Ijtimoiy xarajatlarni moliyalashtirishda davlat byudjeti mablag’larining roli - Экономика - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	69.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Экономика

Ijtimoiy xarajatlarni moliyalashtirishda davlat byudjeti mablag’larining roli

Купить

Ijtimoiy xarajatlarni moliyalashtirishda davlat byudjeti mablag’larining roli 1

Mundarija: Kirish I - bob. Ijtimoiy soha va aholini qo’llab-quvvatlash xarajatlari. 1. Aholiga ijtimoiy yordam ko’rsatishni tashkil etish. 2. Ijtimoiy himoya tushunchasi va uning mazmuni. 3. O’zbekistonda aholini ijtimoiy himoyalashning huquqiy kafolati. II – bob. Byudjetdan moliyalashtiriladigan xarajatlarni joriy holati tahlili. 2.1 O’zbekiston Respublikasi davlat byudjeti xarajatlarining 2012- yil tahlili 2.2. Ijtimoiy xarajatlar turlari, ularni O’zbekistonda moliyalashtirish manbalari tahlili. III – bob. Ijtimoiy xarajatlarni moliyalashtirishni takomillashtirish yo’llari. 3.1 . O’zbekiston davlat byudjeti xarajatlari hisobidan ijtimoiy xarajatlarni moliyalashtirishni takomillashtirish yo’llari. Xulosa va takliflar. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. Kirish Mavzuning dolzarbligi. Must

tobora demokratlashib,insonparvarlik tamoyillariga asoslanib barqaror rivoj topayotgani bilan izohlash mumkin. Bugungi kunda mamlakatimizda ijtimoiy sohaning rivojlanish darajasi iqtisodiyotning eng muhum ko’rsatkichlaridan biri hisoblanadi.Davlat byudjeti mablag’larining 40 foizdan ortig’i 2001- yilda ijtimoiy dasturlarni amalga oshirish uchun yo’naltirilgan bo’lsa,2013-yilga kelib qariyib 60 foizi, yoki 1,5 marta ko’p ushbu sohaga sarflanishi rejalashtirilgan.Shunday ekan,bozor munosabatlari avj olib borgani sari aholini ijtimoiy ta’minlashga oid munosabatlarni huquqiy tartibga solish samaradorligini oshirish zarurati oshib borishi tabiiy. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida ham fuqarolarning ijtimoiy ta’minot olishga bo‘lgan huquqlari mustahkamlab va kafolatlab qo‘yilgan. Jumlada

bozor iqtisodiyotiga o‘tishning barcha bosqichlarida oldindan kuchli ijtimoiy siyosat o‘tkazish kerakligi ta’kidlangan. Bu shuni anglatadiki, bozor munosabatlariga o‘tish davridagi iqtisodiy tizim islohoti aholining, ayniqsa uning kambag‘al qismini ijtimoiy himoyalash masalasi birinchi o‘ringa qo‘yildi. Mustaqillikka erishgan vaqtimizdan boshlab, erishilgan ulkan yutuqlarimizdan biri bu bozor munosabatlarining qaror topayotganligi,umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan yangicha demokratik tuzum, fuqarolik jamiyati rivojlanib borayotganligidir. Prezidentimiz I.A.Karimov o‘zining bir qancha asarlarida ijtimoiy himoya tizimini yanada yaxshilash va mustahkamlash to‘grisida o‘z yo‘nalishlarini belgilab berdi. O‘tgan davr mobaynida ijtimoiy ta’minot sohasida ulkan o‘zgarishlar va islohotlar amalga

- mavzuga oid qonunlar,Prezdent qaror,farmonlari va asarlari,Vazirlar mahkamasi qarorlari va boshqa meyoriy hujjatlar,Respublikamiz va xorijiy davlatlarning iqtisodchi olimlari adabiyotlarini chuqur o’zlashtirish, ular asosida fikr-mulohazalarni bayon etish; - mamlakatimizning muhum ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy hayotiga oid prezdentimizning qator dasturiy chiqishlarini o’rganish; - ijtimoiy xarajatlarni davlat byudjetidagi ulushini o’sish tendensiyasini amaliy jihatdan o’rganib tahlil qilish; - aholining turmush darajasini yaxshilash,ijtimoiy qo’llab quvvatlash borasidagi materiallardan foydalangan holda atroflicha tahlil qilish hamda uning natijalari bo’yicha tegishli xulosalar berish. - o’rganilgan nazariy bilim va materiallar tahlili natijalarini umumlashtirilgan holda ijtimoiy xarajat

Bitiruv malakaviy ishining tuzulishi va hajmi.Bitiruv malakaviy ishi kirish,uchta bob, xulosa va takliflar,foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat bo’lib ...betda yoritilgan va unda ....ta chizma, ...ta sxema,m diogramma, ....ta jadval va ilovalar mujassamlashgan. 6

I - bob. Ijtimoiy soha va aholini qo’llab-quvvatlash xarajatlari. 1.1. Aholiga ijtimoiy yordam ko’rsatishni tashkil etish. Mustaqillik munosabati bilan respublikamizda ijtimoiy himoya va ijtimoiy ta’minotning mazmun va mohiyati tubdan o‘zgardi. Ijtimoiy himoya davlatimizning ichki siyosatining asosiy tamoyillaridan biri qilib belgilandi, chunki bozor munosabatlariga bosqichma-bosqich o‘tib borar ekanmiz, aholini kam ta’minlangan, muhtoj qatlamini ijtimoiy larzalardan ishonchli tarzda himoyalash va kafolatlash zarur. Aholini davlat himoyasiga muhtoj bo‘lgan qatlami ko‘p bolali oilalarni, qariyalar, nogironlar, boquvchisidan mahrum bo‘lganlarning ahvoli, bozor munosabatlarga o‘tish davrida narx-navoning oshishi, pulning qadrsizlanishi bilan tirikchiligi qiyinlashib qoladi. Shu mubosabat bila

edi yurtboshimiz I A Karimov. Davlatning ijtimoiy sohani rivojlantirishga yo`naltirilgan xarajatlari faqat ijtimoiy emas, balki iqtisodiy ahamiyatga ega bo’ladi, jamiyatning iqtisodiy salohiyatini oshirishga yordam beradi, chunki davlat amalga oshirayotgan, aholining hamma qatlamlari manfaatlariga daxldor bo`lgan iqtisodiy faoliyat natijalari ijtimoiy soha orqali ro`yobga chiqadi. Inson munosib turmush va faoliyat sharoitlarini vujudga keltirish vazifalarining ijobiy hal etilishi aynan ijtimoiy-madaniy sohalar taraqqiyotiga bog`liq. Yuqoridagilardan kelib chiqib kuchli ijtimoiy siyosat bevosita aholini turmush darajasini, uning faravonligini oshirishning asosiy omili bo`lib hisoblanadi va u quyidagi yo`nalishlarni o`z ichiga oladi: 1. Daromad siyosati 2. Ijtimoiy ta`minot va ijtimoiy kafol

ishsizlar, ko`p bolali kabi qatlamlari borki ularni ijtimoiy ximoyalash davlatning vazifalaridan biri hisoblanadi. Ijtimoiy ta`minot va kafolatlar ichida pensiya va ijtimoiy nafaqalar asosiy o`rinni egallaydi. Ish bilan ta`minlash mehnat bozorini shakllantirish aholi ijtimoiy ta`minotida ma`lum salmoqga ega. Keyingi yillarda ko`rilgan chora tadbirlar asosida, yurtimizda zamonaviy mehnat bozori shakllandi. Mustaqillik yillarida 5 milliondan ortiq yangi ish o`rinlari tashkil etildi. Ularning 70 foizidan ziyodi sanoat va xizmat ko`rsatish sohalariga to`g`ri keldi. Shahar va qishloqlarda birinchi navbatda xotin- qizlarni ish bilan ta`minlash imkonini beradigan, yirik sanoat korxonalari bilan kooperatsiya asosida tashkil etiladigan kasanachilik jadal rivojlanmoqda. Aholiga ijtimoiy xizmatlar ko

