Halima Xudoyberdiyeva 9 -sinf - Литература - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	7.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2021
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Литература

Halima Xudoyberdiyeva 9 -sinf

Купить

HALIMA XUDOYBERDIYEVA (1947—2018) 9-sinf Adabiyot fani darsligi asosida 22-mavzu

Halima Xudoyberdiyeva 1947-yil 17- mayda Sirdaryo viloyatining Boyovut tumanida tug‘ildi. Otasi—Ummatqul Xudoyberdi o‘g‘li bog‘bon edi. Onasi — Sharofat Xonnazar qizi bo‘lajak shoira endi ikki yoshga to‘lganida vafot etadi. So‘ng unga xolasi — qishlog‘ining faol ayollaridan bo‘lgan Qarshigul Xonnazar qizi onalik qiladi. Otasi ham, onasi ham go‘zallikning, ezgulikning, badiiy so‘zning qadrini biladigan kishilar edi.

“ Mening anchagina asarlarim, jumladan, “Bir o‘rim soch tarixi”, “ Sayram baxshi aytimlari ”, “ Hindiqushdan nola keldi ” she’rlarim, “ Ilinj ” dostonim aynan onayizorim ta’sirida bitilgandir”, — deb eslaydi shoira. Bo‘lajak shoira bolaligida barcha yoshlarga xos “chiniqish maktabi”ni o‘tadi: maktabda o‘qidi, g‘o‘za yaganasi va chopig‘iga chiqdi, pilla qurti boqdi, paxta terdi, jamoat ishlarida faol qatnashdi... Tabiat ato etgan iste’dod intiluvchan, urinchoq va tirishqoq qishloq qizini poytaxtga olib keldi.

Halima Toshkent Davlat universiteti (hozirgi Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning talabasi bo‘ldi. 1972- yili dorulfununning Jurnalistika fakultetini bitirdi. Davr bilan yelkadosh bo‘lishni istagan yosh shoira Toshkentda olgan bilimlari bilan qanoatlanmay, 1975—1977- yillarda Moskvadagi Oliy Adabiyot kursida saboq oldi.

O‘quvchilik yillaridayoq she’rlar yoza boshlagan va o‘ziga xos iste’dodi, ifoda tarzining bo‘lakcha tarovati bilan Halima Xudoyberdiyeva Sharof Rashidovday ulkan arbob va ijodkorning e’tiboriga tushdi. Sh. Rashidov Sirdaryo viloyatining o‘sha paytdagi rahbarlariga yosh shoirani nazardan qochirmaslikni tayinladi. Sh. Rashidov keyinchalik ham iste’dodli shoirani qo‘llab turdi. Halimaning dastlabki she’riy majmuasi — “ Ilk muhabbat ” hali talaba chog‘ida — 1969- yili chop etildi.

Birinchi kitobi o‘zbek she’riyatiga tamomila o‘ziga xos shoira kirib kelayotganidan dalolat berdi. Yosh Halima ijodga ko‘ngil ermagi emas, hayot-mamot masalasi deb qarardi. U bir she’rida: “ Shunchaki yozmoqlik shoirga o‘lim ”, — deb yozadi. Shoiraning “ Oq olmalar ”, “ Chaman ” kitoblari ketma-ket chop etildi. “ Suyanch tog‘larim ”, “ Bobo quyosh ”, “ Issiq qor ”, “ Sadoqat ”, “ Muqaddas ayol ”, “ Yuragimning og‘riq nuqtalari ” singari she’riy to‘plamlari birin-ketin nashr etildi.

Shoiraning she’rlari qator chet tillariga tarjima qilingan. Uning ruschaga o‘girilgan she’rlari “ Gordost ” (1976), “ Beliye yabloki ” (1979), “ Reshimost ” (1985) nomlarida Moskva va Toshkentda bosildi. Halima Xudoyberdiyevaning “ Bu kunlarga yetganlar bor ” va “ Turkiston onasi ” she’riy kitoblari xalqimiz mustaqillikka erishgandan keyin chop etilgan. Shoira qirg‘iz, tojik, rus, yapon, tatar shoirlari va dramaturglarining bir qancha asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qilgan.

