Inflatsiya va uning turlari 9-sinf - Экономика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	2.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	15 Февраль 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Экономика

Inflatsiya va uning turlari 9-sinf

Купить

9-sinf iqtisodiy bilim asoslari darsligi asosida 22-mavzu:Inflatsiya va uning turlari

Inflatsiyani jilovlamasdan turib, makroiqtisodiy barqarorlikka erishish mumkin emas. Shavkat Mirziyoyev

1. Sa’dullayevlar oilasining bir oylik xarajatlari jadvali asosida oylik jami chiqim miqdorini hisoblang. 2. Agar oziq-ovqatlar narxi 20% ga oshsa, Sa’dullayevlar oilasining oylik xarajatlari miqdori necha so‘mga va necha foizga ko‘payadi? 3. Agar oilaning daromadlari miqdori o ‘zgarmagan bo ‘lsa , sizning fikringizcha, keyingi oydan bu oilaning qaysi xarajatlari ko‘payadi, qaysilari esa kamayadi? 4. Bu holda, sizning fikringizcha, xarajatlar tarkibi qanday o‘zgarishi mumkin?

Ma’lumki, har bir davlat hududida ma’lum miqdordagi pul muomalada bo‘lib, oldi-sotdi jarayonlari uning vositasida amalga oshiriladi. Shu sabab, muomaladagi pullar qo‘ldan qo‘lga o‘tib, to‘xtovsiz aylanib turadi. Pulning biror oldi-sotdi jarayonida qatnashib, qo‘ldan qo‘lga o‘tishi, uning bir marta aylanganligini bildiradi. Muomaladagi pul miqdorining bir yil davomida necha marta oldi-sotdi jarayonlarida qatnashganiga qarab, uning aylanish tezligi aniqlanadi.

Agar muomaladagi pul miqdori uning aylanish tezligiga ko‘paytirilsa, yil davomida mamlakatda ishlab chiqarilgan va aholi tomonidan sotib olingan tovar va xizmatlarning qiymati hosil qilinadi. Ikkinchi tomondan, yil davomida ishlab chiqarilgan tovar va xizmatlar qiymatini tovar va xizmatlar miqdorini birlik mahsulotning o‘rtacha narxiga ko‘paytirib ham aniqlash mumkin. Demak, yuqoridagi fikrlarga asosan, M V=P Q ko ‘rinishdagi Fisher tenglamasi deb ⋅ ⋅ nomlangan tenglamani hosil qilamiz.

Bu yerda, M — muomaladagi pul massasi, V — pulning aylanish tezligi, P — birlik tovarning o‘rtacha narxi, Q — tovar va xizmatlar miqdori. Fisher tenglamasi har qanday davlat iqtisodiyoti uchun o‘rinli bo‘lib, pul muomalasi qonuni deb ham ataladi. Pul massasi – mamlaka tda muomalada bo ‘lgan ba rcha pul mablag‘larining yig‘indisi. Pulning aylanish tezligi – pulning oldi-sotdi jarayonida qatnashib, bir yil davomida qo‘ldan qo‘lga o‘tish soni.

Irving Fisher o‘z ilmiy faoliyatining asosiy qismini iqtisodiyot fanining tovar-pul munosabatlariga oid masalalar bo‘yicha nazariy izlanishlar olib borishga bag‘ishladi. Uning ilmiy izlanishlarini muvaffaqiyatli olib borishida matematika bo‘yicha chuqur ma’lumoti qo‘l keldi.Irving Fisher (1867-1947)

Agar mamlakat iqtisodiyotida muomaladagi pul miqdori ko‘payib ketsa, pul muomalasi qonuniga ko‘ra, Fisher tenglamasidagi muvozanatni tiklash uchun yoki tovar va xizmatlar hajmini ko‘paytirish yoki tovar va xizmatlarning o‘rtacha narxini oshirish kerak bo‘ladi. Lekin tovar va xizmatlar hajmini bir zumda oshirishning imkoni yo‘q. Shuning uchun, muomaladagi pul miqdorining o‘sishi, odatda, narxlarning oshishiga olib keladi.

Iqtisodiyotda o‘rtacha narx-navoning muttasil oshib borish jarayoniga inflatsiya deb ataladi. Inflatsiya, o‘z navbatida, davlat pul birligining qadrsizlanishiga olib keladi. Pulning qadrsizlanishi deb, unga sotib olish mumkin bo‘lgan tovarlar miqdorining kamayishiga aytiladi. Pulning qadri tovarlar narxining arzon yoki qimmatlashishiga qarab o‘zgarib turadi. Agar narxlar qimmatlashsa, ma’lum miqdordagi pulga sotib olish mumkin bo ‘lgan tovarlar miqdori kamayadi.