yo‘lida faol harakat qilishimiz, xalqi-miz salomatligini asrash va yanada mustahkamlash yo‘lida tinmay izlanishimiz, fidoyi bo‘lib mehnat qilishimiz zarur. Xususan, dasturiga muvofiq, onalar va bolalarga tibbiy xizmat ko‘rsatish darajasini oshirishga doir chora-tadbirlar hayotga izchil tatbiq etilishida faol ishtirok etishimiz talab etiladi. Bu sog‘lom va barkamol avlod ulg‘ayishi, farzandlarimiz hayotga katta kuch, keng dunyoqarash bilan kirib kelishi, pirovardida, turmushimiz yanada farovon bo‘lishida alohida o‘rin tutadi. Keyingi yillarda o‘zini o‘zi boshqarish organlarining jamiyatdagi o‘rni va nufuzi ortib borayapti. Mahalliy ijro hokimiyati organlarining ayrim vakolatlari ushbu tizimga o‘tkazildi. Natijada mahallaning ijtimoiyiqtisodiy, ma’naviy hayotiga oid muhim masalalar fuqarolar

mudofaa, ichki ishlar vazirligi, milliy havfsizlik xizmati, Vazirlar Mahkamasining rezerv fondi ko'zda tutiladi. So’ngi yillarda aholining daromadlarining oshishi mamlakatimiz turmush darajasini yaxshilanayotganligi va kam taminlangan oilalar sonini sezilarli pasayotganligiga sabab bo’layotganligini ko’rishimiz mumkin. Aholi daromadlari barcha aholiga tegishli pul va natural (mahsulot shaklida) tushumlar hamda ko`rsatilgan bepul xizmatlar summasi, aholining milliy daromaddagi hissasi. Aholining jami turdagi daromadlari manbai ish haqi, pensiya, stipendiya, nafaqalar, mukofot, fonda, dividend, zayom va lotereya yutug`i, bank to`lagan foiz puli, ko`chmas mulkdan kelgan renta to`lovi va ijara puli, sug`urta qoplamalari va boshqalardan iborat. Aholi jon boshiga hisoblangan real daromad aho

1-chizma. Aholi pul daromadlarining tarkibiy tuzulishi 1.2 Ijtimoiy himoya tushunchasi va uning mazmuni. Ijtimoiy muhofaza tizimi - aholining hayotiy muhim manfaatlari sohasi bo'lib, uning sifat va miqdor ko'rsatkichlari davlat va jamiyatning iqtisodiy, huquqiy va madaniy rivojlanish darajasidan darak beradi. Ijtimoiy muhofazalanish huquqi odamning munosib turmush kechirishi uchun zarur bo'lgan hajmdagi fiziologik, ijtimoiy va ma'naviy ehtiyojlarini qondirish imkoniyati hisoblanadi. Ijtimoiy muhofaza tizimini tashkil etish masalasi ko'p jihatdan mamlakatdagi milliy tartibni, jamiyatdagi totuvlik darajasini, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish barqarorligini va dinamikasini belgilab beradi. 2013-yilda byudjet tashkilotlari xodimlarining ish haqi, pensiyalar, nafaqa va stip

keyingi ikki yilda aholi real daromadlarini kamida bir yarim barobar ko‘paytirish vazifasi qo‘yilmoqda. 2-chizma. O’zbekiston Respublikasi davlat byudjeti xarajatlari tasnifi. 13

Aholini ijtimoiy muhofaza qilish deganda, biz aholiga davlat tomonidan yashash uchun barcha shart-sharoitlarni yaratishga maqsadli yo’naltirilgan kafolatlar tizimini tushunishimiz lozim. Ijtimoiy muhofaza qilish bir tomondan, funksional tizim, ya'ni yo'nalishlar tizimi bo'lib, u ana shu yo'nalishlar asosida amalga oshiriladi, ikkinchi tomondan, u ijtimoiy muhofazani ta'minlaydigan institutlar tizimidan iborat bo'lib, unga davlat, sud, kasaba uyushmalari va boshqa ijtimoiy tashkilotlar kiradi. Bozor munosabatlariga o'tish sharoitida davlatning ijtimoiy siyosati ijtimoiy muhofazalash mexanizmlarini, davlatning, korxonalar va ijtimoiy siyosatning boshqa sub'ektlarining roli va vazifalarini o'zgartiradi. Amalda bu ijtimoiy muhofazaga ajratiladigan byudjet ma

ya'ni sog'liqni saqlash, ta'lim, madaniyat va sog'lomlashtirish, shuningdek, turarjoyga ega bo'lish huquqini ta'minlash bilan bog'liq. Mamlakatimizda olib borilayotgan kuchli ijtimoiy siyosiy dasturi asosida pensiyalar miqdorini va pensionerlar sonini oshib borishi asosida pensiya ta`minotiga sarflanadigan mablag`larning miqdori yanada oshishi kuzatiladi. Mamlakatimizda davlat pensiyalari va kafolatlar minimal miqdorini keyingi yillarda oshib borishi 1- jadvalda berilgan. 1-jadval. Davlat pensiyalari va nafaqalarining minimal miqdori, so`m. Pensiya va nafaqalar..(oyiga) 2011-yil 1-dekabr holati 2012-yil 1-avgust holati 2012-yil 1-dekabr holati Ish haqi. 62920 72355 79590 Yoshga doir pensiyalar. 123060 14152 0 155670 Bolalikdan nogironlarga beriladigan nafaqa. 12

Hozirgi sharoitda aholining ijtimoiy himoya turlari kengayib, uning qo‘llanish asoslarini tubdan o‘zgartirish talab qilinayotgan bir paytda xizmat ko‘rsatilayotgan aholi soni va sarflanayotgan mablag‘ miqdori jihatidan pensiya ta’minoti aholini ijtimoiy himoyalashda asosiy o‘rinni egallaydi. 1993-yil 3- sentabrda Oliy Majlis tomonidan O‘zbekiston Respublikasi «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi qonuni qabul qilingan. Ushbu Qonun 9 ta bob, 67 ta moddadan iborat. Undagi moddalar davlat pensiyalarini 3 xil turiga bag‘ishlangan va Qonun faqat ish staji bo‘lgan shaxslargagina va ularning oila a’zolariga pensiya tayinlash mumkinligini ko‘zda tutadi. Qonunni qabul qilishda O‘zbekiston Respublikasining demografik, geografik va iqlim sharoitlari va urf- odatlari hisobga olingan.

Yoshga doir pensiya umumiy asoslarda — erkaklar 60 yoshga to‘lganlarida va kamida 25 yillik ish stajiga ega bo‘lganlarida, ayollar 55 yoshga to‘lganlarida va kamida 20 yillik ish stajiga ega bo‘lganlarida tayinlanadi. Nogironlik pensiyasi - mehnat qilish qobiliyati yo‘qotilishi munosabati bilan belgilanadi, uning miqdori kasallikning sababi, nogironlik guruhiga va mehnat faoliyatining davomiyligi hamda o‘rtacha bir oylik ish haqiga bog‘liq bo‘ladi. Nogironlik pensiyasi nogironlik qachon boshlanganligidan qat’iy nazar: ish davridami, ishga kirgunga qadarmi, uni tugatganidan keyinmi qat’iy nazar tayinlanadi. Agar nogironlik mehnatda mayiblanish yoki kasb kasalligi sababli boshlangan bo‘lsa, u holda pensiya ishning davomiyligidan qat’iy nazar tayinlanadi. Nogironlik insonning mehnat faoliyati

