Globallashuv sharoitida mehmonxona xo’jaligi innovatsion jarayonlarining rivojlanishi

“Globallashuv sharoitida mehmonxona xo’jaligi
innovatsion jarayonlarining rivojlanishi” mavzusida
REFERAT
Farg‘ona  2025-yil Reja:
Kirish
Asosiy qism:
1. Raqamli   texnologiyalar   va   avtomatlashtirishning   mehmonxona
biznesiga ta’siri
2. Sun’iy intellekt va personalizatsiyalashgan xizmatlar
3. Barqaror rivojlanish va "yashil" innovatsiyalar
Xulosa. Kirish
Globallashuv   jarayoni   barcha   sohalar   qatori   mehmonxona   xo’jaligiga   ham
sezilarli   ta’sir   ko’rsatmoqda.   Xalqaro   sayyohlikning   o’sishi,   texnologiyalarning
jadal rivojlanishi, iste’molchilar talabining o’zgarishi mehmonxona biznesi  oldiga
yangi vazifalar va imkoniyatlar yaratmoqda. Bunday sharoitda raqobatbardoshlikni
saqlab   qolish   va   muvaffaqiyatga   erishish   uchun   mehmonxonalar   innovatsion
jarayonlarni   faol   joriy   etishlari   zarur.   Innovatsiyalar   nafaqat   xizmat   ko’rsatish
sifatini   oshirish,   operatsion   samaradorlikni   yaxshilash,   balki   yangi   mahsulot   va
xizmatlar   yaratish,   mijozlar   bilan   o’zaro   munosabatlarni   takomillashtirish   va
barqaror rivojlanishga erishishda muhim rol o’ynaydi.
So’nggi   yillarda   jahon   mehmonxona   xo’jaligida   raqamli   texnologiyalar,
avtomatlashtirish,   sun’iy   intellekt   (SI),   "yashil"   texnologiyalar   va
personalizatsiyalashgan   xizmatlar   kabi   yo’nalishlarda   sezilarli   innovatsion
o’zgarishlar   kuzatilmoqda.   Masalan,   2023-yilda   global   mehmonxona
texnologiyalari bozorining hajmi 150 milliard AQSh dollaridan oshdi va ekspertlar
prognozlariga ko’ra, bu ko’rsatkich yildan-yilga o’sib boradi.
O’zbekiston mehmonxona xo’jaligi ham globallashuv jarayonining bir qismi
sifatida   rivojlanib   bormoqda.   Mamlakatda   turizm   salohiyatining   oshishi,   xalqaro
sayyohlar   oqimining   ko’payishi   mahalliy   mehmonxonalarni   ham   innovatsion
yondashuvlarni   qo’llashga   undamoqda.   O’zbekiston   Respublikasi   Prezidentining
turizmni   rivojlantirishga   qaratilgan   farmon   va   qarorlari   bu   sohada   innovatsion
faoliyatni qo’llab-quvvatlashga qaratilgan muhim qadamlardir.
Ushbu referatning maqsadi globallashuv sharoitida mehmonxona xo’jaligida
innovatsion   jarayonlarning   rivojlanish   tendensiyalarini   tahlil   qilish,   xalqaro
tajribani o’rganish va O’zbekiston mehmonxona biznesida innovatsiyalarni yanada
joriy etish bo’yicha takliflar ishlab chiqishdan iborat.
Raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirishning mehmonxona
biznesiga ta’siri
Globallashuv   davrida   raqamli   texnologiyalar   mehmonxona   xo’jaligining
barcha   jabhalariga   chuqur   kirib   bormoqda.   Internetning   keng   tarqalishi,   mobil
texnologiyalar   va   bulutli   hisoblash   tizimlari   mehmonxonalarga   mijozlar   bilan
o’zaro   munosabatlarni   yangi   bosqichga   olib   chiqish,   operatsion   jarayonlarni
optimallashtirish va xizmat ko’rsatish sifatini oshirish imkonini bermoqda.
Onlayn   bron   qilish   platformalari:   Booking.com,   Expedia,   Airbnb   kabi
global   onlayn   bron   qilish   platformalari   mehmonxonalarga   butun   dunyo   bo’ylab
millionlab   potentsial   mijozlarga   yetib   borish   imkoniyatini   yaratadi.   2023-yilda
global   onlayn  sayohat   agentliklari  (OTA)  orqali   mehmonxona  bronlarining  hajmi
350 milliard AQSh dollaridan oshdi. O’zbekistonda ham mahalliy mehmonxonalar ushbu   platformalar   bilan   faol   hamkorlik   qilib,   o’zlarining   bandlik   darajasini
oshirishga harakat qilmoqdalar.