Bu esa pulning qadrsizlanganligidan dalolat beradi. Aksincha, agar bozordagi narxlar arzonlashsa, ma’lum miqdordagi pulga ko‘proq tovar sotib olish mumkin bo‘ladi. Bu pul qadrining oshganligini ko‘rsatadi. Iqtisodiyotda o‘rtacha narx-navoning muttasil pasayib borish jarayoniga deflatsiya deyiladi. Inflatsiya makroiqtisodiy jarayon bo‘lib, u mamlakat iqtisodiyotining hamma sohalarini qamrab oladi va deyarli barcha tovar va xizmatlar narxlarining oshishiga olib keladi.

Inflatsiya kelib chiqishining ikkita asosiy sababini keltirish mumkin: 1. Muomalada mamlakatda ishlab chiqarilayotgan tovar va xizmatlar qiymatidan ko‘proq miqdordagi pulning mavjudligi oqibatida. Bu holda tovar va xizmatlarga bo‘lgan yalpi talab miqdori taklif etilayotgan tovar va xizmatlar miqdoridan ko‘p bo‘ladi. Shu bois narxlar oshadi. 2. Tovarni ishlab chiqarish uchun zarur resurslar (ishchi kuchi va xom ashyo) narxlarining oshishi natijasida. Masalan, ishchi kuchi resurslarining narxi, ya’ni ish haqi oshirilsa, bir tomondan tovarning narxi oshadi (chunki, ish haqi tovarning tannarxiga kiradi), ikkinchi tomondan esa aholi qo‘lidagi pul massasi oshadi.

Inflatsiyani jilovlab turish juda mushkul ish. Bu ish davlatning eng asosiy iqtisodiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Inflatsiyani nazoratdan chiqarib yuborish, uning o‘sib giperinflatsiyaga aylanishiga olib kelishi mumkin. Giperinflatsiya deb, narx-navoning haddan tashqari oshishiga aytiladi. Giperinflatsiya paytida narxlar yiliga 50 baravardan ham ko‘proq ko‘tarilishi kuzatiladi.

Inflatsiya – mamlakatdagi o‘rtacha narx-navoning muttasil oshib borishi. Inflatsiya darajasi – ma’lum davrdagi narx-navo oshishining foizlardagi miqdori. Giperinflatsiya – mamlakatda o‘rtacha narx-navoning haddan tashqari (yiliga 50 baravardan ham ko‘p) oshgandagi holat. Inflatsiya haqida gapirilganda iste’mol bozoridagi narxlarning o‘zgarishini aniqlash uchun zarur bo‘lgan iste’mol narxlari indeksi tushunchasini kiritishimiz lozim bo‘ladi. Bu indeksni hisoblash uchun o‘rtacha iste’molchi odatda doimo sotib oladigan tovarlarning muayyan, o‘zgarmas to‘plami olinadi.

Bu indeksni hisoblashda mana shu tovarlar to‘plamining har xil yillardagi narxlari yig‘indilari solishtiriladi. Masalan, 2017 – 2018- yillar bo‘yicha iste’mol narxlari indeksini aniqlash uchun tovar va xizmatlarning muayyan o‘zgarmas to‘plamining 2018- yildagi qiymatini 2017- yildagi qiymatiga bo‘lamiz. Yuqoridagi formuladan foydalanib har bir oila o‘z “ oilaviy ” inflatsiyasini hisoblab chiqarishi mumkin. Buning uchun oila tomonidan birinchi yili sotib olingan tovar va xizmatlar ro‘yxatini tuzib, ularning umumiy qiymatini hisoblab chiqish kerak.

Keyin xuddi shu oila tomonidan aynan shu ro‘yxat bo‘yicha keyingi yili yangi narxlarda sotib olingan tovar va xizmatlarning umumiy qiymatini hisoblab chiqish kerak. Keyingi yil bo‘yicha qiymatni birinchi yil bo‘yicha hisoblangan qiymatga bo‘lish orqali oilangizning “inflatsiyasi” ni hisoblab chiqarishingiz mumkin. Mamlakat bo‘yicha tovar va xizmatlar narxlarini kuzatib borish uchun, odatda, muayyan tovar va xizmatlar to‘plami doimiy, o‘zgarmas qilib belgilab qo‘yiladi va mana shu to‘plam bo‘yicha narxlarning o‘zgarishi kuzatilib boriladi. Bunday to‘plam odatda “iste’mol savati” deb yuritiladi. Mamlakatning rivojlanganlik darajasiga qarab “iste’mol savati”ga kiritiladigan tovar va xizmatlar ham har xil bo‘lishi mumkin. Iqtisodiyotda “minimal iste’mol savati” tushunchasi ham borki, bu “savat

Купить