yo‘qotganlik pensiyalari tayinlash yo‘li bilan amalga oshiriladi. Boquvchisini yo‘qotganlik pensiyasi - bu vafot etgan marhumning birinchidan, qaramog‘ida bo‘lgan, ya’ni vafot etgan shaxsdan kun kechirishi uchun zarur bo‘lgan daromad manbayini olib turgan, ikkinchidan, ishga yaroqsiz bo‘lgan, ya’ni voyaga yetmagan yoki nogiron hisoblangan yohud pensiya ta’minoti to‘g‘risidagi Qonunning 7- moddasida ko‘rsatilgan yoshga doir pensiya olish yoshiga yetgan (erkaklar 60 yoshga; ayollar 55 yoshga yetgan, lekin zarur mehnat stajiga ega bo‘lmagan) shaxslarga marhumning ish staji va o‘rtacha oyli ish haqini hisobga olib, beriladigan oylik to‘lovlardir. O‘zbekiston Respublikasida olib borilayotgan kuchli ijtimoiy himoya siyosati xususiyatlaridan biri yordamga muhtoj bo‘lgan fuqarolarni turli moddiy t

ajratmalar va to‘lovlarning to‘liq yig‘ilishini ta’minlash, aholini davlat tomonidan kafolatlangan ijtimoiy himoya qilish choratadbirlarini o‘z vaqtida mablag‘ bilan ta’minlash uchun tashkil qilingan. Bu jamg‘armaning asosiy vazifasi pensiya va nafaqalarni to‘lash uchun mo‘ljallangan mablag‘larni yig‘ish, to‘plashdan hamda o‘z vaqtida to‘lov uchun mablag‘ ajratish va to‘g‘ri sarflashdan iborat. Byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasining asosiy vazifasi bo‘lib fuqarolarning davlat tomonidan kafolatlangan ijtimoiy ta’minotga, ijtimoiy sug‘urtaga bo‘lgan huquqlarini jamg‘armaga o‘tkazilayotgan majburiy ajratmalar, badallar hisobiga amalga oshirish hamda pensiya va nafaqalar uchun sarflanadigan mablag‘laridan maqsadli foydalanilayotganligini nazorat qilishdir. O‘z huquqlari, erkinliklarini ha

salomatliklarini tiklash uchun yo‘llanmalarni taqsimlaydi, mehnat qonunlarini bajarilishini nazorat qiladi. 1.3. O’zbekistonda aholini ijtimoiy himoyalashning huquqiy kafolati. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1999-yil 13-yanvardagi «Aholini aniq yo‘naltirilgan ijtimoiy madad bilan ta’minlashda fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari rolini oshirish to‘g‘risida»gi farmoni hamda Vazirlar Mahkamasining 1999 -yil 7-dekabrdagi «2000- 2005-yillarda yolg‘iz keksalarning, pensionerlar va nogironlarni ijtimoiy himoya qilishni kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar Dasturi to‘g‘risida»gi qarori va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006- yil 7-sentabrdagi 459-sonli qarori bilan tasdiqlangan «2007-2010- yillarda yolg‘iz keksalar va nogironlarni aniq ijtimoiy muhofaza qilish va

oilalarga nafaqalar hamda yolg‘iz o‘zgalar parvarishiga muhtoj pensionerlarni asosiy oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash masalalarini o‘z zimmasiga olgan bo‘lsa, yolg‘iz keksalarni, pensioner va nogironlarni ijtimoiy ta’minot va uy joy maishiy sharoitlarni yaxshilash yuzasidan ehtiyojlarni qondirish masalalarini hal qilish uchun homiylar mabla‘larini jalb qilish zarurligi belgilandi. O’zbekiston Respublikasi prezdentining 2007-yil 19-martdagi PF- 3864 sonli farmoni”Aholini ijtimoiy himoya qilish tizimini yanadatakomillashtirish va mustahkamlashga oid chora tadbirlar to’grisida. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi davlatimizning kuchli ijtimoiy himoya siyosatiga amal qilgan holda, «O‘zbekiston Respublikasi aholisining 2010-yilgacha davrga mo‘lj

1993-yil 3-sentabrda Oliy Majlis tomonidan O‘zbekiston Respublikasining «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi Qonuni qabul qilinib, 1994-yil 1-iyuldan respublika hududida kuchga kirdi. Qonunga asosan, faqat ish staji mavjud bo‘lgan shaxslargagina pensiyalar tayinlanishi belgilangan. Bu pensiyalar yoshga doir, nogironlik va boquvchisini yo‘qotganlik pensiyalaridir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov o‘zining Oliy Majlisda so‘zlagan nutqida kelgusida ijtimoiy himoyani aniq toifa kishilariga qaratilishini kuchaytirish kerakligi haqida gapirib o‘tdi. Bundan shu xulosa kelib chiqadiki, ijtimoiy ta’minot tizimida qo‘llanilayotgan hozirgi qonunlarimizni ham qaytadan ishlab chiqish zaruriyati tug‘ildi. O‘zbekiston Respublikasi «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti t

boshlang`ich, fundamental tayyorgarlik darajasida yangi zamonaviy pedagogik texnologiyalarni tadbiq etmasdan turib amalga oshirish mumkin emas. Shu bilan birga, muhim ahamiyatga molik bo`lgan omillardan yana biri, bu maktablarni Davlat ta`lim standartlariga javob beruvchi zamonaviy o`quv va laboratoriya jihozlari, kompyuter texnikalari va o`quv-metodik qo`llanmalari bilan ta`minlanishidir. Davlatimiz rahbari o`z ma`ruzalarida aynan mavjud umumta`lim maktablarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va uni rivojlantirish zarurligi to`g`risida ko`satmalar berdi. Shu bilan birga shuni ta`kidlab o`tish lozimki, ayrim maktablar rekonstruksiya va kapital ta`mirlashga o`ta muhtoj, ba`zi birlari esa umuman yaroqsiz holatga kelib qolgan, undan tashqari bir qism maktablarning moddiy texnika bazas

mablag`lari daromad (foyda) solig`idan ozod etiladilar. Jamg`armaga tushirilgan mablag`lar maqsadli yo`nalishda u yoki bu maktabning moddiy-texnika bazasini mustahkamlash yoki mukammal rekonstruksiya qilish va ta’mirlashga yo`naltiriladi. Shuni qayd etish lozimki, umumta’lim maktablari tomonidan Vazirlar Mahkamasining "budjet tashkilotlarini mablag` bilan ta’minlash tartibini takomillashtirish to`g`risida" 1999 yil 3 sentabrdagi 414-son qaroriga muvofiq tashkil etilgan budjet tashkilotlarini rivojlantirish jamg`armalari mablag`laridan Maktab ta’limini rivojlantirish dasturini amalga oshirish uchun foydalanishga ruxsat etilgan. Mustaqillik yillarida ta’lim tizimini tubdan modernizatsiya qilish imkonini bergan Kadrlar tayyorlash milliy dasturini hayotga tatbiq etish mamlakatimizni iq

· Ijtimoiy nafaqalarning turli ko’rinishlari aholini ijtimoiy himoyalashda muhim o’rinni egalaydi. Ijtimoiy nafaqalar homiladorlik va tug’ish, farzand tug’ilganda,bola parvarishida va boshqa holatlar bo’yicha vaqtinchalik mehnat qobilyatini yo’qotganlik uchun nafaqalardan iborat bo’lishi mumkin. · Bu nafaqaning minimal darajasi barcha holatlarda minimal ish haqining 90% miqdorida belgilanishi mumkin · Vaqtinchalik mehnat qobilyatini yo’qotish, ish vaqtida shikaslanish kabi holatlada ish stajiga etibor berilmay, ish haqining 100% miqdorida to’lanadi. · Ijtimoiy sug’urta qilinuvchi ayollarga,korxonalari tugaganligi munosabati bilan ishsiz deb topilgandan so’ng 12 oy davomida o’rtacha oylik miqdorida · Boshlang’ich, o’rta oliy o’quv yurtlaridan so’ng kasbiy bilim beruvchi ta’lim muassasalarid