Mehmonlarni   boshqarish   tizimlari   (PMS):   Zamonaviy   PMS   tizimlari
mehmonxonalarga   bron   qilish,   ro’yxatga   olish,   xonalarni   boshqarish,   hisob-kitob
qilish  va boshqa  operatsion  jarayonlarni  avtomatlashtirish  imkonini  beradi.  2024-
yil holatiga ko’ra, dunyo mehmonxonalarining 70%  dan ortig’i  PMS tizimlaridan
foydalanadi.   O’zbekistonda   ham   yirik   mehmonxona   tarmoqlari   va   mustaqil
mehmonxonalar ushbu tizimlarni joriy etish orqali samaradorlikni oshirmoqda.
Mobil ilovalar:  Mehmonxonalarning mobil ilovalari mijozlarga bron qilish,
ro’yxatga   olish,   xizmatlarga   buyurtma   berish,   mehmonxona   ichidagi   navigatsiya
va   boshqa   ko’plab   funksiyalarni   smartfonlari   orqali   amalga   oshirish   imkonini
beradi.   2023-yilda   mehmonxona   mobil   ilovalaridan   foydalanuvchilar   soni   500
milliondan   oshdi.   O’zbekistonda   ham   ba’zi   yirik   mehmonxonalar   o’zlarining
mobil ilovalarini ishlab chiqmoqdalar.
O’z-o’ziga xizmat ko’rsatish kiosklar:   Mehmonxonalarda o’rnatilgan o’z-
o’ziga   xizmat   ko’rsatish   kiosklar   mijozlarga   ro’yxatga   olish   va   chiqish
jarayonlarini   tezlashtirish   imkonini   beradi.   Bu,   ayniqsa,   katta   mehmonxonalarda
navbatlarni kamaytirish va mijozlar qoniqishini oshirishga yordam beradi. 2024-yil
holatiga   ko’ra,   dunyo   mehmonxonalarining   20%   ga   yaqinida   o’z-o’ziga   xizmat
ko’rsatish kiosklar mavjud.
Sun’iy intellekt va personalizatsiyalashgan xizmatlar
Sun’iy   intellekt   (SI)   texnologiyalari   mehmonxona   xo’jaligida   mijozlarga
yanada   moslashtirilgan   va   qulay   xizmatlar   ko’rsatish   uchun   yangi   imkoniyatlar
yaratmoqda.
Chatbotlar   va   virtual   yordamchilar:   SIga   asoslangan   chatbotlar
mehmonxona   veb-saytlari   va   mobil   ilovalarida   mijozlarning   savollariga   24/7
rejimida   javob   berish,   bron   qilish   jarayonida   yordam   berish   va   boshqa
ma’lumotlarni   taqdim   etish   imkonini   beradi.   2023-yilda   mehmonxona
mijozlarining 40% dan ortig’i chatbotlar bilan o’zaro aloqada bo’lgan.
Mijozlar   ma’lumotlarini   tahlil   qilish:   SI   mehmonxonalarga   mijozlar
haqidagi katta hajmdagi ma’lumotlarni (bron qilish tarixi, preferensiyalar, sharhlar
va   h.k.)   tahlil   qilish   imkonini   beradi.   Bu   esa   har   bir   mijozga   individual
yondashuvni   ta’minlash,   ularning   ehtiyojlarini   oldindan   bilish   va   moslashtirilgan
takliflar   yaratishga   yordam   beradi.   Masalan,   SI   tizimi   bir   necha   bor   oilasi   bilan
dam   olgan   mijozga   keyingi   safarida   bolalar   uchun   qo’shimcha   qulayliklar   taklif
qilishi mumkin.
Ovozli boshqaruv tizimlari:   Smart xonalarda o’rnatilgan ovozli boshqaruv
tizimlari mehmonlarga xonadagi yoritish, harorat, televizor va boshqa qurilmalarni
ovoz   orqali   boshqarish   imkoniyatini   beradi.   Bu   esa   qulaylikni   oshiradi   va zamonaviy mehmonxona tajribasini yaratadi. 2024-yil holatiga ko’ra, yuqori toifali
mehmonxonalarning 15% ga yaqinida ovozli boshqaruv tizimlari mavjud.
