘nggi yillarda budjet tizimida davlat sektori halkaro standartlari darajasida davlat budjeti ijrosini amalta oshirish bo‘yicha bir qancha ishlar amalga oshirildi. Jumladan dastlabki yillarda O‘zbekiston Respublikasining "Budjet tizimi to‘g‘risida"gi hamda "Davlat budjetinshi ijrosi to‘g‘risida"gi qonunlari qabul qilindi va bosqichma-bosqich budjet ijrosining G‘aznachilik tizimi joriy qilindi. Ushbu jarayonda islohotlarni amalga oshirish bilan bog‘liq me’yoriy hujjatlar (Prezident farmonlari, qarorlari va hukumat qarorlari, nizomlar, yo‘riqnomalar va qoidalar) ketma-ketlikda tasdiqlanadi va amaliyotga joriy qilinadi. Davlat sektori halkaro standartlari talablari asosida davlat budjeti ijrosini amalga oshirishning keyingi bosqichi ya’ni, budjet ijrosiga oid barcha me

tizimida davlat budjeti, davlat maqsadli jamg‘armalari va budjetdan tashqari jamg‘armalar budjeti va budjet tashkilotlari smstalari ijrosini oshirishda yagona hisob uslubiyoti asosida hisob ishlarini tashkil etishga ehtiyoj sezilmoqda. Yagona hisob uslubiyoti asosida hisob ishlarini tashkil qilish orqali davlat budjeti ijrosn yuzasidan axborotlarning ishonchliligni, hisob ishlarini osonlashtirilishini, taqqoslanuvchanligi hamda tezkorligini ta’minlash mumkin. Davlat budjetini tuzish, mablag‘larni taqsimlash va budjet ijrosini amalga oshirishda budjet nazoratining o‘rni muhim xisoblanib bu jarayonda Hisob palatasi eng yukori turuvchi nazorat organi snfatida alohida ahamiyat kasb etadi. Buni O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasining 2013 yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobotidan ko‘rishi

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI I. O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari va O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi me’yoriy hujjatlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari. 1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. Toshkent. O‘zbekiston. 2008. -40b. (o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan). 2. O‘zbekiston Respublikasining Soliq Kodeksi. 2007 yil. 25 dekabr. (o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan). 3. O‘zbekiston Respublikasining Budjet Kodeksi. 2013 yil. 27 dekabr. 4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 28 fevraldagi «Davlat budjetining g‘azna ijrosi tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi 594-son Qarori. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezid

9. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining G’aznachiligi to‘g‘risida Nizomini tasdiqlash haqida”gi 2007 yil 20 martdagi 53-son Qarori. 10.O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining 2007 yil 24 dekabrdagi “Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar G‘aznachilik boshqarmalari va tuman (shahar) G‘aznachilik bo‘linmalarida “G‘aznachilik operatsiyalarini nazorat qilish guruhi/sektori/mutaxassisliklarini kadrlar bilan to‘ldirish hamda ichki nazoratni mustahkamlash” to‘g‘risidagi buyrug‘i. 11. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligi boshlig‘i tomonidan 2008 yil 11 fevralda tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi G’aznachiligining Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri

$17. Karimov I.A. “Bosh maqsadimiz-keng ko‘lamli islohotlar va modernizatsiya yo‘lini qat’iyat bilan davom ettirish. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari hamda 2013 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi. \\\\ Xalq so‘zi. 2013 yil. 19 yanvar. 18. Karimov I. “2014 yil yuqori o‘sish sur’atlari bilan rivojlanish, barcha mavjud imkoniyatlarni safarbar etish, o‘zini oqlagan islohotlar strategiyasini izchil davom ettirish yili bo‘ladi”. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2013 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari hamda 2014 yilga mo‘ljallangan eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan O‘zbekist$