Ijtimoiy ta'minot quyidagi tashkiliy-huquqiy shakllarda amalga oshiriladi: davlat ijtimoiy sug'urtasi, respublika byudjeti mablag'lari, mahalliy byudjetlar mablag'lari. Iqtisodiyotni isloh qilish davrida ijtimoiy ta'minotning jamoat tashkilotlari va xususiy shaxslar faoliyati bilan bog'liq shakllari rivoj topadi. Aholini ijtimoiy muhofazalashni bir vaqtning o'zida amal qiladigan va bir-birini to'ldiruvchi quyidagi to'rtta tizimga ajratish mumkin: davlat ijtimoiy ta'minoti, davlat ijtimoiy sug'urtasi; jamoa ijtimoiy sug'urtasi va shaxsiy sug'urta. Davlat ijtimoiy ta'minoti – aholining ijtimoiy zaif qatlamlariga pulli nafaqalar vositasida ko'rsatiladigan yordamdir. Soliqlar va boshqa byudjet tushumlari hisobiga moliyalanadigan bu yo

— boshqa manbalardan to‘lanadigan nafaqalarga bo‘linadi. Davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha nafaqalar tayinlanishi nafaqa olishga talabgor fuqaroning (yoki uni oila a’zosini) mehnat faoliyati bilan, unig uchun ish beruvchilar tomonidan yoki bevosita o‘zi tomonidan byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga ijtimoiy sug‘urtasi o‘z vaqtida, to‘liq va muntazam ravishda to‘lab berilganligi bilan bog‘liq qilib qo‘yilgan. Ya’ni, ijtimoiy sug‘urta badallari to‘lanmaydigan ish faoliyati bilan shug‘ullanish yoki sug‘urta badallarini muntazam to‘lanmaganligi odatda ijtimoiy sug‘urta bo‘yicha nafaqalar olish huquqi paydo bo‘lmasligiga sabab bo‘ladi. «Sug‘urta badallari to‘lanmagan bo‘lsa nafaqa ham tayinlanmaydi» degan tamoyil amal qiladi. Davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha nafaqalar ijtimoiy sug‘ur

Davlat ijtimoiy sug'urtasi zarur turmush darajasini kafolatlaydi. U majburiy bo'lib, ish beruvchilar va mehnatkashlarning sug'urta badallari, davlat tomonidan ajratiladigan dotatsiyalar hisobiga moliyalalashtiriladi. Ishlaydigan onalarga bola ikki yoshga to‘lgunga qadar unga qarab turganlik uchun oylik nafaqa to‘lash va tayinlash tartibi. Bola ikki yoshga to‘lgunga qadar unga qarab turganlik uchun oylik nafaqa to‘lash va tayinlashning huquqiy asosi bo‘lib, 2002-yil 14-martda O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan ro‘yhatga olingan «Ishlaydigan onalarga bola ikki yoshga yetgunga qadar uni parvarish qilganligi uchun oylik nafaqa tayinlash va to‘lash tartibi to‘g‘risida»gi va «Ishlamaydigan onalarga bola ikki yoshga yetgunga qadar uni parvarish qilganligi uchun oylik

ishlovchilarga ushbu korxona mablag‘laridan bolaga qarab turganlik nafaqasi to‘lanadi. Jamoa sug'urtasi yetarli turmush darajasini kafolatlaydi. U majburiy yoki ixtiyoriy ravishda amalga oshirilishi mumkin. Bunda ish beruvchilar va yollanganning sug'urta badallari to'lov manbalari bo'lib xizmat qiladi. Shaxsiy sug'urta farovonlikning yuqori darajasini kafolatlaydi. U ixtiyoriy ravishda, fuqarolarning sug'urta badallari hisobiga amalga oshiriladi. Birinchi ikki quyi tizimning asosiy tamoyili – birdamlik, uchinchisiniki subsidiyalash, turtinchi, ya'ni shaxsiy sug'urtaniki esa, mutanosiblik tamoyilidir. Birdamlik tamoyili yordamning muhtojlik darajasiga qarab, fuqaro to'lagan soliqlar va sug'urta badallari miqdorini hisobga olmasdan taqsimlanishini ko&#

• davlat ijtimoiy sug'urtasi bo'yicha nafaqalar va boshqa ijtimoiy nafaqalar; • davlat pensiya ta'minoti; • uy-internatlarda keksa va mehnatga layoqatsiz fuqarolarga qarash vaxizmat ko'rsatish; • nogironlarni protez-ortopedik buyumlar va harakatlanish vositalari bilanta'minlash; • bolalar uylari, internatlar va boshqa muassasalarda bolalarga qarash vaularni tarbiyalash; • nogironlarni ishlab chiqarish va kasbiy reabilitatsiya qilish;• aholini sanatoriya-kurortlar va dori-darmonlar bilan ta'minlash; • uylarda ijtimoiy xizmat ko'rsatish va boshqalar. To'la ma'noda olganda, ijtimoiy muhofaza quyidagi yo'nalishlarni qamrab oladi: • jamiyat a'zolariga kun kechirish uchun zarur narsalarning eng kammiqdorini ta'minlash va muhtojlarga moddiy yordam k

• yollanib ishlayotganlarga qulay sharoitlarni ta'minlash, ularni sanoatishlab chiqarishining salbiy ta'sir ko'rsatishidan muhofaza qilish; • jamiyat a'zolarining ekologik xavsizligini ta'minlash; • fuqarolarni jinoiy hamlalardan himoya qilish; • huquqiy, demokratik davlat tamoyillariga mos keluvchi fuqarolik vasiyosiy huquqlar hamda erkinliklarni muhofaza qilish; • ijtimoiy va millatlararo nizolarga barham beruvchi shart- sharoitlaryaratish; • siyosiy ta'qib va ma'muriy zo'ravonlikdan muhofaza qilish; • ma'naviy hayot erkinligini ta'minlash, mafkuraviy tazyiqlardan muhofazaqilish; • umuman, jamiyatda, ayrim yacheykalar va tarkibiy bo'linmalarda qulaypsixologik iqlim yaratish, psixologik tazyiq o'tkazishdan muhofaza qilish. XX asrda an'an

O'zbekistonda mustaqillikning dastlabki yilaridan boshlab iqtisodiy islohotlarning o'ziga mos yo'li tanlandi. O'tish davri jarayonlari Prezident I.A. Karimov olg'a surgan beshta asosiy tamoyillaridan biri: «xalq turmush darajasining izchil va barqaror o'sishi, aholini yanada kuchli ijtimoiy muhofaza qilishni ifoda etadi". Ijtimoiy muhofazaning ijtimoiy-iqtisodiy munosabat sifatidagi mohiyati jamiyat va aholi o'rtasidagi muhtojlik hollarida yordam, qariyalarga ko'maklashish, sog'liqni saqlash, ijtimoiy ahvol, hayotiy zaruriy vositalar bilan ta'minlash bilan bog'liq munosabatlardan iborat. Ijtimoiy muhofazaning iqtisodiy negizini moddiy ishlab chiqarish tashkil etadi. Taqsimotchilik munosabatlari natijasida jamiyatning oldiga qo'yilgan bosh

II bob. Byudjetdan moliyalashtiriladigan xarajatlarni bugungi holatini tahlili. 2.1 O’zbekiston Respublikasi davlat byudjeti xarajatlarining 2012- yil tahlili Davlat o’z vazifalarini bajarish jarayonida bir qator xarajatlar qilishi zarur.Bu xarajatlar,eng avvalo,mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish uchun turli tarmoqlarga invistetsiya qilish uchun mo’ljallangan,aholining turmush darajasini ko’tarish uchun rejalashtirilgan,ijtimoiy vazifalarni bajarishga ajratilgan,davlatni boshqarish,mudofaani taminlash kabi aniq maqsadlarga qaratilgan xarajatlardan iborat bo’ladi.Ushbu umumdavlat xarajatlari byudjet orqali moliyalashtiriladi. Byudjet tizimining barcha xarajatlari turli byudjetlar o’rtasida taqsimlanadi,bu esa u yoki bu xarajatni muayyan byudjetga kiritilishini anglatadi.Bu birinchidan m