Yuzni   tanish   texnologiyasi:   Ba’zi   mehmonxonalarda   ro’yxatga   olish   va
xonaga   kirish   jarayonlarini   avtomatlashtirish   uchun   yuzni   tanish   texnologiyasi
sinovdan o’tkazilmoqda. Bu jarayonlarni tezlashtiradi va xavfsizlikni oshiradi.
Barqaror rivojlanish va "yashil" innovatsiyalar
Globallashuv   sharoitida   atrof-muhitga   bo’lgan   e’tiborning   kuchayishi
mehmonxona   xo’jaligini   ham   barqaror   rivojlanish   tamoyillariga   amal   qilishga   va
"yashil" innovatsiyalarni joriy etishga undamoqda.
Energiya   samaradorligi:   Mehmonxonalar   energiya   sarfini   kamaytirish
uchun   LED   yoritish,   aqlli   energiya   boshqaruv   tizimlari,   quyosh   panellari   kabi
texnologiyalarni   joriy   etmoqdalar.   Masalan,   2023-yilda   global   mehmonxona
sanoatida energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan investitsiyalar 10 milliard
AQSh dollaridan oshdi.
Suvni   tejash   texnologiyalari:   Suv   tanqisligi   muammosi   dolzarb   bo’lib
turgan   bir   paytda   mehmonxonalar   suvni   tejash   uchun   kam   oqimli   dushlar,
hojatxonalar va suvni qayta ishlash tizimlarini o’rnatmoqdalar.
Chiqindilarni   boshqarish:   Mehmonxonalar   chiqindilarni   kamaytirish,
saralash   va   qayta   ishlash   bo’yicha   dasturlar   ishlab   chiqmoqdalar.   Ko’pgina   yirik
mehmonxona   tarmoqlari   2030-yilga   qadar   chiqindilarning   ma’lum   foizini   qayta
ishlash bo’yicha maqsadlar qo’ygan.
Ekologik toza mahsulotlar va materiallar:   Mehmonxonalar  xonalarda va
oshxonada   ekologik   toza   tozalash   vositalari,   organik   tualet   anjomlari   va   qayta
ishlanadigan materiallardan foydalanmoqdalar.
"Yashil   sertifikatlar":   Ko’pgina   mehmonxonalar   o’zlarining   barqaror
rivojlanish   bo’yicha   sa’y-harakatlarini   tasdiqlash   uchun   LEED,   Green   Key   kabi
xalqaro   "yashil"   sertifikatlarni   olishga   intilmoqdalar.   2024-yil   holatiga   ko’ra,
dunyo bo’ylab 50 000 dan ortiq mehmonxona "yashil" sertifikatlarga ega.
Xulosa
Globallashuv   sharoitida   mehmonxona   xo’jaligining   muvaffaqiyatli
rivojlanishi innovatsion jarayonlarni faol joriy etish bilan chambarchas bog’liqdir.
Raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirish operatsion samaradorlikni oshirish va
mijozlar   bilan   o’zaro   munosabatlarni   takomillashtirish   uchun   yangi   imkoniyatlar
yaratmoqda.   Sun’iy   intellekt   va   personalizatsiyalashgan   xizmatlar   mijozlarga
individual   yondashuvni   ta’minlash   va   ularning   qoniqish   darajasini   oshirishga
yordam   beradi.   Barqaror   rivojlanish   va   "yashil"   innovatsiyalar   esa   atrof-muhitga
bo’lgan   salbiy   ta’sirni   kamaytirish   va   uzoq   muddatli   muvaffaqiyatni   ta’minlash
uchun zarurdir. O’zbekiston   mehmonxona   biznesi   ham   globallashuvning   ta’siri   ostida
rivojlanib   bormoqda.   Mahalliy   mehmonxonalarning   raqobatbardoshligini   oshirish
va xalqaro standartlarga javob berishlari uchun innovatsion texnologiyalarni joriy
etish,   xizmat   ko’rsatish   sifatini   yaxshilash   va   barqaror   rivojlanish   tamoyillariga
amal   qilish   muhim   ahamiyatga   ega.   Davlat   tomonidan   turizmni   rivojlantirishga
qaratilgan   qo’llab-quvvatlash   choralari   bu   borada   ijobiy   natijalar   berishi
kutilmoqda.   Kelajakda   O’zbekiston   mehmonxona   xo’jaligi   innovatsion
yondashuvlarni keng qo’llash orqali nafaqat mahalliy, balki xalqaro miqyosda ham
o’z o’rnini mustahkamlaydi.