25. Malikov T., Vahobov D.R., Moliya: chizmalarda. O’quv qo‘llanma. T.: “IQTISOD-MOLIYA”. 2010. - 660 b. 26. Mexmonov. S.U. Budjet xisobi. O’kuv ko‘llanma. - T.: “Fan va texnalogiya”. 2012. - 352 s. 27. Srojiddinova Z.X. O‘zbekiston Respublikasi budjet tizimi: II. Darslik. –T.: «info SOMUZ» nashriyoti. 2010. - 500 b. 28.Нешчитой А.С. Буджетная система Российской Федерации. Учебник. М.: Издателско-торговая корпорация "Дашков и К". 2012. - 336 с 29. Поляк Г.Б. Буджетная система России. Учебник.- Москва: ЮНИТИ- ДАНА. 2011. 703 с. 30. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning «Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – ustuvor maqsadimizdir» hamda «Asosiy vazifamiz – Vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir» n

$37. Qosimova G.A. G‘aznachilik . O’quv qo‘llanma. – T.: “Moliya”. 2013. - 487 b. 38. Asqarov N. Sohalarni rivojlantirishda maqsadli boshqarishning metodologik asoslari.\\\\ Iqtisod va moliya. – Toshkent. 2013. №4. – B.123- 127. 39. Бакайбаева А. Исползование в Республике Узбекистан казначейских технологий в процессе учёта доходов государственного буджета. // Молия. -Тошкент. 2012. №4. – Б.78-82. 40.ВавиловА., Трофимов Г. Стабилизация и управление государствен-ним долгом России.//Вопроси економики.2010. № 12. –С. 41. Волков Ю.Б. Состояние и перспективи информатизации регионалними финансами в Ростовской области. // Вестник Адигейского государственного университета. - М.: Серия 1. 2012. -272 с. 42. Islomqulov A., Egamova U. Globallashuv sharoitida davlat moliyasiga ta’sir etuvchi tahdidlar. \$ $48. Haydarov N. Davlat qarzlarni bartaraf etish masalalari. // Moliya. -Toshkent. 2013. -№1. – B. 14-19. 49. Ешназаров Т. Особенности кассового планирование и управление денежних среств. \\\\ Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги. Тошкент. 2007. №10. –С 23-26. 50. Eshnazarov T. Davlat moliyasi tizimini takomillashtirish va uni rivojlantirish omillari. // Iktisod va moliya. -Toshkent. 2012. -№12. – B.51- 56. 51. Temirov M. Davlat moliyasi: yangi texnologiyalar va ularni moliyalashtirish.\\\\ Iqtisod va moliya. -Toshkent. 2013. №6. – B.19-22. 52.Sharopova M. Ijtimoiy soha xarajatlari samaradorligini oshirishda budjetdan moliyalashtirish tamoyillarining ahamiyati. // Moliya. -Toshkent. 2013. №1. – B. 32-35. 53. Qosimova G.A. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash va budjet ijrosining G‘aznachilik sharoitida d$ $57. Qo‘chqorov T. O‘zbekistonda milliy G‘aznachilikning avtomat-lashtirilgan axborot tizimini joriy etish istiqbollari. \\\\ Moliya. -Toshkent. 2011. № 2. –B.137-141. 58.Qosimova G., Elmurodov U. G‘aznachilik sharoitida budjet tashkilotlaridagi risklarni boshqarish.\\\\ Birja Ekspert. -Toshkent. 2012. № 6. –B. 3-6. 59. Qosimova G.A. G‘aznachilik tizimida davlat xaridlarini samarali boshqarish. \\\\ Biznes-Ekspert. 2013 yil. №10-11. –B.6-8. 60. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiy-ijtimoiy taraqkiyotining mustaqillik yillaridagi (1990-2010 yillar) asosiy tendentsiya va ko‘rsatkichlari hamda 2011-2015 yillarga mo‘ljallangan prognozlari. Statistik to‘plam – T.: «O‘zbekiston». 2011. – 140 b. III. Internet-sayt ma’lumotlari 1. www.lex.uz O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari milliy bazasi. 2.$

Купить

Информация о документе

Продавец

G’aznachilik tizimida budjet nazoratining mohiyati, shakllari va ular taraqqiyotining hozirgi zamon muammolari

Похожие документы