Davlat byudjeti xarajatlarini tahlil qiladigan bo’lsak yillar davomida daromadlarga mutanosib tarzda o’sib kelmoqda.Davlat byudjeti xarajatlarining 2012-yil holatini tahlil qilganimizda ijtimoiy soha xarajatlari jami byudjet xarajatlariga nisbatan 12 299.9 mlrd.sumni yani 58.9 foizni tashkil qilgan bo’lsa, iqtisodiy xarajatlar 2317.0 mlrd.sumni jami xarajatlarga nisbatan 11 foizni tashkil qilgan,markazlashgan investitsiyalarni moliyalashtirishga 1 131.7mlrd.sum ajratilgan bo’lib uning ulushi 5.4foizni tashkil qilgan,davlat hokimyat boshqauv organlari xarajatlari 852.8mlrd.sumni jamiga nisbatan 4 foizni ,fuqarolarni o’z-o’zini boshqarish organlari xarajatlari 852.8mlrd.sumni 4foizni tashkil qilgan bo’lsa boshqa xarajatlar 4 274.6 mlrd.sumni jamiga nisbatan 20.4 foizni tashkil qilgan. Iqtiso

chiqarish va noishlab chiqarish maqsadlariga mo’ljallangan asosiy fondlarning yangilarini yaratish va harakatdagilarni kengaytirish uchun pul mablag’larini taqdim etishga capital qo’yilmalarni moliyalshtirish deyiladi.Byudjet resurslari cheklanganligi uchun ular investitsiyalarning cheklangan doirasiga,ya’ni maqsadli dasturlarga kiritilgan yoki hokimyatning ijroiya organlari qarori bo’yicha amalga oshirilayotgan investitsiyalarga beriladi. Iqtisodiyot xarajatlarini moliyalashtirishning muhum yo’nalishi yuridik shaxslarga turli subsidiyalar,dotatsiyalar va subvensiyalar berishdir.Bu ko’rinishdagi byudjet mablag’lari davlat,mahalliy o’zini-o’zi boshqarish organlari va xususiy korxonalarning turli joriy xarajatlari va zararlarni qoplash uchun ajratiladi.Ana shunday xarajatlarning asosiy qismi

NNT,NXT va fuqarolar jamiyatni rivojlantirish mablag’lari va 3 grantlari - 0.03 0.05 0.03 0.03 4 Iqtisodiyot xarajatlari 11.0 11.4 19 10.9 10.6 Davlat hokimyati. Boshqaruv sud va prakratura organlarini 5 saqlash xarajatlari 2.1 2.5 4.6 2.9 3.1 O’z-o’zini boshqarish 6 organlarini saqlash xarajatlari 0.6 0.8 1.5 0.9 1.0 O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining zaxira 7 jamg’armasi 0.5 0.4 0.5 0.3 0.3 8 Boshqa xarajatlar 18.5 19.6 32.5 20.7 20.4 YAIM ga nisbatan byudjet taqchilligi(-) profissit(+) 0.5 0.4 0.5 0.4 0.1 Jadval malumotlaridan ko’rib turibmizki yillar davomida xarajatlar o’sish tendensiyasiga ega bo’lib kelmoqda. 2012-yilda byudjet xarajatlarining 59.2 foizini ijtimoiy soha xarajatlari tashkil qilgan bo’lsa bu ko’rsatkich 2013-yilda 60.4 foiz bo’lishi kutilmoqda.Ijtimoiy so

tibbiyot muassasalarini rekonstruksiya qilish, mukammal ta’mirlash va jihozlash jamg‘armasiga aylantirildi. Bu faqat o‘tgan yil davomida Jamg‘arma mablag‘lari hisobidan 154 ta tibbiyot muassasasini qurish va rekonstruksiya qilishga 255 milliard so‘mdan ortiq mablag‘ yo‘naltirish, 7,5 ming o‘ringa mo‘ljallangan shifoxonalarni va bir smenada 11 ming kishini qabul qila oladigan ambulatoriya-poliklinika ob’ektlarini foydalanishga topshirish imkonini berdi. Tibbiyot muassasalarini zamonaviy diagnostika va davolash uskunalari bilan jihozlash uchun Jamg‘arma tomonidan 8 milliard so‘mdan ortiq mablag‘ ajratildi. Respublika ixtisoslashtirilgan jarrohlik markazida zamonaviy, yuksak texnologiyalarga asoslangan tibbiyot uskunalari bilan jihozlangan, yurak-qon tomir kasalliklariga chalingan bemorlarga

· ommaviy axborot vositalari; · sog’liqni saqlash va jismoniy tarbiya; · ijtimoiy siyosat. Ijtimoiy ehtiyojlar xarajatlari smetali rejalashtirish prinsplari asosida aniqlanadi.Bu xarajatlar konkret tadbirlar va xarajatlarning turlari bo’yicha moliyalashtiriladi.Umuman olganda davlat byudjetining bu guruh xarajatlari yosh avlodni tarbiyalash va ularga zamonaviy bilim berish, milliy xo’jalik uchun zarur bo’lgan yuqori malakalikadrlarni tayyorlash,aholiga malakali tibbiyot xizmati ko’rsatish,ijtimoiy sug’urta va ijtimoiy taminotni yanada yaxshilash,bozor iqtisodiyotiga o’tishning hozirgi murakkab sharoitida aholini ijtimoiy jihatdan himoya qilish va uni har tomonlama qo’llab-quvvatlash masalalariga mamlakatimizda qanday etibor berayotganligini yaqqol ko’rsatmoqda. Ijtimoiy xarajatlarni moliya

shakillaridan biri hisoblanib,byudjet siyosatining tasirchanligini,ko’p jihatdan,byudjetdan moliyalashtirish tartibi,prinsplari,usullari,shakillari va metodlari belgilab beradi. Shu munosabat bilan takidlash joizki,byudjetdan moliyalashtirish deyilganda,rejada ko’zda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish uchun subyektlarga byudjetdan mablag’larni taqdim etish tizimi tushuniladi. U pul mablag’larini taqdim etishning o’ziga xos shakl va metodlari bu tizimning tarkibiy elementlari hisoblanadi.Muhum ijtimoiy-iqtisodiy vazifalar hal etilayotgan va shunga muvofiq ravishda byudjet siyosati yurg’izilayotgan hozirgi paytda oqilona va samarali byudjetdan moliyalashtirish tizimining ahamiyati yanada ortadi. Byudjetdan moliyalashtirishning oqilona tizimini tashkil etishda .eng avvalo, moliyalashtirish

3 Madaniyat va sport 154.5 185.3 223.4 4 Ta'lim 81.3 108.8 137.4 5 Ijtimoiy taminot 58.2 72.2 86.9 6 Yosh bolali oilalarga nafaqa 1312.5 1378.4 1617.2 7 NNT,NXT va fuqarolar jamiyatni rivojlantirish mablag’lari va grantlari 4.5 5.0 6.0 Ijtimoiy soha xarajatlari jami 7835.9 9704.9 12299.9 Bu jadvaldan ko’rinib turibdiki oxirgi uch yil davomida byudjet daromadlariga mutanosib ravishda xarajatlar ham o’sib bormoqda.Ijtimoiy soha xarajatlarining o’sishi mamlakat aholisining farovon turmush kechirishini taminlaydi desak adashmagan bo’lamiz. 1-diagramma. Ijtimo iy soha xarajatlar ning yillar davomida o’sishi. Byudjet xarajatlari ichida katta ulushni ijtimoiy madaniy sohja tadbirlari xarajatlari tashkil qilib bu ko’rsatkich 2010-yilda jamiga nisbatan 59.5 foizni tashkil qilgan bo’lsa bu ko’rs