Halima Xudoyberdiyeva 1990- yili “Muqaddas ayol” to‘plami uchun Respublika Davlat mukofotiga sazovor bo‘lgan. U 1985- yildan boshlab salkam o‘n yil mobaynida “Saodat” jurnalining bosh muharriri lavozimida ishladi. 1991- yilda Halima Xudoyberdiyevaga “O‘zbekiston xalq shoirasi” unvoni berildi. Halima Xudoyberdiyeva she’riyatida inson ko‘nglidagi murak kab his-tuyg‘ular, ruhiyatning g‘oyat murakkab manzaralari ta’sirchan aks etadi. Shoira “Begim, sizni tabiat…” she’rining yaratilishi haqida shunday deb yozadi: “Shunday rivoyat ko‘nglimda yurardi. Buni bir joydan eshitganmanmi, o‘zim o‘ylab topganmanmi, aniq bilmasdim.

Bir-biriga o‘ta ko‘ngil qo‘ygan, mehr-u sadoqatda tengi yo‘q er-u xotin uzoq yillar yashab, farzand ko‘rishmabdi. Uchramagan tabibi, sirlashmagan habibi qolmabdi. Turli ta’sirlar, uzoq maslahatlardan keyin xotin erining uylanmog‘iga rozi bo‘libdi. Xotin o‘z uyining to‘g‘risidagi yangi uyga kelin kelib tushgach, shom aralash, odamlarning ko‘zini xato qilib, ikki uy oralig‘idagi katta masofada butun hovli yuziga mix qoqib chiqibdi. Zora, oyog‘iga mix kirib qiynalib, hovlida yurolmasa... Zora, bu fojiali tunni yostiqni tishlab yotib bo‘lsa-da, o‘z xobgohida o‘tkazolsa...

Tongda uyg‘onib hovliga chiqqanlar o‘z uyida behush yotgan ayolni va ayol oyog‘idan oqqan qondan qip-qizil lolazorga aylangan hovli yuzini ko‘radilar. Dastlabki turtki shu — “ Mixning, tig‘ning zahrini sezmay yonib boraman ” satri bo‘lib, ko‘nglimni qizdirdi. Qolgani ijodkorning xayoloti...” Halima Xudoyberdiyevaning deyarli barcha she’rlarida chuqur insoniy va ijtimoiy iztiroblar, dardlar, sevinchlar, oliyjanob xayollar, mardona o‘ylar juda ta’sirli, yorqin aks ettirilgan. Shoira she’rxonni chin va samimiy tuyg‘ular tasviri yordamida o‘ziga tuyg‘udosh qiladi. Quyida, Siz Halima Xudoyberdiyeva ijodining namunalari bilan tanishasiz va umid qilamizki, ularni yoqtirib qolasiz. O‘zbek shoirasi Halima Xudoyberdiyeva 2018-yilning 17-avgustida Toshkent shahrida vafot etdi.

DORILOMON KUNLAR KELDI...O naginam ! D orilom on kunlar keldi, shafaqlari ol, Q ayon boqsang, shaylanishar va sozlashar tor. O lcha gulin ko‘zlaringga surtasan behol: “Bu kunlarga yetganlar bor, yetm aganlar bor”. So‘lg‘in-so‘lg‘in lablaringdan ucharkan shu so‘z, O taginam xayolim da rostlay boshlar qad. D orilom on kunlarga qayt, ona, yum ib ko‘z, O ‘ksik dilda boshlanm asin desang qiyom at. Bu tabiat suyum lidir ham ko‘zlari ko‘r, G oh sharobdan, goh og‘udan qilar bizni m ast. Belginangga tirgak bo‘lay, onajonim , tur, D orilom on quyoshga boq, unga qasdm a-qasd. Yuzing ardoqli quyoshday issiq va mahvash. Ko‘zlaringda umid yonar tikilgan oni. Qorli kunlar bilan ketsin dilingdagi g‘ash. Qizg‘ish lolarang qoplaydir bu kun dunyoni. Bu dunyoning qir-darasin xosiyati mo‘l, Yerni yalangoyoq bo