Case study
Samarqand shahridagi "Silk Road Samarkand" turistik majmuasining
innovatsion yutuqlari
Kirish
"Silk Road Samarkand" O'zbekistonning qadimiy va mashhur turistik shahri
Samarqandda   joylashgan   zamonaviy   turistik   majmuadir.   2022-yilda   ochilgan
ushbu   majmua   nafaqat   bir   nechta   hashamatli   mehmonxonalarni,   balki   kongress
markazi,   "Abadiy   shahar"   etno-turistik   majmuasi   va   boshqa   ko'plab   infratuzilma
ob'ektlarini   o'z   ichiga   oladi.   "Silk   Road   Samarkand"   o'zining   innovatsion
yondashuvlari,   zamonaviy   texnologiyalarni   joriy   etishi   va   mijozlarga   yuqori
darajadagi   xizmat   ko'rsatishi   bilan   ajralib   turadi.   Ushbu   keys-stadi   majmuaning
innovatsion   faoliyati,   uning   iqtisodiy   va   ijtimoiy   ta'siri   hamda   kelajakdagi
rivojlanish istiqbollarini o'rganadi.
"Silk   Road   Samarkand"   Markaziy   Osiyodagi   eng   yirik   turistik
majmualaridan   biri   bo'lib,   17   gektar   maydonni   egallaydi.   Uning   tarkibiga
"Samarkand   Regency   Amir   Temur",   "Hampton   by   Hilton   Samarkand",   "Lia!   by
Minyoun"   kabi   xalqaro   brend   ostidagi   mehmonxonalar,   shuningdek,   3600   o'rinli
kongress   markazi   va   "Abadiy   shahar"   karvonsaroyi   kiradi.   Majmua   xalqaro
tadbirlar,   biznes   uchrashuvlari   va   turistik   sayohatlar   uchun   keng   imkoniyatlar
yaratadi.
"Silk   Road   Samarkand"   o'z   faoliyatida   bir   qator   innovatsion   yechimlar   va
texnologiyalarni   qo'llaydi.   Majmua   tashrif   buyuruvchilar   uchun   yagona   raqamli
ekotizimni   yaratgan.   Bu   tizim   mobil   ilova   orqali   mehmonxonalarni   bron   qilish,
tadbirlarga   ro'yxatdan   o'tish,   majmua   ichidagi   xizmatlarga   buyurtma   berish,
to'lovlarni   amalga   oshirish   va   boshqa   ko'plab   funksiyalarni   birlashtiradi.   2023-
yilda ushbu mobil ilovadan foydalanuvchilar soni 100 mingdan oshdi.
Aqlli xonalar: Mehmonxonalarning xonalari "aqlli uy" texnologiyalari bilan
jihozlangan.   Mehmonlar   xonadagi   yoritish,   harorat,   konditsioner,   televizor   va boshqa   qurilmalarni   sensorli   panellar   yoki   mobil   ilova   orqali   boshqarishlari
mumkin. Ba'zi xonalarda ovozli boshqaruv tizimlari ham mavjud.
"Abadiy   shahar"   etno-turistik   majmuasida   qadimiy   Samarqandning   tarixiy
obidalari   virtual   reallik   (VR)   texnologiyalari   yordamida   qayta   yaratilgan.   Tashrif
buyuruvchilar   VR   ko'zoynaklari   orqali   o'tmishga   sayohat   qilish   va   tarixiy
voqealarning   guvohi   bo'lishlari   mumkin.   Shuningdek,   majmuada   interaktiv
displeylar   va   sensorli   ekranlar   orqali   qadimiy   hunarmandchilik   va   san'at   turlari
haqida ma'lumot olish imkoniyati mavjud.
"Silk   Road   Samarkand"   barqaror   rivojlanish   tamoyillariga   katta   e'tibor
qaratadi.   Majmua   hududida   quyosh   panellari   o'rnatilgan   bo'lib,   ular   majmuaning
bir   qismini   elektr   energiyasi   bilan   ta'minlaydi.   Suvni   tejash   uchun   zamonaviy
sanitariya-texnik   uskunalari   o'rnatilgan,   chiqindilarni   saralash   va   qayta   ishlash
tizimi yo'lga qo'yilgan. Majmua hududida ko'plab yashil zonalar yaratilgan.
Majmua hududida zamonaviy video kuzatuv tizimlari  va xavfsizlik xizmati
faoliyat   yuritadi.   Tashrif   buyuruvchilarning   qulayligi   uchun   elektromobillar   va
velosipedlar   ijarasi,   bepul   Wi-Fi,   bolalar   maydonchalari   va   boshqa   qulayliklar
yaratilgan.