tashkil qilgan.2013-yilda bu ko’rsatkich 60.4 foizga yetishi ko’zda tutilgan.Ijtimoiy soha xarajatlarining tarkibida maorif sohasi katta ulushni tashkil qilib jamiga nisbatan 2010-yilda 5890847,3 mln.so’mni tashkil etgan,bu ko’rsatkich 2011-yilda jamiga nisbatan 7293,7 mln.so’mni,2012-yilda esa bu ko’rsatkich 9159,6 mln.so’mni tashkil etgan.Sog’liqni saqlash xarajatlari 14.5 foizni tashkil etgan. 2-diagramma. Davlat byudjetining ijtimoiy soha va aholini ijtimoiy himoya qilish xarajatlarining o’zgarishi. Yuqoridagi diagramma shuni ko’rsatadiki yillar davomida ijtimoiy soha xarajatlarining o’sib borayotgani va aholining qo’llab quvvatlash, kam taminlangan oilalarga moddiy yordam ko’rsatish oshib bormoqda.Bozor iqtisodiyotiga o’tishning besh tamoili ichida kuchli ijtimoiy himoya bolib u eng 4

avvalo ,inson manfaatlarini, har bir inson uchun munosib turmush va mehnat sharoitlari yaratib berishni nazarda tutadi.Shu sababli mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlarda asosiy e’tibor ijtimoiy muhofaza kafolatlarini ta’minlashga,aholini har tomonlama qo’llab-quvvatlashga qaratilmoqda.Byudjet loyhasi, soliq va byudjet siyosatining asosiy yo’nalishlari muhokamasida ish o’rinlari tashkil etish va aholi bandligini ta’minlash,ijtimoiy ta’minot,sog’liqni saqlash, kadrlar tayyorlash va ta’lim tizimini rivojlantirish masalalariga katta etibor berilmoq. 3-jadval. O’zbekiston Respublikasi 2012-yilgi Davlat byudjetining xarajatlar tarkibi. Xarajatlar Xarajatlarning jamiga nisbatan foiz hisobida 1. Ijtimoiy – madaniy soha xarajatlari jumladan: - Ta’lim - madaniyat , va jismoniy tarbiya - s

5 Davlat hokimyati, davlat boshqaruv organlari va sud organlarini saqlash xarajatlari 4,08 6. Vazirlar Mahkamasining rezerv fondi 0,1 7. Boshqa xarajatlar 20,4 8. Jami xarajatlar 100,0 Yuqoridagi jadvalda ko’rinib turibdiki,aholini ijtimoiy himoya qilish bilan bog’liq xarajatlar davlat byudjeti xarajatlarining 59.2 foizni tashkil etgan.Shundan ta’lim uchun 34 foizdan ortiq,madaniyat va jismoniy tarbiya uchun 1.8 foiz, sog’liqni saqlash xarajatlari 14.5 foizni tashkil etdi.Iqtisodiy xarajatlar 10.6 foizni tashkil etgan bo’lsa boshqa xarajatlar 20.6 foizni tashkil qilgan. Mamlakatimizda sog‘liqni saqlash tizimini yanada isloh qilish va rivojlantirish bo‘yicha ham 2012-yilda izchil va aniq maqsadga qaratilgan ishlar amalga oshirildi. Sog‘liqni saqlash muassasalarining moddiy-texnik bazasini y

Davlatimiz rahbari o`z ma`ruzalarida aynan mavjud umumta`lim maktablarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va uni rivojlantirish zarurligi to`g`risida ko`satmalar berib o’tgan. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi doirasida O`zbekistonda rejali asosda umumiy va o`rta-maxsus ta`limini rivojlantirish bo`yicha keng qamrovli ishlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda o`quvchi va talabalarning asosiy o`quv dasturlarini sifatli va to`laqonli o`zlashtirishlari uchun umummilliy miqyosda umumiy o`rta ta`limni to`la hajmda o`quvchilarga berilishini ta`minlash lozim. Ta`lim tizimini joriy moliyalashtirishga ajratiladigan har yillik byudjet mablag`lari bilan birga byudjetdan tashqari “Maktab ta`limi jamg`armasi” mablag`lari maqsadli ravishda mavjud maktablarni tiklash, ularni o`quv-laboratoriya usk

Jamg`arma mablag`larini shakllantirishning asosiy manbalari qilib, quyidagilar belgilangan: · davlat byudjetida alohida satrda nazarda tutilgan byudjet mablag`lari; · mahalliy byudjetlarning soliq va yig`imlar bo`yicha prognozdan oshiqcha tushumlarni jalb etishdan olingan mablag`lar; · xalqaro moliya tashkilotlari va institutlarining grantlari va kreditlari; · xalqaro moliya tashkilotlari va institutlarining grantlari va kreditlari; · Jamg`armaning vaqtincha bo`sh mablag`larini joylashtirishdan olinadigan daromadlar; · qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa tushumlar. Ta’lim sohasidagi islohotlar o’zini oqlamoqda. Mustaqillik yillarida ta’lim tizimini tubdan modernizatsiya qilish imkonini bergan Kadrlar tayyorlash milliy dasturini hayotga tatbiq etish mamlakatimizni iqtisodiy va ijtimoiy

ko‘rishi 67,2 yoshdan 75 yoshga uzaydi, onalar va chaqaloqlar o‘limining barqaror ravishda uch baravardan ortiq kamayishiga erishildi. Insonga munosib turmush va faoliyat sharoitlarini vujudga keltirishdan vazifaning ijobiy hal etilishi aynan ijtimoiy-madaniy sohalar taraqqiyotiga bog’liqdir.Shuni nazarda tutgan holda ,hozirgi kunda mamlakatimizda ijtimoiy soha xarajatlari asosan mahalliy byudjetlardan moliyaviy taminlanmoqda. Ijtimoiy-madaniy tadbirlarni o’tkazish va byudjet tashkilotlarining alohida xarajatlarining belgilangan me’yorlarga asosan moliyalashtirish ijtimoiy- madaniy tadbir xarajatlari,loyiha parametrlariga kiritiladi.Aholini ijtimoiy ximoyalash tadbirlarining loyiha parametrlarida kam taminlangan bolali oilalarga to’lanadigan nafaqalar va aholi uchun ijtimoiy ahamiyatga ega

Ta’lim Sog’liqni saqlash Ijtimoiy soha Jismoniy tarbiya Madaniyat Ijtimoiy ta’minot Fan Respublika byudjeti va mahalliy byudjetlardan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda quydagilarga mo’ljallangan xarajatlar moliyalashtiriladi: · fan,ta’lim, madaniyat,sog’liqni saqlash,jismoniy tarbiya va sport; · ijtimoiy taminot; · aholini ijtimoiy himoyalash; · Respublika davlat hokimyati va boshqaruv organlari faoliyatini taminlash; · Qonun hujjatlariga muvofiq iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirishning maqsadli dasturlari va tadbirlarini amalga oshirish; · Qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa maqsadlar. 47

Ijtimoiy soha-insonlarning turmush darajasini,aholi farovonligini taminlash rivojlantirish bilan bog’liq tizimdir.Ijtimoiy sohaning rivojlanishini baholovchi va tartibga soluvchi asosiy mezonlar uning asosiy vazifalarini aniqlaydi. Jumlada: · Iqtisodiy faoliyatni rag’batlantirish; · Inson patensialini saqlash va rivojlantirish; · Jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni saqlash va taminlash. O’zbekiston Respublikasida barcha sohalar kabi ijtimoiy sohalarda ham chuqur o’zgartirishlarni amalga oshirish hozirgi kunning asosiy talablaridan biridir.Ijtimoiy soha har qanday iqtisodiyotning jumladan,bozor iqatisodiyotining tarkibiy qismi bo’lib,u bevosita insonlar hayoti va mehnati bilan chambarchas bog’langan.Shuning uchun ham uning muommolari har qanday sharoitda muhum ahamiyat kasb etadi. O’zbekiston