BEGIM, SIZNI TABIAT… Begim, sizni tabiat raso qilib yaratgan, Kimlarnidir o‘ychan-u, sizni kulib yaratgan. Nogahon berib qo‘yib bu husnni, kamolni O‘zi ham rashk, hasadga to‘lib-to‘lib yaratgan. Qiya tushgan nigohni armonga yo‘ymagaysiz, Qiz qalbiga sevmoqni osonga yo‘ymagaysiz. Qiynamangiz, u o‘zi o‘rtanguchi bir bag‘ir, Bu bag‘irni kenglikda osmonga yo‘ymagaysiz. Siz xuddiki Farhodsiz, Shirin qaydadir, begim, Orzularim dilda-yu, nolam naydadir, begim. Siz desam, bar tutqazmay sochilgan o‘ylarimday, Bu tong qaro sochlarim mayda-maydadir, begim. Sizni men o‘zimga ham loyiq ko‘rmam, rosti gap, O‘zgaga bermoq esa tushimga kirmas uxlab. O‘zga bilan ketsangiz, ravon yo‘llar qolmasin, Begim, ikkilanmasdan yer yuzin tashlang mixlab. Mixning, tig‘ning zahrini sezmay yonib boraman, Ishq zardo

SHUNCHAKI Mening shunchaki yig‘lagim kelmas, Xayol sharob misol qilsin sarxush, mast. Mening shunchaki kuylagim kelmas, Ovoz pardalarim chidab bersa bas. Qo‘lingga tusharkan jajji chaqaloq, Shunchaki suymoqda qanday lazzat bor? Kerak chinqirtirib o‘pib, tishlamoq, Biz ham go‘daklikda topganmiz ozor. Shunchaki sevilmoq — baxti qoralik, To‘la tole uchun bu kemtik, bu kam. Mening qalbim shunday sevgiga molik, Bir charsillab yonay, so‘ngra so‘nsam ham. Ohangga shunchaki solmasdan quloq, Tarjima qilib yoz sim sadolarin. Axir buloqmasmish tog‘dagi buloq, Ko‘z yoshlarimish ishq gadolarin.

Shunchaki kulmoq ham istehzodek gap, Birdan qah-qah uray, cho‘chib ketsinlar. Boshlariga osmon tushganday qulab, G‘aflat bandalari yoqa tutsinlar. Shunchaki yig‘lash ham yarashmas bizga, Uni eplar faqat yuragi toshlar. Shunday yig‘lay, hojat qolmasin sizga, Qurg‘oq ko‘zlardan ham quyilsin yoshlar. Shunchaki yozmoqqa ko‘ngil to‘lmaydi, Shunchaki yozmoqqa bormaydi qo‘lim. Shunchaki yozganga chidab bo‘lmaydi, Shunchaki yozmoq bu – shoirga o‘lim.

Savol va topshiriqlar: 1. She’rning birinchi bandi ilk bayti ma’nosini chaqishga urining. 2. “ Mening shunchaki kuylagim kelmas, Ovoz pardalarim chidab bersa bas” misralari mazmunini izohlang. 3. Ikkinchi banddan kelib chiqadigan qarama-qarshi ma’noga e’tibor qiling: “suymoq” va “ozor bermoq” qa munosabat bildiring va shoira ko‘zda tutayotgan ruhiy holatni izohlang. 4. “Shunchaki sevilmoq — baxti qoralik, to‘la tole uchun bukemtik, bu kam. Mening qalbim shunday sevgiga molik, Bir charsillab yonay, so‘ngra so‘nsam ham” tarzidagi iqror shoira shaxsiyatiga xos qanday jihatlarni ko‘rsatadi? 5. “Tarjima qilib yoz sim sadolarin” shaklidagi da’vat mazmunini izohlang. 6. Shoiraning chinakam kulish va astoydil yig‘lash borasidagi talablari haqida fikr yuriting.

Купить

Похожие документы
Fitrat dramaturgiyasi
«Saddi Iskandariy» dostoni
Abdulhamid Cho'lponning «Kecha va kunduz» romanida realizm
Adabiyotshunoslik tarixi va tarixiylik omillari
Abdulla Qahhorning «Sarob» romanida mazmunni ifodalovchi konsepsiyalar