Kongress   markazi   xalqaro   konferensiyalar,   forumlar   va   boshqa   yirik
tadbirlarni   o'tkazish   uchun   eng   zamonaviy   texnologiyalar   bilan   jihozlangan.
Synchron   tarjima   tizimlari,   yuqori   sifatli   ovoz   va   yoritish   uskunalari,   video
konferensiya   imkoniyatlari   va   boshqa   ko'plab   qulayliklar   tadbir   ishtirokchilariga
yuqori   darajadagi   xizmat   ko'rsatishni   ta'minlaydi.   2023-yilda   kongress   markazida
50 dan ortiq xalqaro va mahalliy tadbirlar o'tkazildi.
"Silk   Road   Samarkand"ning   innovatsion   faoliyati   nafaqat   majmuaning
o'ziga, balki Samarqand shahri va O'zbekiston turizmiga ham sezilarli iqtisodiy va
ijtimoiy ta'sir ko'rsatdi.
Majmuaning   zamonaviy   infratuzilmasi   va   innovatsion   xizmatlari   mahalliy
va   xorijiy   turistlarning   Samarqandga   bo'lgan   qiziqishini   oshirdi.   2023-yilda
Samarqandga kelgan turistlar soni 2021-yilga nisbatan 40% ga oshdi.
Majmuaning faoliyati davomida minglab yangi ish o'rinlari yaratildi, bu esa
mahalliy   aholining   bandligini   oshirishga   yordam   berdi.   2024-yil   holatiga   ko'ra,
majmuada 3000 dan ortiq kishi ish bilan ta'minlangan.
Turistlar   oqimining   oshishi   mahalliy   restoranlar,   suvenir   do'konlari,
transport   xizmatlari   va   boshqa   turistik   infratuzilma   ob'ektlarining   daromadlarini
ko'paytirdi.
"Silk Road Samarkand" xalqaro miqyosdagi yirik tadbirlarni o'tkazish uchun
qulay   platformaga   aylandi,   bu   esa   Samarqandning   zamonaviy   turizm   markazi
sifatidagi imijini mustahkamladi. Barqaror turizmning rivojlanishiga hissa: Majmuaning "yashil" tashabbuslari
va   barqaror   rivojlanish   tamoyillariga   sodiqligi   ekoturizmni   rivojlantirishga   va
atrof-muhitni muhofaza qilishga ijobiy ta'sir ko'rsatmoqda.
"Silk Road Samarkand" kelajakda ham innovatsion rivojlanish strategiyasini
davom ettirishni rejalashtirmoqda. Majmuaning asosiy yo'nalishlari quyidagilardan
iborat.
Mijozlarga  moslashtirilgan  takliflar  yaratish,  xizmat   ko'rsatish   jarayonlarini
avtomatlashtirish va operatsion samaradorlikni oshirish.
Tashrif buyuruvchilarga majmua va Samarqandning tarixiy obidalari bo'ylab
virtual sayohat qilish imkoniyatini yaratish.
Majmua hududida transport, energiya va boshqa infratuzilma sohalarida aqlli
texnologiyalarni joriy etish.
Mahalliy   hunarmandchilik   va   madaniyatni   qo'llab-quvvatlash:   "Abadiy
shahar"da   hunarmandchilik   ustaxonalari   va   madaniy   tadbirlar   sonini   ko'paytirish,
mahalliy mahsulotlarni sotish uchun platforma yaratish.
Xulosa
"Silk   Road   Samarkand"   turistik   majmuasining   faoliyati   O'zbekiston
mehmonxona xo'jaligida innovatsiyalarni  joriy etishning muvaffaqiyatli  namunasi
hisoblanadi.   Majmuaning   zamonaviy   texnologiyalarga   investitsiya   kiritishi,
raqamli   yechimlarni   qo'llashi,   barqaror   rivojlanish   tamoyillariga   sodiqligi   va
mijozlarga   yuqori   darajadagi   xizmat   ko'rsatishi   nafaqat   uning   o'z
raqobatbardoshligini   oshirdi,   balki   Samarqand   shahrining   turistik   salohiyatini
rivojlantirishga va O'zbekistonning xalqaro maydondagi imijini yaxshilashga ham
muhim hissa qo'shdi. "Silk Road Samarkand"ning tajribasi boshqa turistik ob'ektlar
va mehmonxonalar uchun ham o'rnak bo'lishi va O'zbekiston turizmida innovatsion
yondashuvlarning yanada keng tarqalishiga turtki berishi mumkin.