Nomi Turmush farovonligini oshirish bilan bog’liq xarajatlar 18 yoshgacha bolalari bo’lgan oilalarga har oylik nafaqa tayinlash Bolalari 2 yoshga to’lguncha onalarga to’lanadigan nafaqa Kam daromadli oilalarga beriladigan har oylik yordam puli Tabiiy ofatdan talofat ko’rgan oilalarga moddiy yordam Davlat byudjetining xarajatlarining tashkiliy tasnifini tahlil qiladigan bo’lsak, dastlab turmush farovonligini oshirish bilan bog’liq xarajatlar,18 yoshgacha bolalari bo’lgan oilalarga har oylik nafaqa tayinlash,bolalari 2 yoshga to’lgunicha onalarga to’lanadigan nafaqalar,kam daromadli oilalarga beriladigan har oylik yordam puli,tabiiy ofatdan talofat ko’rgan oilalarga moddiy yordam nilan taminlanadi.Bugungi kunga kelib mamlakatimizda juda kuchli ijtimoiy himoya taminlangan bo’lib uning asosida

bolalar va o‘smirlar sport maktabi foydalanishga topshirildi Ayni paytda 6 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan qariyb 1 million 600 ming bola yoki yurtimizdagi bolalarning 35,6 foizi turli sport turlari bilan muntazam shug‘ullanmoqda. «Nuroniy» j а mg` а rm а si O`zbekiston Respublik а si Prezidentining 1996 yil 4 dek а brd а gi F а rmoni а sosid а t а shkil etilg а n. J а mg` а rm а o`zini-o`zi must а qil boshq а ruvchi, m а bl а g` bil а n t а ’minlovchi v а must а qil f а oliyat ko`rs а tuvchi nohukum а t j а mo а t birl а shm а si hisobl а n а di. Jаmg`аrmаning asosiy maqsad va vazifalari: • respublikаdа o`tkаzilаyotgаn kuchli ijtimoiy siyosаtni аmаlgа oshirishdа,аyniqsа urush vа mehnаt fаxriylаri, nogironlаrni e’zozlаsh, ulаrning аtrofidа ehtiromli muhit hosil qilish, g`urur, moddiy, mа’nаvi

hokimiyat orgаnlаrigа ko`mаklаshish, keksаlаr, yordаmgа muhtoj vа boshqа turli tаbаqаlаrgа sаvdo, mаdаniy-mаishiy, tibbiy yordаmlаr ko`rsаtish, shu mаqsаdgа yo`nаltirilgаn ishlаb chiqаrish, tijorаt, noshirlik, xаyriya ishlаrini аmаlgа oshirish, ommаviy tаdbirlаr o`tkаzish. Yangi qonun hujjatlarni ishlab chiqish va qabul qilish 2013 yil uchun byudjet siyosatining konsepsiyasida qabul qilingan ijtimoiy-iqtisodiy dasturlar amalga oshirilishi, ko‘rsatilayotgan ijtimoiy xizmatlar sifati yaxshilanishini izchil davom ettirish, shu bilan birga, byudjet xarajatlarining ijtimoiy yo‘naltirilganligini kuchaytirish alohida e’tiborga olingan. Kam ta’minlangan va moddiy yordamga muhtoj oilalarni qo‘llab-quvvatlash nafaqalari uchun 2013 yilda ajratilishi taklif qilinayotgan mablag‘lar 2008 yildagiga nisba

milliy qadryatlarimiz xususiyatlarini hisobga olgan holda, ijtimoiy sohalar xarajatlarini rejalashtirish va moliyalashtirish tizimini takomillashtirish talab etilmoqda. Darhaqiqat, yangi ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarda ijtimoiy sohalar taraqqiyotining moliyalashtirish tizimi va bugungi zamon talablari ushbu sohaning ahamiyati nuqtai nazaridan takomillashtirilishi kerak.Bizning respublikamizda ijtimoiy himoyalash muommolarini hal etishda Sharqda ming yillar davomida qaror topgan manaviy-ahloqiy qadryatlarga,turmush tarzi va dunyoqarash xususiyatlariga muvofiq yo’l tutiladi. Ijtimoiy siyosatning bizning respublikamizda alohida ahamiyatga egaligi faqat iqtisodiy vaziyatlargagina bog’liq emas, balki sog’lom avlodni tarbiyalash haqida, ko’p bolali o’zbek oilasiga madad berish haqidagi g’amxo’rl

ahamiyatli loyihalarini qo‘llab-quvvatlash” grant dasturi, “Fermer ayollarni qo‘llab-quvvatlash” dasturi hamda “Ijtimoiy soha vakillarini qo‘llab-quvvatlash uchun muqobil energiya manbalari” xayriya aksiyalarni aytib o’tishimiz mumkin. “Fermer ayollarni qo‘llab-quvvatlash” dasturi fermerlik harakatini yanada rivojlantirishga hissa qo‘shish, tadbirkor ayollarni qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirish, hunarmandlik ustaxonalari va kichik sexlar tashkil etish, ayollarni ish bilan ta’minlash, kasanachilikni rivojlantirish imkonini beradi.Shu kabi loyhalarning ortib borishi quvonarli hol albatta. Davlat byudjeti mablag’larining maqsadli yo’naltirish,aholining kam taminlangan qatlamlari uchun bo’sh ish o’rinlarini tashkil etish va kasanachilikni rivojlantirish,mahalliy o’z-o’zini boshqarish idora

Ijtimoiy tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash fondi va “O‘zbekiston madaniyati va san’ati forumi” jamg‘armasi hamkorligida qator loyihalar amalga oshirish, Nodavlat notijorat tashkilotlar aholining turli qatlamlari, ayniqsa, bolalar, yoshlar va xotin-qizlar manfaatlarini himoyalash, salomatligini mustahkamlash va bilimini boytishda, yangi ish o‘rinlari yaratishda muhim bo‘g‘inga aylanishini taminlash. Fondning “Hududiy nodavlat notijorat tashkilotlarning ijtimoiy ahamiyatli loyihalarini qo‘llab-quvvatlash” grant dasturi ijtimoiy ahamiyatga ega dolzarb masalalarni hal etishga qaratilgan. Quyosh va shamol energiyasi asosida ishlovchi fermer xo‘jaliklari hamda boshqa kichik ijtimoiy obyektlarda modul tizimlarni o‘rnatish orqali qayta ishlangan energiya manbalaridan foydalanishni keng joriy etish

omillarning oldini olish, ish xaqi va nafaqalarni o‘z vaqtida to‘lashga erishish, byudjet intizomiga qat’iy rioya qilinishini ta’minlash, mazkur jarayonda nazoratni takomillashtirish bilan bog‘liq masalalar muhokama qilinib, bu boradagi ishlarni yanada tizimli tashkil etish muhum ahamiyat kasb etadi . Iqtisodiyotimizni jadal va muvozanatli rivojlantirishni ta’minlash, chuqur tarkibiy tub o‘zgarishlarni, iqtisodiyot yetakchi tarmoqlarini modernizatsiya hamda diversifikatsiya qilishni davom ettirish, biznes yuritish uchun yanada qulay investitsiya va ishbilarmonlik muhitini shakllantirish, yuqori qo‘shimcha qiymatga ega yuqori texnologik, raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni, avvalambor, mamlakatimizdagi mavjud tabiiy resurslarni chuqur qayta ishlash hamda iqtisodiyotimizning raqoba

Davlatning ijtimoiy siyosatini amalga oshirish uchun yagona yo‘l ishlab chiqish va turli davlat idoralari va jamoat tashkilotlari kuchlarini birlashtirish lozim. Ijtimoiy himoyaning mavjud usullarini, ularni moliyaviy ta’minlash manbalarini tubdan o‘zgartirish, bu muammolarni faqat davlat mablag‘lari hisobiga hal qilmay, balki homiylar, xayriya va jamoat mablag‘larini ham jalb qilish zarur. Aholini ijtimoiy himoyalash masalalari bilan ijtimoiy ta’minot organlari bilan birga, Moliya, Sog‘liqni saqlash, Aloqa vazirliklari, Pensiya Jamg‘ armasiga hamda jamoat tashkilotlari bo‘lgan Ko‘zi ojizlar, Kar-soqovlar, Nogironlar, Qizil Yarimoy jamiyatlari, «Mehribonlik», «Bolalar», «Navro‘z», «Sog‘lom avlod uchun», «Nuroniy», «Mahalla» kabi xayriya jamg‘armalari ham ish olib bormoqda, bu borada ularni

