Ijodiy metod masalasi
![uning narsalarga nazari tarziga, uning dunyoga munosabatiga, O‘zi yashagan asri
va xalqiga bogiiq idealiga moslab hayotni qayta yaratadi ( пересоздает ) yoki shoir
bu hayotni butun yalong‘ochligi va haqqoniyligi bilan qayta tiklab
( воспроизводит ) hayot voqeligining hamma tafsilotlariga, bO‘yoqlariga va nozik
tomonlariga sodiq qoladi. Shuning uchun aytish mumkinki, poeziyani ikki boiakka
— ideal poeziyaga va real poeziyaga boisa boiadi» 4
. I.O.Sultonov: «Hozirgi zamon
adabiyotshunosligida birinchi xil badiiy tafakkur - «romantik tafakkur tipi»,
ikkinchi xil tafakkur — «realistik tafakkur tipi» deb ataladi» 5
, — deb yozadilar va
«Romantik tafakkur yoki realistik tafakkuming ma’lum tarixiy davr uchun
xarakterli va hukmron kO‘rinishini ijodiy me tod» tushunchasi bilan yuritishni
taklif etadilar... Darvoqe, hayotni obrazli tasvirlashning ikki yO‘nalishi «ham
aslida inson tabiati bilan bog‘liq hodisa sanaladi. Chunki odam real hayot
qO‘ynida, ham orzu-havaslar dunyosida yashaydi. Inson tabiatida mavjud hayot
tarziga qanoat qilishdan kO‘ra, turmushni O‘zgartirish istagi, uni yanada
yaxshilash havasi baland turadi. Bu havas... kuchli boiadi» 6
. Ana shu ikki
yO‘nalish - ijod tipi turli-tuman davrlaming, jamiyatlarning talablariga doimo
javob berib kelmoqda, faqat, bizningcha, evolyutsion rivojlanish — romantizmni,
revolyutsion taraqqiyot — realizmni birinchi O‘ringa olib chiqadi. KO‘pincha
badiiy asarlarda ijodning bu janrlari qO‘shaloqlashgan boiadi. Realistik asarda
romantizmning xislatlari yordamchi vazifani bajarsa, romantik asarda realizmning
unsurlari ham shunday vazifani O‘taydi. «Xamsa» (Navoiy)da ham, «Qiyomat»
(Ch.Aytmatov)da ham, «Yolg‘izlikda yuz yil» (G.G.M arkes)da ham, « O‘tkan
kunlar» (A.Qodiriy)da ham bu holat yaqqol kO‘zga tashlanishi va barchaga
ayonligi isbot talab etmaydi. Shunday bO‘lsa-da, yana bir asos: Sadriddin
Ayniyning ta’kidlashicha, «Xamsa» dostonlarida Navoiy salbiy tiplami O‘z
zamonasidan olgan, ijobiy tiplar esa — Navoiy fantaziyasi va idealining
maxsulidir, lekin romantizm ustundir. Yana shuni ta’kidlash lozimki, muayyan
yozuvchi ijodida, muayyan asarda yo romantizm, yo realizm doimo yetakchilik
4
Adabiyot nazariyasi. Ikki jildlik. – T.,: Fan, 1978, 1979
5
Belinskiy V.G. Tanlangan asarlar. – T.,: O‘zdavnashr, 1955
6
Adabiy turlar va janrlar. Uch jildlik. - Toshkent: Fan, 199], 1992.
5](https://docx.uz/documents/7f217820-633f-4aff-9b50-906f991e8e62/page_5.png?v=1)
![FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqlaridan biri, 2020-yil, rasmiy
veb-sayt: www.prezident.uz
2. Prezidentning innovatsion rivojlanish bO‘yicha nutqi, O‘zbekiston Milliy
axborot agentligi (O‘zA)
3. Adabiy turlar va janrlar. Uch jildlik. - Toshkent: Fan, 199], 1992.
4. Alisher Navoiy. Muxokamatul lug‘atayn. 15 t. –T., Fan, 1967, 14-tom.
5. Aristotel. Poetika. – T.,: Adabiyot va san’at, 1980.
6. Atoullo Xusayniy. Badoye’ul sanoye. – T.,: Fan, 1981.
7. Belinskiy V.G. Tanlangan asarlar. – T.,: O‘zdavnashr, 1955.
8. Belinskiy V.G. Adabiy orzular. – T.,: Adabiyot va san’at, 1977.
9. Boboyev T. SHe’r ilmi ta’limi. – T.,: O‘qituvchi, 1996.
10. Valixujayev B. O‘zbek adabiyotshunosligi tarixi. – T., O‘zbekiston, 1993.
11. Dobrolyubov N.A. Adabiy - tanqidiy maqolalar. – T.,: O‘zdavnashr, 1959.
12. Orzibekov R. Lirikada kichik janrlar. – T.,: Adabiyot va san’at, 1976.
13. To‘ychiyev U. O‘zbek poeziyasida barmoq sistemasi. T.,: Fan, 1966.
14. www.ziyonet.uz
15. https://uz.wikipedia.org/wiki/Klassitsizm
29](https://docx.uz/documents/7f217820-633f-4aff-9b50-906f991e8e62/page_29.png?v=1)
Kurs ishi