Ushbu bitiruv malakviy ishini o’rganib tahlil qilish jarayonida davlat byudjetining ijtimoiy-madaniy soha xarajatlarini moliyalashtirish tartibi va unining byudjet mablag’larida tutgan o’rni atroflicha o’rganib yillar davomida mamlakatimizda kuchli ijtimoiy himoya davlat dasturi asosida ish olib borilayotganligini guvohi bo’ldim. Xorijiy mamlaktlar misolida bu ko’rsatkich juda ham past. Ijtimoiy soha xarajatlari yillar davomida o’sib aholi farovonligini oshirmoqda. Davlatning ijtimoiy sohani rivojlantirishga yo’naltirilgan xarajatlari jamiyatning iqtisodiy salohiyatini oshirishga yordam beradi , chunki davlat amalga oshirayotgan, aholining hamma qatlamlari manfaatlariga dahldor bo’lgan iqtisodiy faoliyat natijalari ijtimoiy soha orqali ro’yobga chiqadi. Ayniqsa, aholining kam ta’minlangan

iqtisodiy o‘zgarishlarning ishonchli kafolati ekanligi va bozor iqtisodiyotiga o‘tishning barcha bosqichlarida oldindan kuchli ijtimoiy siyosat o‘tkazish kerakligi ta’kidlangan. Bu shuni anglatadiki, bozor munosabatlariga o‘tish davridagi iqtisodiy tizim islohoti aholini, ayniqsa uning muhtoj qatlamlarini ijtimoiy himoyalash masalasini birinchi o‘ringa qo‘ydi. Mustaqillikka erishgan vaqtimizdan boshlab erishilgan ulkan yutuqlarimizdan biri bozor munosabatlarining qaror topayotganligi, umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan yangicha demokratik tuzum, fuqarolik jamiyati rivojlanib borayotganligidir. Prezidentimiz I.A.Karimov o‘zining bir qancha asarlarida ijtimoiy himoya tizimini yanada yaxshilash va mustahkamlash to‘g‘risida o‘z yo‘nalishlarini belgilab berdi. O‘tgan davr mobaynida ijtimoiy t

mujassamlashtirgan byudjetlar tuzilishini amaliyotga kiritish maqsadga muvofiq bo’ladi. S о g’liqni s а ql а sh s о h а sid а gi isl о h а tl а r pr о fil а ktik а ishl а rini yuq о ri d а r а j а g а ko’t а rishg а , s о g’liqni s а ql а sh tizimining birinchi bo’g’ini poliklinika xizmatini kuchaytirishga,qishloq tibbiyot punktlarini faoliyatini rivojlantirishga qaratilishi lozim. Ijtimoiy-madaniy sohalar yetarlicha samarali faoliyat ko’rsatishi uchun davlat ijtimoiy-madaniy sohalar tizimi bilan xizmat ko’rsatishning xususiy sohasi qo’shib olib borilishi maqsadga muvofiq bo’ladi. Ijtimoiy-madaniy sohalar xarajatlarini davlat byudjetidan, shuningdek, huquqiy va jismoniy shaxslarning mablag’lari hisobidan moliyalashtirish mumkin bo’ladi. Ta’lim tizimida homiylar mablag’larini jalb qilishdan

Rivojlangan mamlakatlar tajribalarining tahlilari shuni ko’rsatdiki, ijtimoiy xizmatni moliyalashtirish va rivojlantirishda davlatning va xususiy sektorning salmog’i, mamlakatlar va uning xizmat tarmoqlari orqali farqlanadi. Ta’lim, sog’liqni saqlash , ijtimoiy taminot kabi sohalarda davlat sektori hukumronlik o’rnini egallaydi. Bir xil mamlaktlar, ijtimoiy ehtiyojlarni ta’minlashda katta xususiy sektorga ahamiyat beriladi, shu bilan birga bozor iqtisodiyotida kam ta’minlangan aholiga ko’rsatilgan xizmatlarni xarajatlarini davlat to’laydi. G’arbiy Yevropa davlatlarida ijtimoiy xizmatni taminlashda qulaylikka va ijtimoiy adolatga asoslanadi, lekin barcha mamlakatlarda ijtimoiy sug’urta tizimi kafolatlari oldingi o’rinda turadi. Davlat aholining ijtimoiy kafolatlarini ta’minlaydi, bepul xizm

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. 1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. T., «O‘zbekiston», 2008- y. 2. Karimov I.A. O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashrish yo‘lida.T., «O‘zbekiston», 2005- y. 3. Karimov I.A. Inson, uning huquq va erkinliklari hamda manfaatlari eng oliy qadriyat. T., «O‘zbekiston», 2005- y. 4. Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz — jamiyatni demokratlashtirishva yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. T., «Xalq so‘zi», 2005- yil 29- yanvar. 5. Karimov I.A. Asosiy maqsadimiz - yurtimizda erkin va obod, farovonhayot barpo etish yo‘lini qat’iyat bilan davom ettirishdir. T., O‘zbekiston, 2007- yil. 6. Karimov I.A. Inson manfaatlari ustuvorligini ta’minlash barcha islohot va o‘zgarishlarimizning bosh maqsadidir. Xalq so‘zi. 2008 yil 8fevral

Prezident Islom Karimovning O'zbekiston Respublikasi Konstituciyasi qabul qilinganining 17 yilligiga bag`ishlangan tantanali marosimdagi ma'ruzasi // Xalq so'zi, 2009 yil 6 dekabr. 9. “O'zbekiston Respublikasining 2010 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko'rsatkichlari prognozi va davlat byudjeti parametrlari to'g`risida”gi O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2009 yil 22 dekabr PF-1245 sonli Qarori. 10. “O'zbekiston Respublikasining 2011- yilgi asosiy makroiqtisodiy ko'rsatkichlari prognozi va davlat byudjeti parametrlari to'g`risida”gi O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010- yil PF-1449- sonli Qarori. 11. “O'zbekiston Respublikasining 2012- yilgi asosiy makroiqtisodiyko'rsatkichlari prognozi va davlat byudjeti parametrlari to'g`ri

15. Ahmedov D. “Bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida ijtimoiy himoya. Demokratiyalashtirish va inson huquqlari”.- 2004. - 2. - B. 23-24. 16. Tursunov Y., Shoyimxonov Z. Ijtimoiy ta’minot huquqi. Darslik.-T.: TDYuI, 2003.- 230 b. 17 . Usmanova M.A., Tursunov Y. Ijtimoiy ta’minot huquqi. O‘quvqo‘llanma.- T.: Moliya, 2004.- 190 b. 18 .A. Tojiboyeva, N. Baratova, SH.H. G‘aniyev. Aholiga ijtimoiy yordam ko’rsatish, Oq‘uv qo‘llanma Тoshkent «IQTISOD-MOLIYA» 2010 y. 19. Vahobov A., T.Malikov “Moliya: umumnazariy masalalar” o'quv qo'llanma Toshkent, “IQTISOD-MOLIYA”, 2008 y, 316 b. 20 . Vahobov A.V., Srojiddinova Z.H. O'zbekistan Respublikasi Davlat byudjeti. T.: “Moliya-iqtisod”, 2002 y. 21. Grachyova Е.YU., Tolstopatenko G.P., Rijkova Е.A.Finansovy kontrol. M.: FiS, 2004 y 22. Lito

1. www.mf.uz 2. www.budget.ru 3. www.gov.uz 4. www.mfa.uz 64

Купить